I H C THÁI NGUYÊN
TR
NG
I H C NÔNG LÂM
--------------------LÊ TH QUYÊN

Tên

tài:

NGHIÊN C U B NH

N BÀO

KHOA CH N NUÔI THÚ Y TR
THÁI NGUYÊN VÀ HUY N
S

NG MÁU T I TR I GÀ
NG

I H C NÔNG LÂM

NG H - T NH THÁI NGUYÊN,

D NG THU C I U TR

KHÓA LU N T T NGHI P

H


N BÀO

KHOA CH N NUÔI THÚ Y TR
THÁI NGUYÊN VÀ HUY N
S

NG MÁU T I TR I GÀ
NG

I H C NÔNG LÂM

NG H - T NH THÁI NGUYÊN,

D NG THU C I U TR

KHÓA LU N T T NGHI P

H

ào t o

IH C

: Chính quy

Chuyên ngành

: Thú y

Khoa

có

c k t qu h c t p ngày hôm nay ngoài s n l c c g ng c a b n

thân, em ã luôn nh n

c s giúp

t n tình c a nhà tr

ng, các c

quan, th y cô, gia ình và b n bè. Nhân d p này em xin phép bày t lòng
bi t n và c m n chân thành t i:
Cô giáo h

ng d n TS. Tr n Th Hoan và các th y cô trong khoa Ch n

nuôi Thú y ã t n tình ch b o, h

ng d n em trong su t quá trình th c t p và

hoàn thành khóa lu n t t nghi p này.
Em xin trân tr ng c m n s giúp
Ch n nuôi Thú y tr

ng

Ban giám hi u tr


, t o m i thu n l i

em hoàn thành t t quá trình th c t p t t nghi p.
Thái Nguyên, ngày 25 tháng 11 n m 2014
Sinh viên

Lê Th Quyên


ii
DANH M C CÁC B NG
B ng 4.1:

T l và c

nhi m Lecocytozoon

ng

gà t i huy n

ng

H - t nh Thái Nguyên và tr i gia c m khoa Ch n nuôi Thú y
t i tr

ng

i h c Nông Lâm Thái Nguyên ....................... 31



ng

nhi m Leucocytozoon

gà theo tình

tr ng VSTY ...................................................................... 41
ng

nhi m Leucocytozoon theo lo i gà ......... 43

B ng 4.6:

T l và c

B ng 4.7:

T l và các tri u ch ng lâm sàng c a gà m c b nh
Leucocytozoon .................................................................. 44

B ng 4.8:

Hi u l c và

an toàn c a 2 phác

i u tr b nh

Leucocytozoon cho gà ....................................................... 46

: Nhà xu t b n

N

: Dung l

P

:

S

: Simulium

Spp

: species

VSTY

: V sinh thú y

ng m u

tin c y


iv
M CL C
U ................................................................................... 1

tài .................................................................. 3

n bào Leucocytozoon ký sinh

n bào Leucocytozoon

gà.......................... 3

gà ................................................ 11

2.2. Tình hình nghiên c u v b nh Leucocytozoon .................................. 21
2.2.1. Tình hình nghiên c u trong n
2.2.2. Tình hình nghiên c u
Ph n 3:

I T

n

c .................................................. 21

c ngoài ............................................... 22

NG, V T LI U, N I DUNG VÀ PH

NG PHÁP

NGHIÊN C U ....................................................................................... 24
3.1.



gà t i xã Hóa Trung thu c

c i m b nh lý và lâm sàng b nh Leucocytozoon gà.............. 25


v
3.4.2. S d ng thu c i u tr b nh Leucocytozoon cho gà ....................... 25
3.5. Ph

ng pháp nghiên c u ................................................................. 25

