VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN SANG

BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA
TRUYỀN THỐNG XỨ NGHỆ TRONG THỜI KỲ
ĐỔI MỚI, HỘI NHẬP QUỐC TẾ

Chuyên ngành: Triết học
Mã số: 9229001
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Hà Nội - 2018


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA
TRUYỀN THỐNG XỨ NGHỆ TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI, HỘI NHẬP
QUỐC TẾ
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Trang
1
7
7


nhập quốc tế

90
98
102
108

Chương 4. QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP CƠ BẢN ĐỂ BẢO TỒN VÀ
PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG XỨ NGHỆ
TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI, HỘI NHẬP QUỐC TẾ
4.1. Quan điểm cơ bản để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống
xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế
4.2. Giải pháp cơ bản để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ
Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế
KẾT LUẬN

61
83

90

112
115

122
122
133

151


để nó thực sự đóng góp vào sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, để nó là
động lực cho sự phát triển hiện nay? Đó là câu hỏi luôn thường trực đối với các
nhà lý luận cũng như những người làm thực tiễn của nước ta hiện nay.
Từ phương diện triết học, các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng, việc bảo tồn và phát
huy các giá trị văn hóa truyền thống được xem xét ở các cấp độ quốc gia và từng
vùng văn hóa hay cộng đồng cụ thể. Trên cơ sở những nguyên tắc chung, việc bảo


2

tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống yêu cầu phải tôn trọng các đặc
điểm riêng, đặc thù ở những cấp độ khác nhau và đảm bảo “tính thống nhất trong
đa dạng”. Bởi vậy, đặt vấn đề nghiên cứu việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn
hóa truyền thống xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế từ góc tiếp cận
triết học là góp thêm một nghiên cứu cụ thể một địa phương để đóng góp vào việc
nghiên cứu chung của cả nước.
Xứ Nghệ là một dải đất thân yêu của Tổ quốc Việt Nam với nhiều dấu ấn lịch
sử, đây đồng thời cũng là một tiểu vùng văn hóa lâu đời, đặc sắc trong nền văn
hóa Việt Nam với sức sống mãnh liệt. Những giá trị văn hóa, những đức tính tốt
đẹp của con người Việt Nam cũng là những giá trị và đức tính tốt đẹp của con
người xứ Nghệ. Song do có đặc điểm riêng về điều kiện lịch sử, điều kiện địa lý,
điều kiện kinh tế - xã hội nên xứ Nghệ cũng có những nét riêng về giá trị văn hóa,
về tính cách con người. Trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế, khi quê hương
cùng đất nước hướng đến mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn
minh với quyết tâm cao nhất thì việc học tập, nghiên cứu truyền thống lịch sử và
các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ là rất cần thiết, tăng thêm sức mạnh cho
công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế, xã hội. Từ tiếng nói của lịch sử hào
hùng, của truyền thống tốt đẹp mà mỗi người dân ngày càng ý thức được đầy đủ
trách nhiệm của mình, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, vững vàng bước tới
tương lai, phát triển cùng thời đại.

cận ở góc nhìn văn hóa học, quản lý văn hóa. Trên thực tế, việc tiếp cận vấn đề từ
phương diện triết học, xác định vững chắc cơ sở hình thành và làm rõ các giá trị
văn hóa truyền thống, sau đó khái quát thực trạng và đề xuất các quan điểm, giải
pháp trên cơ sở các nguyên lý và phạm trù của triết học để bảo tồn, phát huy các
giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế chưa
được đề cập đến. Vì vậy, đề tài: “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền


4

thống xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế” có ý nghĩa cả về lý luận
lẫn thực tiễn, là trường hợp nghiên cứu cụ thể một vùng văn hóa để đóng góp vào
việc nghiên cứu chung của cả nước, được kỳ vọng có đóng góp về mặt khoa học
để hình thành nhân cách, lối sống, góp phần đào tạo nguồn nhân lực xứ Nghệ có
chất lượng cao, phù hợp quá trình phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đổi mới,
hội nhập quốc tế.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
a. Mục đích
Trên cơ sở phân tích thực trạng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền
thống xứ Nghệ hiện nay, luận án đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm bảo tồn và
phát huy có hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ trong thời kỳ đổi
mới, hội nhập quốc tế.
b. Nhiệm vụ
- Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án và làm rõ cơ sở lý
luận về bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ trong thời kỳ
đổi mới, hội nhập quốc tế;
- Làm rõ cơ sở hình thành và chỉ ra các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ
được bảo tồn, phát huy trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế . Phân tích tính đặc
thù, cũng như vai trò của bảo tồn, phát huy giá các trị văn hóa truyền thống xứ
Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế;

các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ. Đánh giá thực trạng, đề xuất và khuyến


