BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Trần Thị Phƣơng Anh

BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH
NHẰM PHÁT TRIỂN KHẢ NĂNG
TƢỞNG TƢỢNG CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

TP. Hồ Chí Minh – 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Trần Thị Phƣơng Anh

BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH
NHẰM PHÁT TRIỂN KHẢ NĂNG
TƢỞNG TƢỢNG CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI
Chuyên ngành:

Giáo dục học (Giáo dục mầm non)

Mã số:

60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Tôi cũng xin cảm ơn trường ĐH Thủ Dầu Một cùng các đồng nghiệp đã
luôn hỗ trợ trong suốt thời gian thực hiện luận văn.
Sau cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã động viên, khích lệ
tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn tốt nghiệp. Luận văn sẽ
không tránh khỏi thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô, anh
chị em đồng nghiệp và các bạn.
Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 9 năm 2017
Tác giả
Trần Thị Phương Anh


MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Lời cảm ơn
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt
Danh mục các bảng
MỞ ĐẦU

................................................................................................................... 1

Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI
ĐÓNG KỊCH NHẰM PHÁT TRIỂN KHẢ NĂNG TƢỞNG
TƢỢNG CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI ....................................... 5
1.1. Lịch sử nghiên cứu về biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch nhằm phát
triển khả năng tưởng tượng của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi .................................... 5
1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài .................................................................. 5
1.1.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam ..................................................................... 9
1.2. Lý luận về biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo 5 – 6

2.3.2. Thực trạng xây dựng giáo án tổ chức TCĐK cho trẻ MG 5 – 6 tuổi.......... 56
2.3.3. Thực trạng việc hướng dẫn TCĐK cho trẻ MG 5 – 6 tuổi ......................... 57
2.3.4. Thực trạng tổ chức TCĐK phát triển khả năng tưởng tượng của trẻ
MG 5-6 tuổi ............................................................................................... 59
Tiểu kết chƣơng 2 ........................................................................................................ 64
Chƣơng 3. ĐỀ XUẤT VÀ THỬ NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ
CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH NHẰM PHÁT TRIỂN KHẢ
NĂNG TƢỞNG TƢỢNG CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI
TẠI THÀNH PHỐ THỦ DẦU MỘT, TỈNH BÌNH DƢƠNG ........... 66
3.1 Đề xuất một số biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch nhằm phát triển khả
năng tưởng tượng của trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non .................................. 66
3.1.1 Cơ sở định hướng đề xuất biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch nhằm
phát triển khả năng tưởng tượng của trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non ..... 66
3.1.2 Đề xuất một số biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch nhằm phát triển
khả năng tưởng tượng của trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non ..................... 67
3.1.3. Cách thức sử dụng các biện pháp ............................................................... 73


3.2. Thử nghiệm sư phạm một số biện pháp phát triển khả năng tưởng tượng
của trẻ 5 – 6 tuổi trong trò chơi đóng kịch ....................................................... 74
3.2.1. Mục đích thử nghiệm .................................................................................. 74
3.2.2. Đối tượng, phạm vi và thời gian thử nghiệm.............................................. 74
3.2.3. Điều kiện tiến hành thử nghiệm.................................................................. 74
3.2.4. Quy trình tổ chức thử nghiệm ..................................................................... 75
3.3. Kết quả thử nghiệm ............................................................................................ 75
3.3.1. Kết quả kiểm tra trước thử nghiệm ............................................................. 75
3.3.2. Kết quả kiểm tra sau thử nghiệm ................................................................ 76
3.3.3. So sánh kết quả giữa nhóm ĐC và TN ....................................................... 78
3.3.3. Đánh giá chung về sự phát triển khả năng tưởng tượng của trẻ trước
và sau thử nghiệm ...................................................................................... 82


Khả năng tưởng tượng

KNTT

Tác phẩm văn học

TPVH

Làm quen tác phẩm văn học

LQTPVH

Giáo dục mầm non

GDMN

Cán bộ quản lý

CBQL

Thử nghiệm

TN

Đối chứng

ĐC



Bảng xếp hạng mức độ quan trọng các khâu khi tiến hành tổ
chức TCĐK ................................................................................................ 50

Bảng 2.8.

Mức độ sử dụng các hình thức tỏ chức TCĐK ở trường MN.................... 51

Bảng 2.9.

