VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ HOA

CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN GIẢNG VIÊN CHÍNH
TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chính sách công
Mã số: 9 34 04 02

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HOC:1)PGS.TS. HỒ VIỆT HẠNH
2) TS. PHAN HẢI HỒ

HÀ NỘI - 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu nêu và trích dẫn trong luận án là trung thực. Kết quả nghiên cứu của luận
án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

NGUYỄN THỊ HOA


MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

LLCT:

Lý luận chính trị

CNXH:

Chủ nghĩa xã hội

CNCS:

Chủ nghĩa cộng sản

ĐNGV:

Đội ngũ giảng viên

QLGD:

Quản lý giáo dục

HVCT:

Học viện chính trị

CNH-HĐH:

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa


Bảng 3.16: Kết quả khảo sát về một số yếu tố cấu thành năng lực............................... 81
Bảng 3.17: Đánh giá sự am hiểu ................................................................................... 84
Bảng 3.18: Tư tưởng chính trị vững vàng ..................................................................... 84
Bảng 3.19: Truyền cảm hứng chính trị cho người học ................................................. 85
Bảng 3.20: Đấu tranh chống xuyên tạc của kẻ thù........................................................ 85
Bảng 3.21: Cơ cấu theo trình độ lý luận chính trị ........................................................ 86
Bảng 3.22: Cơ cấu đội ngũ GVCT ............................................................................... 87
Bảng 3.23: Chính sách dành cho giảng viên nói chung đã góp phần cải thiện số
lượng giảng viên của các trường chính trị .................................................................... 99
Bảng 3.24: Chính sách giảng viên chính trị hiện nay có thể thu hút được đội ngũ
giảng viên chính trị chất lượng cao ............................................................................... 99
Bảng 3.25: Mức độ phù hợp với thực tế ..................................................................... 100
Bảng 3.26: Mức thu nhập của giảng viên ................................................................... 101
Bảng 3.27: Mức độ thoả đáng của chính sách đãi ngộ cho giảng viên chính trị ........ 101
Bảng 3.28: Mức độ phù hợp của chính sách đào tạo, bồi dưỡng cho giảng viên
chính trị ....................................................................................................................... 101
Bảng 3.29: Chính sách cho giảng viên chính trị tác động tích cực
đến năng lực làm việc của giảng viên chính trị ........................................................... 102
Bảng 3.30: Mức độ thuận lợi của chính sách giảng viên chính trị cho các trường
trong việc phát triển đội ngũ giảng viên ..................................................................... 102


MỞ ĐẦU
Giảng viên chính trị có vai trò rất lớn đối với sự phát triển kinh tế-xã hội.
Đây là lực lượng quan trọng trong các trường đại học, cao đẳng, trung tâm giáo
dục chính trị, trường chính trị, học viện chính trị trong việc đào tạo, bồi dưỡng
cho người học có những nhận thức và hành động đúng chủ trương, đường lối của
Đảng và Nhà nước.
Tuy nhiên, hiện nay chính sách đối với giảng viên giảng chính trị vẫn được
xây dựng và ban hành theo các tiêu chuẩn, chế độ chung của Bộ Giáo dục và

được nâng cao, nhưng đội ngũ giảng viên chính trị vẫn chưa phát huy được vai
trò của mình trong thời kì mới [64]. Có thể kể ra như sau:
Một bộ phận giảng viên lý luận chính trị có phẩm chất chính trị, đạo đức và
lối sống chưa phù hợp [68]. Một bộ phận không nhỏ giảng viên lý luận chính trị
bị biến chất, tự chuyển biến, tham nhũng và thậm chí là xuyên tạc những giá trị
về tư tưởng chính trị chính thống của Đảng ta.
Không những vậy, về trình độ chuyên môn và năng lực giảng dạy, một bộ
phận giảng viên lý luận chính trị còn chưa đáp ứng được yêu cầu. Năng lực của
đội ngũ giảng viên lý luận chính trị chưa theo kịp với sự vận động của đời sống
kinh tế - xã hội. Nghị quyết Trung ương 8 (khoá XI) cũng đã chỉ rõ, một bộ phận
chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới, thiếu tâm huyết, thậm chí vi phạm đạo đức nghề
nghiệp. Kết quả cho thấy, nhìn chung, chất lượng giảng viên lý luận chính trị ở
nước ta hiện nay còn yếu [75, tr.68]. Tỷ lệ tiến sĩ/giảng viên còn thấp. Mặt khác,
hoạt động nghiên cứu khoa học của giảng viên chính trị còn ít, số lượng bài báo
công bố trên tạp chí chuyên ngành trong nước và quốc tế chưa nhiều. Nghiên
cứu khoa học là yếu tố nền tảng khoa học của kiến thức và trình độ của giảng
viên chính trị, nhưng chưa trở thành nhu cầu thực sự của giảng viên [66]. Đề tài
và các nội dung nghiên cứu khoa học vẫn còn nặng về hình thức, chưa gắn với
yêu cầu của thực tiễn.
Từ góc độ chính sách, chính sách phát triển giảng viên chính trị của nước ta
đang còn nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.
Thứ nhất, hiện nay nước ta chưa xây dựng được khung năng lực giành cho
giảng viên chính trị. Dẫu biết rằng người giảng viên chính trị ngoài trình độ
chuyên môn, kỹ năng sư phạm còn phải có trình độ chính trị vững vàng nhưng

