TR

NG

I H C C N TH

KHOA NÔNG NGHI P & SINH H C

NG D NG

NGUY N V N KHA

KH O SÁT TÌNH HÌNH NHI M NGO I KÝ SINH
TRÊN CHÓ T I B NH XÁ THÚ Y TR
NG
IH C
N TH VÀ XÁC NH HI U L C C A M T S
THU C T Y TR

Lu n v n t t nghi p
Ngành: THÚ Y

C n Th 2009


TR

NG

I H C C N TH



i


TR

NG

I H C C N TH

KHOA NÔNG NGHI P & SINH H C
B

NG D NG

MÔN THÚ Y

tài: “Kh o sát tình hình nhi m ngo i ký sinh trên chó t i B nh xá Thú y
Tr

ng

i H c C n Th và xác

nh hi u l c c a m t s thu c t y tr ”, do

sinh viên Nguy n V n Kha th c hi n t i B nh xá Thú y Tr
Th . T tháng 01

ng

ng, che ch , nuôi n ng và t o m i

u ki n cho con h c

Chân thành c m t !
- Th y Nguy n D ng B o ã t n tâm giúp
nh h ng d n tôi hoàn thành lu n v n.

tôi trong su t quá trình th c t p c ng

- Th y Nguy n V n Bi n cùng các anh, ch B nh xá Thú y ã nhi t tình giúp
u ki n cho tôi hoàn thành lu n v n t t nghi p.
- Các Th y, các Cô trong b môn Thú y và Ch n nuôi ã giúp
trình h c t p.
- Các b n t p th l p Thú y 30, ã
su t quá trình h c t p t i tr ng.

tôi trong su t quá

ng viên, chia s khó kh n và giúp

iii

,t o

tôi trong


M CL C
Trang t a…………………………………………………………………….. i


n B nh xá...……………………… 2

2.2

c

m m t s loài ngo i ký sinh trên chó ã phát hi n t i

Vi t Nam……………………………………………………………… 3
2.2.1 H ve c ng……………………………………………………….. 3
a. Ve Rhipicephalus sanguineus……………………………………….4
.

c

. Vòng

m v hình thái…………………………………………… 4
i………………………………………………………… 5

. Vai trò d ch t ……………………………………………………. 6
b. Ve Boophilus microplus……………………………………………. 6
.

c

. Vòng

m v hình thái…………………………………………… 7


. Tri u ch ng……………………………………………………… 13
. Ch n oán……………………………………………………... 13
.

u tr …………………………………………………………... 13

2.2.3 H mò bao lông…………………………………………………... 14
a.

c

m hình thái………………………………………………. 14

b. Chu k sinh h c…………………………………………………. 14
c. C ch gây b nh…………………………………………………. 14
d. Vai trò d ch t ……………………………………………………. 15
e. Tri u ch ng b nh tích…………………………………………….15
f. Ch n oán………………………………………………………... 15
g. Cách phòng và

u tr …………………………………………... 16

2.2.4 B chét…………………………………………………………... 17
a.

c

m hình thái………………………………………………. 17



ng ti n………………………………………………………. 21

3.2.2 Cách ti n hành…………………………………………………….22
a. H i b nh…………………………………………………………. 22
b. Khám lâm sàng………..………………………………………… 22
c. Ki m tra da và thu th p m u ngo i ký sinh……………………… 22
d. Các ch tiêu theo dõi…………………………….………………. 24
e. Gi i thi u m t s thu c tr ngo i ký sinh trên chó……………..... 25
. Frontline……………………………………………………... 25
. Taktic……………………………………………………….. 26
. Ivomec 1%............................................................................... 27
f. M t s phác
Ch

u tr …………………………………………... 27

ng 4: K t Qu Th o Lu n……………………………………………… 29

4.1 K t qu

u tra tình hình nhi m ngo i ký sinh trùng

chó t i B nh xá Thú y............................................................................ 29
4.1.1 Xác

nh t l nhi m ngo i ký sinh trùng ………………………. 29

4.1.2 Xác


Hình 2.3 Các giai

n phát tri n c a ve c ng……………………………… 9

Hình 2.4 Sarcoptes…………………………………………………............... 10
Hình 2.5 Otodectes cynotis………………………………………………….. 12
Hình 2.6 Demodex canis…………………………………………………….. 14
Hình 2.7 Ctenocephalides canis…………………………………………….. 17
Hình 2.8 Ctenocephalides felis felis……………………………………….... 18
Hình 2.9 Vòng

i b chét………………………………………………..... 20

vii


DANH SÁCH B NG
ng 2.1

c

m phát tri n c a ve c ng…………………………………. 3

ng 3.1 Cách s d ng Taktic……………………………………………… 26
ng 3.2 Phác

s d ng Ivomec

tr gh , Frontline


viii


TÓM L

C

tài “Kh o sát tình hình nhi m ngo i ký sinh trên chó t i B nh xá Thú y
Tr ng
i H c C n Th và xác nh hi u l c c a m t s thu c t y tr ”
c
th c hi n t tháng 01/2009 n 04/2009.
Chó nhi m ngo i ký sinh chi m (34,11 %), có 6 loài ngo i ký sinh
c tìm
th y, 2 loài thu c h ve c ng là Rhipicephalus sanguineus và Boophilus microplus; 2
loài thu c h gh là Sarcoptes scabiei var canis và Otodectes cynotis; 1 loài thu c h
mò bao lông là Demodex canis; 1 loài thu c h b chét là Ctenocephalides canis.
Trong ó ve Rhipicephalus sanguineus nhi m v i m c cao (22,48%), th p nh t là
Otodectes cynotis (0,26%). Chó l n tu i b nhi m ngo i ký sinh nhi u h n so v i chó
nh tu i.
Thu c Frontline 2 – 4 l n x t/kg th tr ng cho hi u qu
loài ve, b chét.

u tr 100%

i v i các

Thu c Ivomec ho t ch t Ivermectin 500 µg/kg th tr ng cho hi u qu 100% khi
u tr cái gh Sarcoptes và Otodectes cynotis.
Thu c Taktic cho k t qu

làm chó suy ki t và trúng c mà ch t. Ngoài ra, nhi u ngo i ký sinh trên chó còn là
ngu n lây b nh nguy hi m cho con ng i. Nó là tác nhân truy n các b nh nh :
ricketsia, Protozoa, xo n khu n, d ch h ch,… là nguyên nhân gây ch ng b i huy t.
bi t
c tình hình các b nh ngo i ký sinh trên chó và xu t các ph ng
pháp phòng, tr hi u qu . Tôi ti n hành th c hi n lu n v n t t nghi p v i tài: “Kh o

sát tình hình nhi m ngo i ký sinh trên chó t i B nh xá Thú y Tr
H c C n Th và xác nh hi u l c c a m t s thu c t y tr . ”

ng

i

i m c ích là bi t tình hình nhi m, thành ph n loài ngo i ký sinh chó và th hi u
c m t s lo i thu c u tr b nh. T ó làm c s cho vi c phòng tr b nh ngo i ký
sinh chó ngày m t hi u qu h n, g p ph n b o v s c kh e con ng i.

1


CH
L

2.1

c

m m t s gi ng chó


c nuôi gi nhà, làm nghi p v .
Chó Fox: chó có c th nh , cao kho ng 30 cm, n ng kho ng 3 - 4 kg, u nh ,
tai to và h i v nh cao, s ng m i gãy, mõm nh và dài, ti ng s a r t thanh và dai. Chó
c nuôi ch y u gi nhà, làm ki ng.
Chó xù B c Kinh: chó có hai m t to h i l i,m i gãy, mõm r t ng n.
lông dài ph kín m t, hàm r t r ng, uôi có lông dài và xo n t ng lo n nh .

u chó có

Chó xù Nh t B n: chó có b lông màu tr ng, ho c màu cà phê s a, có thân hình
nh bé, chân th p, u nh , tai r xu ng, mõm dài t ng i. Chó nhanh nh n thích nô
ùa, tr ng l ng trung bình 5 kg. Chó nuôi ch y u làm ki ng và gi nhà.

2


2.2

c

m m t s loài ngo i ký sinh trên chó ã phát hi n t i Vi t Nam

2.2.1 H ve c ng
B ng 2.1:

Giai

m phát tri n c a ve c ng.

Chân


Không

Không

Có

u trùng

3 ôi

1/3

Không

Không

Con

n

c

c

c

m phân bi t các gi ng ve c ng

L sinh d c


Trung Giã, 2002)


a. Ve Rhipicephalus sanguineus
Phân lo i:
Nghành Arthropoda (chân

t)

L p Arachnida (hình nh n)
B Acarina (ve bét)
Phân b Ixodoidae
H Ixodidae (ve c ng)
Gi ng Rhipicephalus
Loài Rhipicephalus sanguineus
.
* Ve

c

m v hình thái

Hình 2.1 Rhipicephalus sanguineus
( />
c:

Thân hình qu lê, toàn thân màu nâu, dài kho ng 2,60 – 3,75 mm, r ng
kho ng 1,25 - 1,70 mm. Khi ói c th ve d p theo h ng l ng b ng. Bên ngoài c th
ve

và nh g n tròn.
* Ve Cái:
Ve cái l n h n ve c. Chi u dài kho ng 3,3 – 11,0 mm, r ng 1,7 – 7,0 mm,
màu nâu x m, vàng ho c xám vàng.
u gi nhìn chung g n gi ng ve c. G c u c ng hình 6 c nh nh
ve
c, nh ng hai g c bên nh n và r ng h n. Xúc bi n m p h n. T m d i mi ng dài
ng xúc bi n.
Mai l ng con cái ch ph 1/3 phía tr
gi a mai hay ngang v i m c háng II.

c thân. M t h i l i, màu sáng, n m

M t b ng có âm môn ngang m c háng II. Ve cái không có t m c nh h u
môn. Rãnh h u môn hình cung tròn, vòng phía sau l h u môn. T m th hình d u ph y
t, m u l ng h p. Chân có háng và c a nh ve c. Vu t, m vu t gi ng ve c.
. Vòng

i

Rhipicephalus sanguineus là loài ve 3 v t ch , có s c sinh s n khá l n. Chu
phát tri n c a ve qua 4 giai
n: tr ng, u trùng 6 chân, thi u trùng 8 chân và giai
n tr ng thành.
Con cái trong lúc hút máu ký ch , r i xu ng t r i b t u
tr ng. Tr ng
c bao ph b i m t l p d ch
b o v . Tr ng n ra u trùng, u trùng c n ph i hút
máu v t ch t 2 n 4 ngày
ti p t c phát tri n. M i giai

5 – 23 ngày

Bi n thái c a thi u trùng:

11 – 73 ngày

Th i gian nh n ói c a u trùng:

> 8,5 tháng

Th i gian nh n ói c a thi u trùng:

> 6 tháng

Nh n ói c a ve tr

> 19 tháng

ng thành:

Th i gian hút máu c a ve Rhipicephalus sanguineus ph thu c vào nhi t
loài v t ch . M i ve có th hút no t i 0,5 ml máu.
30oC toàn b vòng

và

i m t trung bình là 63 ngày (Phan Tr ng Cung và ctv,

1977)
. Vai trò d ch t


Thân hình b u d c dài, màu nâu vàng hay nâu . Kích th c c th , chi u
dài 1,50 - 3,00 mm, r ng 1,60 - 2,00 mm. u gi ng n. G c u hình 6 c nh v i 2 góc
bên nhô ra ngoài, chi u r ng b ng hai l n chi u dài, xúc bi n ng n, m p, có nhi u t
ng n, nh n. M t d p nh , n m trên b biên ngang m c háng II.
M t b ng có nhi u t tr ng dài, m n. L sinh d c n m ngang m c háng II.
Không có rãnh h u môn. Có 2 t m c nh h u môn dài. T m th g n tròn, n m sau m c
háng IV.
Chân dài, m p d n t I – IV. Háng I b tr c kéo dài thành m u h p và dài.
sau có 2 c a tam giác nh n, c a trong m p r ng h n c a ngoài. Các háng II, III ch
có 1 c a ngoài ng n, nh n, phía trong tròn r ng không thành c a. Háng IV không có
a.
* Ve cái:
Toàn thân dài 1,90 – 5,00 mm, r ng 1,10 – 3,20 mm, có màu nâu vàng hay
nâu . Khi ve hút no máu, kích th c ve có th l n 2 l n lúc ói. u gi ve cái nhìn
gi ng ve c. G c u c ng hình 6 c nh. T m d i mi ng r ng và dài h n xúc bi n
nhi u. Xúc bi n ng n, m p. Mai l ng màu vàng nâu v i kích th c bi n i nhi u
nh ng chi u dài h n chi u r ng.
M t b ng có âm môn nh ngang m c háng II. Rãnh sinh d c ng n, phía
tr c g n song song, ngang m c háng IV m i tách r ng ra. Ve không có rãnh h u môn,
chân có háng, c a háng và vu t gi ng ve c.
. Vòng

i

Ve Boophilus microplus là loài ve m t ký ch , ký sinh ch y u trên bò, ôi
khi còn g p dê và chó. Chu k phát tri n qua 4 giai
n: tr ng, u trùng, thi u trùng
và ve tr ng thành.
Ve cái ói b t u hút máu ký ch , sau ó ve

c. Tr ng n ra u trùng, u trùng t n công v t ch
hút máu trong vài
ngày, r i l t xác thành thi u trùng.
Th i gian c a các k phát tri n nh sau:
Tr ng n

12 – 28 ngày

a n c a u trùng

4 – 13 ngày

a n c a thi u trùng

5 – 11 ngày

a n ve cái

6 – 16 ngày

Bi n thái c a u trùng

6 – 14 ngày

Bi n thái c a thi u trùng

5 – 14 ngày

Nh n ói c a u trùng




Bi n pháp c h c: ta có th dùng bàn ch i
tay
b t ve cho chó. Nh ng ve b t
c ph i gôm l i
gi t ve.
th

ch i ve, dùng k p hay dùng
t, không nên dùng tay

Bi n pháp hóa h c: dùng thu c di t ve hay ng n ng a ve bám. Bi n pháp
ng dùng là phun x t, ngâm, t m hay xoa, bôi b ng tay lên thân chó.

+ Các thu c s d ng nh : h p ch t Chororganic (Creolin hexachloral,
Nicochloral…), Pyrethroids t ng h p, Permethrin, Flumethrinm, Amitraz…
+ Frontline v i ho t ch t fipronil dùng nh lên gáy ho c x t, xoa lên lông
chó 1 l n/ tháng.
+ Di t ve

môi tr

ng xung quanh.

+ V sinh chu ng nuôi s ch s .
+ nh k phun thu c sát trùng vào ch
ng, k t ng…

Con cái

Hình 2.4 Sarcoptes canis
( />
H Sarcoptidae
Gi ng Sarcoptes
Loài Sarcoptes scabiei var canis
.

c

m hình thái

th hình b u d c hay tròn. Con c dài 0,2 – 0,35 mm, con cái dài 0,35 –
0,50 mm. Màu xám bóng ho c vàng nh t. M t l ng có nhi u vân ngang, gi a các vân
có nhi u t , gai và v y tam giác v i m i nh n h ng v phía sau. L âm môn c a con
cái sau chân III. L sinh d c c a con c gi a ôi chân III. L h u môn phía sau
t l ng. Chân có 4 ôi. M i chân g m 5 t. Cu i bàn chân có giác tròn v i ng cán
dài không phân t. Giác bàn chân là m t tiêu chu n
nh lo i và phân bi t c cái.
Con c có giác bàn chân chân I, II, IV, con cái ch có chân I, II. Chân có nhi u t
t dài.
u gi ng n, b u d c, không có m t, có m t ôi xúc bi n 3 t và m t ôi
kìm.
. Chu k sinh h c
Cái gh Sarcoptes scabiei var canis xâm nh p vào l p bi u bì, ào hang, l y
ch lâm ba và d ch t bào làm ch t dinh d ng.
Sau khi giao c u, cái gh b t u ào hang và
tr ng trong các rãnh. M i
cái gh
kho ng 40 - 50 tr ng trong 3 - 7 ngày r i n thành u trùng 6 chân. Sau ó
bi n thái thành thi u trùng 8 chân (có 3 giai

R ng lông do gh ng m th ng r ng toàn b lông thành t ng ám và lan ra
ch m. Còn r ng lông do r n n lông (Mallophaga) thì nh ng ch r ng không u,
không r ng h t lông, lông nh b c t. R ng lông do m t (Dermanyssus) thì nh ng ch
ng lông 5 – 10 mm, lan r ng r t nhanh, ch 1 - 2 êm là kh p c th (Phan L c,
2006).
- Da óng v y
Ch ng a n i nh ng m n n c b ng u kim, do c sát nên m n v , ch y
ng d ch r i khô i t o v y dính ch t vào lông và da, ti p t c lan r ng sau 5 - 6 tháng
da hoàn toàn tr tr i, óng v y dày và nh n nheo, bóc mùi hôi th i.
B nh làm c n tr ch c n ng da, con v t b ng a liên t c, m t ng ch gãi b
nhi m trùng, viêm t o ung nh t.

