ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO GIÁO VIÊN CHO TRẺ
TIẾP XÚC VỚI MÔI TRƯỜNG THIÊN NHIÊN
A. ĐẶT VẤN ĐỀ.
1. Lý do chọn đề tài.
Thiên nhiên không chỉ mang lại cho con người những cái cần thiết để sống mà còn
hấp dẫn chúng ta bởi những vẻ đẹp kỳ diệu. Thiên nhiên cần cho con người bao nhiêu thì
lại càng không thể thiếu được đối với trẻ thơ bấy nhiêu.
Có những cái bình thường tưởng chừng như cây cỏ, dòng sông, con suối, giọt
sương mai long lanh trên cành lá hay tiếng kêu rên rỉ của chú dế mèn ngoài bờ đê….đều
ảnh hưởng đến tình cảm và trí tuệ của các em. Hãy tạo mọi điêù kiện để cho trẻ đến với
thiên nhiên càng nhiều càng tốt, hãy để cho tất cả những âm thanh, màu sắc, hương vị của
thiên nhiên tràn ngập vào các giác quan, để lại trong tâm trí em nhỏ những ấn tượng tươi
mát trong lành. Vì càng nghe, càng nhìn nhiều màu sắc, âm thanh của thiên nhiên được
bao nhiêu, thì cảm giác và tri giác con người càng trở nên nhạy bén, tinh tế bấy nhiêu và
phạm vi xúc cảm biểu hiện sự phát triển tinh thần của con người càng rộng lớn bấy nhiêu.
Tách trẻ em ra khỏi thiên nhiên là một việc làm không bình thường, trái với quy luật phát
triển của chúng. Đời sống tinh thần của con em chúng ta sẽ phong phú biết nhường nào
nếu trẻ được tiếp xúc với thiên nhiên kỳ diệu.
Trong thời đại ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của môi trường công nghiệp hoá hiện đại hoá, sự bùng nổ về công nghệ thông tin.... trẻ em đang mất dần những sân chơi
thú vị, những bài đồng dao, những trò chơi dân gian, những câu chuyện cổ tích....Thực tế
trong những năm vừa qua giáo viên đã tổ chức cho trẻ tiếp xúc, trải nghiệm với môi
trường thiên nhiên. Tuy nhiên cũng có rất nhiều giáo viên chưa linh họat, sáng tạo trong
việc tổ chức các họat động, chưa cho trẻ được thực hành, trải nghiệm với môi trường thiên
nhiên, chưa nắm vững kiến thức, hình thức cũng như tích hợp lồng ghép các phương pháp.
Với những lý do cấp thiết như vậy và mong muốn góp một phần nhỏ vào việc phát triển
toàn diện cho trẻ qua việc tổ chức cho trẻ tiếp xúc với môi trường thiên nhiên quanh trẻ,
tôi chọn đề tài " Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên cho trẻ tiếp xúc với môi trường thiên
nhiên” góp phần giáo dục nhân cách toàn diện cho trẻ.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu:

1

mang tính nền tảng, những kĩ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát

2


triển tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và
cho việc học tập suốt đời”.
Để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ của ngành giáo dục mầm non đã triển khai thực
hiện chương trình mầm non, chương trình lựa chọn và sắp xếp theo hệ thống các chủ đề
thông qua các hoạt động giúp trẻ phát triển một cách toàn diện. Đặc biệt thông qua hoạt
động cho trẻ tiếp xúc với môi trường thiên nhiên, giáo viên tổ chức cho trẻ được trải
nghiệm, khám phá, nắm bắt và lĩnh hội các kiến thức và kỹ năng về MT thiên nhiên.
Thiên nhiên có tầm quan trọng đối với đời sống và sự phát triển của con người, con
người không thể sống mà tách rời thiên nhiên. Thiên nhiên là nguồn gốc sinh ra của cải vật
chất cho con người.
Môi trường tự nhiên là môi trường giáo dục rất hấp dẫn đối với trẻ. Hình thành ở
trẻ những biểu tượng về thiên nhiên hôm nay sẽ là cơ sở khoa học cho tương lai khi trẻ
tiếp thu những tri thức tự nhiên.
Thông qua hoạt động với thiên nhiên sẽ phát triển ở trẻ năng lực quan sát, khả năng
phân tích, so sánh, tổng hợp, phát triển trí thông minh, vốn sống, tình cảm thẩm mỹ, đạo
đức.
Thiên nhiên là kho tàng vô tận, làm giàu cho tâm hồn trẻ thơ, như trẻ không thể tự
mình có hiểu biết đúng đắn về thiên nhiên xung quanh dù chỉ là nhận thức ban đầu. vì vậy
người lớn tổ chức để hướng dẫn trẻ tiếp thu những biểu tượng đúng đắn về môi trường
thiên nhiên. Nhờ có giáo dục thiên nhiên mới trở thành những phương tiện để hình thành
nhân cách toàn diện cho trẻ.
2. Cơ sở thực tiễn:
Hiện nay các trường Mầm non trên địa bàn đều rất chú trọng đến việc xây dựng
môi trường thiên nhiên trong và ngoài lớp học để thu hút trẻ. Khi đến trường ngoài giờ học
các cháu rất mong được ra sân để chơi, để được tiếp xúc với cây cỏ hoa lá, các con vật

Vì vậy mọi hoạt động của nhà trường được chi bộ Đảng tập trung lãnh đạo, nhất trí cao.
Công đoàn của trường đạt công đoàn vững mạnh xuất sắc. Ban Giám hiệu trường đoàn
kết, năng động nhiệt tình trong mọi công tác chỉ đạo nên được giáo viên và phụ huynh tin
yêu, tín nhiệm. Đội ngũ giáo viên tâm huyết, nhiệt tình với nghề nghiệp, đồng sức đồng
lòng vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
3.2. Tình hình về việc tạo môi trường cho trẻ tiếp xúc với môi trường thiên nhiên.
3.1.Thuận lợi:
- Trường được bố trí một điểm trường, cảnh quan khuôn viên của khu vực nhà
trường rộng rãi thoáng mát, có đồ chơi ngoài trời, có vườn hoa, vườn rau, vườn thuốc nam,
cây xanh, cây cảnh được bố trí hài hòa hợp lý nhằm tạo cảnh quan môi trường thiên nhiên

4


xanh - sạch - đẹp là một điều kiện thuận lợi cho trẻ được trải nghiệm với môi trường thiên
nhiên.
- Trường được địa phương quan tâm đầu tư dựng xây dựng cơ sơ vật chất.
- Đội ngũ giáo viên trẻ khỏe, nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ, tự giác cao trong công
việc, có truyền thống đoàn kết, tương thân, tương ái, sẵn sàng giúp đỡ nhau trong mọi lĩnh
vực có tinh thần thống nhất cao và kỷ luật trong công tác. ham học hỏi nâng cao trình độ
năng lực chuyên môn, có trình độ đạt chuẩn và trên chuẩn. Được học tập bồi dưỡng về các
chuyên đề do cấp trên chỉ đạo.
- Được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của phòng giáo dục và đào tạo về chất lượng
chuyên môn.
- Nhà trường luôn tạo điều kiện cho chuyên môn hoạt động tốt, coi công tác chuyên
môn đặt lên nhiệm vụ hàng đầu.
- Nhà trường thường xuyên tổ chức các đợt bồi dưỡng chuyên đề cho cán bộ, GV.
- Các bậc phụ huynh cũng đã quan tâm đến việc học của con em mình nên cũng có
rất nhiều phụ huynh đã cùng phối hợp với giáo viên sưu tầm tranh, ảnh, các nguyên vật
liệu để phục vụ cho chủ đề.

