ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN NGỌC LONG

BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP
CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN NGỌC LONG

BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP
CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN

trường THPT thành phố Hải Phòng đã cung cấp cho tôi những tư liệu bổ ích
giúp tôi hoàn thành luận văn này.
Xin cảm ơn gia đình, người thân và tất cả bạn bè đã sự động viên, giúp
đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận văn.
Mặc dù đã cố gắng nhưng luận văn cũng không thể tránh khỏi một số
thiếu sót. Tác giả mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ thầy cô, đồng
nghiệp và bạn bè.
Xin chân thành cảm ơn!
Tác giả

Nguyễn Ngọc Long

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐiiHTN




MỤC LỤC
LƠI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT................................................ iv
Phần 1: MỞ ĐẦU ............................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu..................................................................................... 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .............................................................. 3
4. Giả thuyết khoa học ...................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 3
6. Phạm vi nghiên cứu....................................................................................... 3
7. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 4

1.4. Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên THPT
........ 20
1.4.1. Lập kế hoạch bồi dưỡng........................................................................ 20
1.4.2. Tổ chức hoạt động bồi dưỡng ............................................................... 21
1.4.3. Chỉ đạo, triển khai hoạt động bồi dưỡng............................................... 22
1.4.4. Kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi dưỡng............................................... 24
1.4.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn
hướng nghiệp cho giáo viên Trung học phổ thông ........................... 25
Kết luận chương 1 ........................................................................................... 29
Chương 2. THỰC TRẠNG BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN
HƯỚNG NGHIỆP CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG .............................................................
30

2.1. Khái quát về khảo sát thực trạng.............................................................. 30
2.1.1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế của thành phố Hải Phòng...... 30
2.2. Mục đích, đối tượng, nội dung, phương pháp khảo sát thực trạng .......... 31
2.2.1. Mục đích nghiên cứu thực trạng ........................................................... 31
2.2.2. Đối tượng khảo sát ................................................................................ 31
2.2.3. Nội dung khảo sát.................................................................................. 31
2.2.4. Phương pháp khảo sát ........................................................................... 31
2.3. Thực trạng nhận thức của CBQL, GVTHPT thành phố Hải phòng về
kỹ năng tư vấn hướng nghiệp ........................................................... 31
2.3.1. Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên THPT thành phố Hải
Phòng về những yêu cầu đối với cán bộ làm công tác tư vấn
hướng nghiệp .................................................................................... 31
2.3.2. Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên THPT thành phố Hải Phòng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệ



nghiệp cho GV THPT thành phố Hải Phòng .................................... 48
2.5.4. Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn
hướng nghiệp cho GV THPT thành phố Hải Phòng......................... 49
2.5.5. Những yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn
hướng nghiệp cho GV THPT thành phố Hải Phòng......................... 50
Kết luận chương 2 ........................................................................................... 53
Chương 3. BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN
HƯỚNG NGHIỆP CHO GIÁO VIÊN THPT THÀNH PHỐ
HẢI PHÒNG ................................................................................... 54
3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp .................................................................. 54
Số hóa bởi Trung tâm Học l iệu –
ĐvHTN




3.2.1. Khảo sát nhu cầu bồi dưỡng để lập kế hoạch tổ chức bồi dưỡng kỹ năng
tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên THPT Thành phố Hải Phòng..........
56
3.2.2. Huy động nguồn lực xây dựng lực lượng báo cáo viên bồi dưỡng
KN TVHN cho giáo viên THPT Thành phố Hải Phòng................... 58
3.2.3. Chỉ đạo đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức bồi dưỡng theo
hướng phát huy vai trò chủ thể của giáo viên THPT tham gia
bồi dưỡng .......................................................................................... 60
3.2.4. Xây dựng các chế độ hỗ trợ về tài chính, cơ sở vật chất cho hoạt
động bồi dưỡng nâng cao kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho
giáo viên THPT ................................................................................. 63
3.2.5. Tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình tổ chức bồi dưỡng và
đánh giá kết quả bồi dưỡng............................................................... 64
3.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp .............................................................. 65

ĐH

: Đại học

GD&ĐT

: Giáo dục và đào tạo

GDHN

: Giáo dục hướng nghiệp

GV THPT

: Giáo viên trung học phổ thông

GV

: Giáo viên

HS

: Học sinh

KH-CN

: Khoa học - công nghệ

KN TVHN


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐivHTN




DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1.

