SKKN: Một số biện pháp giúp học sinh chưa đạt chuẩn KTKN ước lượng thương để học tốt môn toán lớp 4

I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong thực tế dạy học ở tiểu học môn Toán ở Tiểu học gặp rất nhiều khó khăn,
đặc biệt là ở những nơi có điều kiện khó khăn như các huyện miền núi. Đặc biệt hơn
nữa là chương trình về thực hiện phép tính “Chia cho số có hai hoặc ba chữ số” ở lớp
4 là vấn đề mà học sinh đang gặp phải khó khăn nhiều nhất. Có những học sinh đã học
lên đến lớp 5 mà vẫn chưa thực hiện được những phép chia này. Đây là một vấn đề cần
có biện pháp tính, kĩ năng tính, thuần thục khi thực hiện phép tính chia ...Đó cũng
chính là điều mà chúng tôi nói riêng cũng như các đồng nghiệp giáo viên đang công
tác những nơi có điều kiện khó khăn đang trăn trở và đầu tư dày công nhiều thời gian
hơn trong dạy học.
Vậy làm thế nào để giúp các em khắc phục được những hạn chế nói trên để các em
vươn lên trong học tập kịp các bạn. Từ những trăn trở nêu trên nhóm chúng tôi đã đề ra
“Một số biện pháp giúp học sinh chưa đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng ước lượng
thương để học tốt môn toán lớp 4”.
1.Mục đích nghiên cứu.
Với đề tài này, mục đích của chúng tôi là điều tra thực trạng về vấn đề học sinh còn
gặp khó khăn trong thực hiện các phép chia, nhất là đối với việc nhẩm thương đối với
số chia có đến 2 đến 3 chữ số tại trường tiểu học nơi tôi công tác, trên cơ sở đó mong
muốn tìm ra các biện pháp tối ưu nhằm mang lại hiệu quả thiết thực cho công tác
hướng dẫn học sinh khi thực hiện phép chia trên.
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
2.1 Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 4B (năm học 2016 - 2017).
Học sinh lớp 4A, 4B (năm học 2017 - 2018).
2.2 Phạm vi nghiên cứu: Hướng dẫn học sinh thực hiện phép chia cho số có 1; 2
hay 3 chữ số, SGK toán lớp 4. Nhằm giúp HS còn chưa đạt chuẩn KTKN có cơ hội
củng cố, bổ sung kiến thức còn hổng để học tập tốt hơn.
Tiến hành khảo sát lớp 4B đã dạy năm học trước, áp dụng đề tài vào lớp 4B (năm
học: 2017 - 2018) để so sánh, nghiên cứu, đến tháng 12/2017 lấy số liệu thực nghiệm.
3. Giả thiết khoa học.

SKKN: Một số biện pháp giúp học sinh chưa đạt chuẩn KTKN ước lượng thương để học tốt môn toán lớp 4

Trang 3


SKKN: Một số biện pháp giúp học sinh chưa đạt chuẩn KTKN ước lượng thương để học tốt môn toán lớp 4

Trang 4


SKKN: Một số biện pháp giúp học sinh chưa đạt chuẩn KTKN ước lượng thương để học tốt môn toán lớp 4

Trang 5


SKKN: Một số biện pháp giúp học sinh chưa đạt chuẩn KTKN ước lượng thương để học tốt môn toán lớp 4

Trang 6


SKKN: Một số biện pháp giúp học sinh chưa đạt chuẩn KTKN ước lượng thương để học tốt môn toán lớp 4

Trang 7


SKKN: Một số biện pháp giúp học sinh chưa đạt chuẩn KTKN ước lượng thương để học tốt môn toán lớp 4

Trang 8



- Tiếp thu kiến thức, hình thành kĩ năng chậm, do khi đặt tính chia không tìm ra
số thương cần tìm vì nhiều em đọc bảng cửu chương nhân hoặc chia để nhẩm tìm
thương mà đọc qua số rồi mà vẫn không biết chọn số lấy thương đúng nên không làm
bài được.
- Năng lực tư duy hạn chế, nên chưa nắm chắc bảng chia, bảng nhân; Khả năng
tính nhẩm khi nhẩm cộng, trừ qua 10 dẫn đến tính toán chậm, thiếu chính xác khi
thực hiện các phép tính với số có nhiều chữ số.
- Đi học không chuyên cần.