cho trẻ tiếp xúc với môi trường thiên nhiên.
- Sưu tầm được nhiều nguyên phế liệu phục vụ cho trẻ tiếp

Tỷ lệ (%)

2/7

28,5

3/7

42,8

3/7

42,8

2/7
28,5
xúc với môi trường thiên nhiên..
II. Một số biện pháp trong việc chỉ đạo xây dựng môi trường hoạt động cho trẻ.
1. Thống nhất về nhận thức:
Sau khi dự các lớp bồi dưỡng chuyên đề, tham khảo, nghiên cứu tài liệu tôi đã tổ
chức tập huấn lại cho giáo viên về cách cho trẻ tiếp xúc với môi trường thiên nhiên, giáo
dục trẻ bảo vệ môi trường thiên nhiên. Tôi tổ chức tập huấn thông qua sinh hoạt chuyên
môn và thông qua hội thảo chuyên môn trong nhà trường. Ngoài ra tôi còn vận động giáo
viên sưu tầm tài liệu liên quan đến vấn đề này để cùng tham khảo, trao đổi, thống nhất
cách tổ chức có hiệu quả nhất trên trẻ để từ đó có kế hoạch chỉ đạo cụ thể, sâu sát.
2. Kế hoạch chỉ đạo cụ thể:
2.1. Chỉ đạo giáo viên tổ chức tốt hoạt động cho trẻ quan sát thiên nhiên.

- Lá bàng lúc mới nhú có màu xanh nõn, lá khi to màu xanh lục, lá già màu vàng, lá
sắp rụng màu đỏ, lá rụng xuống đất có màu nâu.
- Trong vườn trường có rất nhiêu loài hoa khác nhau, hay mỗi cây có một loại lá khác
nhau.

- Cũng là hoa nhưng có loài hoa có hương thơm như hoa hồng, hoa nhài nhưng
cũng có loài hoa không có hương thơm như hoa cây cau cảnh, hoa dừa cạn..
- Cũng là hoa nhưng có bông thì mọc thẳng từ dưới đất lên như hoa đồng tiền. Có
hoa thì nhiều bông kết lại thành chùm và thân leo như hoa giấy, có bông thì mọc từ cành
như hoa hồng, có hoa thì mọc từ thân cây như hoa dừa cảnh....

8


- Tên gọi của mỗi loài cây cũng có ý nghĩa của nó: gọi là cây hoa mào gà vì bông hoa
của cây giống mào của chú gà trống.

*Ví dụ:
Dạy trẻ phân biệt âm thanh của thiên nhiên: Tiếng kêu ấm áp của chim bồ câu
khác với tiếng hót trong trẻo của chim sơn ca, tiếng hót lảnh lót của chim chiền chiện...
Những nhận xét tinh vi về thiên nhiên giúp cho các em nhỏ cảm thụ được nhiều
dáng vẻ, cung bậc khác nhau của thiên nhiên, điều đó sẽ làm cho tâm hồn các em thêm tế

9


nhị, mềm mại, uyển chuyển để dễ dàng tiếp thu những cái hay, những cái đẹp từ cuộc
sống.
2.2. Chỉ đạo giáo viên tuyên truyền cho các bậc phụ huynh về tầm quan trọng của thiên
nhiên đối với cuộc sống của trẻ.