Nhận thức của CBQL, GV THPT về mức độ cần thiết của các
yêu cầu đối với cán bộ làm công tác TV hướng nghiệp ............... 32
Bảng 2.2. Nhận thức của CBQL thành phố Hải phòng về mức độ cần
thiết của các kỹ năng tư vấn hướng nghiệp................................... 33
Bảng 2.3. Nhận thức của Giáo viên THPT thành phố Hải phòng ................. 34
Bảng 2.4. Đánh giá của CBQL thành phố Hải phòng về thực trạng kỹ
năng tư vấn hướng nghiệp của GV THPT .................................... 36
Bảng 2.5. Tự đánh giá của GV THPT thành Phố Hải phòng về thực
trạng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp............................................... 37
Bảng 2.6. Thực trạng công tác lập kế hoạch tổ chức hoạt động bồi
dưỡng kỹ năng tổ chức tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên
trung học phổ thông của Thành phố Hải Phòng............................ 44
Bảng 2.7. Đánh giá của CBQL, GV về các nội dung bồi dưỡng
KNTVHN cho GV THPT thành phố Hải Phòng .......................... 45
Bảng 2.8. Thực trạng tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp
cho GV THPT thành phố Hải Phòng ............................................ 47
Bảng 2.9. Biện pháp chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng tư vấn
hướng nghiệp cho giáo viên THPT Thành phố Hải Phòng ..............
48
Bảng 2.10. Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động bồi dưỡng kỹ năng
tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên THPT thành phố Hải
Phòng........... 49

THPT thành phố Hải Phòng ......................................................... 70

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐvHi TN




Phần 1: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Con người là trọng tâm của sự phát triển, là yếu tố quyết định đảm bảo
sự thắng lợi của sự nghiệp CNH - HĐH đất nước theo định hướng XHCN.
Trong quá trình CNH - HĐH, việc chuẩn bị cho thế hệ trẻ có năng lực nghề
nghiệp vững chắc phù hợp với xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế có ý nghĩa
hết sức quan trọng.
Giáo dục hướng nghiệp (GDHN) là một nhiệm vụ quan trọng trong nhà
trường phổ thông, thực hiện chức năng tạo cơ sở cho việc phân luồng học sinh
sau khi tốt nghiệp trung học. Văn kiện đại học Đảng IX đã khẳng định “Coi
trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh sau trung học, chuẩn bị
cho thanh niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu
kinh tế trong cả nước và từng địa phương”. GDHN nhằm mục đích giúp HS
(nhất là HS THPT) có được sự cân nhắc kỹ lưỡng khi chọn cho một hướng đi,
một nghề nghiệp cụ thể. Sự lựa chọn có ý thức, có cơ sở khoa học chính là cơ
sở giúp cá nhân HS có thể phát huy được một cách tối đa năng lực của mình,
phù hợp với yêu cầu xã hội, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục và đào tạo.
Trong những năm qua, GDHN nói chung và tư vấn hướng nghiệp nói
riêng đã được thực hiện trong các trường THPT dưới nhiều hình thức: thông
qua sinh hoạt hướng nghiệp; thông qua dạy nghề phổ thông; thông qua hoạt
động ngoại khóa hoặc tích hợp lồng ghép vào các môn học… song hiệu quả
giáo dục chưa cao. Đa số học sinh THPT không đánh giá đúng năng lực của
mình, chưa chọn được cho mình một nghề phù hợp với năng lực, hứng thú của

đề tài nghiên cứu của mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động tư vấn hướng
nghiệp, bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho GV THPT thành phố Hải
Phòng, đề tài đề xuất biện pháp bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho
giáo viên THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng, nhằm nâng cao năng lực tư
vấn hướng nghiệp cho đội ngũ GV, góp phần nâng cao hiệu quả công tác
hướng nghiệp trong nhà trường THPT.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ2HTN




