VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN PHÚ NGUYÊN

PHÁT HUY VAI TRÒ NHÂN TỐ CHỦ QUAN
CỦA ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRONG GIÁO DỤC, ĐÀO TẠO
Ở TRƯỜNG SĨ QUAN CÔNG BINH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN PHÚ NGUYÊN

PHÁT HUY VAI TRÒ NHÂN TỐ CHỦ QUAN
CỦA ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRONG GIÁO DỤC, ĐÀO TẠO
Ở TRƯỜNG SĨ QUAN CÔNG BINH HIỆN NAY

Chuyên ngành: Triết học
Mã số: 82 29 001

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TSKH. LƢƠNG ĐÌNH HẢI

Chương 3: GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ NHÂN TỐ CHỦ QUAN CỦA
ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRONG GIÁO DỤC, ĐÀO TẠO Ở TRƯỜNG SĨ
QUAN CÔNG BINH HIỆN NAY ..........................................................................60
3.1. Phát triển số lƣợng, chất lƣợng đội ngũ giáo viên ở Trƣờng Sĩ quan Công binh
hiện nay ..................................................................................................................60
3.2. Tiếp tục đổi mới chƣơng trình, nội dung, phƣơng pháp giảng dạy theo hƣớng
phát huy tính tích cực, sáng tạo ở Trƣờng Sĩ quan Công binh hiện nay .................66
3.3. Xây dựng môi trƣờng sƣ phạm phù hợp, bảo đảm cơ sở vật chất nhằm phát
huy vai trò nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên ở Trƣờng Sĩ quan Công binh
hiện nay ..................................................................................................................71
3.4. Tăng cƣờng sự lãnh đạo, quản lý của các cấp ủy đảng, chỉ huy các cấp trong
việc phát huy vai trò nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên ở Nhà trƣờng hiện
nay ..........................................................................................................................76
KẾT LUẬN ..............................................................................................................80
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Con ngƣời là một trong hai yếu tố cơ bản cấu thành lực lƣợng sản xuất, là nhân
tố trung tâm xuyên suốt trong lịch sử phát triển của xã hội. Nhờ có con ngƣời, các
nguồn nguyên liệu mới đƣợc khai thác, chế biến từ đó sản xuất ra hàng hóa; nhờ có
con ngƣời mà khoa học, kỹ thuật mới phát triển, các phát minh, sáng chế mới ra đời.
Để làm đƣợc điều đó, con ngƣời phải có tri thức, muốn có đƣợc tri thức con ngƣời
phải trải qua quá trình giáo dục, đào tạo. Chính từ lẽ dĩ nhiên đó, giáo dục, đào tạo trở
thành ƣu tiên hàng đầu, chiếm vị trí đặc biệt quan trọng với sự tồn tại, phát triển của
các quốc gia. Đảng ta khẳng định “Giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự
nghiệp của Đảng, Nhà nƣớc và của toàn dân. Đầu tƣ cho giáo dục là đầu tƣ cho phát
triển, đƣợc ƣu tiên đi trƣớc trong chƣơng trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội [9,

huy vai trò nhân tố chủ quan ở đội ngũ giáo viên trong quá trình thực hiện sứ
mệnh giáo dục, đào tạo của Trƣờng.
Trong điều kiện hiện nay, Nhà trƣờng không ngừng đổi mới, nâng cao chất
lƣợng giáo dục, đào tạo, phát huy vai trò nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên. Vì
vậy, nghiên cứu để đề xuất những giải pháp thiết thực nhằm phát huy vai trò nhân tố
chủ quan của đội ngũ giáo viên trong giáo dục, đào tạo ở Trƣờng Sĩ quan Công binh
hiện nay là vấn đề vừa có ý nghĩa cơ bản, vừa mang tính cấp thiết.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Vấn đề nhân tố chủ quan và phát huy vai trò nhân tố chủ quan luôn thu hút
sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài quân đội. Đã có
nhiều công trình khoa học nghiên cứu liên quan đến vấn đề này nhƣ: Lƣơng Việt
Hải, Nhân tố chủ quan trong cơ chế vận dụng và trong hoạt động của các quy luật
xã hội, Tạp chí Triết học, 55 (số 4) và Nhân tố chủ quan trong cơ chế vận dụng và
trong hoạt động của các quy luật xã hội, Tạp chí Triết học, 55 (số 4), tr. 51-66,
1986; Trần Bảo, Những yếu tố cơ bản làm tăng chất lượng của nhân tố chủ quan
trong xây dựng chủ nghĩa xã hội, Tạp chí Triết học, 74 (số 3), 1991; Dƣơng Thị
Liễu, Tác động của điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan đối với quá trình
xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội. 2001; Phạm Văn Nhuận, Mối quan hệ giữa điều kiện
khách quan và nhân tố chủ quan trong phát triển bản chất giai cấp công nhân

