Đề tài sáng kiến kinh nghiệm
Lớp 5

PHẦN 1. THỰC TRẠNG ĐỀ TÀI
Năm học 2017-2018, tơi được phân cơng phụ trách lớp Năm với 31 học
sinh. Hầu hết học sinh của lớp tơi chủ nhiệm còn rất hạn chế khi làm bài
Tập làm văn. Sau khi nghiên cứu sách giáo khoa Tiếng Việt 4, tơi nhận thấy
học sinh lớp Bốn đã được học văn miêu tả về đồ vật, cây cối, con vật, nhưng
qua khảo sát chất lượng đầu năm của mơn Tiếng Việt với 31 bài tập làm văn
kết quả như sau:
TS
HS

Bài hồn thành tốt

Bài hồn thành

Bài chưa hồn
thành

SL
TL
SL
TL
SL
TL
3
9,67%
21
67,75%
7


Đề tài sáng kiến kinh nghiệm
Lớp 5

- Rèn luyện cho học sinh kĩ năng tìm hiểu đề văn miêu tả.
- Củng cố kiến thức và rèn kĩ năng viết văn cho học sinh.
- Bợc lợ cảm xúc trong bài văn.
PHẦN 3. BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT
I. Hướng dẫn học sinh lưu ý khi làm từng kiểu bài văn miêu tả:
1. Đối với kiểu bài tả người:
Tả người cần lưu ý tả được hai mặt: tả ngoại hình (hình dáng bên
ngồi), tả tính tình (đời sống nợi tâm). Khi tả, phải biết tập trung vào tả
những đường nét ngoại hình tiêu biểu, những cá tính riêng biệt mà ít thấy
hoặc khơng thấy được ở người khác. Nếu miêu tả ngoại hình (dáng người,
làn da, mái tóc, đi đứng...) mà khơng miêu tả nợi tâm (thái đợ, tư tưởng, suy
nghĩ,...) và hành đợng của người được miêu tả thì con người hiện lên trong
bài văn sẽ trở nên đơn điệu, vơ hồn, cứng nhắc. Vì vậy cần đan xen giữa tả
ngoại hình và tính tình để làm nổi rõ c̣c sống nợi tâm, c̣c sống hoạt
đợng của người được tả.
Ví dụ: Trong bài “Bà Tơi”- Tiếng Việt 5- Tập I có đoạn:
“ Bà tơi ngồi cạnh tơi chải đầu. Tóc bà đen và dày kì lạ, phủ kín cả hai
vai, xỗ xuống ngực, xuống đầu gối. Mợt tay khẽ nâng mớ tóc lên và ướm
trên tay, bà đưa mợt cách khó khăn chiếc lược thưa bằng gỗ vào mớ tóc dày.
Giọng bà trầm bổng, ngân nga như tiếng chng. Nó khắc sâu vào trí nhớ
tơi dễ dàng, và như những đố hoa, cũng dịu dàng, rực rỡ, đầy nhựa sống.
Khi bà mỉm cười, hai con ngươi đen sẫm nở ra long lanh, dịu hiền khó tả,...”
Tác giả đã quan sát tả khi bà cười với ánh mắt dịu hiền (tả tính tình).
2. Đối với kiểu bài tả cảnh sinh hoạt:
Trọng tâm của bài văn tả cảnh sinh hoạt là nói tới hoạt đợng của con
người, hoạt đợng của con người ln gắn liền với thời gian và khơng gian.