Trang 12


SKKN: Một số biện pháp giúp học sinh chưa đạt chuẩn KTKN ước lượng thương để học tốt môn toán lớp 4

- Do thờ ơ với giờ học trên lớp, thường xuyên không ôn bài, làm bài tập khi giáo
viên ra nên chán lười học.
b. Về phía giáo viên.
- Việc nắm mọi đối tượng, biết các em đó khó khăn gì còn chưa thật sự sâu sát.
- Việc nghiên cứu tài liệu để tìm tòi biện pháp, sáng tạo trong vận dụng các
phương pháp dạy học để tìm ra cách thích hợp nhất trong dạy thực hiện chia cho số
có nhiều chữ số còn hạn chế.
- Tinh thần trách nhiệm, tâm huyết với HS, quan tâm đối với mọi đối tượng chưa
thường xuyên.
- Dành thời gian cho đối tượng chưa đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng chưa nhiều.
3. Khảo sát học sinh :
- Cuối HK I năm học 2016 - 2017, với học sinh hai lớp 4B và 4C, khi chưa được
giới thiệu cách ước lượng thương chúng tôi đã ra đề điều tra, khảo sát để xem khả
năng tính chia của học sinh đúng được bao nhiêu phần trăm với thời gian: 30 phút
Chương trình: Chia cho số có 1; 2 và 3 chữ số
Đề ra như sau:

lớp 4C và giữ nguyên 4B để so sánh . Tuy nhiên chúng tôi cũng gặp không ít khó
khăn, trở ngại do một số HS còn yếu về khả năng thực hiện nhân chia nhẩm, hay
cộng trừ có nhớ qua mười chưa thành thạo. Với tâm huyết của mình về vấn đề này,
chúng tôi đã từng bước cố gắng khắc phục.
4. Các giải pháp.
4.1. Tìm hiểu và phân loại các nguyên nhân
Qua thực tế tìm hiểu tôi nhận thấy có các nguyên nhân chủ yếu sau dẫn đến học sinh
học yếu đó là: HS có nhiều "lỗ hổng" về kiến thức cũng như kỹ năng tính chia do:
a. Nguyên nhân khách quan:
- Do sự theo dõi của GV khi kiểm tra, đánh giá mức độ khả năng của HS, về làm
tính nhân, chia ở lớp trước chưa được sâu sát, soát xét kịp thời. Nên HS hổng kiến
thức về bảng nhân, chia, cộng trừ có nhớ, ước lượng thương còn hạn chế dẫn đến kết
quả học tập chưa cao.
- Phương pháp dạy của GV còn hạn chế nên chưa kích thích được sự hứng thú
của HS.
- Nhiều phụ huynh HS chưa thực sự quan tâm tới việc học tập của con em.
b. Nguyên nhân chủ quan:
Trang 13


SKKN: Một số biện pháp giúp học sinh chưa đạt chuẩn KTKN ước lượng thương để học tốt môn toán lớp 4

- Do khả năng tiếp thu chậm.
- Do thiếu phương pháp học tập phù hợp.
- Học sinh chưa ý thức được nhiệm vụ của mình, chưa chịu khó, tích cực tư duy
suy nghĩ, tìm tòi. Cho nên sau khi học xong bài, các em chưa nắm bắt được lượng
kiến thức bài học, nhanh quên và kĩ năng tính toán chưa nhanh, nhất là đối với kĩ
năng chia.
- Năng lực tư duy còn nhiều hạn chế (nhất là với những học sinh yếu kĩ năng
thao tác tính kém) nên rất nhiều em khi làm bài tập thường tính sai kết quả.

ràng, dễ hiểu, các bước ngắn gọn. Cần chú trọng với các bài tập hướng dẫn thực
hành, chú ý kết hợp giữa thực hành và luyện tập.
- Cẩn thận, sửa chửa lỗi kỹ trong việc chấm chữa bài làm của học sinh, giải
đáp thắc mắc chi tiết và kịp thời.
- Chuẩn bị 2 miếng bìa nhỏ hình vuông 4x4 cm có gắn nam châm để GV che
số, khi dạy nhẩm thương.
4,3.Hướng dẫn học sinh “ước lượng thương”
Như tôi đã nói ở trên, việc rèn kĩ năng ước lượng thương là cả một quá
trình. Thực tế của vấn đề này là tìm cách nhẩm nhanh thương của phép chia. Để
Trang 14


SKKN: Một số biện pháp giúp học sinh chưa đạt chuẩn KTKN ước lượng thương để học tốt môn toán lớp 4

làm việc này, ta thường cho học sinh làm tròn số bị chia và số chia để ước
lượng thương, thông qua tính nhẩm từ số bị chia và số chia, cho đơn giản hơn.
Sau đó nhân lại từ thương đã tìm được để thử. Nếu tích vượt quá số bị chia thì
phải rút bớt chữ số đã dự đoán ở thương xuống, nếu tích còn kém số bị chia quá
nhiều thì phải tăng chữ số ấy lên. Như vậy, muốn ước lượng thương cho tốt,
học sinh phải thuộc các bảng nhân chia và biết nhân nhẩm trừ nhẩm qua 10 tốt.
Bên cạnh đó, các em cũng phải biết cách làm tròn số thông qua một số thủ
thuật thường dùng là che bớt chữ số. Cách làm như sau:
a) Làm tròn giảm :
Nếu số chia tận cùng là 1; 2 hoặc 3 thì ta làm tròn giảm (tức là bớt đi 1;2;
hoặc 3 đơn vị ở số chia) . Trong thực hành, ta chỉ việc che bớt chữ số tận cùng
đó đi (và cũng phải che bớt chữ số tận cùng của số bị chia). Minh họa các bước
như sau:

