ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN PHI QUÝ PHƯỚC

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
ĐẾN SINH KẾ CỘNG ĐỒNG CƯ DÂN VEN ĐẦM CẦU HAI,
HUYỆN PHÚ LỘC, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG
Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÝ
THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2017


ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN PHI QUÝ PHƯỚC

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
ĐẾN SINH KẾ CỘNG ĐỒNG CƯ DÂN VEN ĐẦM CẦU HAI,
HUYỆN PHÚ LỘC, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG
ĐỊASDK
LÍ TỰ NHIÊN
DemoCHUYÊN
Version -NGÀNH:

có sự hướng dẫn nhiệt tình của quý Thầy Cô, cũng như sự
động viên ủng hộ của gia đình và bạn bè trong suốt thời gian
học tập nghiên cứu và thực hiện luận văn thạc sĩ.
Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến Thầy giáo TS.
Lê Văn Ân người đã hết lòng giúp đỡ và tạo mọi điều kiện
tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn này. Xin chân thành
Demo Version - Select.Pdf SDK

bày tỏ lòng biết ơn đến toàn thể quý thầy cô Khoa Địa lí Trường Đại học Sư phạm Huế đã tận tình truyền đạt
những kiến thức quý báu cũng như tạo mọi điều kiện thuận
lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và
cho đến khi thực hiện đề tài luận văn.
Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến Trung tâm Khí
tượng và Thủy văn tỉnh Thừa Thiên Huế, UBND huyện
Phú Lộc, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
huyện Phú Lộc, Chi cục Thống kê huyện Phú Lộc, cán bộ

iii


và nhân dân các xã Vinh Giang, Vinh Hiền và Lộc Bình,
huyện Phú lộc đã không ngừng hỗ trợ và tạo mọi điều kiện
tốt nhất cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và thực
hiện luận văn.
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, các
anh chị và các bạn đồng nghiệp đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều
trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài
luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh.
Thừa Thiên Huế, tháng 9 năm 2017
Học viên thực hiện

1.1.2.3. Biểu hiện của biến đổi khí hậu .....................................................16
1.1.3. Kịch bản biến đổi khí hậu.......................................................................17
1.1.4. Thích ứng với biến đổi khí hậu ..............................................................17
1.1.5. Sinh kế và khung sinh kế bền vững ........................................................17
1.2. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TIÊU BIỂU VỀ BIẾN
ĐỔI KHÍ HẬU VÀ SINH KẾ ..................................................................................19
1.2.1. Tình hình nghiên cứu về BĐKH và sinh kế trên thế giới.......................19
1.2.2. Tình hình nghiên cứu về BĐKH và sinh kế ở Việt Nam .......................20
1.2.3. Tình hình nghiên cứu về BĐKH và sinh kế ở tỉnh Thừa Thiên Huế .....22
1.3. BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM ...........................23

1


1.3.1. Biến đổi khí hậu trên thế giới .................................................................23
1.3.1.1. Biến đổi khí hậu trong quá khứ ....................................................23
1.3.1.2. Biến đổi khí hậu hiện nay .............................................................23
1.3.2. Biến đổi khí hậu ở Việt Nam ..................................................................25
1.3.2.1. Biểu hiện của biến đổi khí hậu ở Việt Nam ..................................25
1.3.2.2. Kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng cho Việt Nam ...........27
1.3.2.3. Thích ứng với biến đổi khí hậu ở Việt Nam ..................................27
1.4. QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....................................... 29
1.4.1. Quan điểm nghiên cứu............................................................................29
1.4.1.1. Quan điểm hệ thống ......................................................................29
1.4.1.2. Quan điểm tổng hợp......................................................................29
1.4.1.3. Quan điểm lịch sử - viễn cảnh ......................................................29
1.4.1.4. Quan điểm lãnh thổ.......................................................................30
1.4.1.5. Quan điểm phát triển bền vững ....................................................30
1.4.2. Phư ng há nghiên cứu ........................................................................30
1.4.2.1. Phương pháp thu thập thông tin ...................................................30

yếu tố thủy lý, thủy hóa .............................................................................................53
2.2.5. Các tai biến thiên nhiên ..........................................................................54
2.2.5.1. Lũ lụt ............................................................................................54
2.2.5.2. Bão và ATNĐ ...............................................................................55
2.2.5.3. Hạn hán.........................................................................................57
2.3. THỰC TRẠNG CÁC HOẠT ĐỘNG SINH KẾ TẠI ĐỊA BÀN NGHIÊN

