ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

TRỊNH THỊ TRIỀU

TỔ CHỨC DẠY HỌC PHẦN “NHIỆT HỌC” VẬT
LÝ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH
HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
Demo Version - Select.Pdf SDK

Chuyên ngành : Lí luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lí
Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS. TS. LÊ CÔNG TRIÊM

Thừa Thiên Huế, năm 2016

i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong
luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép
sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một
công trình nào khác.
Tác giả

Trịnh Thị Triều

Tác giả
Trịnh Thị Triều

iii


MỤC LỤC
Trang phụ bìa ..............................................................................................................i
Lời cam đoan……………………..………………………………………… ......... .ii
Lời cảm ơn .............................................................................................................. iii
Mục lục…………………………………………………………….………………. .1
Danh mục các chữ viết tắt ........................................................................................ ..4
Danh mục các bảng, biểu đồ và đồ thị ........................................................................ 5
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 6
1. Lí do chọn đề tài ...................................................................................................... 6
2. Lịch sử vấn đề ......................................................................................................... 8
3. Mục tiêu của đề tài .................................................................................................. 9
4. Giả thuyết khoa học ................................................................................................ 9
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................................ 10
6. Đối tƣợng nghiên cứu ........................................................................................... 10
7. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................... 10

Demo Version - Select.Pdf SDK

8. Phƣơng pháp nghiên cứu....................................................................................... 10
9. Đóng góp của đề tài .............................................................................................. 11
10. Cấu trúc luận văn ................................................................................................ 11
NỘI DUNG .............................................................................................................. 12
CHƢƠNG 1: CƠ Sở LÍ LUậN VÀ THựC TIễN CủA VIệC PHÁT TRIểN
NĂNG LựC CHO HọC SINH TRONG DạY HọC VậT LÍ .................................12

- Select.Pdf
SDK
hƣớng phát triển
năng
lực cho học
sinh ....................................................................
55
2.2 Xây dựng quy trình dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực cho học sinh
trong dạy học phần “Nhiệt học” Vật lí 10 THPT ......................................................55
2.2.1 Quy trình dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực trong bài dạy học:
’’Thuyết động học phân tử chất khí” ........................................................................56
2.2.2 Quy trình dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực trong bài dạy:
”Quá trình đẳng nhiệt. Định luật Bôi-lơ – Ma-ri-ốt ..................................................61
2.3 Thiết kế bài dạy học theo học theo định hƣớng phát triển năng lực cho học
sinh trong dạy học phần “Nhiệt học” Vật lí 10 THPT ..............................................67
2.3.1 Thiết kế quy trình dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực trong bài
dạy: ’’Thuyết động học phân tử chất khí” ................................................................68
2.3.2 Thiết kế quy trình dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực trong bài
dạy: Quá trình đẳng nhiệt. Định luật Bôi-lơ – Ma-ri-ốt” ..........................................75
CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .......................................................... 83

2


3.1. Mục tiêu và nhiệm vụ của thực nghiệm sƣ phạm .............................................. 83
3.2. Đối tƣợng và nội dung của thực nghiệm sƣ phạm ............................................. 84
3.3. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm ................................................................... 84
3.4. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm ........................................................................... 87
3.5. Kết luận chƣơng 3 .............................................................................................. 92
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 94


Nhà xuất bản

PPDH

Phƣơng pháp dạy học

SGK

Sách giáo khoa

THPT

Trung học phổ thông

TN

Thực nghiệm

TNSP

Thực nghiệm sƣ phạm

Demo Version - Select.Pdf SDK

4


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ


cận nội dung sang tiếp cận năng lực của ngƣời học, nghĩa là từ chỗ quan tâm học
sinh học đƣợc cái gì đến chỗ học sinh vận dụng đƣợc cái gì qua việc học. Để đảm
bảo đƣợc điều đó, phải thực hiện thành công việc chuyển từ phƣơng pháp dạy học
theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn
luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất. Mục tiêu này cần đƣợc xem là
một đƣờng lối
chiếnVersion
lƣợc để làm
cho giáo dục
Việt Nam gắn đào tạo với nhu cầu
Demo
- Select.Pdf
SDK
kinh tế xã hội..
Nghị quyế t H ội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI của Ban chấp hành Trung ƣơng
Đảng Cộng sản Việt Nam về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu
rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát
huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người
học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy
cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và
thay đổi tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang
tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên
cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy
và học”[1]. Bên cạnh đó, cải cách giáo dục phổ thông sau 2015 đang đƣợc chuẩn bị
thực hiện cũng đã chính thức công bố là một chƣơng trình giáo dục theo cách tiếp
cận năng lực. Với những thay đổi tích cực của Luật Giáo dục vừa đƣợc ban hành thì

