BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HỒ CHÍ MINH
KHOA NÔNG HỌC
ooo000ooo

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
ĐIỀU TRA HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG THUỐC BẢO VỆ THỰC
VẬT TRÊN CÂY THANH LONG VÀ XÁC ĐỊNH THỜI GIAN
CÁCH LY CỦA THUỐC TEBUCONAZOLE SỬ DỤNG
PHÒNG TRỪ BỆNH THÁN THƯ TRÊN TRÁI
THANH LONG TẠI HÀM THUẬN BẮC
BÌNH THUẬN

NGÀNH : BẢO VỆ THỰC VẬT
KHÓA:

2007-2011

SINH VIÊN THỰC HIỆN: NGUYỄN THỊ MỸ HÀ

TP. Hồ Chí Minh, Tháng 3/2011


i

ĐIỀU TRA HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG THUỐC BẢO VỆ THỰC
VẬT TRÊN CÂY THANH LONG VÀ XÁC ĐỊNH THỜI GIAN
CÁCH LY CỦA THUỐC TEBUCONAZOLE SỬ DỤNG
PHÒNG TRỪ BỆNH THÁN THƯ TRÊN TRÁI
THANH LONG TẠI HÀM THUẬN BẮC
BÌNH THUẬN



iii

TÓM TẮT

Nguyễn Thị Mỹ Hà, Trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh,
2011. Điều tra hiện trạng sử dụng thuốc Bảo vệ thực vật trên cây thanh long và xác
định thời gian cách ly của thuốc Tebuconazole sử dụng phòng trừ bệnh thán thư trên
trái thanh long tại Hàm Thuận Bắc- Bình Thuận. Giáo viên hướng dẫn TS. Trác
Khương Lai, KS. Nguyễn Hữu Trúc.
Địa điểm: huyện Hàm Thuận Bắc – Bình Thuận.
Thời gian: từ tháng 02 năm 2011 đến tháng 06 năm 2011.
Mục tiêu đề tài: Điều tra, xác định được hiện trạng sử dụng thuốc Bảo vệ thực
vật trên cây thanh long của nông dân; xác định thời gian cách ly của thuốc
Tebuconazole để đạt được mức dư lượng Tebuconazole trong trái thanh long hoàn
toàn bằng không.
Nội dung thực hiện: Điều tra tình hình sử dụng thuốc Bảo vệ thực vật trên cây
thanh long của 50 hộ nông dân sản xuất thanh long VietGAP và 50 hộ nông dân canh
tác truyền thống. Khảo sát các mức dư lượng Tebuconazole sử dụng phòng trừ bệnh
thán thư trên trái thanh long bằng cách bố trí thí nghiệm theo kiểu khối đầy đủ hoàn
toàn ngẩu nhiên với 5 nghiệm thức, 3 lần lập lại; thu mẫu và phân tích dư lượng tại
Trung tâm Phân tích và Kiểm định Thuốc Bảo vệ Thực vật phía Nam.
Kết quả đạt được:
Qua quá trình điều tra nhận được tình hình sâu bệnh hại trên thanh long: Sâu hại
chủ yếu là 8 đối tượng, trong đó quan trọng nhất là kiến lửa (Solenopsis geminate),
kiến riện (Cardiocondyla wroughtoni. Bệnh hại có 4 bệnh phổ biến, trong đó quan
trọng nhất là bệnh thán thư trái (Colletotrichum sp.).
Quá trình điều tra cũng ghi nhận được tình hình sử dụng thuốc BVTV của nông
hộ rất đa dạng và có nhiều chủng loại thuốc. Đối với thuốc trừ sâu, mô hình sản xuất

không.