3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên
THPT Thành phố Hải Phòng.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên THPT
thành phố Hải Phòng.
4. Giả thuyết khoa học
Hiệu quả hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh các trường
THPT thành phố Hải Phòng phụ thuộc một phần vào kỹ năng tư vấn hướng
nghiệp của đội ngũ giáo viên, nếu đánh giá đúng kỹ năng kỹ năng tư vấn
hướng nghiệp của đội ngũ giáo viên và đề xuất được các biện pháp bồi
dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên một cách khoa học, phù
hợp với điều kiện thực tiễn của các nhà trường thì sẽ nâng cao năng lực tư
vấn hướng nghiệp cho giáo viên THPT thành phố Hải Phòng.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu

chủ nhiệm lớp, GV làm cán bộ Đoàn và học sinh... để giúp cho việc phân tích
thực trạng và lý giải nguyên nhân, đồng thời nhằm làm tăng thêm tính khác
quan của kết quả thu được từ phương pháp khác.
* Phương pháp quan sát
Tiến hành quan sát quá trình tổ chức, công tác bồi dưỡng đồng thời quan
sát việc tổ chức hoạt động tư vấn hướng nghiệp của giáo viên THPT để thu
thập thêm các cứ liệu làm rõ thực trạng công tác bồi dưỡng tư vấn hướng
nghiệp cho giáo viên THPT.
* Phương pháp chuyên gia
Phương pháp này được sử dụng trong đề tài để thu thập ý kiến kinh
nghiệm quản lý bồi dưỡng của các chuyên gia để từ đó xây dựng, bổ sung, hoàn
thiện các biện pháp bồi dưỡng tư vấn hướng nghiệp cho sát với đối tượng, sát
với thực tế
7.3. Nhóm phương pháp bổ trợ
Sử dụng toán thống kê và một số phần mềm tin học để xử lý các kết quả
điều tra khảo sát, kết quả khảo nghiệm.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ4HTN




8. Cấu trúc của luận văn
Luận văn ngoài Phần Mở đầu; Kết luận; Danh mục tài liệu tham khảo;
Phụ lục, nội dung đề tài gồm 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận về bồi dưỡng kỹ năng hướng nghiệp cho giáo
viên THPT.
Chương 2. Thực trạng về bồi dưỡng kỹ năng hướng nghiệp cho giáo viên
THPT thành phố Hải Phòng.
Chương 3. Biện pháp bồi dưỡng kỹ năng hướng nghiệp cho giáo viên

giáo dục, viết tài liệu trong giáo dục và hè thứ tư gồm kiến thức nâng cao, kĩ
năng nhận xét, vấn đề lập kế hoạch giảng dạy, viết tài liệu giảng dạy sách giáo
khoa, sách tham khảo,…
Tại Nhật Bản, việc bồi dưỡng và đào tạo lại cho giáo viên và giáo viên
THPT quản lý giáo dục là nhiệm vụ bắt buộc đối với người lao động sư phạm.
Tùy theo thực tế của từng đơn vị cá nhân mà các cấp quản lý giáo dục đề ra các
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ6HTN




phương thức bồi dưỡng khác nhau trong một phạm vi theo yêu cầu nhất định.
Cụ thể là mỗi trường cử từ 3 đến 5 giáo viên được đào tạo lại một lần theo
chuyên môn mới và tập trung nhiều vào đổi mới phương pháp dạy học.
Tại Thái Lan, từ 1998 việc bồi dưỡng giáo viên được tiến hành ở các trung
tâm học tập cộng đồng nhằm thực hiện giáo dục cơ bản, huấn luyện kĩ năng
nghề nghiệp và thông tin tư vấn cho mọi người dân trong xã hội.
Triều Tiên là một trong những nước có chính sách rất thiết thực về bồi
dưỡng và đào tạo lại đội ngũ giáo viên. Tất cả đội ngũ giáo viên đều phải tham
gia học tập đầy đủ các nội dung chương trình về nâng cao trình độ và nghiệp vụ
chuyên môn theo quy định. Nhà nước đã đưa ra hai chương trình lớn được thực
thi hiệu quả trong thập kỉ vừa qua; đó là: “Chương trình bồi dưỡng giáo viên
mới” để bồi dưỡng giáo viên thực hiện trong 10 năm và “Chương trình trao
đổi” để đưa giáo viên đi tập huấn tại nước ngoài.
Giáo dục hướng nghiệp luôn là một vấn đề được các nước trên thế giới đặc
biệt quan tâm và bồi dưỡng giáo dục hướng nghiệp đã trở thành một nhiệm vụ
quan trọng với bất kỳ quốc gia dân tộc nào bởi việc bồi dưỡng hướng nghiệp
cho giáo viên tốt hay không sẽ ảnh hưởng lớn đến thế hệ sau này của cả quốc gia
đó.

