TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA SƯ PHẠM
BỘ MÔN SƯ PHẠM VẬT LÍ

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
CHUYÊN NGÀNH SƯ PHẠM VẬT LÍ

TỔ CHỨC CHO HỌC SINH HOẠT ĐỘNG
ĐỂ TỰ LỰC CHIẾM LĨNH KIẾN THỨC
KHI DẠY HỌC CHƯƠNG I. ĐỘNG LỰC
HỌC VẬT RẮN, VẬT LÍ 12 NÂNG CAO


GV hướng dẫn

SVTH Dương Quốc Quang

ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

MSSV 1080242
Lớp Sư phạm Vật lí 02-k34

Cần Thơ, 5/2012


Lời cảm ơn!

Thông qua luận văn này em chân thành cảm ơn:
Thầy Trần Quốc Tuấn đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ
em trong suốt quá trình thực hiện đê tài này.
Các thầy cô Trường Đại Học Cần Thơ, đặc biệt là các


Luận văn tốt nghiệp Đại Học

GVHD ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Dương Quốc Quang

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Ngày nay, đất nước ta trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đạt được
những bước phát triển mạnh mẽ về mọi mặt kinh tế, khoa học kỹ thuật, công nghệ thông
tin…kéo theo đó là sự đòi hỏi những con người mới với trang bị đầy đủ tri thức, bản lĩnh
để có thể làm chủ đất nước trong tình hình mới. Vì thế vấn đề đặt ra là đổi hỏi ngành giáo
dục phải có sự đổi mới, kịp thích nghi với sự phát triển của xã hội và sự tăng nhanh về
khối lượng tri thức của loài người. Nhiệm vụ ấy trước tiên đặt trên vai của người thầy
không phải chỉ có vai trò nhiệm vụ như người thông báo cho học sinh những kiến thức có
sẵn trong sách giáo khoa, không chỉ nắm vững kiến thức. Người thầy còn phải có phương
pháp giảng dạy tốt, phải có cách thức giảng dạy làm sao cho học sinh dễ hiểu, hiểu đúng
và vận dụng được các kiến thức đó vào trong cuộc sống, đồng thời qua đó giáo dục cho
học sinh khả năng tự học, tự lực chiếm lĩnh kiến thức.
Tuy nhiên, thực tế nền giáo dục nước ta vẫn còn mang đậm chất truyền thống, vấn đề
phương pháp giảng dạy vẫn chưa được quan tâm đúng mức, người dạy đa số chỉ truyền
thụ các kiến thức có sẵn, mang tính chất thông báo, người học chỉ tiếp nhận thông tin một
chiều, kết quả là quá trình học tập tạo ra những con người chỉ là thợ học, thụ động thiếu
khả năng xử lí linh hoạt với các tinh huống trong cuộc sống.
Đứng trước tình thế đó tại Nghị quyết Ban chỉ huy Trung ương Đảng VIII đã chỉ rõ:
“Mục tiêu của giáo dục đào tạo là đào tạo ra những con người có đủ phẩm chất, năng
lực để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, làm chủ tri thức khoa học công nghệ hiện đại, có
năng lực phát huy giá trị văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa của nhân loại, có tư duy sáng
tạo, kỹ năng thực hành giỏi…”.

3. Giả thuyết khoa học
 Có thể xây dựng tiến trình hoạt động dạy học theo hướng tổ chức cho HS hoạt động
để tự lực chiếm lĩnh kiến thức.
 Có thể vận dụng vào soạn giảng một số bài trong sách giáo khoa VL THPT nhằm:
- Phát huy tinh thần tự học.
- Phát triển tư duy và năng lực sáng tạo của học sinh trong DHVL.
- Kích thích hứng thú học tập của học sinh trong DHVL.
- Tập cho học sinh thói quen với phương pháp tự học trong DHVL.
 Đem lại chất lượng và hiệu quả cao trong dạy học.
 Có thể nghiên cứu để giảng dạy chương I. Động lực học vật rắn, VL 12 nâng cao.

4. Nhiệm vụ của đề tài
 Nghiên cứu cơ sở lí luận về đổi mới PPDH VL THPT.
 Nghiên cứu cơ sở lí luận về hoạt động dạy học phát huy tinh thần tự lực chiếm lĩnh
kiến thức cho HS.

