I H C THÁI NGUYÊN
TR

NG

I H C NÔNG LÂM

-----------

-----------

CHU L H NG
Tên

tài:

ÁNH GIÁ TH C TR NG VÀ
NGHI P TRÊN

NH H

NG S D NG

T NÔNG

A BÀN XÃ TÂN VI T, HUY N V N LÃNG,
T NH L NG S N

KHÓA LU N T T NGHI P

H


I H C NÔNG LÂM

-----------

-----------

CHU L H NG
Tên

tài:

ÁNH GIÁ TH C TR NG VÀ
NGHI P TRÊN

NH H

NG S D NG

T NÔNG

A BÀN XÃ TÂN VI T, HUY N V N LÃNG,
T NH L NG S N

KHÓA LU N T T NGHI P

H

ào t o



i

L IC M

N

hoàn thành bài báo cáo này ngoài s n l c c a b n thân, em ã
nh n

c s giúp

nhi t tình c a c quan, các th y cô, b n bè và gia ình.

Tr c tiên em xin bày t lòng kính tr ng và s bi t n sâu s c t i Th y
giáo PGS.TS. Nguy n Kh c Thái S n ng

i ã t n tình h ng d n, giúp

óng góp nh ng ý ki n quý báu cho em trong quá trình th c hi n

và

tài t t nghi p.

Em xin chân thành c m n các th y cô giáo trong khoa Qu n lý Tài
nguyên, tr

ng



c các th y cô và các b n sinh viên óng

khóa lu n c a em

c hoàn thi n h n.

Em xin chân thành c m n!
Thái Nguyên, ngày….. tháng…. n m 2015
Sinh viên

Chu L H ng


ii

DANH M C C C B NG
Trang

B ng 2.1: C c u

t ai theo m c ích s d ng c a huy n V n Lãng ..............27

B ng 4.1: Hi n tr ng s d ng

t c a xã Tân Vi t, huy n V n Lãng, t nh L ng

S n n m 2014 ..............................................................................................41
B ng 4.2: Các lo i hình s d ng


VI T T T

Ch vi t t t

Nguyên ngh a

BTNMT

B tài nguyên và Môi tr

BVTV

B o v th c v t

CNH

Công nghi p hóa

CPSX

Chi phí s n xu t

GTSX

Giá tr s n xu t

GTNCLD

Giá tr ngày công lao


i hóa

ng

ng

t


iv

M CL C
Trang
PH N 1: M

U............................................................................................... 1

1.1. Tính c p thi t c a

tài ..................................................................................1

1.2. M c tiêu c a

tài .......................................................................................... 2

1.3. Yêu c u c a

tài ...........................................................................................2

1.4. Ý ngh a nghiên c u


t ........................................17

t .............................................................17

t nông nghi p ........................................................21

2.3. Nh ng nghiên c u v hi u qu và

nh h

ng s d ng

t nông nghi p trên

th gi i và Vi t Nam ....................................................................................24
2.3.1. Tình hình s d ng

t nông nghi p trên th gi i .......................................24

2.3.2. Tình hình s d ng

t nông nghi p

PH N 3:

IT

Vi t Nam và


4.1.1.

c i m i u ki n t nhiên c a xã Tân Vi t, huy n V n Lãng, t nh L ng

S n ...............................................................................................................33
4.1.2.

c i m kinh t xã h i c a xã Tân Vi t, huy n V n Lãng, t nh L ng S n ......35

4.1.3. ánh giá chung v

i u ki n t nhiên, kinh t , xã h i c a xã Tân Vi t .............39

4.1.4. Hi n tr ng s d ng

t c a xã Tân Vi t, huy n V n Lãng, t nh L ng S n

n m 2014......................................................................................................40
4.2. Th c tr ng các lo i hình s d ng
4.2.1. Các lo i hình s d ng

t nông nghi p c a xã Tân Vi t ............41

t c a Xã Tân Vi t ...............................................41

4.2.2. Mô t các lo i hình s d ng
4.3. ánh giá hi u qu s d ng

t .................................................................43
t nông nghi p trên

4.4.5. M t s gi i pháp nâng cao hi u qu s d ng

t nông nghi p cho xã Tân

Vi t, huy n V n Lãng ..................................................................................59
PH N 5: K T LU N VÀ

NGH ...............................................................63

5.1. K t lu n .........................................................................................................63
5.2.

ngh .........................................................................................................64

TÀI LI U THAM KH O .................................................................................65


1

PH N 1
M
1.1. Tính c p thi t c a

U

tài

Nh chúng ta ã bi t

t ai có ngu n g c t t nhiên là m t tài nguyên

c, không có

không có s n xu t nông nghi p. Chính vì v y, s d ng
thành c a chi n l

t thì

t là m t ph n h p

c nông nghi p sinh thái và phát tri n b n v ng.

