TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH


LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG KHAI THÁC CÁT VÀ ĐỀ
XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ KHAI THÁC CÁT
TRÊN TUYẾN SÔNG HẬU CẦN THƠ

Giáo viên hướng dẫn
ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA

Sinh viên thực hiện
LÊ MINH QUÂN
MSSV: 4077597
Lớp: Kinh Tế TN- MT
Khóa: 33

Cần Thơ 2011


Luận văn tốt nghiệp

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)

LỜI CẢM TẠ


Qua thời gian thực tập tốt nghiệp tại Sở Tài nguyên và Môi trường em đã
được vận dụng những kiến thức được học suốt bốn năm tại trường Đại học Cần



Tôi cam đoan rằng đề tài này là do chính tôi thực hiện, các số liệu thu thập
và kết quả phân tích trong đề tài là trung thực, đề tài không trùng với bất kỳ đề
tài nghiên cứu khoa học nào.

Ngày 28 tháng 04 năm 2011
Sinh viên thực hiện

LÊ MINH QUÂN
NHẬN XÉT CỦA CƠ QUAN THỰC TẬP


GVHD: ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA

Trang 3

SV: LÊ MINH QUÂN


Luận văn tốt nghiệp

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)

……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)

Họ và tên giáo viên hướng dẫn: ĐÀM THỊ PHONG BA
Học vị: Thạc sĩ
Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp
Cơ quan công tác: Trường Đại Học Cần Thơ
Tên học viên: LÊ MINH QUÂN
Mã số sinh viên: 4077597
Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Nguyên và Môi Trường
Tên đề tài: Đánh giá hiện trạng khai thác cát và đề xuất giải pháp quản lý khai
thác cát trên tuyến sông Hậu Cần Thơ.
NỘI DUNG NHẬN XÉT
1. Tính phù hợp của đề tài với chuyên ngành đào tạo:
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
2. Về hình thức:
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
3. Ý nghĩa khoa học, thực tiễn và tính cấp thiết của đề tài:
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
4. Độ tin cậy của số liệu và tính hiện đại của luận văn:
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
5. Nội dung và các kết quả đạt được (theo mục tiêu nghiên cứu):
..................................................................................................................................


SV: LÊ MINH QUÂN


Luận văn tốt nghiệp

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN


……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………

1.4.3. Đối tượng nghiên cứu ............................................................................. 3
1.5. Lược khảo tài liệu .......................................................................................... 3
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...... 4
2.1. Phương pháp luận ......................................................................................... 4
2.1.1. Các khái niệm khai thác mỏ.................................................................... 4
2.1.2. Sự hình thành mỏ cát trên sông .............................................................. 4
2.1.3. Căn cứ pháp lý của việc khai thác cát..................................................... 4
2.1.4. Quá trình để được cấp giấy phép khai thác khoáng sản .......................... 5
2.1.5. Khái niệm về tác động môi trường .......................................................... 5
2.1.6. Bản chất của đánh giá tác động môi trường ........................................... 6
2.1.7. Các căn cứ để đánh giá tác động môi trường ......................................... 6
2.2. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 7
2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu ................................................................. 7
2.2.2. Phương pháp phân tích số liệu ............................................................... 7
Chƣơng 3: TỔNG QUAN VỀ SỞ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG THÀNH
PHỐ CẦN THƠ VÀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU ................................................ 8
3.1. Giới thiệu về Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Cần Thơ .................... 8
3.1.1. Lịch sử hình thành Sở Tài nguyên và Môi trường .................................. 8
3.1.2. Vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Sở Tài nguyên và Môi
trường thành phố Cần Thơ ................................................................................... 9
3.2. Đặc điểm điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu ..........................................13
GVHD: ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA

Trang 8

SV: LÊ MINH QUÂN


Luận văn tốt nghiệp


4.4.7. Đánh giá những tác động tiêu cực của việc khai thác cát trái phép đến
môi trường và kinh tế - xã hội..............................................................................54
4.5. Đánh giá tổng hợp hiện trạng quản lý khai thác cát trên tuyến sông Hậu Cần
Thơ ......................................................................................................................55
GVHD: ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA

Trang 9

SV: LÊ MINH QUÂN


Luận văn tốt nghiệp

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)

