BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA
HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN QUANG VINH

VAI TRÒ CỦA BÁO IN TRONG THỰC HIỆN
CHỨC NĂNG GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
(Khảo sát báo Nhân Dân, báo Lao Động,
báo Thanh Niên, báo Xây Dựng)

Ngành Báo chí học
Mã số: 62.32.01.01
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI - 2017


Công trình được hoàn thành tại
Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. Trương Ngọc Nam
2. TS. Lê Thị Nhã

Phản biện 1: PGS.TS. Nguyễn Thành Lợi
Hội Nhà báo Việt Nam
Phản biện 2: PGS.TS. Mai Quỳnh Nam

phản ánh đúng nội hàm và bản chất vai trò của báo chí trong giám sát và PBXH.
Hiện nay ở nước ta vai trò của báo in trong thực hiện chức năng giám sát và
PBXH với những thuận lợi và khó khăn, hạn chế nhất định. Việc đánh giá vai trò
của báo in trong thực hiện chức năng giám sát và PBXH theo tiêu chí nào? Vai trò
của báo in trong thực hiện chức năng giám sát và PBXH ở nước ta hiện nay cần
được xem xét như thế nào khi báo chí là một bộ phận của hệ thống chính trị? Cần
phải nâng cao vai trò của báo chí nói chung và báo in nói riêng trong thực hiện
chức năng giám sát và PBXH như thế nào,v.v...
Tình hình trên đã làm cho việc nghiên cứu đề tài: "Vai trò của báo in trong
thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội ở Việt Nam hiện nay (khảo sát
báo Nhân Dân, báo Lao Động, báo Thanh Niên, báo Xây Dựng)” với tính cách là
một Luận án Tiến sĩ chuyên ngành Báo chí học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn
cấp thiết.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu các lý luận về vai trò của báo chí trong thực hiện chức
năng giám sát và PBXH, Luận án khảo sát thực trạng thực hiện chức năng giám sát
và PBXH của 4 báo in (Nhân Dân, Lao Động, Thanh Niên, Xây Dựng trong năm
2015) để tìm ra thành công, hạn chế từ đó đưa ra giải pháp nhằm nâng cao vai trò
của báo in trong thực hiện chức năng giám sát và PBXH ở Việt Nam hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Một là, hình thành cơ sở lý luận cho việc tiến hành nghiên cứu về vai trò
của báo chí nói chung và báo in nói riêng trong thực hiện chức năng giám sát và
PBXH.


2
- Hai là, khảo sát về thực trạng vai trò của báo in trong thực hiện chức năng
giám sát và PBXH hiện nay; rút ra những nhận định, đánh giá.
- Ba là, trên cơ sở các kết quả nghiên cứu, đưa ra các nguyên nhân, khuyến

- Phương pháp phân tích nội dung: Phân tích nội dung tác phẩm báo in để
làm sáng tỏ thực trạng vai trò của báo in trong thực hiện chức năng giám sát và
PBXH ở Việt Nam hiện nay thông qua các tác phẩm ở các báo khảo sát;
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp: NCS chọn và phân tích sâu 3 sự kiện
tiêu biểu, được DLXH hết sức quan tâm, PBXH mạnh mẽ trong năm 2015 mà các
báo in tập trung thành tuyến bài để làm rõ vai trò của báo in trong thực hiện chức
năng giám sát và PBXH ở Việt Nam hiện nay.