6

nghị áp dụng những giải pháp khoa học nhằm nâng cao hiệu quả việc bảo tồn và phát
huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Về mặt lý luận, luận án góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận liên quan
đến bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ. Những quan
điểm, giải pháp bảo tồn và phát huy các giá trị đó được luận án nghiên cứu, xây
dựng nghiêm túc, có căn cứ, nên có thể xem xét để áp dụng trong thực tiễn.
- Về mặt thực tiễn: Luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho các tổ chức,
đoàn thể, cá nhân nghiên cứu về con người, văn hóa và các giá trị văn hóa truyền
thống xứ Nghệ. Luận án là tài liệu bổ ích phục vụ nghiên cứu, giảng dạy về triết
học, đặc biệt là trên địa bàn xứ Nghệ; nghiên cứu về truyền thống, về các lĩnh vực
có liên quan đến bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu và phần tài liệu tham khảo. Luận án có 4 chương, 13 tiết.


7

Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG
XỨ NGHỆ TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI, HỘI NHẬP QUỐC TẾ
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Trên thế giới, liên quan đến bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền
thống từ lâu đã có nhiều công trình đạt được những thành tựu lớn, đặc biệt là ở
một số quốc gia như Liên Xô trước đây, ở Trung Quốc, ở các nước phương Tây và

đề cốt lõi cần giải quyết: “Cái bi kịch hiện thời của dân tộc ta là sự xung đột của
những giá trị cổ truyền của văn hóa cũ ấy với những điều mới lạ của văn hóa Tây
phương. Cuộc xung đột sẽ giải quyết thế nào, đó là một vấn đề quan hệ đến cuộc
sinh tử tồn vong của dân tộc ta vậy. Nhưng muốn giải quyết thì phải nhận rõ chân
tướng của bi kịch ấy, tức một mặt phải xét lại cho biết nội dung của văn hóa xưa là
thế nào, một mặt phải nghiên cứu cho biết chân giá trị của văn hóa mới” [1,9].
Đây là một nghiên cứu ở phạm vi một dân tộc – quốc gia, từ đây, khi nghiên cứu
bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của một địa phương, chúng tôi cần thiết
phải thống nhất các khái niệm công cụ như: văn hóa, giá trị văn hóa truyền thống;
hình dung đến những mâu thuẫn và làm rõ những yêu cầu đặt ra của công cuộc đổi
mới, hội nhập quốc tế đối với sự nghiệp bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa tinh
thần truyền thống của đất nước nói chung, của một vùng văn hóa nói riêng.
Trong những năm 60 và 70 của thế kỷ XX, có một số nghiên cứu nổi bật đã
tiếp tục làm rõ nền tảng lý luận và định hướng về phương pháp nghiên cứu về văn
hóa, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong sự phát triển quốc
gia, dân tộc. Đó là những công trình của các tác giả như: Nguyễn Hồng Phong,
Tìm hiểu tính cách dân tộc (Nxb Khoa học, Hà Nội, 1963); Vũ Khiêu (Chủ biên),
Đạo Đức mới (Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1974); Tương Lai, Chủ động và tích
cực xây dựng đạo đức mới (Nxb Sự thật, Hà Nội, 1983).


