BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

LÊ THỊ HỒNG CẨN

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG
DẠY HỌC PHẦN “CƠ HỌC”, VẬT LÝ LỚP 10 THEO ĐỊNH
HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
Demo Version - Select.Pdf SDK
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN VẬT LÝ
Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS. TS. TRẦN HUY HOÀNG

Huế, năm 2016
i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số
liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, đƣợc các đồng
tác giả cho phép sử dụng và chƣa từng công bố trong bất kì một công trình
nào khác.
Huế, ngày 18 tháng 9 năm 2016
Tác giả luận văn



Trang phụ bìa ............................................................................................................... i
Lời cam đoan .............................................................................................................. ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................. iii
MỤC LỤC .............................................................................................................. 1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................... 4
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ ...................................................... 5
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 7
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................... 7
2. Lịch sử nghiên cứu ............................................................................................ 9
3. Mục tiêu của đề tài .......................................................................................... 11
4. Giả thuyết khoa học ........................................................................................ 11
5. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài ...................................................................... 11
6. Đối tƣợng nghiên cứu...................................................................................... 11
7. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................... 11
8. Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài ....................................................................... 12

Demo Version - Select.Pdf SDK

9. Đóng góp mới của đề tài ................................................................................. 12
10. Cấu trúc của luận văn .................................................................................... 12
NỘI DUNG ........................................................................................................... 13
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC
TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ... 13
1.1. Năng lực ........................................................................................................................ 13
1.1.1. Khái niệm năng lực .................................................................................. 13
1.1.2. Đặc điểm của năng lực ............................................................................ 14
1.1.3. Cấu trúc của năng lực .............................................................................. 16
1.1.4. Năng lực chung và năng lực đặc thù của môn vật lý ............................... 19
1.2. Đánh giá và đánh giá kết quả học tập ......................................................................... 20

Select.Pdf
SDK
2.1. Đặc điểm phần “Cơ học”, Vật lý lớp 10 .................................................................... 35
2.1.1. Đặc điểm kiến thức và cấu trúc nội dung của phần “Cơ học”, Vật lý lớp 10 . 35
2.1.2. Những thuận lợi, khó khăn trong việc phát triển năng lực học sinh qua
dạy học phần “Cơ học”, Vật lý lớp 10 ............................................................... 36
2.2. Quy trình đánh giá năng lực ........................................................................................ 38
2.2.1. Quy trình chung về đánh giá năng lực ..................................................... 38
2.2.2. Quy trình đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học phần “Cơ
học”, Vật lý lớp 10 theo định hƣớng phát triển năng lực .................................. 40
2.3. Thiết kế thang đo một số năng lực cụ thể .................................................................. 43
2.3.1. Quy trình thiết kế thang đo năng lực ....................................................... 43
2.3.2. Thang đo năng lực sử dụng ngôn ngữ vật lý ........................................... 45
2.3.3. Thang đo năng lực tính toán .................................................................... 47
2.3.4. Thang đo năng lực thực hành vật lý ........................................................ 49
2.3.5. Thang đo năng lực sử dụng kiến thức vật lý ........................................... 53

2


2.3.6. Quy ƣớc sử dụng thang đo ....................................................................... 55
2.4. Thiết kế bài tập đánh giá năng lực .............................................................................. 57
2.4.1. Quy trình thiết kế bài tập đánh giá năng lực............................................ 57
2.4.2. Các NL có thể bồi dƣỡng và ĐG trong phần “Cơ học”, VL lớp 10 ........ 57
2.4.3. Ví dụ về bài tập đánh giá năng lực .......................................................... 61
2.5. Xây dựng một số bài kiểm tra để đánh giá kết quả học tập theo định hƣớng phát
triển năng lực học sinh trong phần “Cơ học”, Vật lý lớp 10 ........................................... 64
2.5.1. Bài kiểm tra chƣơng 1 “Động học chất điểm” ........................................ 64
2.5.2. Bài kiểm tra chƣơng 4 “Các định luật bảo toàn” ..................................... 72
2.6. Kết luận chƣơng 2 ........................................................................................................ 81