Mức độ tưởng tượng của trẻ trong trò chơi đóng kịch theo các tiêu
chí ............................................................................................................... 52

Bảng 2.10. Các phương pháp được sử dụng để tổ chức TCĐK phát triển khả
năng tưởng tượng của trẻ MG5-6T ............................................................ 53
Bảng 2.11. Tiêu chí đánh giá khả năng tưởng tượng của trẻ MG5-6T trong
TCĐK ......................................................................................................... 60
Bảng 2.12. Kết quả khả năng tưởng tượng của trẻ MG5-6T trong TCĐK .................. 62
Bảng 3.1.

Kết quả mức độ tưởng tượng của trẻ trong TCĐK trước thủ nghiệm ....... 75

Bảng 3.2.

Kết quả mức độ tưởng tượng của trẻ 2 nhóm ĐC và TN của trường
MN Hoa Phượng ........................................................................................ 78

Bảng 3.3.

Kết quả mức độ tưởng tượng của trẻ 2 nhóm ĐC và TN của trường
MN Tuổi Ngọc ........................................................................................... 80

cùng nhân vật và tự do thể hiện tình cảm thái độ của mình với những nhân vật, tình
huống truyện khác nhau từ đó giúp trẻ phát triển khả năng tưởng tượng của mình.
Thực tế hiện nay cho thấy ở một số trường mầm non việc tổ chức trò chơi đóng
kịch theo tác phẩm văn học vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Trò chơi đóng kịch theo
tác phẩm văn học được thực hiện với nội dung chưa phong phú. Với những áp lực cao
trong quá trình giảng dạy, giáo viên mầm non gặp nhiều khó khăn trong việc tổ chức trò
chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học. Việc tổ chức trò chơi đóng kịch theo tác phẩm
văn học còn mang tính rập khuôn theo đúng các bước mà quên đi việc cho phép trẻ tự


2

thể hiện theo trí tưởng tượng của mình. Các công cụ, học cụ phục vụ cho việc thể hiện
các tác phẩm văn học còn đơn giản nên chưa kích thích được sự hứng thú và tưởng
tượng của trẻ dễ gây ra sự cản trở trong quá trình phát triển khả năng tưởng tượng của
trẻ.
Với lý do trên, tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch
nhằm phát triển khả năng tƣởng tƣợng của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi”.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất và thử nghiệm một số biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch nhằm phát
triển khả năng tưởng tượng của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình tổ chức trò chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học cho trẻ mẫu giáo
5 – 6 tuổi.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch nhằm phát triển khả năng tưởng tượng của
trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi theo tác phẩm văn học.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu có những biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học thì sẽ

chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học là hoạt động chính. Thông qua quan sát, tìm hiểu
được khả năng tưởng tượng của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi và đưa ra các cách thức để phát
triển khả năng tưởng tượng của trẻ thông qua trò chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học.
7.2.2. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
Sử dụng phiếu điều tra bằng bảng hỏi dành cho giáo viên phụ trách trẻ mẫu giáo
5-6 tuổi ở một số trường Mầm non.
- Nhận thức của giáo viên về biện pháp phát triển khả năng tưởng tượng của trẻ
mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trò chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học.
- Những đánh giá của giáo viên về biện pháp phát triển khả năng tưởng tượng của
trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trò chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học.
- Các biện pháp giáo viên sử dụng để phát triển khả năng tưởng tượng trong trò
chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi.
- Ý kiến của giáo viên về các biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch theo tác phẩm
văn học nhằm nâng cao khả năng tưởng tượng của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi được đưa ra.


4

7.2.3. Phương pháp thử nghiệm
Thử nghiệm một số biện pháp phát triển khả năng tưởng tượng của trẻ mẫu giáo
5 – 6 tuổi trong trò chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học qua thử nghiệm và mô hình
thử nghiệm.
7.2.4. Phương pháp phỏng vấn
Trao đổi với giáo viên và trẻ về những hiểu biết trong trò chơi đóng kịch theo tác
phẩm văn học.
7.2.5. Phương pháp toán thống kê
Sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu thu được.