9

Cuốn Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam (Trần Văn Giàu (Chủ
biên), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1980), là một trong những công trình nghiên
cứu tâm huyết của Trần Văn Giàu, được tác giả thực hiện vào thời điểm mà chưa có
một nghiên cứu mang tính hệ thống về chủ đề giá trị tinh thần truyền thống của dân
tộc. Với những suy tư và những tình cảm sâu sắc nhất, tác giả đã đưa ra những kiến
giải về các giá trị truyền thống đặc thù của dân tộc Việt Nam. Công trình gồm 11
chương, sau khi khái quát cơ bản về các khái niệm giá trị tinh thần truyền thống của

tác giả vạch ra hướng phát triển của văn hóa Việt Nam. Cuốn sách gồm bảy
chương thực sự là một công trình khoa học có ý nghĩa cả về mặt lý luận lẫn thực
tiễn cho các nghiên cứu sau này, nhất là các nghiên cứu về bảo tồn và phát huy các
giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh mới ở những phạm vi nghiên cứu khác
nhau. Từ đây, khi nghiên cứu các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ, chúng tôi
cũng nhấn mạnh rằng, con người xứ Nghệ cũng có các giá trị văn hóa của mình,
nhưng các giá trị đó không phải là những giá trị “nhất thành bất biến”, nó không
phải “luôn tốt đẹp” mà chứa đựng cả những “phản giá trị” trước sự biến chuyển
của xã hội – con người trong giai đoạn hiện nay.
Trong thập niên 90, ở các trường đại học, cao đẳng đưa vào giảng dạy chính
thức môn Cơ sở văn hóa Việt Nam. Theo đó, Cơ sở văn hóa Việt Nam của tác giả
Trần Ngọc Thêm (1997) được thẩm định làm giáo trình môn học. Cũng trong năm
1997, tác giả Trần Quốc Vượng (chủ biên) xuất bản Cơ sở văn hoá Việt Nam và
năm 2002, có thêm Cơ sở văn hoá Việt Nam do Chu Xuân Diên biên soạn. Về cơ
bản, đây là những công trình bổ ích cho những ai quan tâm đến lĩnh vực văn hóa,
cung cấp những tri thức cơ bản cần thiết cho việc hiểu một nền văn hóa, giúp người
đọc nắm được các đặc trưng cơ bản cùng các quy luật hình thành và phát triển của
văn hóa Việt Nam. Tiếp cận các công trình này là tất yếu và cần thiết, tạo cơ sở và


11

nền tảng vững chắc cho việc nghiên cứu về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa
truyền thống trong quá trình phát triển ở các phạm vi khác nhau.
Đất nước đổi mới, từng bước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, công
nhận và hoàn thiện phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ
nghĩa, chủ động hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện. Trong bước chuyển mình để
hướng đến sự phát triển bền vững, việc xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm
đà bản sắc được xem là mục tiêu, đồng thời là động lực cho thúc đẩy sự phát triển
kinh tế, xã hội. Đây chính là một trong những yếu tố thúc đẩy công tác nghiên cứu

thách thức và cơ hội của hội nhập quốc tế, làm rõ những nhân tố ảnh hưởng đến
quá trình bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tinh thần xứ Nghệ. Những vấn đề
này được chúng tôi đề cập đến khi nói về những nguyên nhân của những thành tựu
và hạn chế trong bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa tinh thần truyền thống xứ
Nghệ trong giai đoạn hiện nay.
Đây cũng là tinh thần mà chúng tôi hướng đến khi tham khảo cuốn: Nhận diện
văn hóa Việt Nam và sự biến đổi của nó trong thế kỷ XX (Nxb Chính trị Quốc gia,
Hà Nội, 2002) của Đỗ Huy. Khi trình bày các chuẩn mực, các giá trị cơ bản, giá trị
khung của văn hoá truyền thống Việt Nam đã được chuyển biến như thế nào trong
thế kỷ XX, tác giả đã làm rõ các nhân tố tác động là: cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, phong trào giải phóng dân tộc, phong trào dân chủ và phong trào xã hội
chủ nghĩa. Tác giả nghiên cứu sự chuyển đổi các chuẩn mực giá trị cơ bản khi chủ
nghĩa yêu nước kiểu mới ra đời, nhận diện các giá trị văn hoá cơ bản trong thời kỳ
đổi mới, phân tích các nguyên tắc đổi mới gắn hơn nữa truyền thống với hiện đại,
dân tộc với quốc tế, cá nhân với cộng đồng, nội dung với hình thức, giai cấp với
dân tộc, đồng thời làm rõ các nội dung cơ bản của quá trình đổi mới văn hoá, vấn
đề lối sống bao dung, lối sống dân tộc, hiện đại, vấn đề dân sinh, dân khí, dân trí


