BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI
----------

NGUYỄN QUỐC KHÁNH

CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
VẬN TẢI HÀNH KHÁCH BẰNG Ô TÔ
Ở VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI
----------

NGUYỄN QUỐC KHÁNH

CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
VẬN TẢI HÀNH KHÁCH BẰNG Ô TÔ
Ở VIỆT NAM
Chuyên ngành
Mã số

: Tổ chức và quản lý vận tải
: 62.84.01.03

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trƣờng Đại Học Giao Thông
Vận tải; Khoa Vận tải Kinh tế; Phòng Đào tạo sau Đại học; Bộ môn Vận tải Đƣờng
bộ và Thành phố, cùng với các nhà khoa học của Trƣờng Đại học Giao Thông Vận
tải cũng nhƣ các tác giả khác về sự hỗ trợ trên phƣơng diện hành chính, hợp tác có
hiệu quả trong suốt quá trình nghiên cứu khoa học của mình.
Tác giả xin gửi lời cảm ơn tới các bạn đồng nghiệp, bạn bè nhất là nhóm
cộng tác nghiên cứu vì đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi, hỗ trợ thực hiện việc quan
trắc thu thập dữ liệu, triển khai các đề tài cứu tại hiện trƣờng.
Cuối cùng là sự biết ơn tới gia đình và những ngƣời bạn thân thiết vì đã liên tục
động viên để duy trì nghị lực, sự cảm thông, chia sẻ về thời gian, sức khỏe và các khía
cạnh của cuộc sống trong cả quá trình để hoàn thành công trình nghiên cứu.
Tác giả

Nguyễn Quốc Khánh


iii
MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii
MỤC LỤC ................................................................................................................. iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .................................................................................... vi
DANH MỤC CÁC BẢNG...................................................................................... viii
DANH MỤC CÁC HÌNH ......................................................................................... ix
PHẦN MỞ ĐẦU .........................................................................................................1
CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG
PHÁP NGHIÊN CỨU.................................................................................................4
1.1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới...........................................................4

2.4. Kinh nghiệm của một số quốc gia về phát triển bền vững và năng lƣợng
sạch, bài học rút ra cho Việt Nam:........................................................................41
2.4.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia về phát triển bền vững và năng
lƣợng sạch:........................................................................................................41
2.4.2. Bài học phát triển bền vững và năng lƣợng sạch rút ra cho Việt
Nam: .................................................................................................................47
Kết luận chƣơng 2 .................................................................................................48
CHƢƠNG 3 PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VẬN
TẢI HÀNH KHÁCH BẰNG Ô TÔ Ở VIỆT NAM ................................................49
3.1. Các yếu tố của môi trƣờng vĩ mô ảnh hƣởng đến dịch vụ vận tải .................49
3.1.1. Các yếu tố xã hội ....................................................................................49
3.1.2. Yếu tố về kinh tế.....................................................................................50
3.2. Hoạt động của vận tải hành khách tại Việt Nam ...........................................52
3.2.1. Sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp vận tải .........................................52
3.2.2. Quản lý nhà nƣớc đối với vận tải hành khách bằng đƣờng bộ ...............56
3.3. Phân tích sự phát triển bền vững của vận tải hành khách bằng ô tô ở Việt
Nam ........................................................................................................................... 61
3.3.1. Đánh giá hiện trạng vận tải hành khách bằng ô tô .................................61
3.3.2.Đánh giá theo kết quả khảo sát mức độ hài lòng của hành khách đối
với dịch vụ vận tải hành khách bằng ô tô .........................................................63
3.3.3. Đánh giá theo tiêu chí kinh tế .................................................................79
3.3.4. Đánh giá sự phát triển của vận tải hành khách bằng ô tô theo tiêu
chí môi trƣờng ..................................................................................................80
Kết luận chƣơng 3 .................................................................................................85


v
CHƢƠNG 4 CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VẬN TẢI HÀNH
KHÁCH BẰNG Ô TÔ Ở VIỆT NAM VÀ ỨNG DỤNG CHO CÔNG TY CỔ
PHẬN VẬN TẢI DẦU KHÍ ĐÔNG DƢƠNG ........................................................86