-2-


Luận văn tốt nghiệp Đại Học

GVHD ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Dương Quốc Quang

 Xây dựng tiến trình hoạt động dạy học VL THPT theo hướng phát huy tinh thần tự
lực chiếm lĩnh kiến thức cho học sinh.
 Nghiên cứu Chương I. Động lực học vật rắn, VL 12 nâng cao.
- Đại cương về chương.
- Lập sơ đồ cấu trúc nội dung của chương và nhận xét (nội dung, phương pháp).

Luận văn tốt nghiệp Đại Học

GVHD ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Dương Quốc Quang

7. Các giai đoạn thực hiện đề tài
 Giai đoạn 1: Tìm hiểu đề tài, trao đổi với thầy hướng dẫn, lập đề cương nghiên cứu.
 Giai đoạn 2: Lập đề cương đảm bảo khoa học lôgic, chặt chẽ, hoàn thiện.
 Giai đoạn 3: Nghiên cứu về cơ sở lý luận của đề tài.
 Giai đoạn 4: Nghiên cứu nội dung và PP XDKT chương I, VL 12- NC, soạn giáo án
các bài.
 Giai đoạn 5: TNSP.
 Giai đoạn 6: Hoàn chỉnh đề tài, chuẩn bị báo cáo bằng powerpoint.
 Giai đoạn 7: Bảo vệ LVTN trước hội đồng chấm LVTN dạy học.

8. Những chữ viết tắt trong đề tài
VL

VL

Sách giáo khoa

SGK

Phương pháp dạy học

PPDH

Lí luận dạy học


Xây dựng kiến thức

XDKT

Học tập

HT

Định luật bảo toàn

ĐLBT

….

-4-


Luận văn tốt nghiệp Đại Học

GVHD ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Dương Quốc Quang

Chương I. ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỔI MỚI GIÁO DỤC THPT
1.1.1. Mục tiêu đổi mới của giáo dục nước ta
Nước ta đang bước vào thời kì công nghiệp hóa, hội nhập với cộng đồng thế giới
trong nền kinh tế cạnh tranh quyết liệt. Tình hình đó đòi hỏi phải đổi mới mục tiêu giáo


SVTH: Dương Quốc Quang

thành nếp tư duy, sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến, và
phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự
nghiên cứu của HS, nhất là sinh viên đại học phát triển mạnh mẽ phong trào tự học tự
đào tạo”. [5, trang 50]

1.2. ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN VẬT LÍ Ở TRƯỜNG
THPT
1.2.1. Phương hướng chiến lược đổi mới PPDH Vật Lý ở trường THPT
Có thể xem Nghị quyết Trung ương 2 là phương hướng chiến lược đổi mới, phương
hướng chiến lược này bao gồm bốm điểm sau đây:
a) Khắc phục lối truyền thụ một chiều
Truyền thụ một chiều là một kiểu học đã tồn tại lâu năm trong nền giáo dục của
nước ta. Nét đặc trưng của nó là: “GV độc thoại, giảng dạy minh họa, làm mẩu, kiểm tra,
đánh giá; còn HS thì thụ động ngồi nghe, ngồi nhìn, cố mà ghi nhớ và nhắc lại”. Nói một
cách khác, GV là nhân vật trung tâm của quá trình dạy học, GV quyết định hết thảy, từ
xác định mục đích học, nội dung học, cách thức học, con đường đi đến kiến thức kĩ năng,
đánh giá kết quả học.
Theo cách dạy đó GV trình bày, giảng giải các kiến thức cần truyền thụ cho HS
một cách rõ ràng, chính xác đầy đủ, dễ hiểu, biểu diễn các thí nghiệm một cách thành
công, đúng như đã nói trong lý thuyết hay đúng như mong muốn đã nói cần đạt được.
GV chỉ quan tâm đến việc dạy của mình sao cho hoàn mỹ, còn HS có hiểu được, làm
được, phát triển được hay không là trách nhiệm của HS. Cách dạy đó rõ ràng là dồn HS
vào thế hoàn toàn thụ động, không có cơ hội để suy nghĩ, phát triển ý thức, thực hiện
những suy nghĩ mới mẻ của mình, còn GV trở thành nhân vật đầy quyền uy khiến HS
phải sợ hãi và cha mẹ HS phải kính nể. Như vậy việc khắc phục lối truyền thụ một chiều
là một hoạt động mang tính cách mạng nhằm chống lại thói quen đã có từ lâu, chống lại
đặc quyền của GV. Những Gv tâm huyết với nghề hết lòng yêu thương trẻ em thì sẵn