3
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (an két): Thu nhận các ý kiến, đánh
giá vai trò, hiệu quả của công chúng về nội dung đề tài Luận án nghiên cứu, từ đó
có cứ liệu và cơ sở xác đáng giúp NCS thực hiện Luận án.
- Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn sâu lãnh đạo cơ quan báo chí, cơ
quan quản lý báo chí, nhà nghiên cứu, giảng viên báo chí, chuyên gia, độc giả…
qua đó thu thập những cứ liệu thực tế sống động cho đề tài nghiên cứu của Luận
án;
- Các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp được dùng để phân tích,
đánh giá và tổng hợp những kết quả nghiên cứu nhằm chỉ ra những thành công,
hạn chế, nguyên nhân cùng những thách thức đối với báo in trong thực hiện chức
năng giám sát và PBXH.
5. Giả thuyết nghiên cứu
(1) Trong nền kinh tế thị trường, nhiều vấn đề mới phát sinh, nhiều lệch lạc
trong quản lý điều hành của các cơ quan, đơn vị, cá nhân đã và đang xảy ra, hoạt
động giám sát và PBXH của cả hệ thống chính trị (trong đó có báo chí) và nhân
dân là hết sức quan trọng, nên việc nâng cao vai trò của báo in trong thực hiện
chức năng giám sát và PBXH hiện nay là cấp thiết.
(2) Báo in thực hiện chức năng giám sát và PBXH ở Việt Nam hiện nay khá
sâu rộng trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh thành tích, hiệu
quả vẫn còn có những hạn chế, tồn tại. Cần phải có những khảo sát, phân tích một

hạn chế của báo in trong thực hiện chức năng giám sát và PBXH và những đề
xuất, khuyến nghị, giải pháp mà luận án nêu ra sẽ góp phần nâng cao vai trò của
báo in trong thực hiện chức năng giám sát và PBXH ở Việt Nam hiện nay.
- Luận án sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích cho hoạt động nghiên cứu, giảng
dạy và học tập của các cơ sở đào tạo, các trung tâm bồi dưỡng báo chí; cho các cơ
quan quản lý báo chí, các nhà báo, nhà nghiên cứu, giảng viên, học viên, sinh
viên báo chí.
8. Kết cấu của Luận án
- Ngoài phần Mở đầu, Tổng quan tình hình nghiên cứu, Kết luận, Tài liệu
tham khảo và Phụ lục, Luận án gồm 3 chương, 13 tiết.
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1. Khái quát về tình hình nghiên cứu
Cho đến thời điểm hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về báo chí
thực hiện chức năng giám sát và PBXH, nhưng chưa có công trình hoàn chỉnh
nào nghiên cứu trực tiếp về vai trò của báo in trong thực hiện chức năng giám sát
và PBXH ở Việt Nam. Ở tầm luận án cũng chưa có NCS nào nghiên cứu riêng
biệt về đề tài này.
1.2. Các nghiên cứu ở nước ngoài
1.2.1. Nghiên cứu về giám sát và phản biện xã hội
Trên thế giới, vấn đề giám sát và PBXH đã được thực hiện từ rất sớm, nhất
là ở các nền dân chủ phương Tây và đã trở thành một cơ chế động lực cho quá
trình vận động, đổi mới của xã hội.
Từ các nghiên cứu về giám sát và PBXH của nước ngoài cho thấy, vấn đề
giám sát và PBXH là hoạt động tất yếu, ở mỗi quốc gia có chế độ khác nhau thì
có sự giám sát và PBXH khác nhau. Nhờ có giám sát và PBXH mà người dân
được (có cơ hộ) tham gia vào các quá trình kiến tạo xã hội; giám sát và kiểm soát
nhà nước thực thi quyền lực một cách minh bạch. Các nghiên cứu sẽ gợi ra vấn đề
để NCS triển khai trong luận án.
1.2.2. Nghiên cứu về vai trò của báo chí trong thực hiện chức năng giám
sát và phản biện xã hội

đề giám sát và PBXH được các nhà nghiên cứu ở các lĩnh vực đề cập từ rất sớm;
được nghiên cứu ở góc độ lý luận cơ bản, nghiên cứu cụ thể với chủ thể giám sát
và PBXH. Giám sát và PBXH được đặt trong mối quan hệ với nhà nước pháp
quyền, xã hội dân chủ, báo chí và phát triển. Giám sát và PBXH được coi là
nguyên tắc cơ bản và tất yếu trong đời sống chính trị và hoạt động quản lý xã hội
đối với các quốc gia.
Các nghiên cứu đã chứng minh được giám sát và PBXH là chức năng quan
trọng của báo chí, nhưng chưa chỉ ra được bản chất, nội dung, phương thức giám
sát và PBXH trên báo chí nói chung và từng loại hình báo chí nói riêng. Đồng
thời, khảo cứu cũng cho thấy, nhiều vấn đề về khái niệm và bản chất, nội dung và
hình thức, phương thức, phương tiện, vai trò… của báo in trong thực hiện chức
năng giám sát và PBXH ở nước ta vẫn chưa được làm rõ. Các nội dung này sẽ
được NCS làm sáng tỏ qua đề tài: Vai trò của báo in trong thực hiện chức năng
giám sát và PBXH ở nước ta hiện nay.