13

cũng được nghiên cứu khá đầy đủ. Từ đó khẳng định, đổi mới văn hoá Việt Nam
là làm cho các tư tưởng đúng đắn của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh đi sâu vào các quan hệ văn hoá phong phú của đời sống. Đây tiếp tục là một
tài liệu quan trọng để chúng tôi nhận diện, khẳng định các giá trị văn hóa truyền
thống của con người xứ Nghệ, làm rõ vai trò, ý nghĩa to lớn của việc bảo tồn và
phát huy các giá trị đó trong đời sống thực tiễn hiện nay.
Năm 2003, trong Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường nước
ta hiện nay (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội), Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn
Văn Phúc đã đề cập đến giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam và khẳng định: một
trong những việc làm cần thiết là phải đẩy mạnh việc kế thừa, phát huy các giá trị

dựng một hệ thống các lý thuyết về văn hóa và hệ giá trị văn hóa, coi đó như là
công cụ phương pháp luận để nhận thức hệ giá trị văn hóa Việt Nam. Đi sâu vào
nghiên cứu hệ giá trị tổng quát truyền thống Việt Nam, các tác giả đã nhìn nhận
vấn đề hệ giá trị văn hóa một cách hệ thống và đặt nó trong bối cảnh văn hóa Việt
Nam đã và đang hội nhập; đặc biệt chú ý đến cách sắp xếp các giá trị tổng quát đó
trong một bảng giá trị, mà cách sắp xếp, ưu tiên trước sau là yếu tố biểu thị sự
khác nhau giữa các giá trị văn hóa của các quốc gia, dân tộc. Công trình đi sâu
phân tích các giá trị văn hóa thể hiện trong các lĩnh vực của đời sống dân tộc như
thích ứng, khai thác hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên, trong đời sống vật
chất thỏa mãn nhu cầu ăn, mặc, ở, đi lại; trong cách thức tổ chức và ứng xử xã hội,
trong sáng tạo văn học – nghệ thuật, trong đời sống tâm linh, tôn giáo tín ngưỡng,
trong giáo dục đào tạo, trong giao lưu văn hóa, trong đấu tranh chống ngoại
xâm… Theo các tác giả, giá trị văn hóa cũng như bản sắc văn hóa, hình thành và
định hình trong trường kỳ lịch sử, là yếu tố khá bền vững. Tuy nhiên, các giá trị đó
không phải là bất biến, mà luôn biến đổi theo sự biến đổi của xã hội. Do vậy, cần
phải nhìn các giá trị văn hóa trong trạng thái vận động không ngừng.


15

Tiếp cận công trình này là một tham khảo có ý nghĩa, góp phần khẳng định
góc độ, điểm xuất phát và mục tiêu cần đạt được của các nghiên cứu về văn hóa,
về các giá trị văn hóa truyền thống và bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền
thống trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế.
Ở một phạm vi hẹp hơn, trong nghiên cứu các giá trị truyền thống để vận dụng
vào việc xây dựng nhân cách cho thế hệ trẻ có thể kể thêm các công trình:
Phan Huy Lê và Vũ Minh Giang (Chủ biên), Các giá trị truyền thống và con
người Việt Nam hiện nay, (Đề tài KX07-02, tập 1 năm 1994 và tập 2 năm 1996).
Các tác giả đã nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển, biến đổi của các giá trị
truyền thống Việt Nam, phân tích nội dung cấu thành của truyền thống Việt Nam,