- Xúc giác: Gió bỗng thấy mát lạnh, nhuốm hơi nước.
- Khứu giác: Biết được mùi nồng ngai ngái, xa lạ man mác của những
trận mưa đầu mùa.
- Thính giác: Nghe thấy tiếng gió thổi, tiếng mưa rơi, tiếng sấm, tiếng
hót của chào mào.
II. Rèn luyện cho học sinh kĩ năng tìm hiểu đề văn miêu tả:
Ở lớp năm, học sinh được học Tập làm văn miêu tả theo những đề
bài cho trước với những u cầu nhất định. Tìm hiểu đề là kĩ năng đầu tiên
mà học sinh phải tiến hành trong q trình làm bài. Ở đây giáo viên cần giúp
học sinh biết cách xác định u cầu của đề, tránh được sự lúng túng trong
q trình triển khai bài viết, dẫn đến viết xa đề, lạc đề.
Để giúp học sinh thực sự thuần thục kĩ năng tìm hiểu đề văn miêu tả,
cần chú ý hướng dẫn các em mợt số thao tác sau đây khi tìm hiểu đề.
Ví dụ: Đề bài ở tuần 4 lớp Năm như sau:
Tả cảnh mợt buổi sáng (hoặc trưa, chiều) trong mợt vườn cây (hay trong
cơng viên, trên đường phố, trên cánh đồng, nương rẫy).
Người thực hiện: Lục Thò Á Múi

Trang 3


Đề tài sáng kiến kinh nghiệm
Lớp 5

Với đề bài trên, ẩn chứa 3 u cầu sau:
- u cầu về thể loại của đề là: Miêu tả (thể hiện ở từ “Tả”).
- u cầu về nợi dung là: Buổi sáng (hoặc trưa, chiều) thể hiện ở cụm
từ “cảnh mợt buổi sáng (hoặc trưa, chiều)”.
- u cầu về trọng tâm là: Ở trong mợt vườn cây (hay trong cơng
viên….).

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm
Lớp 5

Ở bài tập, sau khi phân đoạn bài văn “Hồng hơn trên sơng Hương” và
xác định nợi dung của từng đoạn, có thể u cầu các em thực hiện thêm hai
nhiệm vụ để chuẩn bị cho bài tập 2:
+ Dựa vào cấu tạo bài văn miêu tả cây cối để xác định ba phần: mở bài,
thân bài, kết bài và tìm nợi dung chính từng phần của bài văn tả cảnh
“Hồng hơn trên sơng Hương”( TV5- tập 1).
+ Xác định cách tả, thứ tự tả ở phần thân bài.
Với bài tập 2 tơi dẫn dắt học sinh nhớ lại cách tả, trình tự tả bài “Quang
cảnh làng mạc ngày mùa” (tả màu vàng của các sự vật, con vật, màu đỏ của
mấy quả ớt…, tả con người thời tiết trong những ngày mùa, tả lần lượt từng
sự vật đối tượng).
Từ kết quả của bài tập 1 và bài tập 2, từ ghi nhớ về cấu tạo bài văn tả cây
cối đã học được nhắc lại, học sinh rút ra được cấu tạo bài văn tả cảnh. Sau
đó tơi cho các em so sánh cấu tạo của bài văn tả cảnh với bài văn tả cây cối
để nắm vững bài và thấy được sự gần gũi về cấu tạo, cách tả ở thân bài của
hai bài văn này.
2. Về kĩ năng:
Trong phân mơn tập làm văn, kĩ năng viết văn miêu tả có thể chia thành
các nhóm sau:
- Nhóm kĩ năng giúp học sinh tiếp cận, chuẩn bị cho việc sản sinh ra văn
bản gồm có kĩ năng phân tích đề bài, kĩ năng tìm ý và lựa chọn ý, kĩ năng
xây dựng dàn ý trong bài văn miêu tả.
- Nhóm kĩ năng viết văn miêu tả gồm các kĩ năng: dùng từ đặt câu, viết
đoạn, liên kết đoạn văn thành bài văn.
- Nhóm kĩ năng kiểm tra kết quả (được dùng trong giai đoạn kiểm tra kết
quả bài làm của học sinh) gồm các kĩ năng sau: kĩ năng phát hiện lỗi, từ lỗi
về cách dùng từ, lỗi chính tả, lỗi đặt câu đến lỗi viết văn bản, lỗi về nợi