3.5.1. B trí l y m u và ph
Leucocytozoon

ng pháp xác

nh t l , c

gà t i xã Hóa Trung thu c huy n

Nguyên và tr i gia c m khoa Ch n nuôi Thú y- tr

ng

nhi m

ng H - t nh Thái
ng



3.5.4. B trí l y m u và ph

ng pháp xác

nh t l nhi m Leucocytozoon

gà theo tính bi t ..................................................................................... 29
3.5.5. B trí theo dõi và ph
Leucocytozoon

ng pháp xác

nh t l , c

ng

nhi m

gà theo lo i gà .............................................................. 29

3.5.6. B trí l y m u và ph

ng pháp xác

nh t l , c

ng

nhi m

gà t i xã Hóa Trung huy n

ng H t nh Thái Nguyên và tr i gia c m khoa Ch n nuôi Thú y tr

ng

i h c Nông Lâm Thái Nguyên...............................................................32
4.1.1. T l và c

ng

nhi m Lecocytozoon

gà t i xã Hóa Trung -

huy n

ng H - t nh Thái Nguyên và tr i gia c m Khoa Ch n nuôi Thú y-

tr

H nông Lâm Thái Nguyên ........................................................ 32

ng

4.1.2. T l và c

ng

nhi m Leucocytozoon


n bào Leucocytozoon gà ...... 52

NGH ...................................................... 55

5.1. K t lu n .......................................................................................... 55
5.2.

ngh ........................................................................................... 56

TÀI LI U THAM KH O .................................................................... 57


1
Ph n 1
M

1.1.

U

tv n
Th gi i ngày càng phát tri n, u i theo xu h

tri n công nghi p hóa hi n

ng c a th gi i là s phát

i hóa c a Vi t Nam. V i ¾ di n tích


u vì có kh n ng áp ng nhanh v

th t và tr ng ph c v cho nhu c u ngày càng cao c a ng

i tiêu dùng.

Thái Nguyên c ng là m t t nh trung du, mi n núi, nh ng

a hình Thái

Nguyên không ph c t p l m so v i các t nh trung du, mi n núi khác.

ây là

m t i u ki n thu n l i cho t nh trong canh tác nông – lâm nghi p và phát
tri n kinh t - xã h i nói chung. Có
ó ch n nuôi gà th v

a hình

n chi m m t s l

i núi phát tri n khá m nh, trong

ng l n. Nhi u àn gà có tri u ch ng

a phân xanh, thi u máu và g y y u. Vi c phòng b nh truy n nhi m b ng các
lo i vacxin không mang l i hi u qu mong mu n. M t câu h i
tri u ch ng trên gà c a Thái Nguyên có ph i do
hay không? Tuy nhiên, cho


Khoa Ch n nuôi Thú y Tr

ng

n bào

ng máu t i tr i gà

i h c Nông Lâm và huy n

ng H -

t nh Thái Nguyên, s d ng thu c i u tr ”.
1.2. M c tiêu

tài

Nghiên c u

tài

có nh ng thông tin khoa h c v

và lâm sàng b nh Leucocytozoon
huy n

ng H ,

c i m d ch t


tài là c s

khuy n cáo ng

i ch n nuôi gà áp d ng

bi n pháp phòng tr b nh Leucocytozoon, nh m h n ch

t

l

nhi m

Leucocytozoon cho gà, h n ch thi t h i do Leucocytozoon gây ra, góp ph n
nâng cao n ng su t ch n nuôi, thúc

y ch n nuôi gà nói riêng và ch n nuôi

gia c m phát tri n.
1.4.1. Ý ngh a trong th c ti n s n xu t
Giúp cho ng
máu leucocytozoon
b nh

n bào

xu t ch n nuôi.



i ta chia nh ng ký sinh trùng

ng v t ra làm 3 ngành:

nguyên trùng, giun sán và ti t túc. Trong ó, nguyên trùng là ký sinh trùng
n bào (protozoa), c th ch g m m t t bào, th

ng ký sinh trong máu

(Trypanosoma, Histomonas, Leucocytozoon…) ho c trong ru t ký ch
trùng) (D

(c u

ng Công Thu n, 1995 [26]).