2


cần phải có một khung năng lực chi tiết và phù hợp hơn để phục vụ không những
cho khâu tuyển chọn, đánh giá và cả phát triển đội ngũ này [74]. Cụ thể là vì


Nam hiện nay” cho luận án tiến sĩ của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu: Luận án hướng đến mục đích đưa ra những đề
xuất, giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách phát triển giảng viên chính trị ở Việt
Nam hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Luận giải, hệ thống hoá bổ sung cơ sở lý luận về chính sách phát triển
giảng viên chính trị ở Việt Nam hiện nay.
- Nghiên cứu thực trạng chính sách phát triển giảng viên chính trị ở Việt
Nam hiện nay. Khảo sát, phân tích, đánh giá nội dung chính sách phát triển giảng
viên chính trị hiện nay nhằm phát hiện các vấn đề cần giải quyết.
- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện nội dung chính sách phát triển giảng
viên chính trị ở Việt Nam hiện nay.
3. Phạm vi, đối tượng nghiên cứu
3.1. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nghiên cứu về không gian: Luận án tập trung nghiên cứu về
chính sách phát triển giảng viên chính trị ở các trường cao đẳng, đại học, trường
chính trị cấp tỉnh, học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
- Phạm vi về thời gian: Thời gian khảo sát được tiến hành từ tháng 1/2017 đến
5/2017; Thời gian đánh giá thực trạng giảng viên chính trị từ năm 2011 đến nay.
- Phạm vi về nội dung: Chính sách phát triển giảng viên chính trị rất rộng,
bao gồm nhiều mảng quan trọng từ khâu tuyển dụng, chế độ, đào tạo, bồi dưỡng
đến đánh giá. Do hạn hẹp về thời gian nghiên cứu nên tác giả Luận án tập trung
chủ yếu vào hoạch định và thực thi chính sách phát triển giảng viên chính trị.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Chính sách phát triển đội ngũ giảng viên chính trị ở Việt Nam.
4. Phương pháp và lý thuyết nghiên cứu
4.1. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp tìm hiểu tư liệu: Là nghiên cứu về mặt lý luận thông qua

trị ở các trường đại học. Số phiếu thu về là 360 phiếu, trong đó có 350 phiếu hợp lệ.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Trên cơ sở các tài liệu, thông tin và dữ
liệu thu thập được, tác giả sẽ phân tích, đánh giá, xem xét trên các khía cạnh của
khoa học chính sách công. Qua đó, tổng hợp lại để có những kết luận, những đề

5


xuất mang tính khoa học, phù hợp với lý luận và thực tiễn công tác xây dựng và
ban hành các chính sách phát triển giảng viên chính trị ở Việt Nam hiện nay.
4.2. Lý thuyết nghiên cứu
Câu hỏi nghiên cứu:
- Nhóm câu hỏi thứ nhất: về chính sách phát triển giảng viênchính trị.
Hiện nay đã có chính sách phát triển giảng viên chính trị chưa?Nếu đã có
là những chính sách gì?Những chính sách đã có phù hợp và thỏa đáng chưa?
Hiện nay cần phải bổ sung thêm những chính sách gì? Xây dựng các chính sách
nên theo hướng nào?
- Nhóm câu hỏi thứ 2: số lượng và chất lượng giảng viên chính trị hiện nay.
Số lượng giảng viên chính trị hiện nay đã đảm bảo chưa? Chất lượng giảng
viên chính trị hiện nay đã đạt chuẩn chưa?Cần có những giải pháp nào để phát triển
giảng viên chính trị hiện nay nhằm đảm bảo về số lượng cũng như chất lượng?
Lý thuyết nghiên cứu, một số cơ sở lý thuyết dự kiến sử dụng trong luận án:
Để trả lời những câu hỏi nghiên cứu trên, tác giả sử dụng một số lý thuyết
nghiên cứu liên quan đến chính sách công như sau:
Thứ nhất là lý thuyết về đánh giá chính sách. Đánh giá chính sách được
xem là một hoạt động thường xuyên liên tục và được tiến hành ở hai thời điểm
quan trọng là đánh giá trước, đánh giá sau và đánh giá quá trình. Đánh giá trước
hướng đến việc xem xét những tác động dự kiến của chính sách. Đánh giá sau là
việc xem xét những tác động đã có của chính sách. Đánh giá sau tập trung vào
phân tích những kết quả đạt được hay nói cách khác là kết quả đầu ra của chính