2


Quân đội nhân dân Việt Nam, Luận án tiến sĩ Triết học, Hà Nội. 2001; Bùi Mạnh
Hùng, Rèn luyện phương pháp làm việc khoa học theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho
các nhà giáo quân đội, Tạp chí Nhà trƣờng Quân đội, (số 3), 2005; Phạm Ngọc
Minh, Nhân tố chủ quan và nhân tố khách quan: Một số vấn đề lí luận và thực tiễn
ở nước ta, Nxb Giáo dục, Hà Nội. 2006; Nguyễn Hồng Lƣơng, Phát huy vai trò
nhân tố chủ quan trong hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở ở Bà Rịa Vũng Tàu hiện nay: Luận án tiến sĩ Triết học, Hà Nội. 2006; Nguyễn Đức Tĩnh,

+ Trình bày lý luận về thực chất, vai trò và những yếu tố tác động đến việc phát
huy vai trò nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên trong giáo dục, đào tạo.
+ Đánh giá thực trạng phát huy vai trò nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên
trong giáo dục, đào tạo ở Trƣờng Sĩ quan Công binh.
+ Đề xuất một số giải pháp cơ bản phát huy hơn nữa vai trò nhân tố chủ quan
của đội ngũ giáo viên trong giáo dục, đào tạo ở Trƣờng Sĩ quan Công binh hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Phát huy vai trò nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo
viên trong giáo dục đào tạo ở Trƣờng Sĩ quan Công binh.
- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề phát huy vai trò
nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên trong giáo dục, đào tạo ở Trƣờng Sĩ quan
Công binh.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận: Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ
tƣởng Hồ Chí Minh, đƣờng lối, quan điểm của Đảng, Nghị quyết của Đảng uỷ Quân
sự Trung ƣơng, của binh chủng về đổi mới giáo dục, đào tạo, về xây dựng đội ngũ
cán bộ trong quân đội nói chung và đội ngũ giáo viên nói riêng.
- Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng tổng hợp các phƣơng pháp
khoa học chuyên ngành và liên ngành trong đó coi trọng phƣơng pháp phân tích và
tổng hợp, lôgíc và lịch sử, quy nạp và diễn dịch, điều tra xã hội học, tổng kết thực
tiễn và phƣơng pháp tham vấn chuyên gia.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
- Ý nghĩa lý luận: Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm rõ hơn nhân
tố chủ quan, phát huy vai trò nhân tố chủ quan cả về lý luận và thực tiễn, đồng thời,

4


đề xuất giải pháp phát huy vai trò nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên trong giáo
dục, đào tạo ở Trƣờng Sĩ quan Công binh hiện nay.

quan. Thuộc về nhân tố chủ quan bao gồm tri thức, tình cảm, động cơ, ý chí, phẩm chất
và năng lực của chủ thể đƣợc sử dụng trong thực tiễn cải tạo hiện thực khách quan.
Thuộc về khách quan bao gồm toàn bộ lực lƣợng, phƣơng tiện; những điều kiện, hoàn
cảnh khách quan; những đối tƣợng mà con ngƣời hƣớng tới nhận thức và cải tạo.
Từ góc độ tiếp cận đó có thể quan niệm: Nhân tố chủ quan là tất cả những
phẩm chất, năng lực có trong chủ thể được huy động vào quá trình nhận thức và
hoạt động thực tiễn nhằm đạt được mục đích, yêu cầu do chủ thể đặt ra trên cơ sở
những điều kiện khách quan nhất định.