Leucocytozoon ký sinh trong h ng c u gà ( ôi khi ký sinh trong b ch
c u, tùy theo loài), làm tan v h ng c u, gây b n huy t và gây ch t gà v i t
l cao, nh h
hi n

ng

i ch n nuôi gà. B nh c ng

c phát

nhi u loài chim hoang dã.


i ho c nh ng giai o n

b ng cách th m th u dinh d
Các loài

n bào s ng ký sinh

các t bào, các mô hay d ch

u c a nó. Chúng t nuôi d

ng

ng chi m o t c a ký ch qua b m t c th .

n bào thu c gi ng Leucocytozoon ký sinh trong máu c a

nhi u loài gia c m, th y c m, chim và nhi u loài chim hoang dã. Gà là v t
ch c m th
hi n l n

n bào Leucocytozoon m nh nh t. B nh

u tiên vào n m 1898. T

trình nghiên c u v b nh.

ó

c Ziemann phát

Ph m S L ng và cs (2005) [13] cho bi t: các loài Leucocytozoon spp.
có nhi u hình d ng khác nhau trong quá trình phát tri n
ký ch trung gian. Kích th c c a chúng thay

ký ch c ng nh

i tu thu c d ng và loài

n bào

Leucocytozoon.
- D ng bào t (Sporozoite): hình thu n, hình elip nh n 2 d u, kích
th

c 10 - 15 µm. Th này th y

tuy n n

c b t c a d n (ký ch trung gian).

- D ng ti u th (Merozoite): hình tròn, hình tr ng, kích th
- D ng giao t (Schizont): hình elip, thon nh 2
- D ng
th

c 15 - 20 µm.

u, kích th c 20 - 45µm.

i giao t (Macrogametocyte): hình a giác, g n tròn, kích


c t 15 - 20 µm, d ng bào t hình tr ng v i kích

c t 20 - 25 µm.
Theo Ph m S L ng và Tô Long Thành (2006) [14]; Ph m S L ng và cs

(2008) [15], hai loài L. caullergyi và L. sabrazeis có hình d ng g n gi ng nhau,
ch khác v tính ch t gây b nh. Chúng có d ng hình c u, hình b u d c, hình l i
li m; kích th

c 20 x 5 µm, không có s c t khi nhu m Giemsa, ký sinh

h ng

c u c a gà, gà r ng.
2.1.1.3. Vòng

i c a Leucocytozoon

gà

Saif Y. M. (2003) [45] cho r ng: giai o n sinh bào t di n ra trên v t
ch trung gian và có th

c hoàn thành sau 3 – 4 ngày. Noãn nang phát

tri n và có th tìm th y trong

ng tiêu hóa c a d n trong vòng 12 gi sau



6
thành th bào t (Sporozoite). Th bào t chuy n lên tuy n n

cb tc adn

sau th i gian phát tri n kho ng 25 ngày. Khi d n hút máu các loài v t ch (gà,
các loài gia c m khác và chim hoang dã) s truy n m m b nh vào máu.
Các bào t t máu xâm nh p vào các t bào n i quan nh : gan, lách,
ph i, th n, t ch c c

tr thành giao t (Schizont). Các giao t vào h ng

c u phát tri n thành ti u th (Merozoite), giao t th (Gametocyte),

i giao t

(Marcrogametocyte) và ti u giao t (Mircrogametocyte).
Khi d n hút máu gia c m b nh, vào c th d n, các ti u th l i phát tri n
thành noãn nang (Oocyste), r i bào t (Sporozoite) trong vách d dày d n và
vòng

il i

c l p l i.