Nông nghi p là ho t
H u h t các n

sinh

s n xu t,là t li u s n xu t c b n

trong nông lâm nghi p”. B i v y n u không có

nghi p,

i và các sinh v t khác trên trái

c trên th gi i

ng s n xu t c nh t và c b n nh t c a loài ng

i.



ng m t cách b n v ng.

hi u qu s d ng

th c hi n m c tiêu này c n b t

u t nâng cao

t trong nông nghi p m t cách toàn di n.

Xã Tân Vi t là m t xã mi n núi thu c huy n V n Lãng, t nh L ng S n.
Là m t xã có n n kinh t nông nghi p gi vai trò ch

o trong quá trình s n


2

xu t c a xã nên

i s ng còn g p nhi u khó kh n. Vì v y, nh h

dân trong xã khai thác và s d ng h p lý, có hi u qu
trong nh ng v n

h t s c c n thi t

ph c v nhu c u v l



ng cho ng

cs

ng ý c a Ban ch nhi m

i h c Nông Lâm Thái Nguyên, d i s

h ng d n tr c ti p, t n tình c a th y giáo PGS.TS Nguy n Kh c Thái S n, em
ã ti n hành nghiên c u

tài: “ ánh giá th c tr ng và nh h

ng s d ng

t

nông nghi p trên a bàn xã Tân Vi t, huy n V n Lãng, t nh L ng S n”.
1.2. M c tiêu c a

tài

* M c tiêu t ng quát:
-

xu t m t s gi i pháp có hi u qu

nâng cao hi u qu s d ng



tài

i u tra, thu th p và phân tích s li u v hi u qu s d ng

nghi p t i xã và

a ra nh n xét ánh giá chính xác, khách quan.

t nông


3

-

a ra

c các gi i pháp nâng cao hi u qu s d ng

t nông nghi p

phù h p v i i u ki n t nhiên kinh t , xã h i c a xã.
1.4. Ý ngh a nghiên c u

tài

1.4.1. Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u khoa h c
- C ng c ki n th c ã



i


4

PH N 2
T NG QUAN TÀI LI U
2.1. C s khoa h c c a

tài

2.1.1. C s lý lu n c a

tài:

* Khái ni m v
con ng

t và

t nông nghi p:

t là ngu n tài nguyên vô cùng quý giá mà thiên nhiên ban t ng cho
i, con ng

ph m t

i sinh ra trên m t



i

Theo C.Mac: “

c p

n s tác

cc a

t, n

hoàn ch nh khái ni m v

c ng m và

a hình và
ng c a các

c bi t là vai

t là t li u s n xu t c b n và ph bi n, quý báu nh t

tái sinh c a hàng lo t th h loài ng

là ph n trên m t c a v trái

t mà



h p c a 5 y u t hình thành

nh ngh a v

ng Vi t Nam cho r ng:

ó cây c i có th m c

c và

t ai
t ai

t ai là m t di n tích c th c a b m t

t, bao g m các c u thành c a môi tr

ng sinh thái ngay bên trên và bên

i b m t ó bao g m: khí h u, th i ti t, th nh

ng,

a hình, m t n

(h , sông, su i…) các d ng tr m tích sát b m t cùng v i n

c



ng, g m:

ng v t, di n tích

t, theo chi u ngang,

t là s k t h p gi a th nh ng, a hình, th y v n, th m th c v t v i

các thành ph n khác, nó tác
v i ho t

t, có khái

t v i cây tr ng và các ngành s n xu t nh ng khái ni m chung nh t có

th hi u:

m tn

i

ng gi vai trò quan tr ng và có ý ngh a to l n

ng s n xu t c ng nh cu c s ng c a xã h i loài ng

- Theo Lu t

t ai (2003)