6
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA BÁO IN TRONG
THỰC HIỆN CHỨC NĂNG GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI
1.1. Các khái niệm cơ bản
Từ những nghiên cứu về các khái niệm đã có, NCS đã đưa ra các khái
niệm: giám sát, giám sát xã hội (GSXH), phản biện, phản biện xã hội (PBXH), dư
luận xã hội (DLXH), công chúng báo chí, báo chí, báo in, vai trò của báo in trong
thực hiện chức năng giám sát và PBXH.
1.2. Cơ sở chính trị - pháp lý về hoạt động giám sát và phản biện xã hội
của báo in.
1.2.1. Về hoạt động giám sát và phản biện xã hội
Ở Việt Nam, vấn đề giám sát và PBXH được đề cập từ rất sớm. Ngay từ khi
mới giành được chính quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi: “Chính phủ ta là

chí trong giám sát và PBXH trên phạm vi toàn cầu ở vụ việc “Hồ sơ Panama”
(bắt đầu diễn ra từ tháng 4/2016). Từ đó, khẳng định, đánh giá về xu hướng phối
hợp của báo chí các quốc gia trong giám sát và PBXH.
1.4. Chức năng, cơ chế và nguyên tắc để báo in thực hiện chức năng
giám sát và phản biện xã hội
1.4.1. Các chức năng cơ bản của báo chí
Các lý luận cơ bản của báo chí đã khẳng định, báo chí có các chức năng cơ
bản là: chức năng thông tin - giao tiếp; chức năng tư tưởng; chức năng quản lý,
giám sát và PBXH; chức năng khai sáng, giải trí; chức năng kinh tế - dịch vụ.
Trong đó, chức năng quản lý, giám sát và PBXH là chức năng quan trọng của báo
chí.
1.4.2. Cơ chế để báo in thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội
Các đối tượng giám sát và PBXH (chủ trương, chính sách, quyết sách, đề án,
dự án…) tác động vào đời sống xã hội và chủ thể xã hội (tổ chức xã hội, tổ chức,
cá nhân và báo chí). Nảy sinh các tranh luận, thảo luận, phản biện được hình
thành; kết quả phản biện, tranh luận được đăng tải trên báo in, tác động vào công
chúng và hình thành DLXH. Các luồng ý kiến trong DLXH sẽ tác động vào
khách thể phản biện là các cơ quan công quyền, tổ chức… để cùng tìm ra tiếng
nói chung (tìm sự đồng thuận xã hội).
1.4.3. Nguyên tắc để báo in thực hiện chức năng giám sát và phản biện
xã hội
Để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình, báo in cần phải tuân thủ
một hệ thống các nguyên tắc là cơ sở phương pháp luận cho hoạt động báo chí, là
chuẩn mực nghề nghiệp và cũng là nền tảng cho việc sáng tạo tác phẩm báo chí,
trong đó nổi bật nhất là tính chân thật, khách quan; tính công khai; tính đại
chúng. Đồng thời, nội dung thông tin phải bảo đảm: tính thời sự; tính nhân văn,
giáo dục, văn hóa; được DLXH quan tâm.
1.5. Tiêu chí đánh giá vai trò của báo in trong thực hiện chức năng
giám sát và phản biện xã hội
1.5.1. Về nội dung thông tin