học được trong nhà trường chỉ là rất ít và là những kiến thức cơ bản rất chung chung,
chưa đi sâu vào một lĩnh vực cụ thể nào trong đời sống và sản xuất. Sau nay ra đơi con
phải tự học them nhiều mới có thể làm việc được, mới theo kịp được sự phát triển rất
nhanh của khoa học kĩ thuật hiện đại. Bởi vậy, ngay trên ghế nhà trường HS đã rèn luyện
khả năng tự học, tự lực hoạt động nhận thức. Vấn đề này trước đây chưa được chú trọng
đúng mức, HS đã quen học tập thụ động, dựa vào sự giảng giải tỉ mỉ, kỹ lưỡng của GV, ít
chịu tự lực tìm tòi nghiên cứu. Do đó kĩ năng tự học đã yếu lại càng yếu thêm. Cần phải
nhanh chóng khắc phục tình trạng này ngay từ những lớp dưới chứ không phải chỉ áp
dụng cho những HS ở các lớp trên.
Ngành giáo dục mở cuộc vận động rộng rãi nhưng đến nay vẫn chưa khắc phục
được như Nghị quyết Trung ương 2 đề ra.
c) Rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo cho người học

-7-


Luận văn tốt nghiệp Đại Học

GVHD ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Dương Quốc Quang

Muốn rèn luyện được nếp tư duy sáng tạo của người học thì điều quan trong nhất
là phải tổ chức, hướng dẫn, tạo điều kiện cho HS tích cực, tự lực tham gia vào quá trình
tái tạo cho mình kiến thức mà nhân loại đã có, tham gia giải quyết các vấn đề học tập,
qua đó mà phát triển năng lực sáng tạo. HS bằng cách làm, tự làm, làm một cách chủ
động say mê hứng thú, chứ không phải bị ép buộc. Vai trò của GV không còn là giảng
dạy, minh họa nữa mà chủ yếu la tổ chức, hướng dẫn, tạo điều kiện cho HS hoạt động,
thực hiện thành công các hoạt động đa dạng mà kết quả là giành được kiến thức và phát
triển được năng lực.


 Sử dụng mạng Internet, thiết bị đa phương tiện (multimedia), networking
để DH.
Tăng cường sử dụng phương tiện DH, thiết bị DH, coi đó là phương tiện để nhận
thức; việc sử dụng phương tiện DH tạo điều kiện cho quá trình nhận thức của HS trên tất
cả các bình diện khác nhau, đặc biệt là trên bình diện trực quan trực tiếp và bình diện
trực quan gián tiếp.

1.2.2. Mục tiêu của chương trình VL THPT
a) Đạt được một hệ thống kiến thức VL THPT cơ bản phù hợp với những quan điểm
hiện tại
 Các khái niệm về các sự vật, hiện tượng và quá trình VL thường gặp trong đời
sống, khoa học và sản xuất.
 Các đại lượng, các định luật và nguyên lí VL cơ bản.
 Những nội dung chính của một số thuyết VL quan trọng.
 Những ứng dụng của VL trong đời sống, khoa học và sản xuất.
 Các phương pháp chung của nhận thức khoa học và những phương pháp đặc thù
của VL.
b) Rèn luyện và phát triển các kỹ năng: quan sát, sử dụng dụng cụ thí nghiệm…, đặc
biệt là kỹ năng thực hiện tiến trình khoa học
 Quan sát các hiện tượng và các quá trình VL trong tự nhiên, trong đời sống
hằng ngày hoặc trong các thí nghiệm; điều tra, sưu tầm, tra cứu tài liệu từ các nguồn khác
nhau để thu thập các thông tin cần thiết cho việc học tập VL.
 Sử dụng các dụng cụ đo phổ biến và các thiết bị tương đối hiện đại của VL, kĩ
năng lắp ráp và tiến hành các thí nghiệm VL.
 Phân tích, tổng hợp và sử lí các thông tin thu được để rút ra kết luận, đề ra các
dự đoán về các mối quan hệ hay về bản chất của các hiện tượng hoặc quá trình VL, cũng
như đề xuất phương án thí nghiệm để kiểm tra dự đoán đã đề ra.
 Vận dụng kiến thức để mô tả và giải thích các hiện tượng và các quá trình VL,
giải các bài tập VL