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
A. TIẾNG VIỆT
Chữ viết tắt

Nguyên nghĩa

ATGT

An toàn giao thông

ATGTQG

An toàn giao thông Quốc gia

BĐKH

Biến đổi khí hậu

BĐS

Bất động sản

BRT

Hệ thống xe buýt nhanh

CPH

Cổ phần hóa


Mực nƣớc biển dâng

NHNN

Ngân hàng Nhà nƣớc

NSNN

Ngân sách Nhà nƣớc

PTBV

Phát triển bền vững

TDSI

Viện chiến lƣợc và phát triển giao thông vận tải

TĐTDS

Tốc độ tăng dân số

TNGT

Tai nạn giao thông

UBGSTCQG

Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia



Xây dựng-Kinh doanh-Chuyển giao

BTO

Build-Transfer-Operate

Xây dựng-Chuyển giao-Kinh doanh

BT

Build-Transfer

Xây dựng-Chuyển giao

ECA

Export Credit Agencies

Tổ chức tín dụng xuất khẩu

FDI

Foreign Direct investment

Đầu tƣ nƣớc ngoài

IBRD

International


Permanent Normal Trade Quan hệ thƣơng mại bình thƣờng
Relations

vĩnh viễn

PPP

Public Private Partnership

Hợp tác công tƣ

TMC

Toyota Motor Corporation

Tập đoàn ô tô Toyota

TPP

Trans-Pacific
Economic

Strategic Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lƣợc
Partnership xuyên Thái Bình Dƣơng

Agreement
SPSS

Statistical Package for the Phần mềm thống kê

Bảng 2.1 Tiêu chuẩn mức phát thải của xe động cơ diesel theo các tiêu chuẩn
EURO ......................................................................................................40
Bảng 2.2 Mức phát thải khí CO2theo loại nhiên liệu ................................................41
Bảng 3.1 Cơ hội và thách thức của doanh nghiệp VTHK trƣớc yếu tố dân số .........50
Bảng 3.2 Mức tăng trƣởng GDP của Việt Nam ........................................................51
Bảng 3.3. Lƣợng hành khách vận tải phân theo ngành vận tải .................................54
Bảng 3.4. Lƣợng hành khách luân chuyển phân theo ngành vận tải ........................54
Bảng 3.5. Tỉ trọng nhu cầu vận tải hành khách theo tuyến đƣờng ...........................55
Bảng 3.6. Chỉ số phát triển lƣợng hành khách vận tải hành khách đƣờng bộ ..........55
Bảng 3.7. Thống kê mô tả mẫu theo đặc điểm nhân khẩu học .................................64
Bảng 3.8. Mức độ hài lòng với từng tiêu chí ............................................................65
Bảng 3.9. Bảng tổng hợp kết quả hài lòng đối với các loại hình dịch vụ phân theo
4 tiêu chí khảo sát chính ..........................................................................78
Bảng 3.10. Phát thải khí nhà kính của các ngành do tiêu thụ năng lƣợng ................83
Bảng 3.11. Tỷ lệ phần trăm phát thải khí nhà kính của các ngành ...........................83
Bảng 4.1. Thị phần vận tải tính đến năm 2020-2030 ................................................95
Bảng 4.2. Dự báo số chuyến đi trên các tuyến trục chính của Hà Nội .................124
Bảng 4.3. Thống kê số lƣợng xe Taxi năm 1996 tại Hà Nội ..................................125
Bảng 4.4. Thống kê một số hãng taxi tiêu biểu năm 2016 tại Hà Nội ....................125
Bảng 4.5. Các chỉ số hóa học của LPG ...................................................................135