5


6

phát triển của quá trình tưởng tượng [13].
Đối lập với quan điểm trên là tư tưởng đánh đồng tưởng tượng với trí nhớ. Tiêu
biểu của trường phái này là các tác giả người Đức: Vinhem Serer, Muyle Phraienphenx.
Nhằm mục đích phản bác lại quan điểm xem tưởng tượng là yếu tố không thể nhận biết
được, là yếu tố độc quyền của các thiên tài sáng tạo, các tác giả này đã chứng minh
tưởng tượng là một hiện tượng đơn giản và phổ biến thông qua việc xem các hình ảnh
của trí nhớ mà sự thể hiện thực sự của tưởng tượng. Serer từng tuyên bố: “Tôi thiên về
phía thừa nhận rằng trí nhớ và tưởng tượng chẳng qua chỉ là một mà thôi, đấy là khả
năng gợi lại các biểu tượng cũ” [15,tr.124]. Như vậy, chỉ căn cứ vào sản phẩm của
tưởng tượng và trí nhớ đều là biểu tượng, các tác giả này đã vội quy kết hai quá trình
này giống nhau về bản chất. Đây là quan điểm chưa thực sự hợp lý và khoa học.
Tâm lý học Liên Xô lấy Triết học Mác Lênin làm cơ sở lý luận cho việc nghiên
cứu tưởng tượng. Các – Mác từ thế kỷ XIX đã đưa ra một quan niệm duy vật biện chứng
trong nghiên cứu tưởng tượng, đó là việc sáng tạo ra cái mới ban đầu chỉ là hình thức
biểu tượng và biểu tượng ấy chính là hiện thân của tưởng tượng [9].
Bước sang thế kỷ XX, L.X. Vưgốtxki (1896 – 1934) đã tiến thêm một bước rất
dài trong những hiểu biết về tưởng tượng. Một loạt các tác phẩm của ông đều liên quan
đến tưởng tượng như: “Trí tưởng tượng sáng tạo ở lứa tuổi thiếu nhi”, “Tâm lý học nghệ
thuật”, “Sự phát triển của các chức năng tâm lý cấp cao”… Ông đã xây dựng nên lý
thuyết khá hoàn chỉnh về tưởng tượng. Ông cho rằng tưởng tượng là một hoạt động tâm
lý phức tạp nhưng cũng như các quá trình tâm lý khác, nó là sự phản ánh hiện thực
khách quan vào bộ não con người được phát triển mạnh mẽ từ lứa tuổi Mẫu giáo. Ông
khẳng định tưởng tượng có nền tảng từ kinh nghiệm hiện thực của con người. Chính vì
vậy, tưởng tượng của trẻ em không thể phong phú như người lớn. L.X. Vưgốtxki cũng
nghiên cứu tưởng tượng trong sự gắn kết với sáng tạo nên ông cũng đưa ra khái niệm
tưởng tượng sáng tạo. Đối với ông, hoạt động sáng tạo có vai trò to lớn trong sự tồn tại
của loài người và cơ sở sáng tạo chính là tưởng tượng [13].

tác phẩm văn học (TPVH) có hiệu quả nhất đặc biệt là trẻ 5 – 6 tuổi. Chính vì thế nhiều
nhà tâm lý học, giáo dục học trên thế giới đã nghiên cứu về loại hình trò chơi đặc biệt
này – trò chơi đóng kịch.
Có rất nhiều công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý học nổi tiếng như của
L.X.Vugotxki, A.N. Leonchep, A.P., R.I. Rucoxkaia,... đặc biệt là A.N.Leonchep đã