Demo Version - Select.Pdf SDK

CỨU ..........................................................................................................................58
2.3.1. Thực trạng các nguồn lực hát triển sinh kế ..........................................58
2.3.1.1. Nguồn lực tự nhiên .......................................................................58
2.3.1.2. Nguồn lực con người ....................................................................59
2.3.1.3. Nguồn lực vật chất ........................................................................60
2.3.1.4. Nguồn lực xã hội ...........................................................................61
2.3.1.5. Nguồn lực tài chính.......................................................................62
2.3.2. Thực trạng hát triển các hoạt động sinh kế ..........................................62
2.3.2.1. Hoạt động trồng trọt .....................................................................62
2.3.2.2. Hoạt động nuôi trồng thủy sản .....................................................63
2.3.3. Thực trạng các kết quả sinh kế đạt được ................................................63
2.3.3.1. Thu nhập .......................................................................................63
2.3.3.2. Tình trạng thất nghiệp ..................................................................64

3


2.3.3.3. Tình trạng nghèo đói.....................................................................64
CHƯƠNG 3. ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN CÁC HOẠT
Đ NG SINH KẾ CHÍNH CỦA C NG ĐỒNG CƯ DÂN VEN ĐẦM CẦU HAI
VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG ......................................................65



3.3.2. Đề xuất các giải há thích ứng với BĐKH...........................................84
3.3.2.1. Các giải pháp chung .....................................................................84
3.3.2.2. Các giải pháp đối với mỗi hoạt động sinh kế .................................86
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................ 93
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 95
PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

5


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
ATNĐ

Á thấp nhiệt đới

BĐKH

Biến đổi khí hậu

ĐBNC

Địa bàn nghiên cứu

GDP

Tổng sản phẩm quốc nội

NTTS

Nuôi trồng thủy sản

PL

Phụ lục

Demo
Version - Sinh
Select.Pdf
SDK
SKBV
kế bền vững
SL

Sản lượng

TB

Trung bình

TN & MT

Tài nguyên và Môi trường

TTH

Thừa Thiên Huế


Bảng 2.8. Tỉ lệ hộ nghèo của các xã thuộc ĐBNC năm 2016 .................................. 64
Bảng 3.1. Sự suy giảm diện tích các loại cây trồng do không khắc phục được hạn hán
và xâm nhập mặn (ha)................................................................................................ 66
Bảng 3.2. Dự báo diện tích bị ngập do NBD tại địa bàn nghiên cứu (ha) ................ 68
Bảng 3.3. Sản lượng (ha) và năng suất (tạ/ha) các loài cây trồng của ĐBCN ........... 70
Bảng 3.4. Tổng hợ các ảnh hưởng của BĐKH đến các hoạt động sinh kế chính của
địa bàn nghiên cứu trong 10 năm qua ....................................................................... 73

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
Bảng 3.5. Mức
độ xảy
ra của BĐKH
tại 3 xã ven
đầm Cầu Hai .............................. 74
Bảng 3.6. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của BĐKH đến sinh kế ............. 76
Bảng 3.7. Thích ứng với hoạt động trồng trọt tại ĐBNC (%) .................................. 79
Bảng 3.8. Thích ứng với hoạt động NTTS tại ĐBNC (%) ....................................... 79