4.6. Đánh giá tổng quát các tác động của việc khai thác cát đến môi trường ......57
4.6.1. Nguồn gây tác động...............................................................................57
4.6.2. Đánh giá tác động môi trường do khai thác cát .....................................63
Chƣơng 5: MỐT SỐ GIÀI PHÁP QUẢN LÝ KHAI THÁC, SỬ DỤNG BỀN
VỮNG NGUỒN TÀI NGUYÊN CÁT .................................................................73
5.1. Giải pháp quản lý khai thác cát trái phép .....................................................73
5.1.1. Giải pháp cho các cơ quan nhà nước ....................................................73
5.1.2. Giải pháp và trách nhiệm của doanh nghiệp khai thác cát.....................76
5.2. Giải pháp giảm thiểu tác động môi trường do khai thác cát cho doanh
nghiệp và cơ quan quản lý ...................................................................................77
5.2.1. Đối với doanh nghiệp ............................................................................77
5.2.2. Giải pháp quản lý ô nhiễm đối với cơ quan nhà nước ............................80
Chƣơng 6: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...........................................................81
6.1. Kết luận ........................................................................................................81
6.2. Kiến nghị ......................................................................................................82

Thơ ...................................................................................................................... 39
Bảng 12: Hiện trạng giấy phép cấp cho các tổ chức cá nhân khai thác trên địa
bàn thành phố Cần Thơ ....................................................................................... 43
Băng 13: Hiện trạng thu thuế môi trường do khai thác cát trên tuyến sông Hậu
Cần Thơ .............................................................................................................. 49
Bảng 14: Thống kê hiện trạng khai thác cát không phép qua các năm ................ 52
Bảng 15: Tổng hợp nhũng mặt đạt được và chưa đạt được của công tác quản lý
khai thác cát trên tuyến sông Hậu Cần Thơ ........................................................ 55
Bảng 16: Các hoạt động và các yếu tố tác động ô nhiễm .................................... 57
Bảng 17: Nguồn gây tác động liên quan đến chất thải ........................................ 58
Bảng 18: Lượng nước thải trung bình cho một người/ ngày ............................... 60
Bảng 19: Tổng hợp lượng nước thải và rác thải trung bình tại các mỏ ............... 61
Bảng 20: Tác hại của khí SO2 đối với con người và động vật ............................. 64
Bảng 21: Mức gây độc của khí CO theo nồng độ ............................................... 65
Bảng 22: Mức độ ô nhiễm khí thải tại các khu vực khai thác trên sông Hậu ....... 66
GVHD: ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA

Trang 11

SV: LÊ MINH QUÂN


Luận văn tốt nghiệp

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)

Bảng 23: Tổng hợp đánh gia quy mô tác động môi trường do khai thác cát trên
sông Hậu Cần Thơ .............................................................................................. 69

GVHD: ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA


Luận văn tốt nghiệp

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)

DANH SÁCH CÁC TỪ VIẾT TẮT
UBND :

Ủy ban nhân dân

XN :

Xí Nghiệp

KDVLXD: Kinh doanh vật liệu xây dựng
QĐ :

Quyết định

BGTVT:

Bộ giao thông vận tải

ĐBSCL:

Đồng bằng sông Cửu Long

NĐ:

Nghị định


XNK:

Xuất nhập khẩu

TCVN:

Tiêu chuẩn Việt Nam

TNKS:

Tài nguyên khoáng sản

KTTV:

Khí tượng thủy văn

ĐKSDĐ: Đăng ký sử dụng đất
ĐKĐĐ:

Đăng ký đất đai

TNMT:

Tài nguyên môi trường

GVHD: ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA

Trang 14


hình thành, đặc biệt là tốc độ đô thị hoá và phát triển hạ tầng cơ sở càng lúc
càng nhanh của khu kinh tế, đòi hỏi phải có một số lượng lớn nguyên vật liệu xây
dựng. Trong thời điểm hiện nay, nhu cầu về cát làm vật liệu xây dựng và san lấp
mặt bằng rất lớn. Việc khai thác khoáng sản lòng sông nói chung, khai thác, nạo
vét tận thu cát, sỏi nói riêng không chỉ đem hiệu quả kinh tế, đáp ứng nhu cầu về
vật liệu cho xây dựng, san lấp mà còn góp phần tạo điều kiện thông thoáng dòng
chảy. Bên cạnh những lợi ích nói trên, việc khai thác cát, nạo vét cát, sỏi lòng
sông cũng có tiềm năng làm nảy sinh nhiều tác động môi trường bất lợi, trong đó