Tác gi Lê Minh Thành [50] cho bi t vòng

i c a Leucocytozoon bao



* Giai o n

trong t bào gan c a v t ch không có
gan, t t c các Merozoite

trong h ng c u: giai o n này t o th t d

phân li t trong ó có th mang gi i tính (giao t
trong h ng c u b t

ng và th

c và giao t cái). Giai o n

u t khi các Merozoite t gan vào máu, ti p c n v i b

m t h ng c u có nh ng th th Receptor t
c u qua 5 giai o n:

u vào máu.

ng ng và xâm nh p vào h ng


7
Nh n di n và g n bám
Hình thành i m ti p giáp
T o nên màng không bào liên ti p màng h ng c u
L t vào màng không bào qua i m ti p n i chuy n


Trong ký ch trung gian, h p t n ra và phát tri n thành d ng tr
thành (thoi trùng). Chúng di chuy n lên tuy n n

c b t c a d n và c trú

Khi d n hút máu gia c m, các thoi trùng theo tuy n n
c a gia c m và b t

u vòng

ng
ó.

c b t vào máu

i m i.

Tuy nhiên Lê V n N m (2011) [19] l i cho r ng: chu k phát tri n sinh
h c c a Leucocytozoon g m 2 giai o n chính. Giai o n th nh t là giai


8
o n phát tri n trong c th ký ch trung gian truy n b nh và giai o n hai là
giai o n phát tri n trong c th v t ch :
- Giai o n phát tri n trong c th ký ch trung gian truy n b nh (d n)
ây là giai o n hình thành bào t nang (Sporogony), giai o n này
k t thúc trong vòng 3 – 4 ngày. Vì trong máu c a gia c m b nh ã có s n
c và giao t cái, ho c h p t c a Leucocytozoon, nên ngay sau khi


c a gia c m kh e và truy n n

c b t kèm theo thoi trùng gây b nh vào c th

gia c m kh e. Nh v y, k t khi d n hút máu gia c m b nh l n cu i

n lúc có

kh n ng truy n b nh m t 18 ngày.
- Giai o n phát tri n c a Leucocytozoon trong c th gia c m th c m.
Ngay sau khi thoi trùng theo n

c b t c a ký ch trung gian truy n

b nh xâm nh p vào c th gia c m, chúng l t xác và hình thành nên các th
phân l p trung gian (Merozoite), các th phân l p trung gian này bám ngay
vào các t bào máu và theo máu i kh p c th . Sau ó chúng phát tri n
theo hai h

ng:


9
H
tr

ng th nh t: Chúng chui vào và ký sinh trong các t bào máu, sinh

ng và phát tri n theo ph



hình thành th phân

l p th h 2 (Schizont - 2), c ti p t c nh v y chúng hình thành th phân l p
th h 3 (Schizont - 3) thì d ng l i và b t
(Gametocyte). Giao t
t cái có kích th
s n vô tính và b t

c có kích th

u hình thành các giao t

c nh g i là Microgametocyte và giao

c l n h n g i là Macrogametocyte. K t thúc giai o n sinh
u giai o n sinh s n h u tính.

Giai o n sinh s n h u tính x y ra trong các t bào h ng c u. Giao t
c chui vào giao t cái
b c b i m t màng và

th tinh và hình thành nên h p t . H p t
c g i là bào t , có kích th

c

c trung bình 14,5 – 5,5

µm. Sau ó, chúng phát tri n thành các bào t hình thoi, có kích th

làm v nát các t bào c a các c quan n i t ng ký ch . Sau ó chúng phát
tri n và t o nên th phân l p c c

i g i là Megaloschizont v i kích th

n 400 µm và làm t c nhi u mao m ch c a các c quan ký ch .