chưa được đại đa số người dân đồng tình, nhất trí, tạo ra hiệu ứng DLXH để đi
đến sự nhất trí và đồng thuận cao.
Tiểu kết Chương 1
Trong chương này, NCS đã hệ thống hóa những vấn đề cơ bản nhất cơ sở
lý luận và thực tiễn về vai trò của báo in trong thực hiện chức năng giám sát và
PBXH. NCS đã xây dựng được khung lý thuyết, đưa ra các khái niệm liên quan
đến phạm vi, lĩnh vực thuộc phạm vi đề tài nghiên cứu.
NCS đã rút ra một số nguyên tắc giám sát và PBXH của báo in; về tiêu chí đánh
giá vai trò của báo in trong thực hiện chức năng giám sát và PBXH.
NCS cũng đã nghiên cứu, đánh giá tình báo chí của một số nước trên thế giới
trong giám sát và PBXH; sự phối hợp của báo chí liên quốc gia trong giám sát và
PBXH, từ đó có sự đánh giá, so sánh với báo in Việt Nam thực hiện giám sát, PBXH
ở Việt Nam hiện nay.
Trên cơ sở khung lý thuyết tương đối hoàn thiện về vai trò của báo in trong
thực hiện chức năng giám sát và PBXH ở Việt Nam hiện nay, NCS có cơ sở lý
luận, có nền tảng lý thuyết vững chắc, sát hợp để tiến hành việc khảo sát, phân
tích, đánh giá về thực trạng giám sát và PBXH của báo in thuộc diện khảo sát, để
thực hiện nội dung tiếp theo của Luận án. Trong chương này, NCS đã kế thừa
những ý tưởng khai phá của những nhà nghiên cứu đi trước và coi đó là tiền đề lý
luận và thực tiễn để triển khai đề tài nghiên cứu của mình.


9
Chương 2
THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA BÁO IN TRONG THỰC HIỆN
CHỨC NĂNG GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
2.1. Tần suất và mức độ thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã
hội trên các báo in khảo sát
2.1.1. Khái quát các báo in khảo sát


120
100

123

100
79

50

0
1

2

Nhân dân

3

4

Lao động

5

6

7


riêng 3 trường hợp là những sự kiện được nhiều báo tập trung giám sát và PBXH
với tần suất cao, liên tục trong năm 2015 là: Đề án thay thế 6.700 cây xanh ở TP.
Hà Nội (tháng 3/2015), Xét tuyển đại học, cao đẳng năm 2015 (tháng 8/2015) và
Đóng góp ý kiến vào dự thảo các Văn kiện Đại hội XII của Đảng (tháng 9 và
10/2015) (xem bảng 2.1).
Bảng 2.1. Tần suất đăng tải 3 sự kiện “nóng” trong năm 2015 trên 4 báo in
Tên báo

Vụ
việc

Cây xanh HN
Tuyển sinh ĐHCĐ
năm 2015
Góp ý văn kiện

Tổng

Số lượng
%
Số lượng
%
Số lượng
%
Số lượng
%

Nhân Dân Lao Động Thanh Niên Xây Dựng
6
8


Tổng
28
6.4%
193
43.9%
219
49.8%
440
100.0%

Nguồn: Khảo sát các báo ND, LĐ, TN, XD năm 2015

2.2. Nội dung, hình thức giám sát và phản biện xã hội trên báo in
2.2.1. Về nội dung thông tin
2.2.1.1. Vai trò của báo in trong tham gia giám sát và PBXH việc hoạch định
và thực thi chính sách, pháp luật
Trong số 1.751 tác phẩm có nội dung giám sát và PBXH, nhóm giám sát và
PBXH về hoạch định, thực thi chính sách, pháp luật chiếm tỷ lệ khá cao, gồm báo
Nhân Dân có 116/501 bài (chiếm 23,2%), báo Lao Động 85/483 bài, chiếm
17,6%; báo Thanh Niên 52/512 bài, chiếm 10,2%; báo Xây Dựng 29/255 bài,
chiếm 11,4%.
Qua kết quả khảo sát 4 báo cho thấy, tương quan giữa 2 nội dung tham gia
hoạch định và tham gia thực thi chính sách, pháp luật có sự chênh lệch nhau: nội
dung thực thi chính sách chiếm tỷ lệ 85,6%, nội dung hoạch định chính sách
chiếm tỷ lệ 14,4 %. Đây cũng chính là phản ánh chân thực thực tiễn, khi mà các
chính sách bắt đầu đi vào cuộc sống lúc đó mới vai trò của báo in trong thực hiện
chức năng giám sát và PBXH mới được đẩy lên cao nhất, bởi vì khi chính sách đi
vào giai đoạn thực thi các vấn đề hạn chế, khiếm khuyết, làm sai, cố ý làm sai,
tiêu cực, tham nhũng… mới nảy sinh.