hiện một sự thiếu tin tưởng ở HS và nguy hại hơn nữa là không cho học sinh có cơ hội để
suy nghĩ, càng không có điều kiện để HS đề xuất những ý kiến cá nhân khác với SGK,
hay khác với ý kiến của GV.
Lúc đầu HS chưa quen với phương pháp học mới nên vẫn theo cách cũ, chờ GV
giảng giải, tóm tắt. đọc cho chép. Nhưng sau một thời gian tự lực làm việc, họ tự tin hơn,
đọc nhanh hơn, hiểu nhanh hơn và nhất là hiểu kĩ, nhớ lâu. Kết quả là nếu tính tổng công
thời gian mà HS phải bỏ ra để học một bài lại ít hơn là chờ đợi GV giảng giải rồi cố mà
ghi nhớ. Điều quan trong hơn là khi quen với cách học mới, HS sẽ tự tin và hào hứng.
Càng thành công, càng phấn chấn, tích cực hơn và đạt được thành công lớn hơn. GV cần
biết chờ đợi, kiên quyết yêu cầu học sinh tự học ở lớp và ở nhà. GV chỉ giảng giải khi
học sinh tự đọc không thể hiểu được kiên quyết không làm thay HS điều gì mà họ có thể
tự làm được trên lớp hay ở nhà.
-10-


Luận văn tốt nghiệp Đại Học

GVHD ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Dương Quốc Quang

Muốn cho HS hoạt động tự lực thành công thì GV cần phải biết phân chia vấn đề
học tập phức tạp thành những bộ phận đơn giản, vừa sức, nếu HS cố gắng một chút là có
thể hoàn thành được.
Trong quá trình giải quyết vấn đề học tập, có rất nhiều việc phải làm như phát
hiện vấn đề, thu thập thông tin, xử lí thông tin, phát biểu kết luận khái quát, vận dụng vào
thực tế…GV cần tính toán xem với trình độ HS cụ thể thì việc gì có thể trao cho HS tự
làm, việc gì cần có sự trợ giúp hướng dẫn của GV, việc gì GV cũng phải giảng dạy để
cung cấp them hiểu biết cần thiết cho việc giải quyết vấn đề.
Trong mọi bài học GV đều có thể tìm ra một hai chỗ trong bài HS có thể tự lực

 Tổ chức thí nghiệm kiểm tra xem hệ quả đó có phù hợp với thực tế không. Nếu
phù hợp thì điều dự đoán là đúng. Nếu không phù hợp thì dự đoán là sai, phải xây dựng
dự đoán mới.
 Phát biểu kết luận.
Tóm lại: muốn thực hiện được các khâu của phương pháp này, HS phải thực hiện
việc thu thập thông tin, xử lí thông tin, khái quát kết quả tìm tòi nghiên cứ. Trong quá
trình này có hai lĩnh vực luôn luôn kết hợp với nhau : hiện tượng thực tế cụ thể quan sát
được và những kết luận trừu tượng phản ánh thực tế đó. Sự kết hợp đó thực hiện thông
qua các suy luận lôgic như : phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, trừu tượng hóa, cụ thể
hóa…
Đối với VL học thì quan sát thấy gì mới chỉ là một nửa, chỉ là nhận biết dấu hiệu
bên ngoài và điều này không quá khó khăn. Điều khó khăn và quan trọng hơn là thực
hiện các phép suy luận để rút ra kết quả khái quát, phổ biến chung cho mọi hiện tượng.
Điều thứ hai này GV rất khó nắm bắt. Cần phải tập cho HS phát biểu ý kiến của họ thành
lời mới biết được họ có hiểu hay không. Bởi vậy, cần kiên trì tạo điều kiện cho HS phát
biểu, tranh luận.
c) Rèn luyện cho HS các phương pháp nhận thức đặc thù của vật lý
Một trong những nét đặc trưng của tư duy khoa học là phải biết phương pháp hành
động rồi mới hành động, chứ không hành động mò mẫm, ngẫu nhiên.
 Về phương pháp thực nghiệm: GV có thể làm thí nghiệm để thu thập thông
tin hoặc củng cố bảng số liệu kết quả thí nghiệm. Còn sau đó việc xử lí thông tin rút ra
kết quả nên dành cho HS làm. Ở khâu thí nghiệm kiểm tra, cụ thể GV yêu cầu HS đề
xuất phương án thí nghiệm kiểm tra bằng những thiết bị cụ thể, GV có thể làm thí
nghiệm biểu diễn.
 Về phương pháp mô hình : Nhờ phương pháp mô hình mà người ta có thể
biểu diễn bản chất của hiện tượng ngay cả khi không quan sát được đối tượng phản ánh.
Ngoài mô hình ảnh, còn hay phổ biến mô hình toán học.
 Về phương pháp tương tự : Phương pháp tương tự là phương pháp nhận thức
khoa học, trong đó sử dụng sự tương tự và phép suy luận tương tự để rút ra tri thức mới
về đối tượng khảo sát.