Thứ ba, điểm mới của Luận án còn thể hiện ở một số giải pháp chưa từng
xuất hiện trong các nghiên cứu trước đây về đề tài này. Đó là việc đề xuất quy
trình hoạch định và quy trình thực hiện chính sách phát triển giảng viên chính trị.
Đó còn là việc đưa ra khung năng lực giành cho giảng viên chính trị.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Việc nghiên cứu chính sách phát triển giảng viên chính trị ở nước ta trong
gia đoạn hiện nay có ý nghĩa sâu sắc về mặt lý luận và thực tiễn.
Về ý nghĩa lý luận, Luận án cung cấp một hệ thống lý thuyết tương đối
hoàn chỉnh về chính sách phát triển giảng viên chính trị như khái niệm giảng
viên chính trị, chính sách phát triển giảng viên chính trị, hoạch định và thực hiện

7


chính sách phát triển giảng viên chính trị. Những lý thuyết này góp phần làm
phong phú thêm kho tàng lý thuyết về chính sách công vốn còn ít ỏi ở Việt Nam.
Giúp có một cách nhìn cụ thể hơn về chính sách công trong một lĩnh vực cụ thể.
Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu của Luận án bao gồm những đề xuất,
giải pháp mới và khoa học là những kiến nghị có ý nghĩa cho công tác xây dựng
và thực hiện chính sách phát triển giảng viên chính trị tốt hơn. Không những
vậy, kết quả nghiên cứu khoa học của Luận án còn là tài liệu tham khảo và giảng
dạy có giá trị giành cho đối tượng quan tâm đến vấn đề này.
7. Kết cấu của luận án
Về cấu trúc, luận án gồm 4 chương như sau:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu
Chương 2: Lý luận chung về chính sách phát triển giảng viên chính trị ở
Việt Nam hiện nay
Chương 3: Thực trạng chính sách phát triển giảng viên chính trị ở Việt
Nam hiện nay.
Chương 4: Một số giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển giảng viên

phải am hiểu sâu sắc và nắm vững kinh điển về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh. Thứ tư, người giảng dạy LLCT phải là người có vốn sống, có kiến
thức thực tiễn. Thứ năm, giảng viên LLCT phải là những người có khả năng và
niềm say mê nghiên cứu khoa học. Thứ sáu, cũng như các giảng viên các bộ môn
khác, giảng viên giảng dạy LLCT phải là những người có nghiệp vụ giảng dạy,
có kỹ năng sư phạm tốt.

9


Tác giả Nguyễn Thu Hương [67] lại cho rằng giảng viên chính trị có những
đặc điểm. Trước hết, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị phải có bản lĩnh chính
trị vững vàng. Thứ hai, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị phải có đạo đức cách
mạng, trước hết là “cần kiệm liêm chính, chí công vô tư”. Thứ ba, đội ngũ giảng
viên lý luận chính trị phải có trình độ lý luận chính trị giỏi, nắm vững phẩm chất
khoa học, cách mạng, nhân văn của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí
Minh. Thứ tư, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng
vừa phải là nhà khoa học, vừa là nhà giáo dục, lại vừa là nhà chính trị (tuyên
truyền). Thứ năm, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị không chỉ nghiên cứu và
giảng dạy lý luận chính trị, mà còn có nhiệm vụ đấu tranh, phê phán và phản bác
chủ nghĩa xét lại, chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩa quan liêu, chủ nghĩa kinh nghiệm,
chủ nghĩa giáo điều và tất cả những luận điểm trái với lý luận chính trị Mácxít,
góp phần bảo vệ và phát huy những giá trị đích thực của chủ nghĩa Mác-Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối chính sách của Đảng, góp phần bảo vệ
Đảng, bảo vệ chế độ chính trị xã hội chủ nghĩa.
Hoàng Thị Nguyệt Nga [88] lại cho rằng giảng viên chính trị cần phải đảm
bảo năm đặc điểm. Thứ nhất, giảng viên lý luận chính trị phải có phẩm chất chính
trị, đạo đức, lối sống tốt. Thứ hai, giảng viên lý luận chính trị phải có trình độ, năng
lực chuyên môn phù hợp với chuyên ngành giảng dạy và thường xuyên được cập
nhật nâng cao kiến thức. Thứ ba, giảng viên lý luận chính trị phải có nhiệm vụ tham