ấn tượng khác nhau khi giao tiếp. Nhưng đó là những người em khơng thân
thiết lắm nên khơng thể vỗ về, đợng viên và chăm sóc em hằng ngày được.
Chỉ có mẹ là người vĩ đại nhất, mẹ ln u q em.
Với cách mở bài này giáo viên nên khuyến khích học sinh có năng
khiếu vận dụng để viết bài, giúp các em nâng dần khả năng viết văn, phát
triển tâm hồn văn.
+ Mở bài theo cách bợc lợ cảm xúc: là nêu cảm xúc nổi bật; bợc lợ
tình cảm chân thành, u mến... hoặc ngược lại của bản thân người viết về
đối tượng được miêu tả.
Ví dụ: Đường ơi! Đường có nhận ra em khơng? Em là “ Tí con” đây mà.
Hơm nay, sau mấy tháng hè về thăm ngoại, em lại được đặt đơi bàn chân
nhỏ lên mặt đường mát rượi, thân thương.
b. Hướng dẫn học sinh viết phần thân bài:
Thân bài là phần chính của bài văn nên phần này gồm nhiều đoạn
văn và chứa đựng nhiều ý nghĩa quan trọng nhất. Phần thân bài tập trung
Người thực hiện: Lục Thò Á Múi

Trang 6


Đề tài sáng kiến kinh nghiệm
Lớp 5

miêu tả những nét nổi bật, riêng biệt nhất của đối tượng. Các ý phải được
sắp xếp theo trình tự hợp lí để đối tượng được miêu tả hiện lên rõ nét, sinh
đợng và biểu cảm.
Điều quan trọng ở phần thân bài là phải biết diễn tả liền mạch suy
nghĩ, cảm xúc của người viết, trong sáng trong tình cảm, sắp xếp các ý
thành những đoạn văn mạch lạc. Mỗi đoạn văn nên tập trung nêu bật, làm rõ
mợt dụng ý miêu tả. Có thể đó là mợt ý về khơng gian, thời gian hoặc mợt ý


là các em phải biết chọn lọc những chi tiết tiêu biểu, đặc sắc để đưa vào đó
thì bài văn mới nổi bật được trọng tâm, thốt khỏi bệnh khn sao, máy
móc. Tránh viết mợt cách mơng lung, dễ lạc đề.
Ví dụ: Khi tả hình dáng cơ giáo thì trọng tâm là những nét đặc sắc về
hình dáng của cơ, khơng nên chăm chú tả kĩ những đồ dùng cơ mang như:
giỏ sách, đơi dép,...
Giáo viên nên giúp các em chọn lọc những chi tiết đặc sắc để đưa
vào bài văn.
Ví dụ:
+ Tả bố đang đọc báo thì chọn chi tiết: tư thế ngồi (nằm) mắt
chăm chú vào tờ báo…
Hoặc: + Tả mợt cơn mưa thì tả cảnh nổi bật: bầu trời trước khi mưa,
trong mưa: âm thanh những hạt mưa. Sau mưa: cảnh vật được giợi rửa…
+ Tả mợt dòng sơng q em vào buổi sáng: mặt sơng đón những
tia nắng ấm áp, các phương tiện trên sơng, cảnh hai bên bờ sơng…
+ Tả đường làng vào buổi chiều: hồng hơn bng xuống, khơng
khí dễ chịu, trên đường làng các bác nơng dân đi làm đồng về…
Sau khi tìm được các ý, giáo viên hướng dẫn các em sắp xếp các ý để
viết thành bài văn tránh liệt kê chi tiết khi tả và hạn chế tả mà như kể bằng
cách giúp các em diễn đạt có sử dụng biện pháp nghệ thuật để bài văn trở
nên sinh đợng, hấp dẫn người đọc.
Ví dụ: Khi tả về cơ gồm các chi tiết: ngồi ba mươi tuổi, dong dỏng cao,
mặt tròn, trắng, tóc đen, dài, giản dị, hiền lành.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh phát triển các ý thành câu văn: “Cơ em
ngồi ba mươi tuổi. Người dong dỏng cao. Mặt cơ tròn và trắng. Tóc cơ đen
và dài. Tính cơ rất giản dị và hiền lành.
- Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh sửa câu văn cho hay kết hợp sử
dụng biện pháp nghệ thuật để phát triển thành đoạn văn logic, sinh đợng
hơn: “Cơ em ngồi ba mươi tuổi. Người dong dỏng cao, mặt cơ hơi tròn và