chiếm (3%).
Biểu đồ 2.7: Tỷ lệ tác phẩm giám sát và PBXH trên báo Nhân Dân (%)
Những việc
làm vì dân
6%

Khác
3%

Một số ví
dụ nổi cộm
bức xúc
9%
Bình luận
phê phán
8%

Cùng suy
ngẫm
14%

Bạn đọc
60%

Nguồn: Khảo sát các báo ND, LĐ, TN, XD năm 2015

- Báo Lao Động (xem biểu đồ 2.8) có các chuyên mục, chuyên trang, như: “Sự
kiện - bình luận”, “Bình luận từ nghị trường”, “Vấn đề bạn đọc quan tâm”, “Nói hay
đừng”, “Câu chuyện quản lý”, “Phóng sự điều tra”, “Thời sự - Bạn đọc”, “Điều tra
theo thư bạn đọc”, “Phóng sự ảnh”, “Bảo vệ người lao động”…

“Chính trị - xã hội”, “Bạn đọc”, “Chào buổi sáng”,… Cũng như các báo trên,
báo Thanh Niên có số bài giám sát và PBXH đăng ở chuyên mục “Bạn đọc”
chiếm khá cao (78%), tiếp đến là “Phản ánh – phản hồi”, “Đường dây nóng”.
Biểu đồ 2.9: Tỷ lệ tác phẩm giám sát và PBXH trên báo Thanh Niên (%)
Phản ánh
phản hồi
17%

Khác
1%

Đường dây
nóng
4%

Bạn đọc
78%

Nguồn: Khảo sát các báo ND, LĐ, TN, XD năm 2015

- Báo Xây dựng có các chuyên mục: “Sự kiện bình luận”, “Biết đâu nói
đó”, “Bạn đọc”, “Góc nhìn”, “Phóng sự - điều tra”… Các chuyên mục cũng
được đăng ổn định ở các chuyên trang, như: “Tin tức – Thời sự”, “Kinh tế”,
“Bạn đọc”, “Kiến trúc đô thị”, “Xây dựng và đời sống”.


13
Biểu đồ 2.10. Tỷ lệ tác phẩm giám sát và PBXH trên báo Xây Dựng (%)

Biết đâu nói

trình bày thoáng, tạo hấp dẫn cho độc giả, bài luôn có 1 đến 2 ảnh đi kèm để dễ
dàng nhận diện, theo dõi và hấp dẫn cho người đọc.
2.2.2.3. Tổ chức bài, tuyến bài
Bài, tuyến bài được tổ chức tùy theo vấn đề, sự kiện, như bài độc lập, tuyến
bài. Trong phạm vi khảo sát, NCS phân tích trường hợp 3 sự kiện báo chí tập
trung có tuyến bài là: Đề án thay thế 6.700 cây xanh ở TP. Hà Nội; xét tuyển đại
học, cao đẳng năm 2015 và góp ý Văn kiện Đại hội XII của Đảng.
Ở sự kiện Đề án thay thế 6.700 cây xanh, các báo khảo sát đã tổ chức tuyến bài,
gồm: báo Nhân Dân có 6 bài, báo Lao Động có loạt 8 bài, báo Thanh Niên có liên
tiếp 5 bài, báo Xây Dựng có 6 bài.
Ở sự kiện kỳ xét tuyển đại học, cao đẳng năm 2015, các báo tổ chức tuyến
bài khá dồn dập, như: báo Nhân Dân với 17 bài; báo Lao Động với 31 bài; báo
Thanh Niên tổ chức tuyến bài ở sự kiện này có tổng số là 142 bài; báo Xây Dựng
chỉ nêu ở 2 số báo.