6


Những phẩm chất, năng lực của chủ quan bao gồm: tri thức; tình cảm, ý chí;
năng lực hoạt động của chủ thể.
Tri thức là kết quả quá trình nhận thức của con ngƣời về thế giới, là sự tái hiện
những thuộc tính, những đặc trƣng, những quy luật của thế giới và diễn đạt chúng
dƣới hình thức ngôn ngữ, hoặc các hệ thống ký hiệu. Nói tới tri thức là nói tới sự
hiểu biết của con ngƣời về sự vật, hiện tƣợng trong thế giới khách quan. Tri thức là
nhân tố cơ bản của ý thức, thúc đẩy tính tích cực, tự giác bên trong của ý thức con
ngƣời, mọi nhân tố khác của ý thức đều đƣợc hình thành trên cơ sở tri thức. Tri thức
vừa là công cụ, vừa là điều kiện thể hiện vai trò tích cực của con ngƣời trong nhận
thức và cải tạo hiện thực.
Tình cảm, ý chí là một hình thái đặc biệt trong sự phản ánh thế giới khách
quan của con ngƣời, là hệ thống những rung động, những nhu cầu, mục đích thúc
đẩy con ngƣời hoạt động. Tình cảm, ý chí là sự thôi thúc, định hƣớng bên trong để
con ngƣời chuyển hoá hiểu biết thành quyết tâm hành động. Hoạt động thực tiễn sẽ
không thể đạt kết quả cao nếu nhƣ con ngƣời không có tình cảm, ý chí.
Năng lực tổ chức hoạt động là quá trình con ngƣời bằng nhận thức của mình,
chỉ đạo hoạt động cải tạo, biến đổi thế giới theo nhu cầu của mình. Ý thức con
ngƣời sẽ chỉ là “ý thức thuần tuý” nếu không gây đƣợc tác động gì với thế giới bên

của chủ thể đó, không có nhân tố chủ quan chung chung, trừu tƣợng, tách rời lịch
sử. Nhƣ vậy, chỉ có thể xác định đƣợc nhân tố chủ quan khi đã xác định đƣợc chủ
thể và hoạt động cụ thể của chủ thể.
Những quan điểm cơ bản trên đây chính là cơ sở lý luận, phƣơng pháp luận
quan trọng giúp tác giả tiếp cận một cách đúng đắn nhân tố chủ quan của các chủ
thể cụ thể trong đời sống hiện thực.
Với phạm vi nghiên cứu của luận văn, chủ thể đƣợc đề cập ở đây là: Đội ngũ
giáo viên ở Trƣờng Sĩ quan Công binh trong hoạt động giáo dục, đào tạo của họ.
* Nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên trong giáo dục, đào tạo ở Trường
Sĩ quan Công binh
- Trường Sĩ quan Công binh với hoạt động giáo dục, đào tạo.
Mọi hoạt động của con ngƣời chỉ là sự phản ánh và thực hiện những nhu cầu
của đời sống xã hội đặt ra. Từ nhận thức đƣợc về thực tiễn mà con ngƣời đƣa ra lý
luận, hệ thống kinh nghiệm để chỉ đạo, cải tạo, biến đổi thế giới theo nhu cầu của