DH

Dạy học

DHVL

Dạy học vật lý

ĐC

Đối chứng

ĐG

Đánh giá

ĐGKQHT

Đánh giá kết quả học tập

GV

Giáo viên

GD

Giáo dục

GQVĐ



PPĐG

Phƣơng pháp đánh giá

THPT

Trung học phổ thông

TN

Thí nghiệm

TNg

Thực nghiệm

VL

Vật lý

TNSP

Thực nghiệm sƣ phạm

4


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
BẢNG BIỂU ........................................................................................................ Trang

Bảng 3.1. Bảng các mẫu TNSP.................................................................................... 83
Bảng 3.2. Kết quả ĐG cuối chƣơng 1 của lớp 10B1 ................................................... 86
Bảng 3.3. Kết quả ĐG cuối chƣơng 1 của lớp 10B2 ................................................... 86
Bảng 3.4. Kết quả ĐG cuối chƣơng 1 của lớp 10B3 ................................................... 87
Bảng 3.5. Kết quả ĐG cuối chƣơng 1 của lớp 10B4 ................................................... 87
Bảng 3.6. Kết quả ĐG cuối chƣơng 4 của lớp 10B1 ................................................... 88
Bảng 3.7. Kết quả ĐG cuối chƣơng 4 của lớp 10B2 ................................................... 88

5


Bảng 3.8. Kết quả ĐG cuối chƣơng 4 của lớp 10B3 ................................................... 89
Bảng 3.9. Kết quả ĐG cuối chƣơng 4 của lớp 10B4 ................................................... 89
Bảng 3.10. Tổng hợp kết quả ĐG chƣơng 1 theo tỷ lệ % ............................................ 90
Bảng 3.11. Tổng hợp kết quả ĐG chƣơng 4 theo tỷ lệ % ............................................ 90
Bảng 3.12. Bảng các biểu đồ so sánh kết quả ĐG của nhóm TNg và nhóm ĐC cuối các
chƣơng 1 và 4.............................................................................................................................. 91
HÌNH VẼ
Hình 1.1. Mô hình tảng băng về cấu trúc NL .............................................................. 16
Hình 1.2. Sơ đồ cấu trúc NL (theo Lƣơng Việt Thái và các cộng sự) ......................... 17
Hình 1.3. Định hƣớng chức năng và cấu trúc đa thành tố của NL .............................. 17
Hình 1.4. Mô hình các đơn vị của NL ......................................................................... 18
Hình 2.1. Cấu trúc phần cơ học lớp 10 ........................................................................ 36
Hình 2.2. Quy trình đánh giá năng lực......................................................................... 38
Hình 2.3. Quy trình thiết kế thang đo năng lực ........................................................... 44
Hình 2.4. Mô phỏng tên lửa nƣớc ................................................................................ 61
Hình 2.5: Biển chỉ đƣờng -Hình sử dụng cho câu 2 bài KT chƣơng 1 ........................ 66