14
Ở sự kiện góp ý văn kiện Đại hội XII của Đảng, các báo tổ chức tuyến bài
khá tập trung, chỉ trong thời gian 1,5 tháng (bắt đầu từ 15/9 - 30/10/2015), có
tổng số 219 tác phẩm, gồm: báo Nhân Dân là 141, báo Lao Động là 25; báo
Thanh Niên là 46 và báo Xây Dựng là 7.
2.2.2.4. Sử dụng phân tích, lý giải của chuyên gia
Qua kết quả khảo sát trên 4 báo cho thấy, để thuyết phục, luận giải các vấn
đề sự kiện, các bài viết đều chú ý đến trích dẫn ý kiến của người dân, nhà hoạt
động xã hội, nhà quản lý và các nhà khoa học là chuyên gia các lĩnh vực liên quan
đến vấn đề phản biện.
2.3. Đánh giá của công chúng về vai trò của báo in trong thực hiện
chức năng giám sát và phản biện xã hội
2.3.1. Thông tin chung về đối tượng công chúng khảo sát
NCS phát phiếu (bảng hỏi) tại 3 khu vực là Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ

15
người dân giám sát và PBXH; (5) Khơi gợi và thúc đẩy ý thức trách nhiệm xã hội
của công dân trong giám sát và PBXH; (6) Phản ánh ý kiến của nhân dân vào quá
trình xây dựng, hoàn thiện các đề án, quyết sách lớn của nhà nước; (7) Đề xuất giải
pháp điều chỉnh, khắc phục các thiếu sót, lạc hậu, trì trệ.
2.3.4. Đánh giá của công chúng về hiệu quả của báo in trong thực hiện
giám sát và phản biện xã hội
Để tìm hiểu ý kiến của công chúng có những đánh giá hiệu quả giám sát và
PBXH của báo 4 báo in trong thời gian qua một câu hỏi được đặt ra với 7 tiêu chí
đánh giá: (1) Nâng cao nhận thức, kiến thức của công dân; (2) Phòng chống các
hiện tượng xã hội tiêu cực; (3) Phòng chống tham nhũng, lãng phí; (4) Kiềm chế
quan liêu của bộ máy công quyền; (5) Phòng chống suy thoái tư tưởng chính trị;
(6) Tạo ra đồng thuận và đoàn kết xã hội; (7) Thúc đẩy dân chủ hóa xã hội.
Nhìn chung công chúng, bạn đọc đều có đánh giá là hiệu quả của các báo
trong thực hiện chức năng giám sát và PBXH khá cao.
2.3.5. Đánh giá tác động của giám sát và phản biện xã hội trên báo in đối
với xã hội trên các lĩnh vực
Để tìm hiểu ý kiến của công chúng có những đánh giá tác động trong hoạt
động giám sát và PBXH của 4 báo in trong thời gian qua trên từng lĩnh vực, một
câu hỏi được đặt ra, gồm: (1) Giám sát, phản biện việc hoạch định, thực thi chính
sách, pháp luật; (2) Giám sát, phản biện các vấn đề về chính trị; (3) Giám sát,
phản biện các vấn đề về kinh tế; (4) Giám sát, phản biện các vấn đề về văn hóa –
xã hội.
Kết quả đánh giá chung của công chúng trên 4 lĩnh vực của 4 báo in được đo
ở mức độ tốt.
2.3.6. Đánh giá của công chúng về vai trò của báo in trong việc khơi
nguồn dư luận xã hội và phản ánh dư luận xã hội
Cũng qua kết quả khảo sát bằng bảng hỏi thu được cho thấy, công chúng,
bạn đọc phần lớn cho rằng việc khơi nguồn dư luận, phản ánh DLXH của báo in
khi thực hiện chức năng giám sát và PBXH tương đối tốt. Trong đó, báo Thanh

và tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện, tạo ra sự đồng thuận xã hội.
Hầu hết bạn đọc, công chúng khi được hỏi (qua bảng hỏi) đều có chung
nhận định là báo in có vai trò quan trọng trong thực hiện chức năng giám sát và
PBXH, đạt hiệu quả tích cực trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội.
2.4.2. Những hạn chế
Qua kết quả nghiên cứu, NCS nhận thấy, báo in bên cạnh những thành công,
vẫn còn nhiều hạn chế, như: thông tin chưa đều, chưa thường xuyên liên tục, chưa
quyết liệt, chưa theo sự việc đến cùng.
Tình trạng thông tin sai sự thật trên báo in vẫn chưa được khắc phục triệt để,
còn có thông tin thiếu tính định hướng, nặng về mặt trái, xâm phạm đời tư, ảnh
hưởng tiêu cực đến uy tín của tổ chức, danh dự cá nhân. Còn có tình trạng thông
tin sai bởi khai thác, đăng lại từ các báo khác, gây tác động xấu trong xã hội.
Nhiều bài viết phản ánh về cái xấu, tiêu cực, mặt trái xã hội chỉ dừng lại ở
mức độ đưa tin, không thể hiện quan điểm phê phán, đấu tranh, chỉ ra cái sai. Một
số bài viết đề cập đến cái xấu, cái tiêu cực nhưng không có lý giải nên vô tình lại
tuyên truyền cho cái xấu, cái tiêu cực.
2.4.3. Nguyên nhân của kết quả, hạn chế
Nguyên nhân của kết quả đạt được
- Có sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước với các chủ trương, chính
sách cụ thể về công tác giám sát và PBXH; có môi trường xã hội ngày một dân
chủ, có một xã hội dân sự và nhà nước pháp quyền XHCN; có sự ủng hộ, tham
gia của cả hệ thống chính trị và nhân dân.
- Có nguồn “nhân lực” tham gia đông đảo là các nhà báo, nhà khoa học, nhà
quản lý và nhân dân.


17
- Thông tin trên báo in được phân tích, giải thích và giải đáp những vấn đề
phức tạp một cách có hệ thống, sâu sắc với độ tin cậy cao, được bạn đọc, công
chúng và xã hội quan tâm, tin yêu.

Xét về chất, nội dung các thông điệp là hoạch định và thực thi chính sách, pháp
luật; là các vấn đề xã hội đang quan tâm, như những bất cập của chủ trương,
chính sách, pháp luật, đề án, dự án; là hành vi nhũng nhiễu, tiêu cực, tham nhũng
của cán bộ, công chức, viên chức trong bộ máy công quyền.
Hình thức thông điệp giám sát và PBXH trên báo in không ngừng được cải
tiến, đổi mới, sáng tạo theo xu thế báo chí hiện đại, các báo đều tổ chức theo
chuyên trang, chuyên mục, bài, tuyến bài, tạo sự hấp dẫn, lôi cuốn bạn đọc công


18
chúng, từ đó không ngừng nâng cao hiệu quả, vai trò của báo in trong thực hiện
giám sát và PBXH hiện nay.
Phân tích thực trạng vai trò của báo in trong thực hiện giám sát và PBXH,
NCS rút ra là: nếu bám sát tốt dòng thời sự, tổ chức phù hợp bài, tuyến bài có nội
dung giám sát và PBXH với những vấn đề nóng, gây bức xúc mà xã hội đang
quan tâm với các số liệu chính xác, trung thực, có phân tích lý giải đầy đủ, được
trình bày đẹp, hấp dẫn thì báo in sẽ lôi cuốn được bạn đọc, công chúng và công
chúng sẽ đặt niềm tin vào tờ báo, tham gia cùng cơ quan báo giám sát và PBXH.
Và, khi đó sức lan tỏa, hiệu quả, vai trò của báo in ngày càng lớn hơn.


19
Chương 3
GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA BÁO IN TRONG
THỰC HIỆN CHỨC NĂNG GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
3.1. Nhóm giải pháp về môi trường chính trị - pháp lý để nâng cao vai
trò của báo in thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội
3.1.1. Đổi mới, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước
đối với báo chí

tổ chức các vấn đề, sự kiện theo loạt bài, tuyến bài.
3.2.3. Về đổi mới phương thức thông tin