8

nghiên cứu rất sâu sắc về trò chơi đóng kịch. Ông coi TCĐK là một hình thức quá độ
sang các hoạt động thẩm mỹ. Thông qua TCĐK giúp trẻ hiểu được chân, thiện, mỹ từ đó
bồi dưỡng cho trẻ tâm hồn thanh cao, lòng nhân ái [10]. Các nhà tâm lý học cho rằng
hoạt động nghệ thuật xuất hiện như bản năng của trẻ em. Trẻ em cố gắng vươn tới sự
biểu hiện những xúc động một cách trực tiếp, biểu cảm.
N.A.Vetlughina cho rằng: “Cần đưa trẻ, hướng dẫn trẻ vào các hoạt động nghệ
thuật. Về thực chất đó là việc tổ chức các hoạt động của trẻ dưới hình thức luyện tập, trò
chơi có tính chất mô phỏng, sáng tạo, xuất hiện trong mối liên hệ với những cảm xúc
nghệ thuật mang đậm màu sắc thẩm mỹ. Một trong những hoạt động đó là “trò chơi
đóng kịch”. Theo bà thì việc tổ chức cho trẻ đóng kịch theo các bài thơ, câu chuyện kể
chính là hoạt động văn học nghệ thuật của trẻ [10].
Khi nghiên cứu về TCĐK V.A. Mukhina thì cho rằng: “Trong khi trẻ tham gia
vào trò chơi đóng kịch nếu đứa trẻ nhận sắm vai nào đó trong vở kịch thì nó sẽ
biết cách đối xử với những đứa trẻ sắm vai nhân vật khác phù hợp với nội dung vở kịch”
[5].
Những công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý học có tên tuổi như: P.I.
AcopSon, E.I Chikheva, A.V. Zaparogiet cho rằng TCĐK là môi trường thuận lợi để
giáo dục ngôn ngữ nghệ thuật cho trẻ. Theo họ sự cảm thụ và hiểu biết về TPVH được
hình thành ở trẻ MG trong mối quan hệ với quá trình phát triển tâm lý của chúng, trẻ
MG hoàn toàn có thể hiểu sâu sắc ở mức độ của trẻ về nội dung và tư tưởng của tác
phẩm, phân biệt được hình ảnh nghệ thuật với hiện thực, trẻ còn biết chỉ ra nhận xét

hoạt động này đến sự phát triển tưởng tượng của trẻ [32].
Tác giả Đinh Văn Vang trong cuốn giáo trình “Tổ chức hoạt động vui chơi cho
trẻ mầm non” đã nghiên cứu kĩ lưỡng về TCĐK từ khái niệm đến đặc điểm ý nghĩa, từ
đó đưa ra các bước tiến hành tổ chức TCĐK rất cụ thể. Tác giả khẳng định trong suốt
quá trình chơi TCĐK trẻ phải huy động các chức năng tâm lí như ngôn ngữ, trí nhớ, óc
tưởng tượng, tư duy, xúc cảm... để thể hiện tính cách nhân vật. Do vậy mà các chức
năng tâm lí cũng như ngôn ngữ của trẻ cũng được phát triển. Cũng trong cuốn giáo
trình, tác giả đưa ra một số kịch bản được chuyển thể từ những câu chuyện rất gần gũi
và thân thuộc với trẻ trong chương trình giáo dục mầm non [39].
Trong cuốn “Trò chơi của trẻ em” (2000), Nguyễn Ánh Tuyết đã viết: TCĐK hay
còn gọi là Trò chơi đóng vai theo TPVH là hình thức đặc biệt giúp trẻ nhập vai thành


10

nhân vật trong chính TPVH đó. Bà cho rằng TCĐK là một trong những con đường giúp
trẻ tiếp nhận TPVH có hiệu quả nhất, bởi nó không đơn thuần là trò chơi mà còn là một
hoạt động mang tính nghệ thuật và ngược lại nó không chỉ là hoạt động nghệ thuật mà
còn là trò chơi, cả hai yếu tố trên được kết hợp chặt chẽ trong nội dung cũng như trong
quá trình tổ chức trò chơi. Ngoài ra, bà còn nói đến cách thức tiến hành tổ chức TCĐK
cho trẻ [33].
Tác giả Hà Nguyễn Kim Giang trong cuốn “Phương pháp cho trẻ làm quen với
TPVH” và cuốn “Phương pháp kể sáng tạo truyện cổ tích thần kì cho trẻ mẫu giáo” đã
nghiên cứu và đưa ra một quy trình tổ chức TCĐK, đề cập đến vai trò của TCĐK trong
giáo dục toàn diện cho trẻ đặc biệt là trong lĩnh vực lời nói và thẩm mĩ, tác giả viết:
chính những yêu cầu đặt ra trong suốt quá trình chơi đòi hỏi trẻ phải phát huy cao độ sự
hoạt động của các chức năng tâm lý như trí nhớ, tư duy, tưởng tượng… Nó giúp trẻ tích
lũy kinh nghiệm sống qua trải nghiệm các nhân vật trong tác phẩm, nó ảnh hưởng trực
tiếp tới sự phát triển lời nói và sự phát triển xúc cảm, tình cảm thẩm mĩ ở trẻ. Qua
TCĐK trẻ lĩnh hội được lời nói giàu hình ảnh, học được giọng nói diễn cảm, rõ ràng.