giá trị văn hóa truyền thống trong thực tiễn đời sống xã hội, khẳng định sự cần
thiết, khách quan cũng như đề xuất, khuyến nghị các phương hướng, quan điểm và
giải pháp để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh
mới, hướng đến sự phát triển bền vững. Đây cũng là những tài liệu quan trọng, có
giá trị cả về lý luận lẫn thực tiễn, để các nghiên cứu về bảo tồn và phát huy các giá
trị văn hóa truyền thống trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế ở những phạm vi
khác nhau được hoàn thành. Có thể đề cập đến những nghiên cứu sau:
Năm 1994, chương trình khoa học công nghệ cấp Nhà nước, Đến hiện đại từ
truyền thống, Trần Đình Hượu đã luận chứng và khẳng định tính bền vững, trường
tồn của các giá trị truyền thống, phân tích một cách sâu sắc mối liên hệ giữa các
giá trị truyền thống với yêu cầu xây dựng xã hội và con người trong điều kiện hiện
đại. Xuất phát từ lập trường duy vật lịch sử, tác giả cho rằng, cần phải đổi mới về
kinh tế, cũng như tư duy về kinh tế, về các phương diện khác của đời sống xã hội
để hạn chế những mặt trái của truyền thống trong bối cảnh mới. Công trình này
cũng đã khẳng định vai trò, sự cần thiết của việc phải bảo tồn và phát huy các giá
trị tinh thần trong quá trình xây dựng xã hội mới, nhấn mạnh rằng: giữ gìn truyền


17

thống không có nghĩa là phục hồi truyền thống một cách đơn thuần, mà là vì hiện
tại và tương lai. Đối với một vùng văn hóa cụ thể, xứ Nghệ là mảnh đất nghèo,
khó kiếm sống, ảnh hưởng của văn hóa truyền thống đến đời sống hiện đại là thấy
rõ, nhưng không phải giá trị nào của truyền thống cũng là ưu trội, tích cực. Cho
nên, trong nghiên cứu của mình, chúng tôi khẳng định, bảo tồn và phát huy các giá
trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ là tất yếu khách quan để hướng đến sự phát triển
bền vững, nhưng phải trên tinh thần chọn lọc, phê phán, và có giải pháp tăng
cường các nguồn lực, cũng như xác định các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ
phù hợp với đời sống mới, cần được ưu tiên để bảo tồn và phát huy trong thời kỳ
đổi mới, hội nhập quốc tế.

niệm của người dân, bởi đó là những giá trị căn cốt, độc đáo, là tinh hoa của bản
sắc dân tộc Việt Nam. Con người Việt Nam vừa tiếp thu những giá trị ưu việt của
văn hóa nhân loại vừa gìn giữ, phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, gạt bỏ
những nhận thức lệch lạc, những yếu tố phản giá trị trong đời sống văn hóa để hội
nhập ngày càng sâu rộng với thế giới. Cũng từ đây, chúng tôi có thêm cơ sở để
làm rõ và sắp xếp bảng giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ; tiếp tục phân tích
thực trạng bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh đổi
mới và hội nhập, đề xuất những quan điểm, giải pháp nhằm bảo tồn, làm giàu,
phát huy các giá trị văn hóa truyền thống và chủ động hội nhập quốc tế trong bối
cảnh hiện đại hóa, toàn cầu hóa ở phạm vi xứ Nghệ.
Năm 2010, Đoàn Văn Khái thực hiện đề tài Kế thừa và phát huy các giá trị
truyền thống Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, đã làm rõ thực chất,
đặc trưng, những nhân tố thúc đẩy, tính hai mặt của toàn cầu hóa trong giai đoạn hiện
nay và những tác động của toàn cầu hóa đến sự phát triển của thế giới đương đại. Tác
giả đã làm rõ các khái niệm: giá trị, truyền thống, giá trị truyền thống; phân tích rõ


19

những biến đổi tích cực và tiêu cực của các giá trị truyền thống Việt Nam do tác
động của toàn cầu hóa; luận giải sự cần thiết phải kế thừa và phát huy các giá trị
truyền thống Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay; nêu bật những yêu cầu
của việc kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống Việt Nam. Tác giả cũng chỉ ra
những nội dung cần phải kế thừa và phát huy trong các giá trị truyền thống Việt
Nam, đồng thời nêu ra những biện pháp nhằm vừa kế thừa, cách tân, làm mới, phát
triển các giá trị truyền thống để thích ứng với xã hội hiện đại, vừa chủ động và tích
cực tiếp thu các tinh hoa của nhân loại để tạo nên sức mạnh tổng hợp giữa truyền
thống và hiện đại, giữa nội sinh và ngoại sinh trong quá trình hội nhập quốc tế.
Cũng nghiên cứu theo hướng này, Phạm Thanh Hà trong Giữ gìn bản sắc dân
tộc Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay (Nxb Chính trị Quốc gia – Sự