Nguyễn Thị Hoà [68] cho rằng vai trò của giảng viên chính trị là góp phần
giữ con người phát triển toàn diện cả về đức và tài, phát triển về thể lực, trí tuệ,
đạo đức, thẩm mỹ, có kỹ năng lao động giỏi, có ý chí và bản lĩnh trong xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc. Giảng viên chính trị góp phần quan trọng trong việc xây
dựng hệ thống chính trị bản lĩnh, vững mạnh và chuyên nghiệp. Thực hiện vai
trò tuyên truyền những tư tưởng chính trị chính thống của Đảng và nhà nước đến
toàn thể người học.
Nguyễn Văn Tiến [101] trong bài nghiên cứu “Vai trò của giảng viên Trường
Chính trị” lại cho chỉ ra ba vai trò của giảng viên chính trị. Thứ nhất, giảng viên
chính trị với vai trò là người giáo viên. Thứ hai, giảng viên chính trị với vai trò là
người nghiên cứu khoa học. Thứ ba, giảng viên trường chính trị với vai trò là
người tham gia đào tao, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cho địa phương.
Lê Thành Long [78, tr 30] trong luận án tiến sĩ “Vai trò của giảng viên lý
luận chính trị ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam trong phòng,
chống "diễn biến hòa bình" hiện nay” xem xét vai trò của giảng viên lý luận
chính trị ở các nhà trường quân đội trong phòng, chống "tự diễn biến", "tự

11


chuyển hóa" hiện nay. Vai trò của giảng viên lý luận chính trị ở các nhà
trường quân đội trong phòng, chống "diễn biến hòa bình" ở các loại hình nhà
trường quân đội khác nhau: các nhà trường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chính
trị; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chỉ huy; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hậu cần; đào
tạo, bồi dưỡng cán bộ kỹ thuật.
Nhìn chung, các nghiên cứu ở nhóm này đều nhấn mạnh vai trò của giảng
viên chính trị đó là giáo dục đạo đức lối sống và trung thành với lý tưởng cách
mạng của Đảng ta. Đây là những vai trò quan trọng mà tác giả luận án sẽ làm
sáng tỏ hơn trong quá trình nghiên cứu.
1.2. Các nghiên cứu về chính sách phát triển giảng viên chính trị

cuối cùng. Quá trình tuyển dụng có ưu tiên cho ứng cử viên là đảng viên Trung
Quốc [115].
Trong những năm gần đây, để thu hút giảng viên có chất lượng vào các
trường đại học, các trường chính trị sẵn sàng trả mức lương cao tới 500,000 nhân
dân tệ. Một số trường còn áp dụng cơ chế giảng viên thỉnh giảng, hoặc những
công chức cao cấp đã về hưu để về giảng dạy cho trường. Không những vậy,
Trung Quốc còn tăng cường chất lượng của giảng viên chính trị cho ngang tầm
với giảng viên của các trường đại học ở khía cạnh trình độ bằng cấp, năng lực
giảng dạy và năng lực nghiên cứu. Chính vì vậy mà nhiều giảng viên chính trị ở
cả địa phương có trình độ tiến sĩ. Chất lượng này càng được thể hiện ở Trường
Đảng ở Trung ương. Hiện nay ở, Trung Quốc, Trường Đảng ở Trung ương có
600 giảng viên trong đó có tới 159 giảng viên thỉnh giảng, và 70 giảng viên có
đủ khả năng để hướng dẫn nghiên cứu sinh. Việc nâng cao chất lượng giảng viên
hướng đến mục đích là phục vụ cho những khóa đào tạo ngắn hạn lẫn những
chương trình đào tạo chính quy như tiến sĩ, thạc sĩ.
Trong quá trình phát triển chính sách giảng viên chính trị, nhiều giảng viên
trẻ nhận được sự hỗ trợ rất lớn và đang dần giữ vai trò quan trọng trong giảng
dạy và nghiên cứu. So với những thế hệ giảng viên chính trị trước đây, giảng
viên trẻ được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp, với tư tưởng cởi mở và ít giáo điều
hơn. Khảo sát trong giảng viên cho thấy khoảng 25% giảng viên trẻ có sự chủ
động và sáng tạo trong giảng dạy mà không bị bó buộc bởi những giáo điều,
cứng nhắc.
Về nghiên cứu khoa học, để góp phần thúc đẩy nghiên cứu khoa học và
tăng khả năng đóng góp cho sự phát triển, giảng viên chính trị ở các trường
Đảng được khuyến khích để trở thành chủ thể quan trọng trong việc nghiên cứu
những vấn đề liên quan đến chính trị và chính sách. Nhiều nghiên cứu và ý

13