trò của tưởng tượng đối với khoa học và nghệ sĩ. Tác giả chỉ rõ “Tưởng tượng không chỉ
là một đặc tính của hoạt động thần kinh, là bản năng, mà còn là một trong những đặc
điểm tối ưu của nhân loại, đánh dấu bước tiến hoá của con người so với con vật, nói lên
trình độ phát triển của con người. Người nghệ sĩ và nhà khoa học, do đặc trưng công
việc sáng tạo của mình, cần đến năng lực tưởng tượng, như là điểm xuất phát – yếu tố
quan trọng dẫn đến thành công. Bài viết tìm hiểu vai trò, biểu hiện của tưởng tượng đối
với nhà khoa học và người nghệ sĩ, khẳng định năng lực tưởng tượng không chỉ cần cho
họ mà còn cần cho con người nói chung, vì sự tiến bộ của xã hội” [13].
Quyển sách “Phát triển trí tưởng tượng cho trẻ mẫu giáo thông qua hình thức kể
chuyện sáng tạo” của các tác giả Huỳnh Văn Sơn, Phan Tú Anh, Mai Mỹ Hạnh, Nguyễn
Thị Ngọc Nuôi, Đào Lê Hòa An do NXB Giáo dục Việt Nam xuất bản năm 2012 đã
tổng hợp được cơ sở lý luận và xây dựng hơn 20 câu chuyện nhằm khơi dậy trí tưởng
tượng cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi [30].
Năm 2013, tác giả Nguyễn Thị Ngọc Nuôi trong luận văn “Biện pháp phát triển
khả năng tưởng tượng sáng tạo của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong hoạt động kể chuyện”
đã nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số biện pháp nhằm phát triển khả năng tưởng


12

tượng sáng tạo của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong hoạt động kể chuyện tại thị xã Dĩ An,
tỉnh Bình Dương [23].
Luận văn thạc sĩ của tác giả Ngô Thị Tuyết Mai khi nghiên cứu về “Biện pháp
phát huy khả năng sáng tạo cho trẻ 5 – 6 tuổi trong trò chơi đóng kịch” đã làm rõ cơ sở
lý luận cũng như thực trạng sử dụng trò chơi đóng kịch trong trường mầm non hiện nay
tại Tây Ninh và đề xuất những biện pháp hợp lý, được đánh giá cao bởi tính ứng dụng
trong việc sử dụng tại trường mầm non [20].
Tác giả Vũ Thị Ánh Ngọc với luận văn thạc sỹ “Tổ chức trò chơi đóng kịch
nhằm phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường Mầm non” vào năm 2015
một lần nữa xây dựng thêm các cơ sở lý luận về TCĐK và vận dụng vào việc phát triển

Tác giả Đinh Văn Vang trong cuốn giáo trình “Tổ chức hoạt động vui chơi cho
trẻ mầm non”: TCĐK là trò chơi đóng vai theo tác phẩm văn học (truyện ngụ ngôn, cổ
tích, thần thoại...) nhờ trí tưởng tượng sáng tạo và cảm xúc của mình trẻ tái hiện lại tính
cách nhân vật trong TPVH. Để tham gia trò chơi này trước hết trẻ phải cảm thụ được
TPVH, nắm được cốt truyện, tính cách nhân vật. Trên cơ sở đó tái hiện lại tính cách
nhân vật theo một kịch bản. Do vậy trò chơi này phù hợp với lứa tuổi mẫu giáo, khi mà
vốn sống, lời nói của trẻ đã khá phát triển [39].
Theo tác giả Xorokina, M.K. Bogoliupxkaia thì: TCĐK là trò chơi trong đó các
em chỉ biểu diễn những chủ đề có sẵn. Đặc điểm của trò chơi này là ở chỗ dựa vào chủ
đề của một câu chuyện cổ tích hoặc của một truyện ngắn các em đóng những vai nhất
định nào đó và tái hiện lại mọi sự kiện theo trình tự của chúng [13].
Tác giả Lương Kim Nga, Phùng Hữu Kiếm định nghĩa: Trò chơi đóng vai theo
TPVH (còn được gọi là TCĐK) là một nội dung của hoạt động vui chơi trong trường
mẫu giáo. Tuy vậy, nó không đơn thuần là trò chơi mà còn là hoạt động mang tính chất
nghệ thuật. Ngược lại nó không chỉ là hoạt động nghệ thuật mà còn là trò chơi. Hai yếu
tố này kết hợp chặt chẽ tích cực trong suốt cuộc chơi [13].
TCĐK hay còn gọi là TC đóng vai theo TPVH là một hình thức đặc biệt giúp trẻ
nhập vai thành nhân vật trong TPVH. TCĐK là một hoạt động vui chơi của trẻ em đồng
thời nó cũng là một hoạt động nghệ thuật, nó có ý nghĩa to lớn trong giáo dục thẩm mĩ
cho trẻ MG. Khi thể hiện suy nghĩ và tình cảm của các nhân vật trong truyện, trẻ lĩnh
hội được ngôn ngữ giàu hình ảnh và giọng nói diễn cảm, rõ ràng, các biểu tượng thẩm
mĩ và kích thích óc tưởng tượng sáng tạo phát triển. Cùng với các TC khác, trò chơi