lối sống Việt Nam hiện nay và phân tích mâu thuẫn giữa kế thừa và phát huy các
giá trị văn hóa của dân tộc, khẳng định việc giải quyết mâu thuẫn này là vấn đề
bức thiết đặt ra. Cuối cùng, tác giả đề xuất một số nguyên tắc và phương hướng,
giải pháp kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc để xây dựng
lối sống Việt Nam hiện nay. Năm 2007, Mai Thị Quý trong Toàn cầu hóa và vấn
đề kế thừa một số giá trị truyền thống dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện
nay, đã tập trung làm rõ sự biến động của các giá trị truyền thống trong thời đại
toàn cầu hóa. Dưới góc độ triết học, tác giả đề cập đến các phạm trù giá trị, truyền
thống và giá trị truyền thống; phân tích những vấn đề đặt ra của việc kế thừa các
giá trị truyền thống của dân tộc trong bối cảnh mới. Tác giả khẳng định, kế thừa là
một hiện tượng mang tính quy luật, biểu hiện đặc trưng cho sự phát triển trong tự
nhiên, xã hội và tư duy, kế thừa giá trị truyền thống thực chất là việc giữ lại, bổ
sung, phát triển những giá trị truyền thống của dân tộc trong một giai đoạn mới.
Năm 2011, Cao Thu Hằng, trong Kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong
xây dựng nhân cách con người Việt Nam hiện nay, đã tập trung làm rõ những lý


21

luận về giá trị đạo đức truyền thống và nhân cách. Tác giả đã phân tích khái niệm
giá trị, xem giá trị đạo đức có vai trò vai trò đặc biệt – có thể xâm nhập vào tất cả
các lĩnh vực của đời sống xã hội và hiện diện một cách đặc biệt trong các giá trị
khác. Tác giả khẳng định ảnh hưởng của giá trị đạo đức truyền thống đến việc
hình thành nhân cách con người và đề cập đến tính tất yếu của kế thừa các giá trị
đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách con người Việt Nam, làm rõ các
giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc – những yếu tố làm nên cốt cách, bản sắc
con người Việt Nam. Theo tác giả, cần phải có quan điểm lịch sử cụ thể và cần
phát triển thêm nội dung các giá trị đạo đức truyền thống trong việc xây dựng
nhân cách con người Việt Nam hiện nay. Tác giả đã phân tích những yếu tố khách
quan ảnh hưởng đến việc kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống và đề xuất các

điều nhỏ mọn, tâm ở yên, bởi sự tiết kiệm, người các trấn khinh là keo kiệt”,
[68,223]. Đến đầu thế kỷ XX, nghiên cứu về xứ Nghệ còn có các công trình của
Hoàng Xuân Hãn và Nguyễn Đổng Chi. Ngoài ra, có thể kể đến hàng trăm công
trình trong và ngoài nước nghiên cứu về những danh nhân đã làm rạng danh xứ
Nghệ như: Hồ Chí Minh, Phan Bội Châu, Nguyễn Trường Tộ,…
Những năm 70, 80 của thế kỷ trước, Ban Sử Địa trực thuộc UBND tỉnh đã quy
tụ được một số nhà nghiên cứu và giải quyết khá nhiều nhiệm vụ nghiên cứu quan
trọng, trong đó nổi bật là đã xuất bản cuốn Lịch sử Nghệ Tĩnh năm 1983.
Trong thời gian này, Nghệ Tĩnh trong Tổ quốc Việt Nam của Trần Thanh Tâm
và Ninh Viết Giao (Ty Giáo dục Nghệ An, 1975), là công trình để lại nhiều dấu
ấn. Ngay trong Lời nói đầu, các tác giả đã khẳng định: “Nghệ - Tĩnh là một dải
đất thân yêu của Tổ quốc Việt Nam. Sức sống của dân tộc Việt Nam cũng là sức
sống của nhân dân Nghệ Tĩnh. Những đức tính tốt đẹp của con người Nghệ Tĩnh
cũng là những đức tính tốt đẹp của con người Việt Nam. Trong khi viết Nghệ Tĩnh,