6



dụng cácnăng lực chung và năng lực riêng đó vào giải quyết các vấn đề thực tế.
Tuy nhiên, khi nói đến thực tế dạy học ở trƣờng THPT hiện nay, Nguyễn Cảnh
Toàn viết:“... Kiến thức, tư duy, tính cách con người chính là mục tiêu của giáo dục.
Thế nhưng, hiện nay trong nhà trường, tư duy và tính cách bị chìm đi trong kiến
thức...”[17], Hay nói cách khác, thực tế dạy hiện nay nói chung và dạy học vật lí nói
riêng hầu hết giáo viên chỉ chú trọng đến việc cung cấp khối lƣợng kiến thức cho

7


học sinh hơn là tổ chức các hoạt động dạy học theo hƣớng phát triển năng lực cho
học sinh. Trong khi đó yêu cầu đổi mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay là
phải điều chỉnh nội dung dạy học theo hƣớng tinh giản hơn, chuyển dần sang hƣớng
dạy học phát triển năng lực (làm đƣợc gì, làm nhƣ thế nào) của học sinh.
Để đáp ứng những yêu cầu trên, đòi hỏi nhà trƣờng phổ thông không chỉ dừng lại ở
chỗ trang bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng đã đƣợc loài ngƣời tích lũy mà cần
phải phát triển năng lực cho học sinh năng lực. Trong đó, xu thế đƣa học sinh vào thế
giới thực, đặt học sinh trƣớc những bài toán thực tế để học sinh tự giải quyết, qua đó
giúp học sinh tự bồi dƣỡng kiến thức, phát triển năng lực cho bản thân, biến mình
thành trung tâm của giáo dục là xu thế của thời đại đang đƣợc nhiều nhà nghiên cứu
quan tâm.
Từ cơ sở lí luận và thực tiễn nói trên đã đặt ra yêu cầu và tạo điều kiện cho việc
nghiên cứu theo định hƣớng phát triểnnăng lực cho học sinh trong dạy học nói
chung và trong dạy học vật lí nói riêng.
Vì những lí do trên chúng tôi chọn đề tài: Tổ chức dạy học phần “ Nhiệt học ”
Vật lý 10 THPT theo định hướng phát triển năng lực” làm đề tài nghiên cứu với

Demo Version - Select.Pdf SDK

mong muốn góp phần vào việc đổi mới phƣơng pháp dạy học, nâng cao chất lƣợng

học định hƣớng phát triển năng lực HS...
•

Luận văn thạc sĩ giáo dục học “Tổ chức hoạt động dạy học chƣơng “Mắt và

các dụng cụ quang học” Vật lí 11 THPT theo định hƣớng phát triển năng lực
chuyên biệt môn Vật lí”[11]. Tác giả Trần Quỳnh đã nêu rõ cơ sở lí luận và thực
tiễn dạy học định hƣớng phát triển năng lực HS nhƣng chỉ tập trung làm rõ năng lực
chuyên biệt môn Vật lí.
Cho nên có thể nói hiện nay vấn đề dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực
trong dạy học
vật lí ởVersion
trƣờng THPT
chƣa đƣợcSDK
quan tâm, nghiên cứu một cách đầy
Demo
- Select.Pdf
đủ. Cụ thể chƣa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề định hƣớng phát triển cả
năng lực chung và năng lực chuyên biệt cho học sinh trong dạy học phần “Nhiệt
học” Vật lí 10 THPT.
3. Mục tiêu của đề tài
Xây dựng đƣợc quy trình dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực cho HS
và vận dụng vào dạy học phần “Nhiệt học” Vật lí 10 THPT.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu vận dụng đƣợc quy trình tổ chức hoạt động dạy học theo định hƣớng phát
triển năng lực cho học sinh thì góp phần tích cực hóa hoạt động nhận thức, nâng cao
năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn và phát huy sở trƣờng cá nhân của học sinh qua
đó nâng cao chất lƣợng dạy học Vật lí ở trƣờng trung học phổ thông.

9

các nội dung trong đề tài.
• Nghiên cứu nội dung, chƣơng trình SGK, SGV và các tài liệu tham khảo liên
quan đến nội dung phần Nhiệt học, vật lí 10 THPT.

10


- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Điều tra việc dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực hiện nay ở một số
trƣờng THPT trên địa bàn thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế..
- Phương pháp thực nghiệm
• Tiến hành thực nghiệm giảng dạy một số bài thuộc phần Nhiệt học Vật lí 10
THPT theo hƣớng phát triển năng lực cho học sinh.
• Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh.
- Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phƣơng pháp thống kê toán học để trình bày, so sánh kết quả thực
nghiệm sƣ phạm và kiểm định giả thuyết thống kê kết quả học tập của hai nhóm đối
chứng và thực nghiệm.
9. Đóng góp của đề tài
Về mặt lý luận
- Xây dựng đƣợc quy trình phát triển năng lực cho HS trong DH vật lí ở trƣờng
THPT;

Demo Version - Select.Pdf SDK

Về mặt thực tiễn
- Đánh giá đƣợc thực trạng về năng lực của HS hiện nay trong học tập vật lí;
- Thiết kế đƣợc một số bài DH phần “Nhiệt học” Vật lí 10 Trung học phổ thông
theo định hƣớng phát triển năng lực cho HS.
10. Cấu trúc luận văn