Đảm bảo tính đồng bộ, hệ thống và có chất lượng cao của phương tiện DH, thiết
bị DH tạo điều kiện đẩy mạnh hoạt động của HS trên cơ sở tự giác, tự khám phá kiến
thức thông qua hoạt động thực hành, làm thí nghiệm.
Trong quá trình biên soạn chương trình, SGK, SGV, các tác giả đã chú ý lựa chọn
danh mục thiết bị DH và chuẩn bị phương tiện DH, thiết bị DH theo một số yêu cầu để
có thể phát huy vai trò của thiết bị DH.
 Yêu cầu sử dụng phương tiện, thiết bị DH
Cần sử dụng phương tiện, thiết bị DH khi sự vật hiện tượng không thể mô tả được:
quá lớn, quá nhỏ, khó tìm trên thực tế, không thể biểu diễn được quá trình biến đổi (phản
ứng hóa học, hoạt động của các động cơ…)
Tăng cường sử dụng phương tiện DH, thiết bị DH, phải coi đó là phương tiện để
nhận thức, không chỉ thuần túy là minh họa. Đây là nguồn thông tin cực kì quan trọng

-13-


Luận văn tốt nghiệp Đại Học

GVHD ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Dương Quốc Quang

giúp HS có hứng thú tìm tòi, phát hiện kiến thức mới. Coi trọng quan sát, phân tích, nhận
xét, dẫn đến hình thành khái niệm.
Tận dụng phương tiện DH, thiết bị DH đã có, chỉnh sửa, cải tiến cho phù hợp.
Phát động phong trào GV, HS tự làm và sưu tập (tranh ảnh, mẫu vật…).
 Công nghệ thông tin với vai trò phương tiện DH, thiết bị DH.
Thế giới bước vào kỉ nguyên mới nhờ tiến bộ nhanh chóng của việc ứng dụng
CNTT vào tất cả các lĩnh vực. Trong giáo dục và đào tạo, CNTT đã góp phần hiện đại
hóa phương tiện DH, thiết bị DH góp phần đổi mới PPDH.

Hoạt động của HS

Hoạt động của GV

- Quan sát, theo dõi GV đặt vấn đề.

- Tạo tình huống HT.

- Tiếp nhận nhiệm vụ HT.

- Trao nhiệm vụ HT.

-14-


Luận văn tốt nghiệp Đại Học

GVHD ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Dương Quốc Quang

* Hoạt động : Thu thập thông tin
Hoạt động của HS

Hoạt động của GV

- Nghe GV giảng. Nghe bạn phát

- Tổ chức hướng dẫn.


Hoạt động của HS

Hoạt động của GV

- Thảo luận nhóm hoặc làm việc cá nhân.

- Đánh giá nhận xét, kết luận của

- Tìm hiểu các thông tin liên quan.

HS.

- Lập bảng, vẽ đồ thị …nhận xét về tính quy

- Đàm thoại gợi mở, chất vấn HS.

luật của hiện tượng.

- Hướng dẫn HS cách lập bảng, vẽ

- Trả lời các câu hỏi của GV.

đồ thị và rút ra nhận xét, kết luận.

- Tranh luận với bạn bè trong nhóm hoặc

- Tổ chức trao đổi trong nhóm, lớp.

trong lớp...


- Trình bày ý kiến, nhận xét, kết luận.

- Gợi ý nhận xét, kết luận bằng lời hoặc

- Báo cáo kết quả.

bằng hình vẽ.
- Hướng dẫn mẫu báo cáo.

* Hoạt động : Củng cố bài giảng
Hoạt động của HS

Hoạt động của GV

- Trả lời câu hỏi trắc nghiệm.

- Nêu câu hỏi, tổ chức cho HS làm việc

- Vận dụng vào thực tiễn.

cá nhân hoặc theo nhóm.

- Ghi chép những kết luận cơ bản.

- Hướng dẫn trả lời.

- Giải bài tập.

- Ra bài tập vận dụng.
- Đánh giá, nhận xét giờ dạy.

B. Chuẩn bị (thiết bị dạy học, phiếu học tập,các phương tiện dạy học…)
1. Giáo viên.
2. Học sinh.
3. Gợi ý ứng dụng công nghệ thông tin và các phương tiện dạy học hiện
đại.
C. Tổ chức các hoạt động học tập
- Hoạt động 1 (…phút): Kiểm tra bài cũ (nếu cần)
- Hoạt động 2 (…phút): Đơn vị, kiến thức, kĩ năng 1
- Hoạt động 3 (…phút): Đơn vị, kiến thức, kĩ năng 2
- Hoạt động i (…phút): Đơn vị, kiến thức, kĩ năng k
- Hoạt động n-1 (…phút): Vận dụng, củng cố
- Hoạt động n (…phút): Hướng dẫn về nhà
D. Rút kinh nghiệm
Ghi những nhận xét của giáo viên khi dạy xong.
c) Những câu hỏi thảo luận về các kế hoạch bài dạy
 Theo bạn một kế hoạch bài dạy có cấu trúc như thế nào thì thích hợp, nêu lí do?
 Mục tiêu bài dạy và sự chuẩn bị cần thể hiện như thế nào trong bài soạn nhất là
những phần có ứng dụng công nghệ thông tin?
 Thông thường trong một tiết dạy có những hoạt động HT nào? Thể hiện hoạt
động học tập của học sinh và trợ giúp của giáo viên như thế nào trong bài soạn.
 Nêu các kĩ thuật củng cố bài giảng mà bạn đã vận dụng trong quá trình dạy học.
 Làm thế nào để xác định kiến thức, kĩ năng cơ bản trong bài phù hợp đối tượng
HS ở các vùng miền thích hợp trong một tiết dạy.
 Hãy soạn một bài theo phân phối chương trình và đối tượng đã lựa chọn

1.3. ĐỔI MỚI VIỆC SOẠN GIÁO ÁN
1.3.1. Các yêu cầu đối với việc soạn giáo án
Việc chuyển trọng tâm từ thiết kế các hoạt động của GV sang thiết kế các hoạt động
của HS là yêu cầu nổi bật đối với công việc soạn giáo án của người GV.
Khi soạn giáo án, GV phải suy nghĩ trả lời các câu hỏi sau:

* Một số hình thức trình bày giáo án
 Viết hệ thống các hoạt động theo thứ tự từ trên xuống dưới.
 Viết hệ thống các hoạt động theo 2 cột: hoạt động của GV và hoạt động của
HS.
 Viết 3 cột: hoạt động của GV; hoạt động của HS; nội dung ghi bảng, hoặc
tiêu đề nội dung chính và thời gian thực hiện.
 Viết 4 cột: hoạt động của GV; hoạt động của HS; nội dung ghi bảng; tiêu đề
nội dung chính và thời gian thực hiện.
* Các nhóm bài học theo trình tự soạn giáo án
-18-


Luận văn tốt nghiệp Đại Học

GVHD ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Dương Quốc Quang

 Nhóm 1: Hoạt động nhằm kiểm tra, hệ thống, ôn lại bài cũ và chuyển tiếp
sang bài mới.
 Nhóm 2: Hoạt động nhằm hướng dẫn, diễn giải, khám phá, phát hiện tình
huống, đặt và nêu vấn đề.
 Nhóm 3: Hoạt động nhằm để HS tự tìm kiếm, khám phá, phát hiện, thử
nghiệm, quy nạp, suy diễn, để tìm ra kết quả, giải quyết vấn đề.
 Nhóm 5: Tiếp tục củng cố, khắc sâu kiến thức, rèn luyện kĩ năng để vận dụng
vào giải bài tập và áp dụng vào cuộc sống.