- Dọn dẹp lớp xong, em có cảm giác gì?( Lớp học sạch sẽ, thật mát mẻ).
- Giờ ra chơi kết thúc, trên khn mặt của mọi người thể hiện điều gì?
( Khn mặt ai cũng vui vẻ, rạng rỡ, nhưng nhiều bạn tỏ vẻ luyến tiếc).
Tương tự như vậy, tơi u cầu học sinh đưa ra những suy nghĩ, cảm
xúc, nhận xét trước mợt sự vật hay hiện tượng bất kì. Bài văn của học sinh
hạn chế được nhược điểm khơ khan, liệt kê sự việc, mà thấm đượm cảm xúc
của người viết.
PHẦN 4. KẾT QUẢ
Sau khi áp dụng những kinh nghiệm trên vào việc giảng dạy phân mơn
Tập làm văn, đến cuối học kì I các em đã nắm được mợt số vốn kiến thức
nhất định để học có hiệu quả phân mơn Tập làm văn. Cả lớp đều ham thích
mơn học, khơng sợ sệt khi đến tiết Tập làm văn như đầu năm học nữa. Bài
làm của các em đa số đã có tiến bợ, học sinh nắm được cách sắp xếp ý, bố
cục chặt chẽ, dùng từ chính xác, viết câu văn trơi chảy, mạch lạc, bước đầu
có hình ảnh, cảm xúc, hiểu và vận dụng khá tốt các biện pháp tu từ trong các
bài Tập làm văn của mình. Các em cảm thụ được bài văn, đọc bài trơi chảy,
hiểu đúng nợi dung bài, nhất là rất tự tin khi đến tiết học Tập làm văn.
Với kết quả trên, thế là chẳng phụ lòng, đến nay kết quả làm bài đã đạt
được như điều tơi mong muốn: khơng còn bài chưa hồn thành. Cụ thể:
TS
HS
31

Bài hồn thành tốt
SL
6

TL
19,35%


và của tổ chun mơn.
PHẦN 5. KẾT LUẬN
1. Tóm lược giải pháp
Q trình thực hiện các kĩ năng phân tích đề, tìm ý, quan sát, viết
các phần mở bài, thân bài, kết bài, học sinh được mở rợng hiểu biết về c̣c
sống theo các chủ điểm đã học. Việc phân tích dàn bài, lập dàn ý, chia đoạn
trong bài văn miêu tả, quan sát đối tượng… góp phần phát triển kĩ năng
phân tích tổng hợp, phân loại của học sinh. Tư duy hình tượng của trẻ được
rèn luyện nhờ vận dụng các biện pháp nghệ thuật khi tả cảnh và tả người.
Học văn miêu tả, học sinh cũng có điều kiện tiếp cận với vẻ đẹp của con
người, thiên nhiên qua các bài văn, đoạn văn miêu tả điển hình. Khi phân
tích đề văn miêu tả, học sinh lại có dịp hướng tới cái chân, cái thiện, cái mỹ
được định hướng trong các đề bài. Khi quan sát đối tượng miêu tả học sinh
được rèn luyện cách nhìn đối tượng trong quan hệ gần gũi giữa con người
với thiên nhiên. Những cơ hợi đó làm cho tình cảm u mến, gắn bó với
thiên nhiên, con người và sự vật xung quanh của trẻ nảy nở, tâm hồn tình
cảm của trẻ thêm phong phú. Đó là những nhân tố quan trọng góp phần hình
thành nhân cách tốt đẹp của trẻ nói chung và các bài văn miêu tả nói riêng.
Ngồi ra Tập làm văn còn là phân mơn có tính chất tổng hợp và sáng tạo
cao. Cho nên mỗi bài văn của từng học sinh là mợt tác phẩm văn học của

Người thực hiện: Lục Thò Á Múi

Trang 11


Đề tài sáng kiến kinh nghiệm
Lớp 5

các em, chúng ta phải tơn trọng nó, giúp đỡ để mỗi ngày có được nhiều học