Version
- Select.Pdf

mục đích khoa cử, chủ yếu nhằm vào khả năng học thuộc, nhắc lại những cách giải
thích, những điều đƣợc học thuộc lòng, các kỹ năng không đƣợc nhắc đến. Đến thời
kỳ công nghiệp hóa, cơ khí hóa, do nhu cầu đào tạo nhanh số đông, đồng nhất về trình
độ để phục vụDemo
cho xã Version
hội và tăng- Select.Pdf
hiệu quả tổ chức
DH, ngƣời học đƣợc tập trung theo
SDK
từng lớp học, phƣơng pháp dạy học (PPDH) chủ yếu vẫn là sự độc thoại của ngƣời
thầy. Ngƣời học trong vai trò khán giả bắt buộc, chủ yếu là nghe để chép bài và ghi
nhận. Vì vậy, việc đánh giá (ĐG) tập trung vào tái hiện kiến thức, bài kiểm tra (KT)
mang nặng tính hàn lâm lý thuyết, chƣa chú trọng đến NL thực tiễn. Không thể dùng
quan điểm chủ quan để ĐG các PPDH này hay các hình thức ĐG kia là tốt hay xấu,
chúng đều có vai trò nhất định trong các hoàn cảnh lịch sử cụ thể. Điều quan trọng là
chúng cần đƣợc thay đổi cho phù hợp với yêu cầu của sự phát triển từng thời kỳ.
Trong vài thập niên trở lại đây, lƣợng kiến thức mà nhân loại tích lũy đã tăng lên
gấp nhiều lần so với các thế kỷ trƣớc. Công nghệ thông tin phát triển một cách chóng
mặt đƣa đến cho con ngƣời nguồn khai thác, chia sẻ thông tin, kiến thức rất hiệu quả.
Con ngƣời theo đó cũng thay đổi cách tiếp cận kiến thức, thay đổi nhu cầu cuộc sống.
Xã hội theo đó cũng đòi hỏi những con ngƣời có NL, phát triển toàn diện, không chỉ
chú trọng đến kiến thức, lý thuyết. Vì vậy, GD theo đó phải đặt chân lên những nấc
thang mới, kéo theo sự đổi mới của PPDH và ĐG.

7


Việt Nam đang trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội
nhập quốc tế, vì vậy chất lƣợng nguồn nhân lực trở nên có ý nghĩa quan trọng, quyết
định tới sự phát triển của đất nƣớc. Sự cạnh tranh giữa các quốc gia hiện nay thực chất

(HS) học đƣợc cái gì đến quan tâm HS vận dụng đƣợc cái gì qua việc học. Để đảm
bảo đƣợc điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ PPDH theo lối
“truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ
năng, hình thành NL và phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách ĐG kết quả GD từ
nặng về KT trí nhớ sang ĐGNL vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề (GQVĐ), coi
trọng cả ĐGKQHT với ĐG trong quá trình học tập để có thể tác động kịp thời nhằm

8


nâng cao chất lƣợng của các hoạt động DH và GD.
Môn vật lý (VL) trong chƣơng trình GD phổ thông là môn học đƣợc ứng dụng
nhiều trong thực tiễn. Trong quá trình học tập VL, HS có cơ hội tiếp cận, trải nghiệm
nhiều tình huống thực tế, đó là một trong các điều kiện cần thiết cho việc bồi dƣỡng,
phát triển NL của HS. Cũng vì vậy mà việc ĐGKQHT của HS ở môn VL là một cơ
hội trải nghiệm hữu ích trên tiến trình phát triển các NL, hoàn thiện nhân cách HS.
Muốn việc ĐGNL đƣợc khoa học, cho kết quả chính xác, đáng tin cậy thì rất cần có
những phƣơng pháp (PP) và công cụ ĐG phù hợp.
Tuy nhiên, hiện nay chƣa có một bộ công cụ chính thức nào về ĐG kết quả GD
theo định hƣớng phát triển NL của ngƣời học để sử dụng trong việc DH. Từ đó kéo
theo hệ lụy rằng, dù cố gắng đổi mới về PP giảng dạy (chúng tôi không phủ nhận rằng
chúng ta không làm đƣợc gì) nhƣng vì việc ĐG chƣa hiệu quả nên ngƣời học và cả
ngƣời dạy chƣa chú tâm vào phát triển NL mà chỉ chú tâm “học để thi” theo hƣớng
hàn lâm, lý thuyết.
Trƣớc thực trạng đó, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Đánh giá kết quả học tập
của học sinh trong dạy học phần “Cơ học”, Vật lý lớp 10 theo định hướng phát triển
năng lực”.