11


. Ch n oán
+ D a vào tri u ch ng b nh tích lâm sàng nh : ng a d d i, da óng v y và
ng lông...
+ Ki m tra cái gh b ng cách dùng dao cùn, s ch c o n i ti p giáp gi a vùng
da b nh và da lành cho n khi r m máu, r i em m u t lên lame ã nh s n 1 - 2
gi t glycerin và soi d i kính hi n vi.
. Cách phòng và

u tr

- Khi ch a b nh gh ng m c n l u ý m t s

c

+ C t lông, c o các v t m n, t m xà phòng tr

b. Otodectes
.

c

m:

Gh thu c gi ng này th ng ký sinh trong tai
a chó, mèo và các loài ng v t n th t. Thân hình
u d c, chân dài h n sarcoptes, v n ra b ngoài
vành thân, nh t là hai chân tr c. Con cái t t c các
chân u có giác. Con c ôi I, II có giác, ôi th III
có t dài và ôi th IV kém phát tri n. Nhìn v
i th
thì u trùng và tr trùng không có s khác nhau.
Hình 2.5 Otodectes cynotis
(htpp://images.google.com.vn)
12


nh gh Otodectes cynotis r t ph bi n chó và mèo. B nh th ng x y ra
ng v t non t 1,5 – 4 tháng tu i. ôi khi b nh di n ra d d i v i t l ch t cao. Gh
c lan truy n do ti p xúc tr c ti p, nh t là khi ph i gi ng.
Ch có m t loài Otodectes ký sinh thú n th t, thú nuôi và thú hoang d i là
Otodectes cynotis trong tai chó, mèo, cáo, g u và chó sói (Ph m V n Khuê & Phan
c, 1996)
. Vòng

i:


13

t ng


2.2.3 H mò bao lông
Phân lo i
Nghành Arthropoda
L p Arachnida
B Acarina
Phân b Trombidiformes (mò)
H Demodicidae (mò bao lông)
Gi ng Demodex
Hình 2.6 Demodex canis
( />ges)

Loài Demodex canis
a.

c

m hình thái

C th Demodex canis r t nh , hình giun có màu xám sáng, dài kho ng 0,1 –
0,4 mm. u gi r ng và l i c nh. Ng c mang b n ôi chân hình m u, ng n. Chân có 3
t,
t cu i cùng có móng vu t. B ng dài có nhi u vân ngang trên m t l ng và m t
ng.
Ph n ph mi ng g m m t ôi xúc bi n, m t ôi kìm và m t t m d
Xúc bi n có 2 t, t cu i ng n. Kìm hình trâm, d p và m ng.

Trên c th chó kh e m nh bình th ng v n có m m b nh t n t i nh ng
ch a phát b nh mà ch khi trên l p da ngoài c a thân chó b t n th ng viêm t y, m ng
là c h i t t
gh Demodex canis xâm nh p vào bên trong c th chó. Và khi
dinh d ng kém th tr ng chó y u thì con gh t ó sinh sôi n y n ra nhi u mà gây
thành b nh r r t trên chó (Ph m S L ng, Phan ch Lân, 2001).
e. Tri u ch ng b nh tích
B nh th ng xu t hi n trên m t, quanh m t, khu chân, d n d n lan r ng ra
toàn thân. D u hi u lâm sàng th ng th y là: r ng lông, da nh n, s ng hóa da.
B nh có th có chó vài ngày sau khi sanh, t l nhi m cao d n do ti p xúc
truy n sang con, d u hi u th ng th y nh : da ng , có v y, l loét quanh chân,
không có lông xung quanh m t hay toàn b c th .
N u d ng c c b thì vùng t n th ng th ng g p là trên m t, hai mí m t,
chân tr c. T n th ng c c b th ng tr ng thái nh và không phát tri n thành d ng
viêm có m k phát.
u d ng toàn thân thì da , d y lên, nh n nheo, r ng lông, r i xu t hi n
nh ng n t m n m hay áp xe (do các vi trùng c h i nh : Staphylococcus aureus,
Pseudomonas sp xâm nh p vào), các t ch c ch t cùng v i các d ch th lâm ba ti t ra,
óng l i thành v y khô c ng. Chó có mùi hôi tanh.
f. Ch n oán
Lâm sàng
D a vào tri u ch ng b nh tích. B nh do Demodex không gây ng a nhi u, có
nhi u ch r ng lông xu t hi n quanh m t, t chi hay toàn b c th . d ng c c b

15