8


mình. Ý thức của con ngƣời chỉ là ý thức thuần túy nếu không gây đƣợc những tác
động làm biến đổi thực tiễn.
Từ góc độ tiếp cận đó giáo dục, đào tạo là một mặt của đời sống xã hội, là sự
phản ánh xã hội thông qua nhận thức của con ngƣời, là một trong những yếu tố cơ
bản định hƣớng và thúc đẩy xã hội phát triển, là cầu nối của sự tác động biện chứng
giữa lý luận và thực tiễn. Khi xã hội càng phát triển thì giáo dục, đào tạo càng giữ
vai trò đặc biệt quan trọng với sự tồn tại và phát triển xã hội đó. “Giáo dục và đào
tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài, góp
phần quan trọng phát triển đất nƣớc, xây dựng nền văn hóa và con ngƣời Việt Nam.
Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học công nghệ là quốc sách
hàng đầu” [10, tr. 77].
Giáo dục là “Hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển

trong quân đội giai đoạn 2011 - 2020 và những năm tiếp theo”, Nghị quyết của
Đảng ủy Binh chủng về công tác giáo dục, đào tạo trong tình hình mới nhấn mạnh
“Đổi mới toàn diện công tác giáo dục, đào tạo và xây dựng Nhà trƣờng theo hƣớng
“chuẩn hóa, hiện đại hóa”, tạo sự chuyển biến cơ bản, vững chắc về chất lƣợng,
hiệu quả về giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học; đào tạo đội ngũ cán bộ công
binh có phẩm chất chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng, tuyệt đối
trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân; tập trung đào tạo theo chức vụ có
trình độ học vấn tƣơng ứng, trong đó, đào tạo cán bộ cấp phân đội có trình độ đại
học là cơ bản, đào tạo đội ngũ nhân viên chuyên môn kỹ thuật theo các nhóm ngành
có mặt bằng kiến thức chung của Nhà nƣớc, có tay nghề đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ
của quân đội và Binh chủng; nâng cao chất lƣợng và hiệu quả đào tạo cho các đội
tƣợng khác” [11, tr. 3].
Đối tƣợng giáo dục, đào tạo ở Nhà trƣờng hiện nay bao gồm học viên sĩ quan
phân đội đại học; học viên sĩ quan chuyển loại chính trị; học viên chỉ huy tham mƣu
cấp lữ đoàn công binh; học viên hoàn thiện đại học; học viên sĩ quan dự bị chuyên
ngành công binh; giáo viên quốc phòng, an ninh; học viên cao đẳng Công an; học
viên quân đội nhân dân cách mạng Lào và học viên quân đội Hoàng gia Campuchia.
Chủ thể giáo dục, đào tạo ở Trƣờng Sĩ quan Công binh bao gồm các tổ chức,
lực lƣợng đóng vai trò lãnh đạo, chỉ đạo cũng nhƣ trực tiếp tham gia quá trình giáo

10


dục, đào tạo kể cả học viên. Đảng, Nhà nƣớc, Quân đội là chủ thể ở tầm vĩ mô,
mang tính chiến lƣợc. Đảng uỷ, Ban Giám hiệu Nhà trƣờng, cùng các lực lƣợng đào
tạo trực tiếp là chủ thể tạo nên sự phát triển giáo dục, đào tạo. Học viên vừa là
khách thể chịu tác động vừa là chủ thể trực tiếp thực hiện. Quá trình giáo dục, đào
tạo thực chất là quá trình tác động hợp quy luật của các chủ thể giáo dục, đào tạo
nhằm trang bị hệ thống phẩm chất và năng lực cần thiết, đồng thời giúp học viên có
định hƣớng phát triển đúng đắn.