20
Ứng dụng công nghệ thông tin mới; tổ chức tọa đàm, hội thảo chuyên đề;
kết hợp hài hòa giữa báo in với báo điện tử để chuyển tải thông tin nhanh nhất,
đầy đủ nhất đến công chúng bạn đọc.
3.2.4. Hiện đại hóa phương tiện tác nghiệp cho cơ quan báo in và nhà
báo
Cơ quan chủ quản, cơ quan báo in và bản thân nhà báo phải coi trọng việc
đầu tư trang bị phương tiện để có điều kiện tốt nhất khi tác nghiệp, sản xuất và
phát hành ấn phẩm.
3.3. Nhóm giải pháp về nguồn nhân lực
3.3.1. Nâng cao năng lực, phẩm chất đội ngũ cán bộ chỉ đạo, quản lý
báo chí ở các cơ quan Đảng, Nhà nước
Đội ngũ này hiện tại đang còn có những hạn chế, bất cập nhất định, cần
nâng cao mọi mặt cho đội ngũ cán bộ chỉ đạo, quản lý báo chí từ Trung ương đến
bộ, ngành, địa phương.
3.3.2. Nâng cao năng lực, phẩm chất đối với ban biên tập, cán bộ, biên
tập viên tòa soạn
Ban Biên tập các báo in cần tạo điều kiện cho các nhà báo, phóng viên
được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, bản lĩnh chính
trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội một cách thường xuyên, liên tục.
3.3.3. Nâng cao trình độ, năng lực, phẩm chất đội ngũ nhà báo
Nhà báo chuyên viết mảng đề tài này cần phải được trang bị các kiến thức
về nghề nghiệp, năng lực tư duy lý luận, kiến thức và kỹ năng thực thi pháp luật.
3.3.4. Xây dựng đội ngũ cộng tác viên
Luận án đã chỉ ra một số nội dung cần thiết, quan trọng để các cơ quan báo
in xây dựng đội ngũ CTV.

phẩm chất đội ngũ chỉ đạo, quản lý báo chí; nâng cao trình độ, năng lực, phẩm
chất đội ngũ nhà báo; xây dựng đội ngũ cộng tác viên.
- Thứ tư, nhóm giải pháp về DLXH và công chúng báo in, gồm: khơi nguồn
DLXH và định hướng DLXH; chú trọng phát triển công chúng của báo in.
KẾT LUẬN
Từ nghiên cứu lý luận, khảo sát thực tiễn bằng nhiều phương pháp khoa
học, NCS đã xây dựng được khung lý thuyết về giám sát và PBXH, về vai trò của
báo in trong thực hiện giám sát và PBXH; phân tích định tính, định lượng một
cách khoa học, sát hợp những vấn đề liên quan đến đề tài luận án. Cụ thể:
1. Làm rõ các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài luận án; nêu bật được
vai trò của báo in trong thực hiện giám sát và PBXH; chức năng, nguyên tắc và
tiêu chí đánh giá vai trò của báo in trong giám sát và PBXH.
2. Luận án chỉ rõ vấn đề giám sát và PBXH ở nước ta hiện nay đang là một
hoạt động quan trọng và rộng khắp của mọi cấp, mọi ngành, mọi tầng lớp xã hội
trên tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội, đặc biệt trong đó có vai trò quan trọng
của báo chí.
3. Kết quả khảo sát giám sát và PBXH trên 4 báo in, cho thấy, nhiều chỉ
báo tích cực, đó là đã tạo được diễn đàn công luận công khai trong xã hội để mọi
tầng lớp nhân dân, mọi cấp, mọi ngành, mọi tổ chức, cá nhân đều có cơ hội tham
gia vào quá trình hoạch định và thực thi, đánh giá các chính sách công; vào ngăn
chặn, đẩy lùi các hành vi tiêu cực, sai trái, tham nhũng…
4. Phân tích các nội dung giám sát và PBXH trên các báo in trong phạm vi
khảo sát cho thấy, các báo in thực hiện chức năng giám sát và PBXH ngày càng
nhiều hơn, chất lượng và hiệu quả hơn, thông điệp phản biện ngày càng tăng,
phong phú cả về nội dung và phương thức thể hiện.


22
5. Khảo sát và phân tích các báo in cũng cho thấy, quá trình giám sát và
PBXH của báo in khá sâu rộng, đa dạng, hầu hết các vấn đề đang đặt ra trong đời

Niên, báo Xây Dựng) mới đạt được những kết quả bước đầu, còn nhiều vấn đề đặt
ra cần phải tiếp tục được nghiên cứu ở các công trình khác để ngày một hoàn
thiện hơn.


23