- Tận mắt ngắm khi mặt trời mọc, khi mặt trời lặn.
- Tự mình theo dõi hạt đậu nảy mầm, bông hoa hé nở rồi lụi tàn.
- Cảm nhận trận mưa rào rơi ướt hết quần áo....
- Chỉ cho trẻ vẻ đẹp của bầu trời, những áng mây có hình thù kỳ lạ, ánh trăng dịu dàng,
vòm trời đầy sao bao la hay cả sắc cầu vồng sau cơn mưa.....
+ Các bậc cha mẹ nên dành thời gian dạy trẻ đọc những bài thơ, ca dao, đồng dao, câu
chuyện về thiên nhiên để làm phong phú đời sống tâm hồn cho trẻ. Giáo viên nên cung cấp
cho cha mẹ trẻ những bài thơ, ca dao đó nếu bố mẹ trẻ chưa biết hoặc chưa có nhiều...
+ Các bậc cha mẹ nên dạy cho trẻ tình yêu thiên nhiên để góp phần hoàn thiện nhân
cách cho trẻ. Những em bé nào biết nâng niu những mầm sống như con gà mới nở, nụ hoa
mới hé, lo lắng cho hàng sậy mới trồng khi nghe tin bão về, xót thương luống cà chua qua
một đêm sương muối...thường là những em bé biết yêu thương, thân ái với bạn bè, biết
quan tâm, chăm sóc những em bé hơn, biết giúp đỡ ân cần đối với người già yếu, bệnh tật,
biết lễ phép với người lớn. Trái lại em bé nào có hành vi thô bạo với thiên nhiên như vặt

11


trụi lá cây trong vườn.......những em đó thường hay bắt nạt những em bé hơn mình, ăn nói
thô lỗ, vô lễ với người lớn và đặc biệt rất thích những trò ngịch phá gây nguy hiểm cho
người khác như đặt chướng ngại vật trên đường đi để người lớn vấp ngã..vv. Rõ ràng sự
thô bạo với thiên nhiên thường đi đôi với tính độc ác, ích kỷ đối với con người trong các em
nhỏ thiếu giáo dục. Chính vì vậy các em nhỏ cần được sự quan tâm của các bậc cha mẹ nhiều
hơn...
2.3. Chỉ đạo giáo viên tận dụng những không gian nhỏ hẹp để tạo môi trường thiên
nhiên.
Với những trường mầm non không có diện tích rộng rãi, thoáng mát mà không gian
chật hẹp chúng ta vẫn có thể tận dụng những khoảng không gian nhỏ hẹp để tạo một môi
trường thiên nhiên cho trẻ.
* Ví dụ:


* Làm thuyền từ mo cau.
- Nguyên vật liệu gồm có: Mo cau khô, keo con voi, kéo...
- Hướng dẫn trẻ cắt thuyền và buồm từ mo cau, giáo viên giúp trẻ dán thuyền.

* Làm con trâu từ lá mít.
Nguyên vật liệu gồm có: Lá mít hoặc lá ổi, lá bàng( tuỳ vào ý định của trẻ làm con trâu to
hay nhỏ) kéo, dây cột.
- Hướng dẫn trẻ cắt 2 phiến lá làm tai trâu, cuộn tròn lá lấy dây cột lại làm mình
trâu, lấy dây cột cuống lá xâu qua mình trâu.

14


* Làm chùm nho từ quả cây bằng lăng.
- Nguyên vật liệu gồm có: quả cây bằng lăng khô nhuộm màu tím, keo con voi.
- Hướng dẫn và giúp trẻ làm chùm nho theo ý thích.
* Làm con rùa từ vỏ quả dừa.
- Nguyên vật liệu gồm có: Nửa vỏ quả dừa khô, giấy đề can, hạt na, hạt hồng xiêm,
keo con voi...
- Hướng dẫn trẻ cắt dán đề can dán lên vỏ dừa khô làm mai rùa, dán hạt na làm mắt
rùa, dán hạt hồng xiêm làm chân rùa...
* Làm tranh từ cát nhuộm màu.
- Nguyên vật liệu gồm có: Hạt cát nhỏ mịn sấy khô và được nhuộm màu. Keo nước,
bìa kroky, bút màu..
- Hướng dẫn trẻ phác thảo hình ảnh đơn giản theo ý thích. Phết keo lên mặt bìa và rắc
cát màu lên, để khô trong bóng mát, không phơi ngoài nắng.
* Làm kèn từ lá chuối.
- Nguyên vật liệu gồm có: Lá chuối tươi, dây cột.
- Hướng dẫn trẻ tước lá chuối cuộn lại thành hình cái kèn, lấy dây cột và thổi.