đội ngũ giáo viên cũng có sự chênh lệch nhất định, điều này ít nhiều ảnh hƣởng đến
trình độ, phƣơng pháp nghiên cứu và giảng dạy của họ trong quá trình nghiên cứu
khoa học và công tác.
Thứ hai, đội ngũ giáo viên ở Trƣờng Sĩ quan Công binh đa dạng về thành phần,
phong phú về cấp bậc và chức vụ. Sự đa dạng về thành phần, phong phú về cấp bậc,
chức vụ của đội ngũ giáo viên của Nhà trƣờng bắt nguồn từ sự đa dạng, phong phú về
nguồn gốc, thành phần xuất thân, tuổi đời công tác, con đƣờng hình thành phát triển
và yêu cầu nhiệm vụ của tổ chức. Đội ngũ này sinh ra và lớn lên từ nhiều vùng quê
trên khắp các vùng, miền của Tổ quốc, là con em của nhiều tầng lớp gắn với sự đa
dạng về môi trƣờng, điều kiện lịch sử, truyền thống quê hƣơng, gia đình, dòng họ. Có
những đồng chí sau khi tốt nghiệp ở nhà trƣờng đƣợc giữ lại và gửi đi đào tạo ở các
nhà trƣờng trong và ngoài quân đội, cũng có những đồng chí đƣợc đào tạo ở các
trƣờng đại học bên ngoài và nhiều đồng chí sau khi tốt nghiệp ở các học viện, nhà
trƣờng quân đội đƣợc điều về làm làm giáo viên giảng dạy trên các chuyên ngành
đƣợc đào tạo. Sự đa dạng còn thể hiện ở các nhóm ngành chuyên môn khác nhau với
cấp bậc, chức vụ, tuổi quân, tuổi đời và tuổi nghề cao thấp khác nhau; cả quân nhân
chuyên nghiệp hƣởng lƣơng sĩ quan, cả sĩ quan, từ cấp uý đến cấp tá.
Thứ ba, nhiều giáo viên quá trình giảng dạy phải đảm nhiệm nhiều môn học, với
khối lƣợng tiết giảng lớn. Về cơ bản, đội ngũ giáo viên thƣờng đƣợc đào tạo theo một
chuyên ngành, khi phân công giảng dạy cũng dựa trên cơ sở cận chuyên ngành đào
tạo. Nhƣng do yêu cầu về mặt số lƣợng chƣa đáp ứng đƣợc, nên có những giáo viên
phải đảm nhiệm 2 đến 3 môn học, lại không đƣợc đào tạo đúng chuyên môn. Đồng
thời, yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra đòi hỏi cƣờng độ lao động cao, căng thẳng, khối lƣợng
giảng dạy lớn, nhiều đối tƣợng, nhiều lớp cho nên thời gian nghiên cứu hạn chế, dẫn
đến chất lƣợng bài giảng thấp, chƣa thể hiện đƣợc chiều sâu của chuyên ngành, chƣa

12


đáp ứng đƣợc yêu cầu đặt ra, nhất là những môn học không gần chuyên ngành đào



ngũ giáo viên trong giáo dục, đào tạo ở Trường Sĩ quan Công binh là sự thống nhất
hữu cơ các yếu tố tri thức, tình cảm, ý chí, động cơ, thái độ, năng lực sư phạm quân sự
của người giáo viên, được huy động vào quá trình giáo dục, đào tạo nhằm trang bị tri
thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, năng lực hoạt động thực tiễn và xây dựng phẩm chất
đạo đức, nhân cách cho học viên đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đào tạo của Nhà trường.
Nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên ở Trƣờng Sĩ quan Công binh nói lên vai
trò chủ thể của họ trong giáo dục, đào tạo ở Nhà trƣờng. Các yếu tố cấu thành nhân tố
chủ quan của đội ngũ giáo viên trong giáo dục, đào tạo ở Trƣờng Sĩ quan Công binh
là một chỉnh thể thống nhất, tác động biện chứng lẫn nhau, tuy nhiên, vị trí, vai trò
của các yếu tố không ngang bằng nhau mà mỗi yếu tố có vị trí, vai trò khác nhau.
Tri thức, là yếu tố cơ bản của nhân tố chủ quan, là sự hiểu biết của con ngƣời
về tự nhiên, xã hội và chính bản thân con ngƣời; là lƣợng thông tin mà con ngƣời
lĩnh hội đƣợc trong quá trình học tập và tham gia các hoạt động xã hội. Tri thức là
kết quả của quá trình nhận thức, đồng thời là cơ sở, điều kiện để con ngƣời sáng tạo
tri thức mới. Thông thƣờng tri thức đƣợc phân loại theo cấp độ khái quát hoặc theo
lĩnh vực khái quát. Xét theo cấp độ khái quát có tri thức cảm tính, tri thức lý tính; tri
thức kinh nghiệm và tri thức lý luận. Xét về phạm vi khái quát có tri thức tự nhiên,
tri thức xã hội và tri thức về bản thân con ngƣời. Căn cứ vào hoạt động giáo dục,
đào tạo của đội ngũ giáo viên ở Trƣờng Sĩ quan Công binh có thể phân thành các
dạng tri thức căn bản nhƣ: tri thức về khoa học tự nhiên và kỹ thuật, công nghệ, tri
thức về khoa học xã hội và nhân văn nói chung, trong lĩnh vực quân sự nói riêng, tri
thức về khoa học quân sự, tri thức về chuyên ngành công binh.
Tri thức về khoa học tự nhiên và xã hội, là những hiểu biết của mỗi ngƣời về
tự nhiên và xã hội, kể cả về con ngƣời, đây là những kiến thức mà ngƣời giáo viên
thu nhận đƣợc từ quá trình học tập, nghiên cứu trong hệ thống giáo dục quốc gia và
quân đội, là cơ sở, để đội ngũ giáo viên tiếp thu, lĩnh hội hệ thống tri thức khoa học
và kinh nghiệm lịch sử đáp ứng yêu cầu giảng dạy ở Nhà trƣờng.
Tri thức khoa học xã hội và nhân văn quân sự, là những hiểu biết của con