1.3.3. Các bước soạn giáo án.
Khi thực hiện soạn thảo một giáo án cho một tiết dạy có thể chia làm 7 bước:
 Bước 1: Lượng hóa mục tiêu kiến thức và kỹ năng của bài học.

b) Việc thi và kiểm tra phải theo các nguyên tắc cơ bản sau đây:
 Nội dung thi, kiểm tra phải bám sát mục tiêu dạy học đã được ghi rõ trong
chương trình, sách giáo khoa bộ môn. Không nên dựa vào trình độ HS để quy định nội
dung thi, kiểm tra.
 Việc thi, kiểm tra phải đảm bảo đánh giá đúng kết quả môn học, đảm bảo ba
yêu cầu “Hiểu- Nhớ- Vận dụng” về ba lĩnh vực kiến thức, kĩ năng và thái độ.
 Hình thức thi, kiểm tra phải phù hợp với mục tiêu dạy học, đặc điểm môn
học.
 Nội dung và hình thức thi, kiểm tra phải đảm bảo việc phân loại trình độ HS.
 Việc tổ chức thi, kiểm tra phải đảm bảo đầy đủ những điều kiện cần thiết cho
kì thi được tiến hành nghiêm túc và thuận lợi.
 Việc đánh giá kết quả thi, kiểm tra phải thông qua đáp án, thang điểm chi tiết,
rõ ràng, phải được tiến hành đảm bảo tính khách quan, nghiêm túc, khẩn trương.
c) Nội dung thi kiểm tra phải đảm bảo những yêu cầu cơ bản sau đây:
 Đánh giá được một cách tòan diện các mục tiêu về kiến thức, kĩ năng và thái
độ mà HS cần đạt được.
 Đặt trọng tâm vào những nội dung có liên quan nhiều đến việc ứng dụng
kiến thức và kĩ năng vào thực tế, đánh giá cao khả năng sáng tạo, năng lực hành động của
HS trong việc vận dụng kiến thức, kĩ năng vào những tình huống của cuộc sống thực.
 Chú ý đến đặc thù của khoa học VL là khoa học thực nghiệm, do đó cần có
những nội dung nhằm đánh giá kiến thức kĩ năng và thái độ của HS về thực hành VL.
Đây là yêu cầu đòi hỏi những cải thiện đáng kể về tra ng thiết bị, dụng cụ thí nghiệm
thực hành.
Vận dụng lí thuyết phát triển năng lực để đánh giá kết quả HT của HS, trong đó coi
trọng khả năng vận dụng của HS thông qua việc nắm vững kiến thức, thành thục về
phương pháp, nhạy bén về giao tiếp và tự kiểm điểm của bản thân.
d) Nội dung kiểm tra gồm ba lĩnh vực sau đây:
 Kiến thức là “những thông tin được chứa trong não”.
-20-


mức độ thấp nhất của việc thấu hiểu sự vật, hiện tượng, nó liên quan đến ý nghĩa của các
mối quan hệ giữa các khái niệm, thông tin mà HS đã học hoặc đã biết.
Để kiểm tra mức độ thông hiểu của HS, GV thường hay nêu câu hỏi bắt đầu bằng
các động từ như: Giải thích, lí giải, so sánh, hiểu thế nào ...hoặc các từ hỏi “tại sao?”,
“nghĩa là gì?” ... Mục tiêu loại câu hỏi này nhằm kiểm tra cách HS liên hệ, kết nối các dữ
kiện, số liệu ...Việc trả lời các câu hỏi này cho thấy học sinh có khả năng diễn tả bằng lời

-21-


Luận văn tốt nghiệp Đại Học

GVHD ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Dương Quốc Quang

nói, nêu ra được các yếu tố cơ bản hoặc so sánh các yếu tố cơ bản trong nội dung đang
học.
 Vận dụng là khả năng sử dụng các kiến thức đã học vào một hoàn cảnh cụ thể
mới: vận dụng nhận biết, hiểu biết thông tin để giải quyết vấn đề đặt ra; là khả năng đòi
hỏi HS phải biết vận dụng kiến thức, biết sử dụng phương pháp, nguyên lí hay ý tưởng để
giải quyết một vấn đề nào đó.
Để kiểm tra mức độ vận dụng của HS, ngoài các bài tập ra, GV thường hay nêu
câu hỏi bắt đầu bằng các động từ như: Tìm (trong thực tế), chỉ ra, liên hệ, làm thế nào,
giải thích (trong thực tế) .... Mục tiêu loại câu hỏi này nhằm kiểm tra khả năng áp dụng
các dữ kiện, các khái niệm, quy luật, các phương pháp vào hoàn cảnh và điều kiện mới.
Việc trả lời các câu hỏi áp dụng cho thấy học sinh có khả năng hiểu được các quy luật,
khái niệm, có thể lựa chọn tốt các phương án để giải quyết vấn đề, vận dụng phương án
này vào thực tiễn.
 Phân tích là khả năng phân chia một thông tin ra các thành phần thông tin nhỏ