Ví dụ 1a : Muốn ước lượng 92 : 23 = ?
92 23


Ta làm như sau

- Ở số chia 72 ta che bớt chữ số 2.
- Ở số bị chia 568 ta che bớt chữ số 8.
- Ta thấy là 56 : 7 = 8 lần, nên ta tạm ước lượng
thương là 8 lần xem.
- Thử lại 72 x 8 = 576 thế là nếu chọn thương được 8
là thừa vì 576 > 568, nên ta giảm đi 1 lần xuống 7 lần
xem.
- Thử lại 72 x 7 = 504
568 - 504 = 64 vì 64 < 72
- Vậy 568 : 72 ta chọn được thương là 7 và dư 64.

b) Làm tròn tăng:
Nếu số chia có số tận cùng là 7; 8 hoặc 9 thì ta làm tròn tăng( tức là thêm
3;2 hoặc 1 đơn vị vào số chia)Trong thực hành , ta chỉ việc chia che bớt chữ số
tận cùng đó đi và thêm 1 vào chữ số liền trước ( và che bớt chữ số tận cùng của
số bị chia)
Ví dụ 2a: 86 : 17 =
86 17

?

Muốn ước lượng 86 : 17 = ? Ta làm như sau:
- Ở trường hợp này, khi che bớt chữ số 7 ở 17 ta thấy 17
xuống 10 ta thấy không ổn vì 17 khá gần 20 nên ta phải
Trang 15



- Che bớt 2 chữ số tận cùng của số bị chia
- Ta có; 53 : 6 được gần 8 lần, vậy ta thử ước lượng
thương là 8 lần
5307 581
- Thử lại; 581 x 8 = 4648 ; 5307 – 4648 = 659 > 581
8
Vậy thương ước lương là (8 lần) hơi thiếu, ta ước
thương lên (9 lần) rồi thử lại.
5307 581
Ta có: 9 x 581 = 5229
5229 9
- Thử lại; 5307 - 5229 = 78 < 581
0078
(dư 78)
- Suy ra 5307 : 581 được 9 lần dư 78
- Thử lại; 9 x 581 + 78 = 5307
c) Làm tròn cả tăng lẫn giảm:
Nếu số chia tận cùng là 4; 5 hoặc 6 thì ta nên làm tròn cả tăng lẫn giảm rồi
thử lại các số trong khoảng hai thương ước lượng này.
Ví dụ c: 245 : 46 = ? Ta làm như sau:
- Làm tròn giảm 46 được 40 (che chữ số 6 giữ
245 46
246 4
nguyên số 4 (4 chục)
- Làm tròn tăng 46 được 50 ( che chữ số 6 và tăng số
4 lên thành 5 ( 5 chục)
246 5

246 4


thương khi ta làm tròn “đúng” số 568 thành 570.
Sau khi các em đã nắm được cách ước lượng thương, bên cạnh những bài củng
cố sau mỗi ví dụ đã hướng dẫn ngay tại tiết dạy theo chương trình vào buổi học chính
khóa. Chúng tôi đã cho các em tiếp tục luyện tập bằng những bài tập luyện tập thêm
vào những tiết dạy buổi sáng tôi gọi là phụ đạo cho HS chưa đạt chuẩn KTKN.Trong
khi các em luyện tập, luôn theo dõi sát sao và giúp đỡ kịp thời cho những em yếu,
chấm và chữa bài cụ thể cho cả lớp cùng theo dõi. Sau đó cho các em yếu thực hiện
lại trên bảng con với bài tập ví dụ mới ngay tại lớp.
- Cuối mỗi buổi chiều, thường chú ý ra bài kiểm tra 15 phút với số lượng và mức
độ phù hợp cho từng đối tượng học sinh đạt chuẩn và chưa đạt để kiểm tra sửa chữa
và khen ngợi động viên kịp thời để tạo sự hứng thú học tập với phép tính này. Qua đó
nắm bắt sự tiến bộ của HS trong cách nhẩm thương.
- Sau khi thực nghiệm đề tài, chúng tôi đã tiến hành khảo sát với đề bài đã khảo
sát với đối tượng năm học trước cho đối tượng lớp thực nghiệm (4B) và lớp không
thực nghiệm 4A của năm học: 2017-2018, so sánh cho thấy kết quả như sau:
Lớp
Số lượng
Đạt
Chưa đạt
SL
TL%
SL
TL%
4B
26 em
25
96,15
1
3,85
4A

tục thực hiện giảm tỉ lệ học sinh chưa đạt chuẩn KTKN. Đảm bảo tính phổ cập giáo
dục cao. Tuy nhiên đề tài vẫn không tránh khỏi thiếu sót, rất mong quý bạn đọc và
Hội đồng đánh giá góp ý sửa chữa, bổ sung để đề tài càng hoàn thiện hơn. Chúng tôi
hy vọng và chờ đón sự góp ý chân thành của phụ trách chuyên môn , lãnh đạo trường
và đồng nghiệp. Xin chân thành cảm ơn.

Trang 18