v

MỤC LỤC
Trang
Trang chuẩn y ................................................................................................................... i
Lời cảm tạ ........................................................................................................................ii
Tóm tắt ........................................................................................................................... iii
Mục lục ........................................................................................................................... v
Danh sách các chữ viết tắt ........................................................................................... viii
Danh sách các hình ......................................................................................................... ix
Danh sách các bảng ......................................................................................................... x
Chương 1: Giới thiệu ....................................................................................................... 1
1.1 Đặt vấn đề .................................................................................................................. 1
1.2 Mục đích .................................................................................................................... 2
1.3 Yêu cầu ...................................................................................................................... 2
Chương 2: Tổng quan tài liệu .......................................................................................... 3
2.1 Cây thanh long ........................................................................................................... 3
2.1.1 Nguồn gốc............................................................................................................... 3
2.1.2 Đặc điểm thực vật học của cây thanh long ............................................................. 3
2.1.3 Yêu cầu sinh thái của cây thanh long ..................................................................... 5
2.1.4 Tình hình sâu bệnh hại trên cây thanh long và biện pháp phòng trừ ..................... 6
2.1.4.1 Sâu hại trên cây thanh long ................................................................................. 6
2.1.4.2 Bệnh hại trên cây thanh long ............................................................................... 8
2.1.5 Giá trị dinh dưỡng trong trái thanh long............................................................... 10
2.1.6 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long tại BìnhThuận .................................... 10
2.1.6.1 Tình hình sản xuất thanh long tại Bình Thuận .................................................. 10
2.1.6.2 Tình hình tiêu thụ thanh long ............................................................................ 12

3.4 Xử lý số liệu ............................................................................................................ 30
Chương 4: Kết quả và thảo luận .................................................................................... 33
4.1 Tình hình sâu bệnh hại trên cây thanh long............................................................. 33
4.1.1 Tình hình sâu hại .................................................................................................. 33
4.1.2 Tình hình bệnh hại ................................................................................................ 36
4.2 Hiện trạng sử dụng thuốc BVTV trên cây thanh long của nông dân huyện Hàm
Thuận Bắc, Bình Thuận ................................................................................................. 38
4.2.1 Tình hình sử dụng thuốc BVTV trên cây thanh long của nông dân ..................... 38
4.2.2 Tập quán sử dụng thuốc BVTV của nông dân ..................................................... 46


vii

4.3 Kết quả về mức dư lượng Tebuconazole trong trái thanh long ............................... 53
Chương 5: Kết luận và đề nghị ...................................................................................... 58
5.1 Kết luận.................................................................................................................... 58
5.2 Đề nghị .................................................................................................................... 60
Tài liệu tham khảo ......................................................................................................... 61
Phụ lục .......................................................................................................................... 64


viii

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BVTV: Bảo vệ thực vật
FAO: Food and Agriculture Organization (Tổ chức nông lương Quốc Tế)
Ha: Hecta
ICM: Integrated Crops management (quản lý cây trồng tổng hợp)
IPM: Integrated pest management (quản lý dịch hại tổng hợp)
NT: Nghiệm thức

DANH SÁCH CÁC BẢNG
Tên bảng

Trang

Bảng 2.1: Thành phần sinh hóa của quả ........................................................................ 10
Bảng 2.2: Diện tích Thanh Long tại Bình Thuận .......................................................... 11
Bảng 2.3: Sản lượng Thanh Long tại Bình Thuận ........................................................ 12
Bảng 2.4: Mức dư lượng tối đa cho phép của một số hoạt chất trong trái thanh long tại
thị trường Châu Âu ........................................................................................................ 16
Bảng 2.5: Tình hình sử dụng thuốc BVTV phòng trừ sâu trên vườn thanh long tại Chợ
Gạo, Tiền Giang ............................................................................................................ 23
Bảng 2.6: Các loại thuốc sử dụng trong canh tác thanh long tại huyện Hàm Thuận
Nam, tỉnh Bình Thuận ................................................................................................... 24
Bảng 2.7: Kết quả phân tích dư lượng thuốc trên trái thanh long ................................ 26
Bảng 4.1: Đối tượng sâu hại chính trên vườn thanh long ............................................. 33
Bảng 4.2: Những bệnh hại chủ yếu trên vườn thanh long............................................. 39
Bảng 4.3: Các loại thuốc trừ sâu nông dân thường sử dụng trên cây thanh long.......... 38
Bảng 4.4: Các loại thuốc trừ bệnh nông dân thường sử dụng trên cây thanh long ....... 42
Bảng 4.5: Các loại thuốc Điều hòa sinh trưởng nông dân thường sử dụng trên cây
thanh long ...................................................................................................................... 44
Bảng 4.6: Mức độ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật của nông dân .................................. 47
Bảng 4.7: Thói quen khi sử dụng thuốc BVTV của nông dân ...................................... 49
Bảng 4.8: Kết quả về mức dư lượng Tebuconazole ...................................................... 53