d, Cách tổ chức trò chơi:
- Cô giới thiệu với trẻ những cây xanh và những bồn hoa, trẻ sẽ giúp người làm vườn
trồng cây xanh vào bồn. Tuy nhiên số cây xanh nhiều hơn số bồn hoa. Mỗi trẻ lên chơi
cầm một cây xanh và hát bài “ Em yêu cây xanh” và đi xung quanh các bồn cây, khi nào
nghe hiệu lệnh “ Trồng cây” thì mỗi trẻ phải tìm được cho mình một bồn cây để trồng cây
vào. Ai không trồng được cây thì phải nhảy lò cò. Khi trẻ đã quen với trò chơi cô có thể
đưa ra yêu cầu khó hơn là khi nghe hiệu lệnh trồng cây gì thì trẻ mới tìm cây đó để trồng
vào bồn cây.
* Trò chơi 2: Bé chọn hoa đúng.
a, Mục đích yêu cầu:
- Trẻ biết phân biệt các loài hoa khác nhau.
- Luyện cho trẻ khả năng quan sát, ghi nhớ.
b, Chuẩn bị:
- Một tấm bìa có vẽ các hình hoa in rỗng khác nhau, có những bông hoa giống nhau
nhưng có số lượng cánh khác nhau.
- Các bông hoa có hình giống với các bông hoa in rỗng cắt bằng xốp màu.
- Xốp dính 2 mặt....
c, Luật chơi:

16


- Trẻ phải tìm và gắn đúng bông hoa giống như hình bông hoa in rỗng.
d, Cách chơi:
- Cô cho trẻ quan sát các hình hoa in rỗng, nhận xét về độ to, nhỏ, hình dáng cánh
hoa....vv. Cho trẻ tìm và gắn các bông hoa vào các hình in rỗng.
* Trò chơi 3: Những con vật ngộ nghĩnh.
a, Mục đích yêu cầu:
- Trẻ phân biệt được tiếng kêu khác nhau của các con vật.
- Luyện khả năng thẩm âm của bộ môn âm nhạc cho trẻ.

- Trẻ biết xếp các loại quả, hoa,lá... theo yêu cầu của cô.
- Luyện cho trẻ kỹ năng định hướng trong sơ đồ.
b, Chuẩn bị:
- Sơ đồ vẽ đường về nhà của các con vật gắn xốp dính 2 mặt.
- Một số loại hoa, quả, lá ... khác nhau gắn xốp dính 2 mặt.
c, Luật chơi:
- Trẻ phải tìm đường về nhà cho các con vật bằng cách gắn đúng hoa, lá...dẫn đường
cho con vật về nhà.
d, Cách chơi:
- Cô cho trẻ quan sát sơ đồ tìm đường về nhà cho các con vật. Mỗi lượt chơi có 2 trẻ
thi đua cùng nhau. Khi nghe hiệu lệnh của cô. Vd: Các con hãy tìm đường về nhà cho chú
ong mật. Thì trẻ phải chọn và gắn những bông hoa có nhụy hoa vàng lên sơ đồ để dẫn
đường về nhà cho chú ong. Nếu nghe hiệu lệnh "tìm đường về nhà cho con sóc" thì trẻ tìm
và gắn hạt dẻ.... Nếu trẻ nào gắn sai loại quả, lá, hoa.... hoặc không tìm được đường về cho
các con vật là chưa đạt yêu cầu.
III. Những kết quả đạt được:
Sau một thời gian chỉ đạo giáo viên một số biện pháp cho trẻ tiếp xúc với môi trường
thiên nhiên tôi đạt được một số kết quả như sau:
* Đối với bản thân:
- Đã đúc rút được rất nhiều kinh nghiệm trong việc chỉ đạo giáo viên cho trẻ tiếp xúc
với môi trường thiên nhiên, biết lựa chọn được những giải pháp hay có hiệu quả có thể
vận dụng vào các công việc khác trong quá trình chỉ đạo chuyên môn.
- Nắm chắc nội dung, kỹ năng, ý nghĩa, cách thức tổ chức tạo môi trường thiên nhiên
cho trẻ hoạt động.
- Biết thiết kế các bài tập mở, tạo cảnh quan môi trường thiên nhiên phong phú đa
dạng