GVHD: ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA

Trang 15

SV: LÊ MINH QUÂN


Luận văn tốt nghiệp

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)

quan trọng nhất là gây biến đổi chế độ dòng chảy, làm mất trạng thái cân bằng
động của sông và đó là nguyên nhân quan trọng dẫn đến xói lở bờ sông….
Ngoài những tác động môi trường nói trên, việc khai thác cát đang diễn ra
tình trạng khai thác cát không giấy phép và việc lấn khu vực khai thác doanh
nghiệp ở các tỉnh lân cân rất phổ biến, tình trạng khai thác cát diễn ra phức tạp,
khó kiểm soát được. Hàng năm lượng cát bị lấy đi từ sông Hậu bao nhiêu khó có
thể mà thống kê được. Chính vì điều đó mà gây ra tình trạng sạt lở bờ sông xung
quanh khu vực khai thác và gây nhiều tác động xấu đến môi trường kinh tế và xã
hội. Ngoài ra, việc tập trung của các phương tiện khai thác cũng gây ra những
điểm nóng về giao thông đường thủy. Nhằm hạn chế những tác động đối với môi


Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)

- Việc khai thác cát không phép và lấn khu vực khai thác trên tuyến sông
Hậu thành phố Cần Thơ diễn ra như thế nào?
- Việc khai thác cát trên tuyến sông Hậu thành phố Cần Thơ gây ra những
tác động gì đối với môi trường và kinh tế - xã hội?
1.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.3.1. Phạm vi về không gian
Nghiên cứu được thực hiện trên tuyến Sông Hậu thuộc địa bàn thành phố
Cần Thơ. Số liệu phân tích về địa bàn nghiên cứu và số liệu về tình hình khai
thác cát trên tuyến sông Hậu Cần Thơ được thu thập tại Sở Tài nguyên và Môi
trường thành phố Cần Thơ.
1.3.2. Thời gian nghiên cứu
Thời gian thực hiện từ 27/01/2011 đến ngày 23/04/2011, thu thập phân
tích các số liệu từ năm 2008 đến năm 2010.
1.3.3. Đối tƣợng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu trong đề tài là các khu vực mỏ cát đang được khai
thác trên tuyến sông Hậu Cần Thơ .
1.5. LƢỢC KHẢO TÀI LIỆU
Báo cáo: “Đánh giá tác động môi trƣờng Dự án khai thác mỏ cát san
lấp trên lòng sông Hậu – phƣờng Bùi Hữu Nghĩa, quận Bình Thủy, thành
phố Cần Thơ” Công ty TNHH đầu tư xây dựng Phát Đạt báo cáo dưới sự chủ
biên của công ty cổ phần địa chất và khoáng sản GEOSIMCO năm 2008. Đề tài
sử dụng phương pháp thông kê, phỏng đoán và phương pháp so sánh, lấy mẫu
nước, đo các thông số về môi trường không khí ngoài hiện trường và phân tích
trong phòng thí nghiệm nhằm xác định các thông số về môi trường không khí,
đất, nước trong khu vực khai thác. Kết quả cho thấy các nhân tố như điều kiện tự
nhiên, kinh tế - xã hội được trình bày đầy đủ. Bên cạnh đó các nguồn gây tác
động đến môi trường liên quan tới chất thải hay không liên quan đến chất thải