1

Chương 1
GIỚI THIỆU

thuốc Tebuconazole sử dụng phòng trừ bệnh thán thư trên trái Thanh long” đã
được thực hiện.
1.2 Mục đích
Điều tra xác định hiện trạng sử dụng thuốc Bảo vệ thực vật trên cây thanh long
tại huyện Hàm Thuận Bắc, Bình Thuận.
Xác định thời gian cách ly thuốc Tebuconazole để đạt được mức dư lượng
Tebuconazole trong trái thanh long hoàn toàn bằng không.
1.3 Yêu cầu
Điều tra và so sánh hiện trạng sử dụng thuốc Bảo vệ thực vật trên cây thanh
long trồng theo quy trình VietGAP và canh tác truyền thống của nông dân Hàm Thuận
Bắc, Bình Thuận.
Bố trí thí nghiệm, thu mẫu và phân tích dư lượng Tebuconazole trong trái thanh
long khi phun ở các khoảng thời gian trước thu hoạch khác nhau.


3

Chương 2
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1 Cây thanh long
2.1.1 Nguồn gốc
Cây thanh long tên tiếng Anh là Pitahaya, hay còn gọi là Dragon fruit, thuộc họ
xương rồng. Có nguồn gốc ở các vùng sa mạc thuộc Mehico và Colombia. Thanh long
được người Pháp đem vào trồng ở Việt Nam trên 100 năm nay, nhưng mới được đưa
lên thành hàng hóa từ thập niên 1980 (Nguyễn Văn Kế, 1997).
Theo Mizrahi và ctv.(1997), thanh long có các giống trồng như sau: Hylocereus
undatus thuộc chi Hylocereus, ruột trắng với vỏ hồng hay đỏ, Hylocereus polyrhizus
thuộc chi Hylocereus, ruột đỏ với vỏ hồng hay đỏ và Hylocereus megalanthus, thuộc
chi Selenicereus, ruột trắng với vỏ vàng.


thứ hai và cứ thế cành xếp thành hàng lớp trên đầu trụ. Trong mùa ra cành, khoảng
thời gian giữa hai đợt ra cành từ 40 - 50 ngày. Số lượng cành trên cây tăng theo tuổi
cây: cây một tuổi trung bình có độ 30 cành, hai tuổi độ 70 cành, ba tuổi độ 100 cành và
bốn tuổi 130 cành. ở cây 5 - 6 tuổi chỉ duy trì độ 150 - 170 cành là đủ (Nguyễn Văn
Kế, 1997).
c. Hoa
Thanh long là cây ngày dài. Tại Nam bộ hoa xuất hiện sớm nhất vào trung tuần
tháng 3 dương lịch và kéo dài tới khoảng tháng 10, rộ nhất từ tháng 5 dương lịch tới
tháng 8 dương lịch. Trung bình có từ 4 - 6 đợt ra hoa rộ mỗi năm.
Hoa lưỡng tính, rất to, có chiều dài trung bình 25 - 35 cm, nhiều lá đài và cánh
hoa dính nhau thành ống, nhiều tiểu nhị và 1 nhụy cái dài 18 - 24 cm, đường kính 5-8
mm, nuốm nhụy cái chia làm nhiều nhánh. Hoa thường nở tập trung từ 20 - 23 giờ đêm


5

và đồng loạt trong vườn. Từ nở đến tàn kéo dài độ 2 - 3 ngày. Thời gian từ khi xuất
hiện nụ tới hoa tàn độ 20 ngày. Các đợt nụ đầu tiên rụng từ 30% đến 40%, về sau tỉ lệ
này giảm dần khi gặp điều kiện ngoại cảnh thuận lợi (Nguyễn Văn Kế, 1997).

d. Quả, hạt
Sau khi hoa thụ, bầu noãn sẽ phát triển thành quả mọng, trong 10 ngày đầu tốc
độ phát triển tương đối chậm, sau đó tăng rất nhanh về cả kích thước lẫn trọng lượng.
Thời gian từ khi hoa thụ tới thu hoạch chỉ từ 22 - 25 ngày.
Như vậy thời gian phát triển của quả thanh long tương đối ngắn so với nhiều
loại quả nhiệt đới khác như xoài, sầu riêng, chuối, dứa thường phải mất từ 85 tới 140
ngày. Quả thanh long hình bầu dục có nhiều tai lá xanh, đầu quả lõm sâu tạo thành
“hốc mũi”. Khi còn non vỏ quả màu xanh, lúc chín chuyển qua đỏ tím rồi đỏ đậm. Thịt
quả màu trắng cho đại đa số thanh long trồng ở miền Nam Việt Nam. Mỗi quả có rất
nhiều hột nhỏ, màu đen nằm trong khối thịt quả màu trắng. Do hột nhỏ và mềm nên