với nhiệm vụ đƣợc phân công trong giáo dục, đào tạo của Nhà trƣờng. Tình cảm của
ngƣời giáo viên là động lực thúc đẩy quá trình nhận thức về đƣờng lối, chức năng,
nhiệm vụ của quân đội và của bản thân mình, từ đó điều chỉnh, thái độ của họ trong
quá trình công tác. Theo V.I.Lênin: “không có sự “xúc cảm của con ngƣời” thì xƣa

15


nay không có và không thể có sự tìm tòi chân lý” [26, tr. 131]. Khi ngƣời giáo viên có
tình cảm nghề nghiệp sâu sắc sẽ thôi thúc họ đi tìm chân lý, tìm con đƣờng hiệu quả
nhất trong thực hiện hành vi nghề nghiệp của bản thân.
Trong nhân tố chủ quan, bên cạnh tình cảm phải kể tới ý chí, đây là mặt năng
động của ý thức xã hội, là sức mạnh tạo ra năng lực hoạt động có mục đích của con
ngƣời. Điều này giúp cho ngƣời giáo viên tích cực, thƣờng xuyên phấn đấu vƣơn
lên, khắc phục mọi khó khăn hoàn thành nhiệm vụ. Nhiệm vụ càng khó khăn, gian
khổ, nguy hiểm đòi hỏi sự nỗ lực, sức chịu đựng và sức mạnh con ngƣời càng cần
đến vai trò của ý chí. Ý chí của đội ngũ giáo viên Trƣờng Sĩ quan Công binh là kết
quả của quá trình nhận thức khoa học với niềm tin cộng sản của ngƣời quân nhân
cách mạng. Chỉ có niềm tin trên cơ sở khoa học, với tình cảm cách mạng trong
sáng, với ý chí quyết tâm cao ngƣời giáo viên mới có động lực vƣơn lên, vƣợt qua
mọi khó khăn hoàn thành nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của Nhà trƣờng. Nói về vai
trò, sức mạnh của ý chí, Hồ Chí Minh viết: “không có việc gì khó, chỉ sợ lòng
không bền…” [36, tr. 95].
Động cơ, thái độ, trách nhiệm cũng là vấn đề cơ bản trong nhân tố chủ quan
của con ngƣời. Động cơ, thái độ của đội ngũ giáo viên Trƣờng Sĩ quan Công binh là
hệ thống các nhu cầu, mục đích giảng dạy, là nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy hoạt
động giáo dục, đào tạo, là cơ sở tạo nên tính tích cực, chủ động của họ trong việc
chuẩn bị nội dung, phƣơng pháp truyền thụ, rèn luyện kỹ năng, xây dựng phẩm
chất, nhân cách cho ngƣời học. Trong giáo dục, đào tạo ngƣời giáo viên có động cơ,
thái độ đúng đắn, mục đích trong sáng, rõ ràng, sẽ là điều kiện tạo nên niềm hứng