18



đội ngũ giáo viên như sau:
Trước thực ngiệm

Số líp:

Số líp:
Nội dung đánh giá

7

Tỷlệ

(11 giáo

(%)

viên)

19

Sau thực nghiệm
7
( 11
giáo
viên)

Tỷ
lệ(%)



85,7

2/7

28,5

7/7

100

thiên nhiên.
- Sưu tầm được nhiều nguyên phế liệu phục
vụ cho trẻ tiếp xúc với môi trường thiên nhiên.
* Về phía trẻ:
- Thích được tìm tòi khám phá môi trường thiên nhiên.
- Trẻ hứng thú tham gia vào các trò chơi.
- Trẻ chủ động, sáng tạo trong quá trình hoạt động tiếp xúc với môi trường thiên nhiên.
- Tích cực cùng các bạn và cô giáo làm đồ dùng đồ chơi từ các nguyên vật liệu thiên
nhiên.
- Quan tâm và có ý thức giữ gìn và bảo vệ môi trường xung quanh trẻ.
*. Đối với các bậc phụ huynh:
Phụ huynh hiểu sâu sắc hơn về giáo dục Mầm non và tầm quan trọng của bậc học.
Biết được sự cần thiết phải chuẩn bị cho trẻ một cách toàn diện, cân đối, hài hòa khi còn
lứa tuổi Mầm non.
Phụ huynh đã thấy tầm quan trọng trong việc tổ chức cho trẻ được tham gia vào
môi trường thiên nhiên vì ở đó trẻ được thể hiện và trải nghiệm, được hòa mình với thế
giới phong phú và đa dạng của thiên nhiên.
Phụ huynh đã phối kết hợp với giáo viên, nhà trường sưu tầm được nhiều nguyên
vật liệu, sản phẩm, tranh ảnh để cho trẻ hoạt động.
C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

+ Thực sự quan tâm và yêu thương trẻ, mong muốn giáo dục trẻ phát triển toàn diện.
+ Nắm vững mục đích, yêu cầu, ý nghĩa, cách thức tổ chức các hoạt động cho trẻ tiếp
xúc với môi trường thiên nhiên.
+ Làm tốt công tác tuyên truyền phối kết hợp với phụ huynh.
+ Tăng cường làm thêm và tổ chức cho trẻ cùng làm đồ dùng, đồ chơi từ nguyên vật
liệu thiên nhiên nhất là các nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương.
+ Giáo viên cần nghiên cứu, thực hiện và trao đổi cùng nhau để rút ra được những
kinh nghiệm cho bản thân.

21


2. Kiến nghị:
- Mong ngành cũng như cấp trên hỗ trợ thêm kinh phí để làm vườn cổ tích, hòn non
bộ.... để nhà trường có một môi trường phong phú và đa dạng về phong cảnh thiên nhiên
để trẻ được khám phá, hoạt động.
- Phòng giáo dục cần tổ chức các lớp tập huấn về các chuyên đề để giúp cho giáo viên
nắm vững hơn các hoạt động cho trẻ tiếp xúc với môi trường thiên nhiên.
- Tổ chức cho giáo viên đi tham quan, học tập trường bạn.
Trên đây là một số biện pháp mà tôi đã áp dụng trong quá trình chỉ đạo giáo viên cho
trẻ tiếp xúc với môi trường thiên nhiên bước đầu thu được nhiều kết quả tốt.
Rất mong được sự góp ý, bổ sung, đánh giá của hội đồng khoa học và quý đồng
nghiệp để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn./.

22