ã

xu t nh ngh a v

sánh,

ánh giá

t là quá trình oán
t

c

a ra

-

t, khoanh

t ai là quá trình so
t c n ánh giá v i

t ai mà lo i yêu c u c n ph i có.

nv b n

c chia thành các
nh trên b n

t ai



6

- Lo i hình s d ng
tr ng s d ng

t (Land Use Type - LUT): Là b c tranh mô t th c

t c a m t vùng

t v i nh ng ph

trong các i u ki n kinh t xã h i và k thu t
- H th ng s d ng
v b n

c xác nh [18].

t (Land Use System - LUS): Là s k t h p c a

t ai và lo i hình s d ng

th ng s d ng

t (hi n t i và t

t - LUS có m t h p ph n

H p ph n s d ng

t ai [18].
* Vai trò và ý ngh a c a

t ai trong s n xu t nông nghi p

t là kho ng không gian lãnh th c n thi t
trong các ngành kinh t qu c dân và ho t
tr ng c a

t C.Mac vi t: “

các t li u lao
1949).

ng c a con ng i. Nói v tâm quan

t là m t phòng thí nghi m v

ng, v t ch t, là v trí

i v i nông nghi p:

i u ki n v t ch t

i v i m i quá trình s n xu t

nh c , là n n t ng c a t p th ” (C.Mac,

t ai là y u t tích c c c a quá trình s n xu t là


n ng

u

t còn có hai ch c

c bi t quan tr ng:
Là

s n xu t.

it

ng ch u s tác

ng tr c ti p c a con ng

i trong quá trình


7

t tham gia tích c c vào quá trình s n xu t, cung c p cho cây tr ng
n

c, mu i khoáng và các ch t dinh d

ng khác c n thi t cho s sinh tr

và phát tri n c a cây tr ng. Nh v y,

Hi n nay n n nông nghi p Vi t Nam ang
Xây d ng n n nông nghi p Vi t Nam t ng tr
h

c xây d ng v i m c tiêu:
ng nhanh và b n v ng theo

ng nông nghi p sinh thái, th c hi n a canh a d ng hóa s n ph m, k t

h p nông nghi p, lâm nghi p và công nghi p ch bi n, công nghi p hóa hi n
i hóa, t ng nhanh nông s n hàng hóa, áp ng nhu c u c a nhân dân trong
n

c v i nhu c u ngày càng cao và xu t kh u

t hi u qu cao, nâng cao

i

s ng c a nhân dân.
Các ch tr
+

ng l n

phát tri n nông nghi p:

y m nh s n xu t l

Do v trí

c lâu dài.

+ Chuy n d ch m nh m c c u kinh t nông nghi p:
Trong giai o n t i cùng v i vi c chú tr ng b o
th c qu c gia,c n

c ti p t c ph n

c u kinh t nông nghi p theo h

u

m an toàn l

y m nh quá trình chuy n

ng phát huy cao

ng
ic

l i th so sánh, khai thác

có hi u qu ti m n ng t t c các vùng kinh t nông nghi p, t ng b

c th c


8



ng b và hoàn ch nh v i công ngh tiên ti n,

i s n xu t nông nghi p v i n ng l c ch bi n và nhu c u th tr

ng.

* S d ng

t và nh ng quan i m s d ng

- S d ng

t là m t h th ng các bi n pháp nh m i u hòa m i quan

h ng
tr

m b o cân

i

t

t trong t h p v i ngu n tài nguyên thiên nhiên khác và môi

ng. C n c vào quy lu t phát tri n kinh t xã h i cùng v i yêu c u không

ng ng n inh và b n v ng v m t sinh thái, quy t
và m c tiêu s d ng

t ai. “V i vai trò là

nhân t c a c a s c s n xu t, các nhi m v và n i dung s d ng
th hi n

ng chung

t ai

c

các khía c nh sau:

+ S d ng
gian s d ng

t h p lý v không gian, hình thành hi u qu kinh t không

t.