7


DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1. Diễn biến chuẩn sai nhiệt độ trung bình toàn cầu ..................................... 24
Hình 1.2. Biến động mực nước biển trung bình toàn cầu ......................................... 25
Hình 2.1. Bản đồ hệ thống đầm há Thừa Thiên Huế .............................................. 33
Hình 2.2. Lược đồ mạng lưới thủy văn tỉnh Thừa Thiên Huế .................................. 38
Hình 2.3. Bản đồ các xã thuộc địa bàn nghiên cứu................................................... 48

toàn nhân loại. Báo cáo lần thứ 3 của Ủy ban liên chính hủ về BĐKH (IPCC)
khẳng định “Hành tinh của chúng ta đang hải đối mặt với nhiều nguy c từ BĐKH
và NBD”. Năm 2007, trong báo cáo lần thứ 4, IPCC đã tái khẳng định và đưa ra
cảnh báo “BĐKH không còn là vấn đề của riêng một tổ chức hay một quốc gia nào,
nó là một hiểm họa tiềm tàng đang đe dọa cuộc sống của nhân loại cũng như tất cả
các loài sinh vật trên Trái Đất”.
Sinh kế bền vững (SKBV) là chủ đề luôn được quan tâm trong các tranh luận
về hát triển, giảm nghèo và quản lý môi trường cả về hư ng diện lý luận và thực
tiễn. Về mặt lý luận, con người và những ưu tiên của con người được đặt ở vị trí
trung tâm của sự hát triển, cách tiế cận này tậ trung vào các hoạt động giảm
nghèo bằng cách để người nghèo tự xây dựng cuộc sống dựa trên các c hội của họ,

Demo Version - Select.Pdf SDK

hỗ trợ tiế cận các nguồn lực và giú họ môi trường về thể chế và chính sách. Về
mặt thực tiễn, cách tiế cận này xuất hát từ mối quan tâm về tính hiệu quả của hoạt
động hát triển với kỳ vọng rằng việc đặt trọng tâm vào con người sẽ tạo ra sự khác
biệt đáng kể trong việc đạt được các mục tiêu giảm nghèo. Chính vì vậy, các nghiên
cứu lý luận cũng như thực tiễn về SKBV vẫn sẽ là chủ đề nóng khi những nhu cầu
của người nghèo luôn được ưu tiên trong mọi chính sách và hoạt động hát triển của
các quốc gia trên thế giới.
Có thể nhận thấy rằng BĐKH là một yếu tố chủ chốt liên quan đến khả năng
bị tổn thư ng của sinh kế. Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, BĐKH theo xu hướng
nóng lên của Trái Đất ngày càng gia tăng và rất hức tạ thì sự tổn thư ng tới sinh
kế càng nặng nề, nhất là những nước, những khu vực có nền kinh tế thích ứng kém
và các hoạt động sinh kế có tính nhạy cảm cao đối với BĐKH.

9




nv nđ mC u
hích ứng” để

làm đề tài luận văn thạc sĩ.
2. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
2.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Xác định các biểu hiện của BĐKH và ảnh hưởng của nó đến sinh kế cộng
đồng cư dân ven đầm Cầu Hai, huyện Phú Lộc. Trên c sở đó đề xuất các giải há
nhằm nâng cao tính thích ứng của sinh kế đối với với BĐKH, bảo đảm sự hát triển
bền vững.
2.2. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Để th a mãn mục tiêu nghiên cứu trên, quá trình nghiên cứu chúng tôi thực thi
các nhiệm vụ sau:
- Xây dựng c sở lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu;

10


- Tổng quan đặc điểm tự nhiên của hệ thống đầm há TG - CH và đặc điểm
KT - XH, các hoạt động sinh kế chính của cộng đồng cư dân ở 3 xã Vinh Giang,
Vinh Hiền, Lộc Bình thuộc huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế.
- Phân tích tình hình biến đổi các yếu tố khí hậu và diễn biến thiên tai do
BĐKH gây ra đối với các xã thuộc địa bàn nghiên cứu;
- Xác định các hư ng diện và hân tích mức độ ảnh hưởng của BĐKH đến
các hoạt động sinh kế chính của cộng đồng cư dân tại địa bàn nghiên cứu;
- Nghiên cứu năng lực nhận thức của cộng đồng cư dân về mức độ xảy ra của
BĐKH, các sinh kế bị ảnh hưởng và các hoạt động thích ứng của người dân;
- Xây dựng c sở khoa học và đề xuất các giải há thích ứng với BĐKH cho
các hoạt động sinh kế chính của cộng đồng cư dân tại địa bàn nghiên cứu.