đƣờng lối của Đảng, luật pháp của Nhà nƣớc, nghệ thuật quân sự, tri thức mới về
khoa học kỹ thuật và định hƣớng phát triển đạo đức, nhân cách cho ngƣời học để họ
có đƣợc những kiến thức cơ bản, toàn diện và phƣơng pháp tiếp cận vấn đề phục vụ
cho quá trình công tác trên từng cƣơng vị ở đơn vị cơ sở sau này.
Nhƣ vậy, nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên trong giáo dục, đào tạo ở
Trƣờng Sĩ quan Công binh là sự thống nhất biện chứng giữa tri thức, tình cảm, ý
chí, động cơ… và năng lực thực tiễn sƣ phạm tạo nên những phẩm chất, năng lực
bên trong của họ. Tuy nhiên, nó không là yếu tố ẩn kín bên trong chủ thể, mà nó
luôn đƣợc biểu hiện ra bên ngoài thông qua hệ thống phẩm chất, hành vi, thao tác sƣ
phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của họ.

17


1.1.2. Vai trò nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên trong giáo dục, đào
tạo ở Trường Sĩ quan Công binh
Trải qua hơn 60 năm xây dựng và trƣởng thành, Trƣờng Sĩ quan Công binh đã
thực sự trở thành một trung tâm đào tạo cán bộ, sĩ quan cho binh chủng, cho quân
đội. Vị thế của Nhà trƣờng ngày càng đƣợc nâng cao. Sở dĩ có đƣợc những thành
tựu đó là do công lao đóng góp của các thế hệ cán bộ, giảng viên, học viên, quân
nhân chuyên nghiệp, công nhân viên chức quốc phòng, chiến sĩ trong toàn Nhà
trƣờng, trong đó có vai trò rất quan trọng của các thế hệ đội ngũ nhà giáo.
Nói đến vai trò nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên là nói đến mặt tích cực,
chủ động, sáng tạo của ngƣời giáo viên trong nhận thức và trong hoạt động thực tiễn sƣ
phạm của họ. Vai trò là chức năng, tác dụng của cái gì hoặc của ai trong sự vận động
phát triển của nhóm của tập thể nói chung. Thông thƣờng, ngƣời ta hiểu vai trò là chức
năng, vai trò là ý nghĩa tác dụng… Theo nghĩa đó có thể khái quát: Vai trò nhân tố chủ
quan của đội ngũ giáo viên trong giáo dục, đào tạo ở Trường Sĩ quan Công binh là sự
tích cực trong hoạt động giáo dục, đào tạo, là tác động vào đối tượng nghiên cứu của
đội ngũ giáo viên vào học viên để nâng cao hiệu quả giáo dục, đào tạo.

tạo. Trong đó, đội ngũ giáo viên có vai trò quan trọng, có ý nghĩa quyết định nâng
cao chất lƣợng giảng dạy của nhà trƣờng. Với tƣ cách là nhà giáo dục, lại là ngƣời
đi trƣớc đƣợc đào tạo cơ bản, chuyên sâu, ngoài trình độ tri thức, họ còn có nhiều
kinh nghiệm và vốn sống thực tiễn quân sự. Họ có đủ điều kiện để truyền thụ, trang
bị những tri thức, kinh nghiệm cho ngƣời học theo chƣơng trình, nội dung đào tạo,
đồng thời, định hƣớng cho ngƣời học nhận thức đƣợc mục đích học tập, rèn luyện
từ đó xây dựng lý tƣởng, tinh thần vƣơn lên đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đề ra.
Chất lƣợng giảng dạy là tổng hợp của nhiều yếu tố tác động biện chứng lẫn
nhau, trong đó yếu tố hàng đầu là chất lƣợng nội dung bài giảng, phƣơng pháp
giảng dạy, sử dụng phƣơng tiện, kiểm tra đánh giá kết quả.
Chất lƣợng nội dung bài giảng là sự phản ánh hàm lƣợng khoa học, nông sâu
của ngƣời thầy cả về tri thức lý luận và tri thức thực tiễn. Tuy nhiên, độ sâu về tri
thức chƣa đảm bảo cho nội dung bài giảng có chất lƣợng cao, mà còn đòi hỏi sự phù
hợp giữa hàm lƣợng tri thức truyền thụ và khả năng nhận thức của ngƣời học. Đào
tạo đại học quân sự ở Trƣờng Sĩ quan Công binh hiện nay với một hệ thống chƣơng
trình, nội dung hết sức phong phú, là tổng hợp hệ thống tri thức khoa học tự nhiên, xã