14

đóng kịch góp phần to lớn vào việc giáo dục đạo đức, trí tuệ, thể lực cho trẻ, đặc biệt là
tính độc lập và sáng tạo, tính tích cực cá nhân của trẻ. TC này vừa là phương tiện phát
huy khả năng sáng tạo ở trẻ vừa ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển ngôn ngữ, óc
tưởng tượng và những tình cảm thẩm mĩ.

TCĐK là loại trò chơi có chủ đề, có vai chơi, nội dung chơi, nhưng nội dung
chơi, vai chơi, hành động chơi được xác định trước trong TPVH (chứ không phải do trẻ
tự nghĩ ra). Có thể nói đây là một biến thể của trò chơi đóng vai theo chủ đề. Tính sáng
tạo của trẻ được thể hiện ở cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, lời nói... làm nổi bật tính cách nhân
vật của TPVH chứ không làm sai lệch tính cách nhân vật (nhân vật tốt, đáng yêu trở nên
tốt hơn, đáng yêu hơn; nhân vật xấu xa, đáng ghét trở nên xấu xa hơn, đáng ghét hơn).
TCĐK là một loại trò chơi mang tính nghệ thuật [5]. Tuy nhiên, nó không phải là
một hoạt động nghệ thuật mà chỉ là trò chơi. Tính nghệ thuật và tính chất chơi là hai yếu
tố kết hợp chặt chẽ với nhau trong nội dung chơi cũng như quá trình tổ chức trò chơi.
Yếu tố nghệ thuật trong TCĐK được thực hiện trước tiên là ở kịch bản, đó là yếu
tố trung tâm, giữ vai trò nồng cốt trong nghệ thuật kịch. Có thể nói thành công của vở
diễn phải bắt đầu từ kịch bản (kịch bản chuyển thể có thể hấp dẫn hay không, có phù
hợp với khả năng của trẻ hay không...) Kịch bản vừa đề xuất nội dung vở kịch vừa là
phản ánh ý tưởng, nghệ thuật của người dàn dựng, vừa là chương trình kế hoạch sẽ được
thực hiện biểu diễn trên sân khấu. Vì vậy việc chuyển thể kịch bản có ý nghĩa nhất định
đối với thành công của các cuộc biểu diễn nghệ thuật và cả những cuộc chơi đóng vai
theo tác phẩm văn học.
Hình tượng nghệ thuật kịch diễn ra trước mắt người xem và tác động đến họ dưới
hình thức một mảng cuộc sống với những con người, những cảnh vật cụ thể sinh động.
Tính chất sinh động như đời thực của hình tượng kịch là kết quả tổng hợp nhiều hoạt
động của tác giả kịch bản, diễn viên, họa sĩ, nhạc sĩ, nhà thiết kế mỹ thuật, biên đạo
múa... đó là sự hòa trộn phối hợp của nhiều loại hình nghệ thuật mà đối với trẻ em điều
đó là rất cần thiết [5];
Trong TCĐK tính tổng hợp của các loại hình nghệ thuật như tạo hình, âm nhạc,
múa... càng phải yêu cầu cao hơn vì khi chơi TCĐK nếu chỉ thực hiện các vai bằng lời
nói và hành động thì vở kịch sẽ bị nhạt và giảm bớt đi nhiều hiệu quả truyền cảm, lúc đó
đóng kịch cũng chỉ là một cách kể chuyện kèm theo động tác và có đối thoại mà thôi.
Bởi vậy, ngoài việc tìm kiếm một kịch bản văn học hay còn cần phải hỗ trợ thêm bằng



truyện cổ tích đáng yêu và các nhân vật trong truyện trẻ em, trẻ cảm thấy vui mừng xúc