trồng trọt hoặc được tạo ra trong phòng thí nghiệm hoặc nhà máy đều được khai
thác từ mỏ. Khai thác mỏ ở nghĩa rộng hơn bao gồm việc khai thác các nguồn tài
nguyên không tái tạo (như dầu mỏ, khí thiên nhiên, hoặc thậm chí là nước.
2.1.2. Sự hình thành mỏ cát trên sông
Cát trên sông được hình thành từ các lớp đất đá bị bào mòn do các điều
kiện tự nhiên như mưa, gió…Trải qua quá trình vận chuyển theo các mùa nước
lũ đổ từ thượng nguồn xuống hạ nguồn gặp điều kiện thuận lợi của dòng xoáy
nước trên sông lắng động hình thành nên những mỏ cát. Nếu không được khai
thác thì những mỏ cát này sẽ nên những cồn cát ở giữa sông, những mỏ cát trên
sông nếu không được khai thác thì làm thay đổi dòng chảy, có thể gây lũ lụt cho
các khu vực thấp…
2.1.3. Căn cứ pháp lý của việc khai thác cát
Luật khoáng sản được Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt
Nam khóa XI, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 14 tháng 6 năm 2005.
Luật giao thông đường thủy nội địa được Quốc hội nước Công hòa xã hội
Việt Nam thông qua ngày 15 tháng 06 năm 2004.
Nghi định 160/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chính Phủ quy định chi
tiết và hướng dẫn thi hành Luật Khoáng sản và Luật sửa đổi, bổ sung một số
điều Luật Khoán sản.
GVHD: ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA

Trang 18

SV: LÊ MINH QUÂN


Luận văn tốt nghiệp

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)


hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng và các công trình khác, đề xuất các giải pháp
thích hợp về bảo vệ môi trường.
GVHD: ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA

Trang 19

SV: LÊ MINH QUÂN


Luận văn tốt nghiệp

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)

Tác động đến môi trường có thể tốt hoặc xấu, có lợi hoặc có hại nhưng việc
đánh giá tác động môi trường sẽ giúp những nhà ra quyết định chủ động lựa chọn
những phương án khả thi và tối ưu về kinh tế và kỹ thuật trong bất cứ một kế
hoạch phát triển kinh tế - xã hội nào.
2.1.6. Bản chất của đánh giá tác động môi trƣờng
Có rất nhiều Ðịnh nghĩa về Ðánh giá tác động môi trường. Từ định nghĩa
rộng của Munn (1979), theo đó cần phải “phát hiện và dự đoán những tác động
đối với môi trường cũng như đối với sức khoẻ và sự thịnh vượng của con người,
của các đề xuất, các chính sách, chương trình, dự án, quy trình hoạt động và cần
phải “chuyển giao và công bố những thông tin về các tác động đó”. Theo định
nghĩa hẹp của Cục môi trường Anh, “thuật ngữ “đánh giá môi trường” chỉ một
kỹ thuật và một quy trình dùng để giúp các chuyên gia phát triển tập hợp những
thông tin về ảnh hưởng đối với môi trường của một dự án và những thông tin này
sẽ được những nhà quản lý quy hoạch sử dụng để đưa ra những quyết định về
phương hướng phát triển.” Năm 1991, Uỷ ban Liên hiệp quốc về các vấn đề kinh
tế Châu Âu đã đưa ra một định nghĩa ngắn gọn và súc tích “Ðánh giá tác động
môi trường là đánh giá tác động của một hoạt động có kế hoạch đối với môi

Môi trường ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường.
2.2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.2.1. Phƣơng pháp thu thập số liệu
- Thu thập và nghiên cứu các văn bản pháp luật, các chính sách, các quy
định về việc khai thác nguồn tài nguyên khoáng sản.
- Thu thập và kế thừa các thông tin về điều kiện kinh tế - xã hội thành phố
Cần Thơ tại niên giám thống kê Cần Thơ từ 2008 đến 2010.
- Tham khảo các đề tài về phân tích đánh giá tác động môi trường do hoạt
động khai thác tài nguyên khoáng sản.
- Số liệu về hồ sơ khai thác cát, trữ lượng cát trên sông Hậu, số liệu về tình
khai thác và số liệu về việc tác động khai cát đến môi trường tại các mỏ cát được
thu thập tại phòng khoáng sản Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Cần Thơ.
- Thu thập số liệu từ sách báo, internet, và các đề tài nghiên cứu có liên
quan đến hoạt động khai thác cát.
2.2.2. Phƣơng pháp phân tích số liệu
Mục tiêu 1: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để mô tả hiện trạng khai
thác cát và phương pháp so sánh số liệu thực tế từ khai thác cát với các quy
định của việc khai thác cát trên tuyến sông Hậu Cần Thơ.
Mục tiêu 2: Đánh giá các tác động trên cơ sở so sánh với các tiêu chuẩn và
quy định môi trường Việt Nam và phương pháp phỏng đoán dùng để phỏng đoán
các mối nguy cơ có thể tác động đến môi trường.
Mục tiêu 3: Sử dụng phương pháp suy luận đề ra các giải pháp quản lý
khai thác cát và giải pháp quản lý ô nhiễm giảm thiểu tác động xấu của việc
khai thác cát đến môi trường.