19


hội, kỹ thuật công nghệ và chuyên ngành quân sự. Những yếu tố đó là nội dung để
nâng cao chất lƣợng bài giảng mà ở đó ngƣời dạy là chủ thể. Nói cách khác, chƣơng
trình, nội dung là hệ thống tri thức khoa học là điều tối quan trọng tác động tới quá
trình đào tạo, tuy nhiên tầm quan trọng đó có đƣợc thể hiện, đƣợc bộc lộ hết ý nghĩa
của nó hay không phải thông qua vai trò nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên.
Nhân tố chủ quan của đội ngũ giáo viên còn đƣợc biểu hiện ở khả năng truyền
thụ, mà trực tiếp nhất là phƣơng pháp giảng dạy. Với chủ quan của mình, ngƣời dạy
có thể tìm kiếm cách thức, biện pháp, thủ thuật để truyền thụ tri thức, rèn luyện kỹ
năng, kỹ xảo và tổ chức điều khiển hoạt động nhận thức của học viên một cách phù
hợp. Hoạt động của đội ngũ giáo viên không đơn thuần chỉ là truyền đạt các kiến

triển phẩm chất, đạo đức, nhân cách của ngƣời học viên.
Phẩm chất, đạo đức, nhân cách là những yếu tố đặc biệt quan trọng của ngƣời
học viên sĩ quan. Những phẩm chất đó là kết quả của quá trình giáo dục, đào tạo và
quá trình nhận thức, rèn luyện của mỗi ngƣời. Phẩm chất, đạo đức, nhân cách của
ngƣời học viên đƣợc hình thành, phát triển trên cơ sở nhận thức của họ về bản chất
cách mạng khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, đƣờng lối,
quan điểm của Đảng, nhiệm vụ của quân đội và đƣợc chuyển hoá thành niềm tin, lẽ
sống của mỗi ngƣời. Hiện nay, cuộc đấu tranh trên lĩnh vực chính trị, tƣ tƣởng diễn
ra rất gay go, phức tạp, quyết liệt, các thế lực phản động, cơ hội đang tìm mọi cách
công kích, xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, đƣờng lối,
quan điểm của Đảng, chống phá sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của Đảng,
quân đội và nhân dân ta. Mặt khác, sự tác động của mặt trái cơ chế thị trƣờng làm
ảnh hƣởng không nhỏ đến đời sống tinh thần của cán bộ, chiến sĩ. Những tiêu cực
đó, ngày đêm đang làm băng hoại những giá trị đạo đức truyền thống, tha hoá nhân
cách con ngƣời, làm cho một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên thoái hoá, biến
chất phai nhạt mục tiêu, lý tƣởng chiến đấu, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” về
phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống. Điều đó, tác động không nhỏ đến tâm tƣ, tình
cảm của ngƣời học viên ở Trƣờng Sĩ quan Công binh. Do đó, giáo dục nâng cao
phẩm chất, đạo đức, nhân cách cho ngƣời học viên ở Nhà trƣờng là vấn đề có ý
nghĩa hàng đầu trong giáo dục, đào tạo của Nhà trƣờng.
Đội ngũ giáo viên là lực lƣợng nòng cốt trong công tác giáo dục, đào tạo ở nhà
trƣờng, quá trình truyền thụ tri thức, đồng thời là quá trình đấu tranh vạch trần âm

21