Kiến cắn đục phá gốc cây làm hư hom giống, cành non, tai lá, nụ hoa, trái non,
trái chín gây ảnh hưởng đến giá trị thương phẩm.
* Biện pháp phòng trừ
Vệ sinh vườn, dọn sạch các cành trong vườn để không cho kiến có nơi ẩn náu.
Ở những vườn bị nhiễm nặng, khi cây có nụ hoa, có thể sử dụng thuốc hóa học
để trị nhưng phải bảo đảm thời gian cách ly an toàn. Không sử dụng thuốc hóa học
trên trái một tuần trước khi thu hoạch.
Sử dụng nước đường hoặc bả dừa khô trộn với thuốc hóa học để diệt kiến trong
vườn sau khi đã thu hoạch (Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn Bình Thuận,
2010).
b. Các loại bọ cánh cứng
* Cách gây hại
Bọ cánh cứng thường gây hại ở vỏ và tai trái gây vết thương tạo điều kiện cho
nấm bệnh và vi khuẩn gây hại làm giảm mẫu mã của trái.


7

* Biện pháp phòng trừ
Vệ sinh vườn, phát quang bụi rậm, cỏ dại, bón phân chuồng hoai.
Bọ trưởng thành có kích thước khá lớn, dễ phát hiện nên biện pháp tốt nhất là
bắt bằng tay.
Biện pháp hoá học: Có thể dùng các loại thuốc hóa học nằm trong danh mục
cho phép của Bộ Nông nghiệp & PTNT như nhóm cúc tổng hợp, thuốc có nguồn gốc
sinh học để phun và lưu ý thời gian cách ly của sản phẩm (Sở Nông nghiệp và phát
triển nông thôn Bình Thuận, 2010).
c. Ruồi đục trái
* Cách gây hại
Ruồi đục trái là đối tượng nguy hiểm và là đối tượng kiểm dịch rất khắt khe của
nhiều nước trên thế giới.

a. Bệnh thối cành
* Tác nhân: Do nấm Alternaria sp. gây ra
* Đặc điểm gây hại: Bệnh thường xảy ra vào mùa nắng. Thân cành bị thối mềm
có màu vàng nâu, vết thối thường bắt đầu từ ngọn xuống.
* Biện pháp phòng trừ
Cung cấp đủ nước cho cây vào mùa nắng.
Tránh tưới cây vào lúc trời nắng gắt.
Bón phân cân đối.
Vườn phải thoát nước tốt.
Cắt bỏ cành bị bệnh và tiêu hủy.
Có thể dùng các sản phẩm đặc trị bệnh thán thư trên thanh long nằm trong danh
mục cho phép của Bộ NN&PTNT và các sản phẩm nguồn gốc sinh học phun trừ (Sở
Nông nghiệp và phát triển nông thôn Bình Thuận, 2010).


9

b. Bệnh đốm nâu trên thân cành
* Tác nhân: Do nấm Gloeosporium agaves gây ra.
* Đặc điểm gây hại: Thân cành thanh long có những đốm tròn như mắt cua màu
nâu. Vết bệnh nằm rải rác hoặc tập trung, thường kéo dài thành từng vệt dọc theo thân
cành.
* Biện pháp phòng trừ
Vệ sinh vườn, cắt và tiêu huỷ cành bệnh
Có thể dùng các loại thuốc trừ nấm phổ rộng có thời gian cách ly ngắn để phun
trừ (Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn Bình Thuận, 2010).

c. Bệnh thán thư
* Tác nhân: Do nấm Colletorichum gloeosporioides gây ra.
* Đặc điểm gây hại: Bệnh gây hại chủ yếu trên hoa, trái. Trên hoa, nấm tạo

Brix (tổng số chất hòa tan)

13

Đường khử (g)

6,1

Đường tổng số (g)

11,5

Acid hữu cơ (g)

0,13

Protein (g)

0,53

K (mg)

212,2

P2O5 (mg)

8,7

Ca (mg)


13.000 ha; trong đó huyện Hàm Thuận Bắc trồng mới 610 ha, Hàm Thuận Nam 400
ha, Bắc Bình 121 ha, La Gi 22 ha, Phan Thiết 10 ha.