GVHD: ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA

Trang 21

SV: LÊ MINH QUÂN



Luận văn tốt nghiệp

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)
GIÁM ĐỐC

PHÓ GIÁM
ĐỐC

PHÓ GIÁM
ĐỐC

PHÓ GIÁM
ĐỐC

Chi cục BVMT

Thanh tra sở

Phòng ĐKĐĐ

Phòng TNKS,
Nước, KTTV

TT kỹ thuật
TNMT

Trung tâm Quan
trắc TNMT

Lớp: Kinh Tế TN-MT (k33)

có biển, đảo); thực hiện các dịch vụ công trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản
lý của Sở.
Sở Tài nguyên và Môi trường có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài
khoản riêng theo quy định của pháp luật; chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức,
biên chế và công tác của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; đồng thời chịu sự chỉ đạo,
kiểm tra, hướng dẫn về chuyên môn nghiệp vụ của Bộ Tài nguyên và Môi
trường.
3.1.2.2. Nhiệm vụ và quyền hạn
a. Trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh:
Dự thảo quyết định, chỉ thị và các văn bản khác thuộc thẩm quyền ban hành
của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh về lĩnh vực tài nguyên và môi trường.
Dự thảo quy hoạch, kế hoạch 5 năm và hàng năm; chương trình, đề án, dự
án về lĩnh vực tài nguyên và môi trường và các giải pháp quản lý, bảo vệ tài
nguyên và môi trường trên địa bàn.
Dự thảo quy định tiêu chuẩn chức danh đối với cấp trưởng, cấp phó các tổ
chức trực thuộc Sở và Trưởng phòng, Phó Trưởng phòng Tài nguyên và Môi
trường quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh.
b. Về công tác quản lý tài nguyên đất:
- Giúp UBND thành phố lập và điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng
đất; hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện.
- Thẩm định, trình UBND thành phố xét duyệt quy hoạch, kế hoạch sử
dụng đất của quận, huyện và kiểm tra việc thực hiện.
- Trình UBND thành phố quyết định giao đất, cho thuê đất, thu hồi, chuyển
quyền sử dụng, chuyển mục đích sử dụng đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử
dụng đất cho các đối tượng thuộc thẩm quyền của UBND thành phố
- Điều tra khảo sát, đo đạc, đánh giá, phân hạng đất và lập bản đồ địa chính,
đăng ký đất đai, lập, quản lý, chỉnh lý hồ sơ địa chính; thống kê, kiểm kê đất đai,
ký hợp đồng thuê đất theo quy định của pháp luật; đăng ký giao dịch bảo đảm về

- Điều tra cơ bản, kiểm kê, đánh giá tài nguyên nước theo hướng dẫn của
Bộ Tài nguyên và Môi trường.
- Tham gia xây dựng phương án phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai.
e. Về công tác quản lý môi trường:
- Trình UBND thành phố cấp, gia hạn, hoặc thu hồi giấy chứng nhận đạt
tiêu chuẩn môi trường cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh và dịch vụ trên địa bàn
thành phố theo phân cấp.
- Lập báo cáo hiện trạng môi trường, xây dựng và tăng cường tiềm lực trạm
quan trắc và phân tích môi trường, theo dõi diễn biến chất lượng môi trường tại
địa phương theo hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
- Thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường của các dự án, cơ sở
theo phân cấp.
- Thu phí bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật.
f. Về công tác quản lý đo đạc và bản đồ:
- Thẩm định và đề nghị cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoặc ủy quyền
cấp phép hoạt động đo đạc và bản đồ cho các tổ chức và cá nhân đăng ký hoạt
động đo đạc và bản đồ ở địa phương.
GVHD: ThS. ĐÀM THỊ PHONG BA

Trang 25

SV: LÊ MINH QUÂN