c lên

ti p t c phát

tri n, trong m i Megaloschizont hình thành nên 2 th phân l p trung gian
Merozoite, chúng l n lên và r i kh i Megaloschizont, r i kh i t bào c a c
quan ký ch , chui vào các t bào máu
ti p t c l p l i nh h
các t bào n i mô

ký sinh và quá trình phát tri n

c

ng th nh t – k t thúc giai o n sinh s n vô tính trong

các c quan n i t ng c a gia c m th c m
S

VÒNG

I



ng c a th t, tr ng gi m, d n

n n ng

su t ch n nuôi gi m th p.
Theo Shane S. M. (2005) [46], Leucocytozoonosis th
n

c nhi t

i,

c bi t là

các

nh ng n i mà các trang tr i n m g n ao, h . àn

gia c m m c b nh gi m m nh t c
100% n u không

ng g p

t ng tr

ng, t l ch t cao có th lên

n



ng t 40 – 70%, gây thi t h i vô cùng to l n cho ng
2.1.2.2. D ch t h c b nh Leucocytozoon

ng nh B c
n bào

n v i t l dao

i ch n nuôi.

gà

Lê V n N m (2011) [19], b nh do Leucocytozoon gây ra có tính chu k rõ
r t, ph thu c vào mùa sinh s n và phát tri n c a côn trùng hút máu truy n b nh.
Nh ng theo Lê

c Quy t và cs (2009) [21] cho bi t: t l nhi m

Leucocytozoon ph thu c vào r t nhi u y u t nh : tu i gia c m, gi ng,
hình, vùng sinh thái, ph

ng th c ch n nuôi...

a


12
Loài gây b nh và



Culicoides nh : C. arakava, C. circumscriptus, C. odibilis.
* L. sabrazeis (Mathis et Leger, 1910)
Loài này ký sinh và gây b nh cho gà và chim hoang dã

các n

c

ông Nam Á : Philippine, Thái Lan, Malaysia, Vi t Nam.
V t ch trung gian c a L. sabrazeis: các loài d n Culicoides spp. và
Simulium spp.
* L. simondi (Mathis et Leger, 1910)
L. simondi ký sinh và gây b nh cho v t nhà và v t tr i, ng ng nhà và
ng ng tr i, các loài thu c m nuôi và hoang dã

M , Canada, các n

c vùng

Balkan và Vi t Nam.
V t ch trung gian: các loài d n Simulium spp.
* L. smithi (Laveran et Lucet, 1905)
Loài này ký sinh
Dakota, Nebraska), CHLB

gà tây t i các bang thu c vùng
c, các n

ông M (B c

c 21

µm, chúng xuyên qua vách ru t t o thành Oocyst hình g n tròn, kích th

c4-

14 x 5-14 µm. Oocyst phát tri n thành thoi trùng (Sporozoite). Các thoi trùng
n tuy n n

c b t c a d n có kích th

Mùa v : Gà m c b nh
và n ng

t t c các mùa trong n m, nh ng nhi m nhi u

v Hè và v Xuân.

Tu i m c b nh: Gà
và c

c 7 - 11 x 1 - 2 µm.

ng

các l a tu i

u b b nh. Tu i gà càng cao t l

nhi m b nh càng t ng.


trung gian là các loài d n thu c h Culicoides spp. và Simulium spp.. D n hút
máu c a gà b nh có

n bào ký sinh trong máu. Vào c th d n,

tri n qua 3 giai o n, cu i cùng thành bào t n m
Khi d n mang m m b nh hút máu gà kho , bào t s
và gây b nh cho gà.

tuy n n

n bào phát

c b t c a d n.

c truy n cho gà kho


14
Các bào t xâm nh p vào các t bào n i quan nh : gan, lách, ph i, th n,
t ch c c

tr thành bào t (Schizont); các bào t vào h ng c u phát tri n

thành ti u th

(Merozoite), giao t

th

ng tr ng và tr ng có v m ng (v i gà mái

)

- Xu t huy t da chân.
Nguy n Th Kim Lan và cs (2009) [11] cho bi t: B nh th
thành d ch t i m t s khu v c vùng núi và trung du thu c các n

ng x y ra
c

ông

Nam Á, nh t là vào mùa hè và mùa xuân, khi mà các loài d n - ký ch trung
gian phát tri n và ho t

ng m nh.