- Hoạt động nuôi trồng thủy sản;
3.3.2. N i ung nghiên cứu
Tác động của thiên nhiên nói chung và BĐKH nói riêng có tính 2 mặt và
tác động đa diện. Chúng tôi chỉ nghiên cứu tác động tiêu cực và tác động của các
yếu tố biểu hiện rõ nhất đối với 2 sinh kế được lựa chọn, đó là: sự dâng lên của
mực nước biển, xâm nhập mặn, sự biến thiên của các yếu tố thời tiết, khí hậu.
Các giải há đề xuất nhằm nâng cao tính thích ứng chỉ dừng lại ở mức độ
định hướng chung.
4. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
4.1.

NGH A KHOA H C

- Cung cấ

hư ng há luận cần thiết trong nghiên cứu ảnh hưởng của

Demo Version - Select.Pdf SDK

BĐKH đến sinh kế của người dân, đồng thời có thể mở rộng để nghiên cứu ảnh
hưởng của BĐKH đến các thành hần hay đối tượng khác;
- Gó

hần hoàn thiện thêm những hư ng há luận nghiên cứu tác động của

BĐKH trong Chư ng trình Môi trường Quốc gia ứng hó với BĐKH.
4.2.

NGH A THỰC TI N


1.1.1. Khí nh kính v hi u ứng nh kính
1.1.1.1. Khí nhà kính (KNK)
Khí nhà kính là những khí có khả năng hấp thụ các bức xạ sóng dài (hồng
ngoại) được phản xạ từ bề mặt Trái Đất khi được chiếu sáng bởi Mặt Trời, sau đó
hân tán nhiệt lại cho Trái Đất, gây nên hiệu ứng nhà kính. Các KNK chủ yếu bao
gồm: h i nước, CO2, CH4, N2O, O3, các khí CFC. KNK ảnh hưởng mạnh mẽ đến
nhiệt độ của Trái Đất, nếu không có chúng nhiệt độ bề mặt Trái Đất trung bình sẽ
lạnh h n hiện tại khoảng 33C (59F) [4].
1.1.1.2. Hiệu ứng nhà kính (HƯNK)
Kết quả của sự trao đổi không cân bằng về năng lượng giữa Trái Đất với
không gian xung quanh, dẫn đến sự gia tăng nhiệt độ của khí quyển Trái Đất. Hiện
tượng này diễn ra theo c chế tư ng tự như hiệu ứng nhiệt trong nhà kính và được

Demo
Version
gọi là hiệu ứng
nhà kính
[4]. - Select.Pdf SDK
1.1.2. Biến đổi khí hậu
1.1.2.1. Khái niệm về biến đổi khí hậu
- Theo Chư ng trình mục tiêu quốc gia về ứng hó với BĐKH: Biến đổi khí
hậu là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc dao động của
khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường vài thập kỷ hoặc dài h n.
BĐKH có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài,
hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành hần của khí quyển hay trong
khai thác sử dụng đất [4].
- Theo Công ước khung của Liên hợp quốc về BĐKH (UNFCCC): Biến đổi khí
hậu là sự biến đổi của trạng thái khí hậu do các hoạt động trực tiế hay gián tiếp của
con người gây ra sự thay đổi thành hần của khí quyển toàn cầu và nó được thêm vào
sự biến đổi khí hậu tự nhiên quan sát được trong các thời kỳ có thể so sánh được [18].