+ Phân ph i h p lý c c u
hình thành c c u kinh t s d ng
+ Quy mô s d ng
mô kinh t s d ng

t.

t ai trên di n tích

t ai


gia t ng dân s

t ai ã tr

ng lai phát tri n c a con ng

áp ng nhu c u v l

i ã khai thác t
n

ng V n Hinh và cs, 2003) [8].

t b n v ng

thành c s c n thi t cho s s ng và cho t
Khi dân s còn ít

t ai

i.

ng th c th c ph m c a

t khá d dàng và không gây ra nh ng

t ai. “Nh ng ngày nay, m t
c ang phát tri n thì v n



phì nhiêu c a

t ngày càng b suy

t, lúc ó khó có th ph c h i l i

t n u mu n ph c h i l i thì c n ph i chi phí r t l n.
chính là: “Duy trì vòng tu n hoàn sinh hoá h c và
tích tr và phân ph i v t ch t, mang tính

mong mu n cho s t n t i và t
ki m nh ng bi n pháp s d ng

t có nh ng ch c n ng

a hoá h c, phân ph i n

m và phân ph i n ng l

(Dekimpe & Warkentin, 1998) các ch c n ng trên c a
thi t cho các h sinh thái. S d ng

phì nhiêu c a

c,
ng”

t là nh ng tr giúp c n


nông dân, b n v ng là vi c s d ng nh ng công ngh và thi t b m i v a
c phát ki n, nh ng mô hình canh tác t ng h p
ó là nh ng công ngh v ch n nuôi
qu n lý sâu h i và thiên

u vào.

ng v t, nh ng ki n th c v sinh thái

ch (Cao Liêm và CTV, 1996) [11].

Theo Lê V n Khoa, 1993,
lo i b nh ng ý ngh

gi m giá thành

phát tri n nông nghi p b n v ng c ng

n gi n r ng: Nông nghi p, công nghi p hoá s

t bên ngoài vào. Ph m Chí Thành, 1996, cho r ng có 3 i u ki n

ut

t o nông

nghi p b n v ng ó là công ngh b o t n tài nguyên, nh ng t ch c t bên
ngoài và nh ng t ch c v các nhóm
phát tri n nông nghi p b n v ng
nay ã tr thành


Không ai hi u bi t h sinh thái nông nghi p
chính nh ng ng

i sinh ra và l n lên

t theo ý

m t vùng mi n núi,

ó. Vì v y, xây d ng nông nghi p b n

v ng nh t thi t c n ph i có s tham gia c a ng

i dân trong vùng nghiên c u.

Phát tri n b n v ng là vi c qu n lý và b o t n c s tài nguyên t nhiên,
h

ng nh ng thay

i công ngh th ch theo m t ph

n s th a mãn m t cách liên t c nhu c u c a con ng

nh

ng th c sao cho

t


ng và các s n ph m nông nghi p khác.
- Cung c p lâu dài vi c làm,

nh ng ng

thu nh p và các i u ki n s ng t t cho

i tr c ti p làm nông nghi p.

- Duy trì và có th t ng c

ng kh n ng s n xu t c a các c s tài

nguyên thiên nhiên, kh n ng tái s n xu t c a các tài nguyên tái t o

c

không phá v ch c n ng c a các chu trình sinh thái c s và cân b ng t
nhiên, không phá v b n s c v n hóa xã h i c a c ng
ho c không gây ô nhi m môi tr

ng s ng

nông thôn

ng.

- Gi m thi u kh n ng b t n th


v ng s

t

c, n u ch

t Vi t Nam, 2000). [9].

ng b v i nh ng m c tiêu trên thì kh nãng b n
t

c m t hay vài m c tiêu mà không ph i t t c

thì kh n ng b n v ng ch mang tính b ph n.
V n d ng các nguyên t c ã nêu
coi là b n v ng ph i

t

trên,

Vi t Nam m t lo i hình

c 3 yêu c u:

+ B n v ng v kinh t : Cây tr ng cho n ng su t cao, ch t l
c th tr

ng t t,



ng sinh thái

t (Nguy n Ng c Nông và CS, 2007) [13].
Ba yêu c u trên là

xem xét và ánh giá các lo i hình s d ng

t

th i i m hi n t i. Thông qua vi c xem xét và ánh giá theo các yêu c u trên
có nh ng

nh h

Tóm l i:
t

ng phát tri n nông nghi p

t ng vùng.