Bảng 2.2: Diện tích thanh long tại Bình Thuận ( DVT: ha)
Năm

Năm

Năm

Năm

Năm

Địa phương

2005

2006

2007

2008

2009

Tổng số

5.799


Huyện Tuy Phong

18

20

26

25

40

244

258

358

460

505

Huyện Hàm Thuận Bắc

1.485

2.038

2.883


55

57

98

101

106

Thành phố Phan Thiết

Huyện Bắc Bình

(Nguồn: Sở nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Bình Thuận, 2010)
b. Về sản xuất VietGAP
Đến tháng 6 năm 2010, diện tích thanh long được chứng nhận đủ tiêu chuẩn
VietGAP là 2.154 ha trên 91 nhóm hộ với 2.442 hộ nông dân. Trong đó:
ƒ Huyện Hàm Thuận Nam có 1.350 ha/1.413 hộ/58 đơn vị tham gia (51 nhóm
hộ nông dân, 07 trang trại.)
ƒ Huyện Hàm Thuận Bắc có 773,2 ha/1.028 hộ/32 đơn vị tham gia (30 nhóm
hộ nông dân và 02 trang trại.)


12

ƒ Huyện Hàm Tân có 30 ha của 01 trang trại.
Ngoài ra, tại Bình Thuận có 04 đơn vị được cấp chứng chỉ sản xuất thanh long
theo tiêu chuẩn Eurepgap, trong đó 1 tập thể là HTX thanh long Hàm Minh – Hàm
Thuận Nam qui mô 30 ha và Hộ ông Thái Đức Duy xã Hàm Minh – Hàm Thuận Nam

Thị xã La Gi

965

1.298

1.286

3.530

3.530

Huyện Tuy Phong

260

350

350

403

375

3.450

3.904

5.512


126

126

180

180

180

Huyện Hàm Tân

478

479

483

527

774

Thành phố Phan Thiết

Huyện Bắc Bình

(Nguồn: Sở nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Bình Thuận, 2010)
2.1.6.2 Tình hình tiêu thụ và xuất khẩu thanh long
Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bình Thuận (2010). Sản phẩm
thanh long tiêu thụ chủ yếu dưới dạng trái tươi do thương nhân đảm nhiệm là chính.

Ngoài ra, Trung tâm Kiểm dịch Thực vật sau nhập khẩu II và đại diện phía Mỹ
cung cấp danh sách, mã số vùng trồng cho những vùng trồng thanh long của các Hợp
tác xã, Công ty, trang trại đủ điều kiện cung ứng quả thanh long xuất đi Mỹ của tỉnh
bằng phương pháp chiếu xạ với diện tích là 800 ha. Danh sách này sẽ được tiếp tục mở
rộng phạm vi đăng ký và chứng nhận trong thời gian đến.


14

Ngày 20/10/2009, Nhật Bản chính thức mở cửa trở lại cho thanh long Bình
Thuận nói riêng và thanh long cả nước nói chung. Khi xuất khẩu sang thị trường Nhật
Bản trái thanh long cần phải qua xử lý nhiệt, Việt Nam chưa chuẩn bị được hệ thống
xử lý nên số lượng thanh long vào thị trường này chưa nhiều (tại Bình Dương có nhà
máy xử lý nhiệt nhưng công suất vẫn còn thấp chỉ 4 tấn /ngày) chủ yếu mới là bước
thử thị trường.
Tuy thị trường xuất khẩu thanh long ngày càng được mở rộng, nhưng vẫn chưa
theo kịp so với tốc độ phát triển của sản xuất, thể hiện ở chỗ sản lượng tiêu thụ có tăng
qua từng năm nhưng chủ yếu chỉ mới tăng ở tiêu thụ nội địa.

2.1.7 Tiêu chuẩn thanh long xuất khẩu
a. Tiêu chuẩn thẩm mỹ
- Trái không bị vết nấm hay côn trùng gây hại.
- Trái sạch, dạng hình đẹp, vỏ bóng, có màu đỏ đều trên 70% diện tích trái,
khoang mũi không sâu quá 1 cm và trái không có mũi nào lồi lên.
- Tai thẳng cứng, xanh và dài trên 1,5 cm (đối với Thị trường Trung Quốc tai
dài càng tốt).
- Thịt trái có màu trắng và cứng, hột màu đen.
- Trái không có vết tổn thương cơ giới hay chỗ bị thâm, không có đốm xanh hay vết
cháy do nắng hay do phun thuốc hóa học (Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn
Bình Thuận, 2010).