SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GD&ĐT HUYỆN QUAN SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ LẬP CHO HỌC SINH H’MÔNG Ở
TRƯỜNG PTDTBT THCS SƠN THỦY

Người thực hiện: Vũ Thị Huệ
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường PTDTBT THCS Sơn Thủy
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Kỹ năng sống

THANH HÓA NĂM 2018


Mục lục
Tên đề mục

Trang

1. Mở đầu
1.1. Lí do chọn đề tài

1

1.2. Mục đích nghiên cứu

2



2.5. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

9

3. Kết luận, kiến nghị

14

3.1. Kết luận

14

3.2. Kiến nghị
Tài liệu tham khảo

14

1

16


1. Mở đầu
1.1. Lí do chọn đề tài
Kỹ năng sống là một thành phần quan trọng trong nhân cách con người.
Trong nền kinh tế tri thức, cuộc sống luôn tạo ra những khó khăn, thử thách để
con người vượt qua. Muốn thành công và sống được trong xã hội hiện đại con
người cần phải có kỹ năng sống. Vì vậy, giáo dục kỹ năng sống là một yêu cầu
thiết yếu đối với mỗi con người nhằm trang bị cho mình những kỹ năng cần thiết

diện nền giáo dục và đào tạo, các phẩm chất và năng lực cần hình thành cho học
sinh được đề xuất ở 6 phẩm chất: (1)Yêu gia đình, quê hương đất nước; (2)Nhân
ái khoan dung; (3)Trung thực, tự trọng, chí công, vô tư; (4)Tự lập, tự tin, tự chủ;
(5)Có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước, nhân loại; (6)Nghĩa vụ
1


công dân và 9 năng lực cụ thể là: (1)Tự học; (2)Giải quyết vấn đề; (3)Sáng tạo;
(4)Tự quản lý; (5)Giao tiếp; (6)Hợp tác; (7)Sử dụng công nghệ thông tin; (8)Sử
dụng ngôn ngữ (trong đó có tiếng Việt, tiếng dân tộc và tiếng nước ngoài);
(9)Tính toán. Như vậy, tự lập vừa là một phẩm chất, vừa là một kỹ năng cần
được hình thành cho học sinh.
Trường PTDTBT THCS Sơn Thủy là một trường bán trú. Trong năm học
2017-2018 và các năm học trước đó, số học sinh ở lại trường chiếm 1/3 học sinh
toàn trường mà chủ yếu là các em dân tộc H’Mông thuộc hai bản Mùa Xuân và
Xía Nọi cách trường khoảng 20 km. Tất cả các em đều thuộc gia đình hộ nghèo,
có hoàn cảnh gia đình gặp nhiều khó khăn, ít tiếp xúc với các phương tiện thông
tin đại chúng và những người xung quanh.Tuổi tác còn nhỏ lại quen sống trong
sự bao bọc của bố mẹ nhất là các em học sinh lớp 6. Phong tục, tập quán lỗi thời
lạc hậu. Vì vậy, khi xuống học, đến với một môi trường hoàn toàn khác lạ, xa
gia đình tạo ra cho các em tâm lí nhớ nhà, sợ hãi. Mặt khác, các em mang theo
rất nhiều phong tục tập quán lạc hậu; nhiều thói quen trong sinh hoạt tại gia
đình, địa phương còn chưa khoa học; thiếu, yếu các kỹ năng sống cơ bản trong
học tập, lao động, tham gia các hoạt động tập thể và nề nếp sinh hoạt tại khu bán
trú đặc biệt là kỹ năng tự lập như vụng về, lúng túng trong giải quyết công việc,
nhớ nhà, không có tính tự chủ, tự giác,...
Với vai trò là giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn, giáo viên chủ nhiệm đồng
thời được giao trách nhiệm quản lí học sinh bán trú thông qua các tuần trực, tôi
thấy rằng việc giáo dục kỹ năng tự lập cho học sinh H’Mông là vô cùng cần
thiết. Vì nó sẽ giúp cho công tác giáo dục toàn diện và các hoạt động khác tại

2. Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Mỗi sinh vật sinh ra trên Trái đất này đều phải có tính tự lập để sinh sống
và tồn tại. Con người cũng vậy. Nó sẽ quyết định đến nhân cách và tương lai của
một con người. Vậy tự lập là gì? Tự lập có vai trò như thế nào?
Tự lập là tự làm lấy, tự giải quyết công việc của mình, tự lo liệu tạo dựng
cho cuộc sống của mình, không trông chờ, dựa dẫm, ỷ lại vào người khác. Tự
lập trái ngược với phó mặc, lệ thuộc. Tự lập biểu hiện từ những hành động nhỏ
nhất, gần gũi và bình dị nhất trong cuộc sống. Một người nếu có ý thức tự lập
cao thì ngay từ nhỏ họ đã có thể tự giặt quần áo cho chính mình. Khi đi học, làm
bài gặp bài khó, họ tự suy nghĩ đủ mọi cách để giải được thì thôi, nếu vẫn không
thể ra được, nằm ngoài khả năng của họ thì họ mới nhớ đến trợ giúp của bạn bè,
thầy cô. Ấy cũng đã là tự lập. Chỉ hành vi nhỏ thôi đã có thể biết bạn là người tự
lập hay không. Khi lớn lên rồi, thì tự lập sẽ có biểu hiện phong phú hơn. Nhiều
người khi làm sinh viên đã bắt đầu đi làm thêm kiếm tiền, lấy kinh nghiệm cho
công việc tuơng lai của mình, không phải xin tiền cha mẹ. Khi rơi vào hoàn cảnh
khó khăn, công việc gặp tai ương trắc trở thì họ không dễ gục ngã, nỗ lực đến
cùng để vươn lên cho dù họ biết chỉ cần một cú điện thoại nhỏ để nhờ cậy cha
mẹ giúp đỡ thì mọi chuyện sẽ dễ dàng hơn nhiều. Nhiều người sẽ nghĩ đó là
ngốc nghếch, cái dễ dàng không chọn lại đi chọn cái phức tạp. Đó quả là một
suy nghĩ sai lầm. Việc nhỏ trong khả năng của bản thân còn không làm nổi thì
mãi mãi chỉ biết sống núp dưới cái bóng của người khác.
Tự lập là một đức tính tốt của con người, giúp cho con người sống có bản
lĩnh, tự tin với bản thân mình, chủ động, không trông chờ phụ thuộc một ai.
Chính vì vậy, người có tính tự lập có thể tự quyết định suy nghĩ và hành động
của mình và thường thành công trong cuộc sống. Đối với thế hệ trẻ thì việc tự
lập là một điều vô cùng cần thiết bởi nếu không tự đưa ra quyết định cho bản
3



sống cần thiết thì các em sẽ vấp phải những khó khăn nhất định. Khi không thể
giải quyết các vấn đề đó hoặc giải quyết một cách một cách không hợp lí thì
cũng có thể làm cho các em có những biểu hiện tiêu cực, lệch lạc không theo các
quy chuẩn đạo đức và thuần phong mỹ tục của người Việt Nam.Cuộc sống bán
trú đòi hỏi các em phải có khả năng sống tự lập rất cao. Chính vì vậy việc rèn
tính tự lập trở thành một yêu cầu vô cùng quan trọng cho các em học sinh bán
trú của nhà trường.
Việc giáo dục kỹ năng tự lập sẽ thúc đẩy những hành vi tích cực, giúp học
sinh bán trú hòa nhập, tự tin hơn trong cuộc sống. Như vậy, giáo dục kỹ năng tự
lập cho học sinh H’Mông ở trường PTDTBT chính là giúp học sinh biến kiến
thức thành thái độ, hành vi và thói quen tích cực.
4


2.3. Những nội dung giáo dục kỹ năng tự lập cho học sinh H’Mông ở
trường PTDTBT THCS Sơn Thủy
Để các em có tính tự lập, cần tiến hành các nội dung sau:
2.3.1. Rèn luyện tính tự lập trong sinh hoạt hằng ngày
Việc rèn kỹ năng tự lập trong sinh hoạt hằng ngày trước hết đó là việc tự
chăm sóc bản thân. Kỹ năng tự chăm sóc bản thân là khả năng chăm lo cuộc
sống của mình về sức khỏe, tinh thần cũng như vật chất. Hiểu biết về bản thân
và biết quản lý bản thân, không để những cảm xúc tiêu cực của mình ảnh hưởng
tới người khác, tới công việc chung. Các em cần có khả năng tự chăm sóc bản
thân từ ăn ở, đi lại cho đến chi phí sinh hoạt.
Bên cạnh đó, các em cần biết quản lý thời gian của mình. Đó là việc các em
biết sắp xếp công việc theo thứ tự ưu tiên, biết tập trung vào giải quyết công việc
trọng tâm trong một thời gian nhất định; tự giác thực hiện thời gian biểu trong
ngày từ giờ học, giờ ăn, giờ ngủ, giờ tham gia các hoạt động ngoài giờ lên lớp,...
Kỹ năng này rất cần thiết cho việc giải quyết vấn đề, lập kế hoạch, đặt mục tiêu
và đạt được mục tiêu đó; đồng thời giúp các em tránh được những căng thẳng do