i v i s n xu t nông nghi p vi c s d ng

c trên c s suy trì các ch c n ng chính c a

s n xu t c a cây tr ng m t cách n
nguyên

ng s ng c a con ng

i u ki n t nhiên

i u ki n t nhiên có r t nhi u y u t nh : ánh sáng, nhi t
m a, th y v n, không khí… trong các y u t
c a vi c s d ng
nh

t ai, sau ó là i u ki n

,l

ng

ó khí h u là nhân t hàng
t ai ch y u là

u

a hình, th

ng và các nhân t khác.
+

i u ki n khí h u:

ây là nhóm y u t

nh h

ng r t l n, tr c ti p

+ i u ki n
m cn
nhau, t

c bi n,
ó nh h

m b o cung c p n

t ai: S khác nhau gi a
d ch
ng

ng d c…th

a hình,

ng d n

n

c.

a m o,

cao so v i

t ai, khí h u khác

n s n xu t và phân b các ngành nông nghi p, lâm

c và các i u ki n t nhiên khác. Các y u t này nh h

n kh n ng, công d ng và hi u qu s d ng

các quy lu t c a t nhiên, t n d ng các l i th
nh t v kinh t , xã h i và môi tr

ng r t

t. Vì v y c n tuân theo

ó nh m

t

c hi u qu cao

ng.

- Các y u t v kinh t , k thu t canh tác:
Bi n pháp k thu t canh tác là các tác

ng c a con ng

i vào

t ai,

cây tr ng, v t nuôi nh m t o nên s hài hoà gi a các y u t c a các quá trình
s n xu t

và qu n lý, trình

xã h i, dân s và lao

ng, thông tin

phát tri n c a kinh t hàng hóa, c c u kinh t và phân b

s n xu t, các i u ki n v nông nghi p, công nghi p, giao thông, v n t i, s
phát tri n c a khoa h c k thu t công ngh , trình
ng…Y u t kinh t - xã h i th
vi c s d ng

qu n lý, s d ng lao

ng có ý ngh a quy t

t ai. Th c v y, ph

ng h

ng s d ng

nh, ch
t

b i yêu c u xã h i và m c tiêu kinh t trong t ng th i k nh t
i u ki n t nhiên c a
ph
t

n l i ích kinh t c a ng

i s h u, s d ng và kinh doanh

sách u ãi s t o i u ki n c i t o và h n ch s d ng
ai. M t khác, s quan tâm quá m c
tr ng

t. N u có chính

t theo ki u bóc l t

n l i nhu n t i a c ng d n

t

n tình

t ai không nh ng b s d ng không h p lý mà còn b h y ho i.
Nh v y, các nhân t

nhi u t h p nh h
trí và có tác

ng

i u ki n t nhiên và i u ki n KT - XH t o ra

n vi c s d ng


canh tác hi n

i

thích h p nên ph i nh

c

a vào nh ng trong môi tr

ng s n xu t không

ng ch cho nh ng h th ng c . Hi n nay, các h

th ng này t n t i xen k nhau và m i m t h th ng phù h p v i t ng i u
ki n c a m i vùng.
C c u cây tr ng là thành ph n c a c c u s n xu t nông - lâm nghi p
và là gi i pháp kinh t quan tr ng c a phân vùng s n xu t nông - lâm nghi p.
Nó là thành ph n các gi ng là lo i cây

c b trí trong không gian và th i

gian c a các lo i cây tr ng trong m i h sinh thái nông nghi p, nh m t n
d ng h p lý nh t các ngu n l i t nhiên - kinh t - xã h i.
C c u cây tr ng ph i áp ng

c yêu c u phát tri n ch n nuôi, ph i

k t h p ch t ch v i lâm nghi p, nuôi tr ng th y s n,


i u ki n c th trong không gian và

t b n v ng

t m t cách hi u qu và b n v ng luôn là mong mu n cho s

ng lai phát tri n loài ng

pháp s d ng

t hi u qu t i u trong s

nh.