ix
DANH MỤC CÁC HÌNH
TT

Tên hình

Trang


Sự phát triển kinh tế của quốc gia gắn liền với sự phát triển của hệ thống giao
thông vận tải, giao thông vận tải cũng tác động rất lớn đến sự phát triển về kinh tế,
xã hội, môi trƣờng của mỗi quốc gia. Với tốc độ phát triển kinh tế của Việt Nam
hiện nay, đặt ra rất nhiều thách thức đối với sự phát triển của ngành giao thông vận
tải. Đặc biệt trong lĩnh vực vận tải, sự tăng nhanh về nhu cầu đi lại của ngƣời dân
trong khu vực đô thị cũng nhƣ giữa các tỉnh, thành phố khác nhau đã làm xuất hiện
các hiện tƣợng phát triển thiếu tính bền vững trong vận tải hành khách.
Trong khu vực đô thị mức độ sử dụng phƣơng tiện cá nhân cao, dẫn tới các
hiện tƣợng nhƣ thƣờng xuyên xảy ra ùn tắc giao thông vào giờ cao điểm, ô nhiễm
không khí, ô nhiễm tiếng ồn. Ngoài khu vực đô thị, xuất hiện các hiện tƣợng nhƣ xe
dù, bến cóc, tranh giành, cƣớp hành khách, hiện tƣợng nhu cầu đi lại tăng đột biến
vào các dịp nghỉ lễ tết, dẫn tới nhiều bất cập cho hành khách cũng nhƣ cho việc
kinh doanh của các doanh nghiệp vận tải. Hiện nay trên thế giới, nghiên cứu phát
triển bền vững vừa là yêu cầu vừa là mục tiêu của các quốc gia. Xu hƣớng nghiên
cứu này đã đƣợc tiến hành ở nhiều lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế các nƣớc.
Tại Việt Nam, nghiên cứu phát triển bền vững cũng không nằm ngoài quy
luật chung của thế giới. Phát triển bền vững cho các ngành, các lĩnh vực trong nền
kinh tế đã đƣợc chính phủ đề cập trong nhiều cuộc họp, nhiều văn bản chỉ đạo điều
hành. Trong lĩnh vực giao thông vận tải đã có một số văn bản quy phạm pháp luật
đề cập đến vấn đề phát triển bền vững. Tuy nhiên, chƣa có nghiên cứu cụ thể về
phát triển bền vững cho hoạt động vận tải đặc biệt là vận tải hành khách bằng ô tô
tại Việt Nam.
Với yêu cầu của thực tiễn xã hội, cũng nhƣ với mục đích đóng góp một phần
công sức nghiên cứu cho sự phát triển chung của ngành giao thông vận tải, tác giả
đã lựa chọn nghiên cứu theo hƣớng phát triển bền vững vận tải hành khách bằng ô
tô. Kết quả nghiên cứu của luận án là một cơ sở khoa học, là tài liệu tham khảo để
các nhà quản lý, các doanh nghiệp trong ngành vận tải có định hƣớng phát triển
theo hƣớng bền vững.
2. Mục đích nghiên cứu
- Tổng hợp các nghiên cứu về phát triển bền vững, đặc biệt là xây dựng cơ sở

tố quan trọng để doanh nghiệp tồn tại và phát triển là “Lấy khách hàng làm trung
tâm” Đây là phƣơng thức tiếp cận phù hợp với xu thế marketing hiện đại - Coi sự
hài lòng của khách hàng là nền tảng cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
5. Kết cấu luận án
Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu và phƣơng pháp nghiên cứu
Chƣơng 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững vận tải hành
khách bằng ô tô


3
Chƣơng 3: Phân tích hiện trạng phát triển bền vững vận tải hành khách bằng
ô tô ở Việt Nam.
Chƣơng 4: Các giải pháp phát triển bền vững vận tải hành khách bằng ô tô ở
Việt Nam và Ứng dụng cho Công ty Cổ phần Vận tải Dầu khí Đông Dƣơng


4
CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ
PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới
Công trình nghiên cứu đầu tiên trên thế giới về phát triển bền vững giao
thông vận tải là của Greene và Wegnener vào năm 1997 đã chỉ ra rằng: Sự tăng
trƣởng không giới hạn phƣơng tiện vận tải cá nhân gây ra các hậu quả nghiêm trọng
cho hệ thống giao thông vận tải. Trong khu vực đô thị, chính sách thỏa mãn nhu cầu
đi lại ngày càng cao bằng cách xây dựng nhiều đƣờng cao tốc là không khả thi, nhà
nƣớc cố gắng xây dựng nhiều cơ sở hạ tầng phục vụ phƣơng tiện cá nhân hơn, số
lƣợng ùn tắc giao thông xẩy ra ngày càng nhiều hơn. Phƣơng tiện phát triển không
chỉ mang tới sự tự do đi lại mà còn gây ra các hậu quả nhƣ ô nhiễm không khí, ô
nhiễm tiếng ồn, tắc đƣờng và tai nạn giao thông. Nghiên cứu này chỉ ra rằng xu

vững cho giao thông vận tải.
- Ngân hàng thế giới công bộ 4 nhóm tiêu chí gồm 18 tiêu chuẩn cho phát
triển bền vững giao thông vận tải.
Peter P. Rogers, Kazi F. Jalal và John A. Boyd trong cuốn “Giới thiệu về
phát triển bền vững” (An Introduction to Sustainable Development) xuất bản năm
2007 đã giới thiệu những kiến thức cơ sở về phát triển bền vững, trong đó đã tập
trung phân tích những vấn đề đo lƣờng và chỉ số đánh giá tính bền vững; vấn đề
đánh giá, quản lý và chính sách đối với môi trƣờng; cách tiếp cận và mối liên kết
với giảm nghèo; những ảnh hƣởng đến phát triển cơ sở hạ tầng; các vấn đề về kinh
tế, sản xuất, tiêu dùng, những trục trặc của thị trƣờng và về vai trò của xã hội dân
sự. Trên cơ sở những kiến thức về phát triển bền vững, NCS có thể vận dụng cách
tiếp cận, phân tích những ảnh hƣởng của kết cấu hạ tầng, kinh tế xã hội để xây dựng
các chỉ tiêu tiêu chí đánh giá PTBV vận tải hành khách bằng ô tô [39].
John Blewitt trong cuốn “Tìm hiểu về phát triển bền vững” (Understanding
Sustainable Development) xuất bản năm 2008 cũng đóng góp một phần quan trọng
vào lý thuyết về phát triển bền vững, trong đó phải kể đến những phân tích về mối
quan hệ giữa xã hội và môi trƣờng, phát triển bền vững và điều hành của Chính
phủ; các công cụ, hệ thống để phát triển bền vững, phác thảo về một xã hội bền
vững. Luận án tham khảo những lý thuyết về phát triển bền vững, NCS vận dụng
phân tích các mối quan hệ giữa xã hội môi trƣờng và cách thức điều hành của Chính
phủ, Nhà nƣớc trong đánh giá PTBV vận tải hành khách bằng ô tô [37].
Simon Dresner trong cuốn “Các nguyên tắc của phát triển bền vững” (The
Principles of Sustainability) xuất bản năm 2008 đã tổng hợp và phân tích các vấn đề
có liên quan nhƣ: Lịch sử phát triển, khái niệm phát triển bền vững, các cuộc tranh
luận hiện nay về con đƣờng để đạt đƣợc sự phát triển bền vững; Các trở ngại và
triển vọng về phát triển bền vững. Luận án tham khảo những nguyên tắc của phát
triển bền vững, vận dụng cách thức xây dựng các nguyên tắc phát triển bền vững
trong việc PTBV vận tải hành khách bằng ô tô [43].
Simon Bell và Stephen Morse trong cuốn “Các chỉ số phát triển bền vững:
đo lường những thứ không thể đo?” (Sustainability Indicators: Measuring the

pháp, cùng với sự gia tăng hiệu quả sử dụng năng lƣợng và các biện pháp kỹ thuật
đã khuyến khích thay đổi trong việc lựa chọn hành vi của ngƣời tiêu dùng.
1.2. Các công trình nghiên cứu trong nƣớc
1.2.1 Các luận án tiến sĩ
Luận án tiến sĩ: "Nghiên cứu thống kê đánh giá phát triển bền vững ở Việt
Nam" của tác giả Nguyễn Minh Thu năm 2014. Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ
các nội dung liên quan tới phát triển bền vững, hệ thống chỉ tiêu thống kê phát triển
bền vững. Đồng thời, luận án cũng đề xuất phƣơng pháp tính các chỉ số riêng biệt,
chỉ số thành phần, chỉ số tổng hợp đánh giá phát triển bền vững trên cơ sở hệ thống
chỉ tiêu đã có ở Việt Nam. Ngoài việc tham khảo những lý luận về phát triển bền
vững, NCS có thể học tập, vận dụng cách thức xây dựng các chỉ tiêu đánh giá phát


7
triển bền vững của đề tài để xây dựng hệ thống các chỉ tiêu đánh giá PTBV vận tải
hành khách bằng ô tô.[20]
Luận án tiến sĩ: "Phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn
Hữu Sở năm 2009. Luận án đã hệ thống hóa lý luận về phát triển kinh tế bền vững,
nghiên cứu thực trạng phát triển kinh tế của Việt Nam và những vấn đề đặt ra về
phát triển kinh tế bền vững. Trên cơ sở đó, luận án đã xây dựng những giải pháp cơ
bản bảo đảm sự phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam. Những lý luận về phát triển
bền vững nêu trong luận án là tài liệu cần thiết cho tác giả triển khai nghiên cứu nội
dung phát triển bền vững cho đề tài của mình. [14]
Luận án tiến sĩ: "Nghiên cứu vấn đề phát triển bền vững công nghiệp trên địa
bàn tỉnh Thái Nguyên" của tác giả Nguyễn Hải Bắc năm 2010. Công trình đã nghiên
cứu các lý luận về phát triển bền vững và phát triển bền vững công nghiệp. Bên
cạnh đó tác giả đã phân tích thực trạng phát triển bền vững công nghiệp trên địa bàn
tỉnh Thái Nguyên và nêu lên các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển bền vững công
nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. [1]
Luận án tiến sĩ:"Phát triển bền vững ngành chế bến thủy sản Bến Tre" của

tác giả cho thấy việc nghiên cứu các giải pháp thích hợp trong ngành giao thông để thích
ứng và giảm thiểu biến đổi khí hậu và mực nƣớc biển dâng đang rất cần đƣợc quan tâm.
Trên cở sở đó, công trình nghiên cứu đề xuất một số nhóm giải pháp tổng hợp cũng nhƣ
gợi mở những hƣớng nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này.[18][19]
1.2.2. Các Công trình, Đề án, Nghiên cứu thí điểm và Hội thảo khoa học liên
quan đến nhiên liệu sạch.
- Năm 1983 tại Việt Nam đã có thí nghiệm chuyển đổi xe Zin 130 chạy bằng
gaz nén (CNG).
- Năm 2006, Trung tâm Khoa học bảo vệ Môi trƣờng thuộc Đại học Đà Nẵng
đã tiến hành thí điểm và áp dụng bộ phụ kiện chuyển đổi nhiên liệu từ xăng sang
khí hóa lỏng (LPG) cho tàu và thuyền. Giám đốc trung tâm, GS-TSKH Bùi Văn Ga
cho biết việc áp dụng công nghệ chuyển đổi này sẽ góp phần rất lớn trong việc hạn
chế ô nhiễm môi trƣờng sông, biển do tàu thuyền chạy bằng xăng dầu gây ra, đồng
thời tính kinh tế khi chạy bằng LPG sẽ tốt hơn và tuổi thọ động cơ cao hơn so với
chạy bằng xăng. Đến cuối năm 2006, một số tàu du lịch ở Nha Trang đã áp dụng
công nghệ này.
- Từ năm 2008 đến 2010, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam
(Petrovietnam) đã tổ chức khởi công xây dựng 3 nhà máy nhiên liệu sinh học
(NLSH) tại Phú Thọ, Quảng Ngãi và Bình Dƣơng trong đề án phát triển NLSH đã
đƣợc Chính phủ phê duyệt. Thực hiện chủ trƣơng có tính chiến lƣợc của Chính phủ
nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng.
- Ngày 26/10/2007 tại Hà Nội, Hội đồng chính sách Khoa học - Công nghệ
quốc gia đã tổ chức Hội thảo: "Nhiên liệu sinh học cho vận tải: Tiềm năng - điều
kiện phát triển". Mục đích của hội thảo là nhằm kết nối các nhà khoa học cùng với
với các doanh nghiệp quan tâm đầu tƣ sản xuất nhiên liệu sinh học, đồng thời, tập
trung ý kiến từ nhiều ngành để thúc đẩy chính sách quốc gia về phát triển nhiên liệu
sinh học, bao gồm đầu tƣ, sản xuất, phân phối nhiên liệu sinh học ở Việt Nam. Có
140 đại biểu đại diện cho giới khoa học, giới doanh nghiệp trong cả nƣớc cùng đại
diện các cơ quan Nhà nƣớc có liên quan nhƣ Bộ Khoa học - Công nghệ, Bộ Công


Tổng công ty thành một doanh nghiệp nòng cốt của ngành công nghiệp ô tô Việt
Nam. Trong đó về hoạt động vận tải, Tổng công ty sẽ triển khai dự án vận chuyển
hành khách công cộng bằng xe buýt sử dụng nhiên liệu sạch tại khu vực Hà Nội. [9]
- Cuối năm 2012, công ty TNHH MTV Xe khách Sài Gòn đã phối hợp với
Trung tâm khoa học và công nghệ giao thông khảo sát và đánh giá tác động của khí
thải trên thực tế sau hơn 01 năm đƣa 21 xe buýt sử dụng CNG vào hoạt động.
Những kết quả nghiên cứu, đánh giá thực tế này giúp cho lãnh đạo thành phố có


Luận án đầy đủ ở file: Luận án full