kinh nghiệm bổ ích về hoạt động bồi dưỡng nâng cao năng lực sư phạm cho đội
ngũ giáo viên phổ thông nói chung và GV THPT nói riêng; đồng thời cũng bộc
lộ nhiều điều bất cập về nội dung, chương trình, hình thức tổ chức, cơ sở vật
chất, tài liệu, thời gian,... và đặc biệt cho thấy những hạn chế trong các công tác
quản lý của các cấp, dẫn đến hiệu quả bồi dưỡng thường xuyên chưa cao, chưa
đáp ứng kịp với sự phát triển giáo dục.
Do đó vấn đề quản lý hoạt động bồi dưỡng nâng cao chất lượng của đội
ngũ giáo viên nói chung và GV tư vấn hướng nghiệp nói riêng còn cần phải tiếp
tục nghiên cứu để đề ra những biện pháp hữu hiệu và có tính khả thi đáp ứng
yêu cầu của giai đoạn mới.
Khái quát các kết quả nghiên cứu nêu trên, có thể rút ra kết luận:
- Cùng với những nghiên cứu về GDHN, TVHN cho học sinh đã được
quan tâm nghiên cứu với tư cách là một nội dung của GDHN cho học sinh. Tuy
vậy, những nghiên cứu về TVHN cho học sinh cũng có bước thăng trầm. Các
công trình nghiên cứu không được thường xuyên và có giai đoạn (giữa những
năm 90 trở đi) vắng bóng các công trình nghiên cứu về vấn đề này.
- Nhìn chung, những công trình nghiên cứu trên đã có những tác động
nhất định đối với lĩnh vực tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trong nhà trường
phổ thông ở các cấp độ, các bình diện khác nhau, nhưng vẫn còn thiếu những
công trình đi sâu vào bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho GV THPT
trong giai đoạn nền kinh tế thị trường hiện nay, gắn với một khu vực, một vùng,
miền nhất định. Điều này, một lần nữa khẳng định tính cấp thiết của việc triển
khai nghiên cứu luận văn.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ9HTN




1.2. Một số khái niệm công cụ của đề tài




tìm cách giúp thân chủ bằng những phương pháp thích hợp đối với nhu cầu
thân chủ trong phạm vi tổng thể nghiên cứu về chính bản thân họ.
Từ những phân tích trên, có thể khẳng định: Tư vấn là một hoạt động
thông tin, là một tương tác xã hội giữa nhà tư vấn và người được tư vấn, trong
đó nhà tư vấn đưa ra những lời khuyên hoặc các gợi ý giúp đối tượng cần tư
vấn có được những thông tin và những tri thức cần thiết về những vấn đề mà
họ quan tâm.
* Tư vấn hướng nghiệp
Công tác tư vấn hướng nghiệp cũng giống như định hướng nghề và tuyển
chọn nghề được tiến hành trong những điều kiện kinh tế xã hội nhất định, có
những quy luật phát triển đặc thù, đồng thời được xem là biện pháp tác động
trực tiếp đến con người. Tư vấn hướng nghiệp là một trong những nhân tố hình
thành ở con người hệ thống thái độ đối với thế giới nghề nghiệp và đối với bản
thân mình.
Tuỳ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể mà ở mỗi nước có cách nhìn và cách gọi
khác nhau về tư vấn hướng nghiệp ví dụ như ở Mỹ, Canada thì gọi là “Hướng
dẫn chọn nghề” hay “Hướng dẫn con đường mưu sinh” và cho rằng: “Hướng
dẫn chọn nghề là quá trình giúp đỡ học sinh chọn nghề, là quá trình chuẩn bị
cho học sinh đi làm, cũng tức là quá trình giúp con người có cơ thành đạt trong
nghề”. Ở Liên Xô (cũ) các nhà nghiên cứu gọi là “Hướng nghiệp”, cho rằng:
“Hướng nghiệp gồm ba khâu là: định hướng nghề, tư vấn nghề, tuyển chọn
nghề, có nhiệm vụ chuẩn bị về tư tưởng và thực tế cho học sinh tốt nghiệp
trung học sẵn sàng tham gia lao động và lựa chọn nghề nghiệp.
Theo ý kiến của K.K. Platonov tư vấn hướng nghiệp là: “Hệ thống những
hình thức y học và những hình thức tác động đa dạng khác nhằm phát hiện và
khám phá những khả năng tinh thần và thể lực của học sinh trong lựa chọn”
[22].