Cán bộ- giáo viên- nhân viên nhà trường cần tìm hiểu các tài liệu nghiên
cứu về kỹ năng tự lập để nắm chắc cơ sở lí luận cho việc rèn luyện đối với học
sinh bán trú; tìm hiểu và nắm rõ các phong tục tập quán của dân tộc H’Mông tại
địa phương; hiểu được đặc điểm tâm sinh lý của các em học sinh H’Mông.
Các em học sinh cần phải hiểu sự cần thiết phải có tính tự lập, có sự nỗ lực,
bền bỉ, có ý chí mạnh mẽ để vươn lên, vượt qua khó khăn, thử thách. Các em
cần phải suy nghĩ xem mình cần phải làm gì để có cuộc sống tự lập.
Giải pháp thứ hai: Tăng cường vai trò quản lí, giảm sát của Ban giám hiệu
nhà trường, các tổ chức đoàn thể (Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội
Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh). Ngay từ đầu năm học, ban giám hiệu nhà
trường đã tiến hành họp với người đứng đầu trong các tổ chức đoàn thể trong
nhà trường để xây dựng kế hoạch hoạt động cho khu bán trú trong cả năm học
theo từng tháng, nội quy khu bán trú, thành lập Ban quản lí khu bán trú, xây
dựng các chủ điểm hoạt động dành cho các em học sinh. Giao cho người đứng
đầu quản lí khu bán trú lên lịch trực để theo dõi hoạt động của các em trong từng
tuần; chia phòng, cử ra tổ trưởng, tổ phó của khu, tổ trưởng, tổ phó của từng
phòng; mỗi tuần tiến hành đánh giá các hoạt động của các em thông qua họp
giao ban vào tối thứ 2 hàng tuần về ưu, nhược điểm, đặc biệt tuyên dương những
học sinh có ý thức rèn luyện, chấp hành tốt nội quy.
Giải pháp thứ ba: Bố trí các giáo viên, nhân viên có khả năng, có kinh
nghiệm hướng dẫn và quan sát cụ thể việc rèn luyện kỹ năng tự lập cho các em
tại khu bán trú thông qua các hoạt động: vệ sinh sân trường, phòng ở, quản lí
thời gian học buổi chiều, tối, tăng gia sản xuất (trồng rau), tuyên truyền chăm
sóc sức khỏe bản thân, giáo dục giới tính đặc biệt là giáo dục sức khỏe sinh sản
vị thành niên cho các em học sinh nữ, các hoạt động vui chơi giải trí để tìm ra
các giải pháp tác động vào học sinh giúp các em hình thành nhóm kỹ năng quản
lí bản thân; luyện cho học sinh tập cách tự suy nghĩ và quyết định cho bản thân.
Xây dựng nề nếp tự học cho học sinh bán trú: học đúng giờ, có kế hoạch, có
phương pháp học tập, có kết quả cụ thể. Tìm hiểu những điểm mạnh, điểm yếu
của bản thân để phát huy tối đa sở trường và hoàn thiện chính mình; giúp các em

rèn luyện kỹ năng hợp tác làm việc theo nhóm; tổ chức các hoạt động thể dục
thể thao vào các buổi chiều: chơi bóng đá, bóng chuyền,... Thông qua các hoạt
động thể thao rèn luyện sức khỏe bản thân và làm tăng sự nhanh nhẹn; tổ chức
cho các em hình thành thói quen tự phục vụ bản thân thông qua hoạt động tăng
7


gia sản xuất như trồng rau; phụ giúp với nhân viên nhà bếp trong nấu ăn (nhặt
rau, rửa rau, vo gạo, rửa bát, sắp xếp mâm ăn, lấy củi,...)
Thông qua hoạt động trải nghiệm thực tế các công việc hàng ngày, học sinh
sẽ dần hình thành cho mình những kỹ năng cần thiết để vận dụng một cách chủ
động, sáng tạo và hiệu quả khi gặp tình huống tương tự.

Các em học sinh quét dọn sân trường và phòng ở vào các buổi sáng.

Các em học sinh lấy củi cho việc nấu ăn.
8


Giải pháp thứ năm: Tăng cường công tác phối hợp nhà trường với gia
đình và xã hội. Nhà trường, gia đình, xã hội được xem là “tam giác” giáo dục
quan trọng đối với mỗi học sinh. Ngoài việc giáo dục trong nhà trường, còn cần
có giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhà
trường được tốt hơn. Giáo dục trong nhà trường dù tốt mấy nhưng thiếu giáo dục
trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn. Trong việc giáo
dục kỹ năng tự lập cho học sinh cần thực hiện có hiệu quả công tác phối hợp
giữa ba môi trường, nhà trường, gia đình và xã hội. Cụ thể:
Nhà trường cần thường xuyên liên hệ với gia đình các em qua các buổi họp
phụ huynh nhà trường, họp phụ huynh khu bán trú. Thông qua các buổi họp phụ
huynh trao đổi thông tin học sinh. Công việc này cần được thực hiện thường


và phải có thói quen tự học và tự giác học tập. Qua đó, nhiều học sinh bán trú đã
có kết quả học tập tốt hơn so với năm trước.
Kết quả khảo sát thực tế:
* Khối 6
Tổng số HS
H’Mông

11

Nội dung khảo sát
Lập kế hoạch
và giải quyết
công việc

Tham gia
các hoạt
động

Tự chăm sóc
bản thân
SL

%

SL

%

11

Nội dung khảo sát
Lập kế hoạch
và giải quyết
công việc

Tham gia
các hoạt
động

Tự chăm sóc
bản thân

Kìm nén cảm
xúc

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

động

Tự chăm sóc
bản thân

Kìm nén cảm
xúc

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

14

87,5

14


SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

10

90,9

10

90,9

11

100

10



SL

%

SL

%

0

0

9

17,6

41

80,4

1

2,0

0

0

* Một số hình ảnh thể hiện kết quả tự lập của học sinh.

việc giáo dục kỹ năng tự lập cho các em tôi nhận thấy đòi hỏi cần phải:
Đối với học sinh: Các em cần nhận thức được vai trò cần thiết phải trang
bị và tự trang bị các kiến thức kỹ năng sống nhằm bổ sung cho bản thân được
các kỹ năng sống tối thiểu mà trước đây các em không để ý tới trong đó có kỹ
năng tự lập. Thông qua việc rèn kỹ năng tự lập, các em sẽ có ý thức tốt hơn
trong học tập; thể hiện được bản thân dám đấu tranh với thói hư tật xấu và mạnh
dạn lên án thói hư tật xấu, biết phân biệt đúng sai và dám chịu trách nhiệm việc
mình làm; biết cách tham gia vào các hoạt động xã hội một cách tự nguyện và có
hiệu quả; đặc biệt là tự tin về bản thân mình.
Đối với giáo viên: phải nhận thức rõ vai trò quan trọng của việc rèn luyện
kỹ năng tự lập cho học sinh bán trú. Thường xuyên tự học tự bồi dưỡng về
phương pháp rèn kỹ năng tự lập cho học sinh qua các kênh thông tin. Việc rèn
kỹ năng tự lập cho học sinh bán trú phải thường xuyên, phối kết hợp, lồng ghép
việc giáo dục kỹ năng tự lập cho học sinh trong mọi hoàn cảnh (trong các tiết
học chính khóa, ngoại khóa, ngoài giờ lên lớp, trong cuộc sống hàng ngày). Các
thầy cô giáo cần phải nghiên cứu kỹ các giải pháp đã đưa ra một cách phù hợp
nhất với đối tượng giáo dục của mình.
Giúp cho học sinh bán trú có được kỹ năng sống tốt hơn là việc làm không
thể thiếu được của các thầy, cô giáo mà nó còn thể hiện lương tâm trách nhiệm
của các nhà giáo. Vì vậy mỗi thầy cô giáo hãy bắt đầu từ kỹ năng đơn giản, phù
hợp nhất với các em, các em sẽ biết cách thay đổi bổ sung, điều chỉnh. Đó không
những là một hoạt động giáo dục đơn thuần mà còn là cả một nghĩa cử cao cả
đầy tính nhân văn.
Ngay từ khi đưa ra đề tài này Ban giám hiệu nhà trường, Hội đồng sư phạm
nhà trường đã cùng nhau thảo luận và đã thống nhất sẽ áp dụng kinh nghiệm này
tại đợn vị. Qua việc áp dụng, tôi nhận thấy kinh nghiệm mang lại những kết
quảkhả quan. Nếu thêm thời gian kiểm chứng và hoàn thiện tôi tin rằng kinh
nghiệm này sẽ áp dụng có hiệu quả không chỉ tại đơn vị mà còn có thể phổ biến
ở các trường PTDTBT vùng cao khác.
3.2. Kiến nghị


15


Tài liệu tham khảo:
1. Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn (Lưu Thu Thủychủ biên)
2. Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THCS - Tài liệu tập huấn thuộc dự án
Giáo dục THCS vùng khó khăn nhất.
3. Giáo dục kỹ năng sống trong hoạt động ngoài giờ lên lớp - NXB Giáo dục
Việt Nam.
4. Giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh THCS-NXB Đại học QG
Hà Nội
5. Mạng internet

16