Demo Version - Select.Pdf SDK


thông theo định hƣớng phát triển năng lực đặc thù môn vật lý” của Trần Quỳnh (2015)...
Về ĐGNL, có thể nhắc đến luận án tiến sĩ của Phan Anh Tài (2014) “Đánh giá năng
lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học Toán lớp 11 trung học phổ thông” đề
xuất phƣơng án ĐGNL giải quyết vấn đề; luận án tiến sĩ của Vũ Thị Minh (2011)
“Nghiên cứu Demo
xây dựng
và sử dụng
hệ thống bài
tập sáng tạo trong dạy học phần Cơ
Version
- Select.Pdf
SDK
học lớp 10 –trung học phổ thông” có trình bày về thang đo và thang đo NL tƣ duy
sáng tạo; luận văn thạc sĩ của Hoàng Thu Hà (2015) “Đánh giá năng lực giải quyết
vấn đề của học sinh trong dạy học chƣơng “Các định luật bảo toàn” Vật lý lớp 10”;
luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Thảo (2015) “Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
của học sinh trong dạy học chƣơng “Khúc xạ ánh sáng”, Vật lí 11”,… Các nghiên cứu
chủ yếu về PPDH để phát triển NL, còn về mặt ĐG lại chủ yếu về ĐGNL giải quyết
vấn đề mà chƣa có các nghiên cứu về ĐG tổng thể các NL chung và các NL đặc thù
của môn VL.
Những năm gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai tập huấn rộng rãi cho
giáo viên (GV) về vấn đề DH và kiểm tra đánh giá theo định hƣớng phát triển NL.
Tiêu biểu có thể nhắc đến các tài liệu biên soạn cho GV THPT nhƣ: “Tài liệu tập huấn
dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo định hƣớng phát triển năng lực học
sinh” của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014); “Tài liệu tập huấn xây dựng các chuyên đề
dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh” của Bộ

10



- Thực nghiệm sƣ phạm (TNSP) để KT giả thuyết và tính khả thi của đề tài.
6. Đối tƣợng nghiên cứu
- Kiến thức chƣơng trình sách giáo khoa VL lớp 10 hiện hành, phần “Cơ học”.
- Các NL cần phát triển cho HS trong khi giảng dạy phần kiến thức trên.
- Các PPĐG, công cụ ĐG theo định hƣớng phát triển NL.
7. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu hoạt động ĐGKQHT phần “Cơ học”, VL lớp 10

11


theo định hƣớng phát triển NL và tiến hành TNSP tại trƣờng THPT Bùi Dục Tài,
huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài
- PP hồi cứu tài liệu:
+ Phân tích các tài liệu hiện hành về PPDH và ĐG.
+ Phân tích chƣơng trình VL lớp 10 phần “Cơ học”.
+ Nghiên cứu, tham khảo các luận án, luận văn liên quan đến NL và ĐGNL.
- PP thực tiễn: Dùng phiếu điều tra và ứng dụng Google biểu mẫu để khảo sát
thực trạng ĐGKQHT theo định hƣớng phát triển NL trong DHVL ở trƣờng phổ thông.
- PP thực nghiệm sƣ phạm: Tổ chức DH, quan sát, ghi chép, chụp ảnh, quay phim,
thu thập dữ liệu, phân tích, ĐG kết quả TNg… để KT giả thuyết khoa học.
- PP thống kê toán học: Thống kê kết quả điều tra, bài kiểm tra (sau mỗi bài KT,
trƣớc và sau đợt TNSP) của lớp đối chứng (ĐC) và lớp thực nghiệm (TNg).
9. Đóng góp mới của đề tài
Về mặt lý luận, đề tài đƣợc nghiên cứu:
- Bổ sung, hệ thống hóa cơ sở lý luận về NL và ĐGNL trong DH.
- Góp phần
củngVersion
cố, làm sáng