Th i gian b nh t 4 - 7 ngày.
Gà b nh th hi n các tri u ch ng
Th c p tính: gà

c tr ng sau:

l a tu i t 1 - 3 tháng ch t

t ng t do xu t huy t

các n i t ng, h ng c u tan v hàng lo t, gây b n huy t c p tính; a ch y n ng,
phân có màu xanh lá cây, th

th y nh ng bi u hi n b t th

ý, ho c không quan sát

ng c a àn gà. B nh b ng d ng bùng phát l t

khi g p các y u t stress b t l i, v i các tri u ch ng i n hình nh :

t nhiên

ho ho c h t h i, mào, tích tái nh t, c máu ra mi ng, m i, ôi khi

c h u

môn r i ch t. M t s khác l i có tri u ch ng l

ho c có tri u ch ng th n

kinh, nh y s c lên r i r i xu ng n n dãy d a và ch t. C hai tr

ng h p trên

u do d p v gan, ho c xu t huy t não b i s phát tri n quá m nh c a các
Leucocytozoon trong các c quan ó.
S gà ch t nh mô t trên không s y ra
m i ngày. N u không

t, nh ng t ng d n qua

c ch n oán úng và i u tr k p th i, t l ch t


n

m không khí cao, chu ng nuôi m th p thì gà b nh càng

khó th và r t d ch t. Tuy nhiên, gà ch t không
d n qua m i ngày. Lúc

t, nh ng t l ch t t ng

u gà ch ch t vào ban êm, v sau ch t b t k lúc

nào, t l ch t có th lên

n 70%. B nh n ng h n n u gà b b nh ghép v i

CRD, Newcastle...
gà mái: Tri u ch ng th
kh i l
ng

ng th y là gi m s n l

ng tr ng,

ng th i

ng tr ng c a gà b nh c ng gi m rõ r t, v tr ng m m, d v , ho c

c l i v r t d y. Khi cho p tr ng c a nh ng àn gà

ây là th b nh th

ng g p

gà b nhi m s l

ng Leucocytozoon ít.

Ngoài ra, các loài chim hoang dã, gia c m s ng sót sau khi m c b nh ho c
nh ng gia c m, th y c m

c ch n nuôi qu ng canh c ng có th b b nh

th mãn tính.
B nh có nh ng bi u hi n không rõ ràng, gà v n n u ng bình th
ôi khi gi m n t c th i. Các tri u ch ng nh
không v ng

r ,

ng,

ng kinh ho c i l i

u ng t quãng, không xu t hi n liên t c. Gà b nh thi u máu, l

, t l ch t không áng k nh ng chúng mang m m b nh trong nhi u n m
và tr thành ngu n b nh ti m tàng nguy hi m.




ng

n bào ký sinh khác nhau. Các

n bào ký

c bao b c b i m t l p do t bào lympho và b ch

n nhân l n t o nên th Megaloschizont.

c u

Theo Lâm Th Thu H
m t th

ng (2005) [7], khi m khám và quan sát b ng

ng, th y trên c th gà có nh ng n t m u tr ng

ho c chuy n sang en, có kích th

c hay vàng,

c t 0,2 - 0,5 mm, ôi khi lên

Nh ng n t này là b nh tích do m t giai o n phát tri n c a
Caulleryi gây ra.

n bào Leucocytozoon

i

i th

các c quan n i t ng nh sau:

Gan: s ng to, m m nh n và d v , trên b m t gan th y nhi u i m
tr ng.

ây là k t qu c a các th phân l p c a Leucocytozoon

làm ròn, x p và t c ngh n các mao m ch, d n
chí v mao m ch, d n

gan t o nên,

n xu t huy t tràn lan, th m

n v gan, ch y máu vào xoang b ng.