* Nguyên t c s d ng

t n t i và t

ng c a nh ng i u ki n

i, chính b i v y vi c tìm ki m các gi i

t thích h p, b n v ng ã

c nhi u nhà nghiên c u

t và

các t ch c qu c t r t quan tâm và không ng ng hoàn thi n theo s phát tri n
c a khoa h c. Thu t ng “S d ng

t ai trên ph m vi c th c a t ng vùng
t,

ng
t ai

ng ru ng… Do ó, thông qua ho t

t chúng ta ph i xác

nh ng sai l m trong s d ng
h i

a hình, th nh

ng th i h n ch

t

ng

liên quan

n

tránh kh i

c nh ng tác

ng có


ng và các s n ph m nông nghi p khác.

- Cung c p lâu dài vi c làm,
vi c t t cho m i ng

ng

thu nh p và các i u ki n s ng, làm

i tr c ti p s n xu t nông nghi p.

- Duy trì và có th t ng c

ng kh n ng s n xu t c a các c s tài

nguyên thiên nhiên và kh n ng tái s n xu t c a các ngu n tài nguyên tái t o
c mà không phá v ch c n ng c a các chu trình sinh thái c s và cân
b ng t nhiên, không phá v b n s c v n hóa - xã h i c a các c ng
nông thôn ho c không gây ô nhi m môi tr
- Gi m thi u kh n ng b t n th

ng s ng

ng.

ng trong nông nghi p, c ng c lòng

tin trong nông dân.
Vào n m 1991

(b o v ).
- Có hi u qu lâu dài (tính lâu b n).
-

c xã h i ch p nh n (tính ch p nh n).

Rõ ràng qu n lý b n v ng
th i duy trì và nâng cao
ro (an toàn) b o v
t và ô nhi m môi tr
b n)

cs nl

t ai ph i bao g m m t t h p

ng

ng (hi u qu s n xu t), gi m

cr i

c ti m n ng ngu n l c t nhiên, ng n ng a thoái hóa
ng n

c (b o v ). Hi u qu là l i ích lâu dài (lâu

c xã h i ch p nh n phù h p v i l i ích c a các bên tham gia qu n

lý, l i ích qu c gia, l i ích c ng

ph i là t t c thì kh n ng b n v ng ch mang tính b ph n.
V n d ng các nguyên t c trên,
c xem là b n v ng ph i
h i và môi tr

t

Vi t nam m t lo i hình s d ng

t

c 3 yêu c u: b n v ng v m t kinh t , xã

ng.

2.2. Khái quát v hi u qu và

nh h

ng s d ng

2.2.1. Khái quát v hi u qu s d ng

t

t

Hi u qu chính là k t qu nh yêu c u công vi c mang l i. Do tính ch t
mâu thu n gi a ngu n tài nguyên h u h n v i nhu c u ngày càng cao c a con
ng

xác

nh b n ch t và khái ni m hi u qu c n xu t phát t nh ng

lu n i m c a Mac và nh ng lu n i m lý thuy t h th ng sau:
Th nh t: B n ch t c a hi u qu là th c hi n yêu c u ti t ki m th i gian,
th hi n trình

s d ng ngu n l c xã h i. C.Mác cho r ng quy lu t ti t ki m

th i gian là quy lu t có t m quan tr ng
s n xu t. M i ho t
nh

ng c a con ng

ng l c phát tri n c a l c l

minh xã h i và nâng cao

c bi t t n t i trong nhi u ph
i

ng th c

u tuân theo quy lu t ó, nó quy t

ng s n xu t, t o i u ki n phát tri n v n

i s ng c a con ng


i v i môi tr

i v t ch t gi a s n xu t xã h i và môi tr

ng bên
ng.

Th ba: Hi u qu kinh t là m c tiêu nh ng không ph i là m c tiêu
cu i cùng mà là m c tiêu xuyên su t m i ho t

ng kinh t . Trong quy ho ch

và qu n lý kinh t nói chung hi u qu là quan h so sánh t i u gi a
và

u ra, là l i ích l n h n thu

qu nh t

c v i m t chi phí nh t

nh v i chi phí l n h n (

Th Lan,

Nh v y b n ch t c a hi u qu
con ng

u vào

ti t ki m chi phí trong m t

m c t ng k t qu h u ích c a ho t

ng s n xu t v t ch t trong m t th i k ,

góp ph n làm t ng thêm l i ích c a xã h i.
Hi u qu kinh t ph i

t

n v k t qu h u ích và

c ba v n

sau: