ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

SÁI CÔNG HỒNG

QUẢN LÝ CHƢƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC
NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH Ở ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG CỦA
MẠNG LƢỚI CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHU VỰC ĐÔNG NAM Á (AUN)

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2014


Ket-noi.com kho tai lieu mien phi
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

SÁI CÔNG HỒNG

QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC
NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH Ở ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG CỦA
MẠNG LƯỚI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHU VỰC ĐÔNG NAM Á (AUN)

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 62 14 05 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC



Tác giả luận án

Sái Công Hồng

ii


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................. i
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC ................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ...................................................................... vii
DANH MỤC CÁC HÌNH ......................................................................................... ix
DANH MỤC CÁC BẢNG..........................................................................................x
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .....................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu ...............................................................................................2
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu ........................................................................2
4. Giả thuyết khoa học ................................................................................................2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ..............................................................................................3
6. Phạm vi và giới hạn nghiên cứu ..............................................................................3
7. Những luận điểm bảo vệ .........................................................................................3
8. Những đóng góp của luận án ..................................................................................4
9. Phƣơng pháp nghiên cứu.........................................................................................4
10. Kết cấu luận án ......................................................................................................5
CHƢƠNG 1 ................................................................................................................6
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ CHƢƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THEO TIẾP
CẬN ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG .............................................................................6
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ..............................................................................6

2.3.5. Thực trạng chất lƣợng của ngƣời học và các dịch vụ hỗ trợ ngƣời học, cơ sở
vật chất của chƣơng trình .........................................................................................73
2.3.6. Thực trạng hoạt động đảm bảo chất lƣợng của chƣơng trình .........................77
Tiểu kết Chƣơng 2 .....................................................................................................78
CHƢƠNG 3 ..............................................................................................................80
CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ CHƢƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO
TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC QUẢN TRỊ KINH DOANH ............................................80
Ở ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI .........................................................................80
3.1. Định hƣớng phát triển ngành Quản trị Kinh doanh ở ĐHQGHN ......................80

iv


3.2. Các nguyên tắc lựa chọn giải pháp ....................................................................81
3.2.1. Đảm bảo tính kế thừa ......................................................................................82
3.2.2. Đảm bảo tính hiệu quả ....................................................................................82
3.2.3. Đảm bảo tính khả thi .......................................................................................82
3.2.4. Đảm bảo tính phát triển ...................................................................................82
3.3. Các giải pháp tăng cƣờng quản lý chƣơng trình đào tạo theo tiếp cận đảm bảo
chất lƣợng của AUN..................................................................................................83
3.3.1. Giải pháp tăng cƣờng về chất lƣợng giảng viên .............................................83
3.3.2. Giải pháp về hoàn thiện chính sách quản lý chất lƣợng .................................83
3.3.3. Giải pháp về tăng cƣờng cơ sở vật chất, trang thiết bị, học liệu và nguồn tài
chính ..........................................................................................................................84
3.3.4. Giải pháp về tăng cƣờng hoạt động đảm bảo chất lƣợng bên trong ...............84
3.4. Triển khai và kiểm nghiệm một số giải pháp ....................................................85
3.4.1. Triển khai một số giải pháp .............................................................................85
3.4.2. Kiểm nghiệm một số giải pháp .....................................................................109
Tiểu kết Chƣơng 3 ...................................................................................................137
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .........................................................................139

Bộ Giáo dục và Đào tạo:

Bộ GD&ĐT

Bộ tiêu chuẩn đánh giá chƣơng trình giáo dục của
Mạng lƣới các trƣờng đại học Đông Nam Á:

AUN_QA

Cán bộ quản lý:

CBQL

Cao đẳng:

CĐ

Cấu trúc đề thi:

CTĐT

Chƣơng trình đào tạo:

CTĐT

Đại học

ĐH

Đại học Kinh tế:


Giáo dục đại học:

GDĐH

Khoa học và công nghệ:

KH&CN

Kiểm định chất lƣợng:

KĐCL

Kiểm soát chất lƣợng:

KSCL

Kiểm tra đánh giá:

KTĐG

Mạng lƣới các trƣờng đại học khu vực Đông Nam Á:

AUN

Nghiên cứu khoa học:

NCKH

Nhiệm vụ chiến lƣợc:


viii


DANH MỤC CÁC HÌNH

STT

Tên hình

Trang

1

Hình 1.1: Quá trình phát triển của khoa học QLCL

22

2

Hình 1.2: Các cấp độ quản lý chất lƣợng

25

3

Hình 1.3: Mô hình hệ thống IQA của AUN

43


về các nội dung liên quan đến các cấu phần chính của CTĐT

63

4

Bảng 2.3: Kết quả khảo sát SV CTĐT ĐH ngành QTKD
về các nội dung liên quan đến KTĐG của CTĐT

68

5

Bảng 2.4: Kết quả khảo sát SV CTĐT ĐH ngành QTKD về
các nội dung liên quan đến nguồn nhân lực của CTĐT

72

6

Bảng 2.5: Kết quả khảo sát SV CTĐT ĐH ngành QTKD về
các nội dung liên quan đến các dịch vụ hỗ trợ ngƣời học, cơ
sở vật chất phục vụ cho CTĐT

75

7

Bảng 3.1: Chi tiết kết quả đối sánh các môn học đào tạo cử
nhân QTKD giữa Trƣờng ĐHKT và Trƣờng Haas school of


13

Bảng 3.6: Thống kê về sự cần thiết phải có TSND của SV

122

14

Bảng 3.7: Thống kê đánh giá giá trị của TSND của GV

124

15

Bảng 3.8: Thống kê đánh giá giá trị của TSND của GV

125

16

Bảng 3.9: Độ phân biệt của câu hỏi thi đề số 1

129

17

Bảng 3.10: Biểu đồ phân bố độ khó của câu hỏi và năng lực
thí sinh tham gia trả lời đề số 1


GDĐH Việt Nam giai đoạn 2010-2020, quyết tâm xây dựng một số trƣờng
đại học đẳng cấp quốc tế; thực hiện đổi mới quản lý giáo dục, trong đó kiểm
định chất lƣợng đƣợc sử dụng nhƣ một công cụ quan trọng để khuyến khích
tất cả các cơ sở GDĐH, kể cả các cơ sở trung cấp chuyên nghiệp, nâng cao
chất lƣợng giáo dục thông qua việc phấn đấu đạt các tiêu chuẩn chất lƣợng
giáo dục.
1.3. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ ĐHQGHN lần thứ IV, năm 2010
khẳng định mục tiêu tổng quát trong 5 năm giai đoạn 2010-2015 của
ĐHQGHN là: “Tập trung mọi nguồn lực, tạo những bước đột phá về chất
lượng, hiệu quả đào tạo và nghiên cứu khoa học, phát triển ĐHQGHN theo
1


Ket-noi.com kho tai lieu mien phi
mô hình ĐH nghiên cứu, đa ngành, đa lĩnh vực, chất lượng cao, tiến tới đạt
trình độ ngang tầm các ĐH tiên tiến trong nhóm 200 của châu Á, trong đó
một số ngành, chuyên ngành khoa học cơ bản, công nghệ cao và kinh tế – xã
hội mũi nhọn đạt chuẩn quốc tế”.
1.4. Việc xây dựng và phát triển các ngành đào tạo ĐH, chuyên
ngành đào tạo sau ĐH (gọi tắt là ngành, chuyên ngành) đạt chuẩn quốc tế ở
ĐHQGHN là một nội dung quan trọng trong chiến lƣợc phát triển
ĐHQGHN đến 2010 và tầm nhìn 2020; phù hợp với sứ mệnh xây dựng và
phát triển ĐHQGHN thành trung tâm đào tạo ĐH, sau ĐH, NCKH ngang
tầm khu vực, từng bƣớc đạt chuẩn quốc tế, góp phần phát triển KH&CN và
kinh tế – xã hội của đất nƣớc, nâng cao chất lƣợng và uy tín của GDĐH
Việt Nam trên thế giới.
Với những lý do nhƣ trên, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu luận án
tiến sĩ: “Quản lý chương trình đào tạo đại học ngành Quản trị Kinh doanh ở
Đại học Quốc gia Hà Nội theo tiếp cận đảm bảo chất lượng của mạng lưới
các trường đại học khu vực Đông Nam Á (AUN)”.

- Đề xuất giải pháp để thực hiện: Từ năm 2011
6.2. Về giới hạn
CTĐT ngành QTKD thuộc chƣơng trình NVCL của ĐHQGHN.
7. Những luận điểm bảo vệ
- Phải xây dựng khung lý thuyết nhƣ thế nào để có thể quản lý CTĐT
ĐH theo tiếp cận ĐBCL của AUN.
- Các hoạt động quản lý CTĐT ĐH ngành QTKD ở ĐHQGHN hiện nay
đã đƣợc triển khai nhƣ thế nào theo khung lý thuyết đƣợc xây dựng.
- Khi tăng cƣờng các giải pháp theo tiếp cận ĐBCL của AUN với hoạt
động quản lý CTĐT ĐH ngành QTKD ở ĐHQGHN để nâng cao chất lƣợng
thì những giải pháp nào là hiệu quả để sử dụng trong quản lý CTĐT.

3


Ket-noi.com kho tai lieu mien phi
8. Những đóng góp của luận án
8.1. Về mặt lý luận
- Làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận liên quan đến ĐBCL giáo dục, quản
lý CTĐT.
- Đề xuất các nội dung cốt lõi quản lý CTĐT theo tiếp cận ĐBCL của
AUN.
8.2. Về mặt thực tiễn
- Áp dụng thí điểm một số giải pháp ĐBCL trong hoạt động quản lý
CTĐT.
8.3. Những điểm mới của luận án
- Đề xuất các nội dung cốt lõi quản lý CTĐT theo tiếp cận IQA.
- Quản lý CTĐT ĐH ngành QTKD ở ĐHQGHN theo tiếp cận ĐBCL
của AUN.
- Đề xuất, triển khai một số nhóm giải pháp theo tiếp cận ĐBCL của

10. Kết cấu luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham
khảo và các phụ lục, luận án bao gồm 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý chƣơng trình đào tạo theo tiếp cận
đảm bảo chất lƣợng.
Chƣơng 2: Thực trạng quản lý chƣơng trình đào tạo đại học ngành
Quản trị Kinh doanh ở Đại học Quốc gia Hà Nội.
Chƣơng 3: Các giải pháp tăng cƣờng quản lý chƣơng trình đào tạo đại
học ngành Quản trị Kinh doanh ở Đại học Quốc gia Hà Nội.

5


Ket-noi.com kho tai lieu mien phi
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ CHƢƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO
THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Một số nghiên cứu ở nƣớc ngoài
Ở nƣớc ngoài, về mặt lý luận, nhiều tác giả đã đề cập tới khái niệm chất
lƣợng, chất lƣợng GDĐH, ĐBCL, hệ thống ĐBCL... Chất lƣợng là khái niệm
khó định nghĩa, khó xác định, khó đo lƣờng, và cách hiểu của ngƣời này khác
cách hiểu của ngƣời kia. Chất lƣợng đƣợc định nghĩa nhƣ một quá trình thanh
tra mà ở đó mỗi sản phẩm hay mẫu sản phẩm đƣợc kiểm soát [124]. Định nghĩa
khác coi chất lƣợng là sự phù hợp với yêu cầu [113]. Ngoài ra, chất lƣợng còn
đƣợc hiểu theo nghĩa tƣơng đối và nghĩa tuyệt đối. Trong đó, khái niệm chất
lƣợng dùng trong cuộc sống hàng ngày thƣờng mang ý nghĩa tuyệt đối, đề cập
đến những từ tuyệt hảo, hoàn mỹ. Chất lƣợng hiểu theo nghĩa này chính là chất
lƣợng cao, hay chất lƣợng cao nhất. Ngƣợc lại, quan niệm chất lƣợng theo
nghĩa tƣơng đối không xem chất lƣợng là thuộc tính của đồ vật hoặc dịch vụ

phát triển học vấn nền tảng, chức năng dạy học, nghiên cứu và sáng tạo tri
thức, dịch vụ và quản lý.
Trong hai thập kỷ qua, có nhiều thuyết ĐBCL GDĐH bắt đầu xuất hiện
ở châu Âu và một vài thuyết trong số đó đã trở thành nổi tiếng trên thế giới.
Trƣớc đây, mô hình KSCL thƣờng đƣợc sử dụng để kiểm tra chất lƣợng và
mô hình này có nguồn gốc từ sản xuất hàng hóa. Lý thuyết chủ đạo của hệ
thống ĐBCL xuất phát từ lĩnh vực kinh doanh sau đó đƣợc đƣa vào giáo dục.
Hiện nay, các lý thuyết có liên quan đến ĐBCL nhƣ Tiêu chuẩn hóa quốc tế
dành cho các cơ quan, tổ chức (ISO) xuất phát từ kinh doanh và công nghiệp
đã đƣợc đƣa vào giáo dục, đặc biệt là GDĐH.
ISO 9000 là bộ tiêu chuẩn về QLCL đƣợc hình thành từ năm 1955 và
đƣợc soát xét nhiều lần. Đến nay, bộ tiêu chuẩn ISO 9000:2000 đƣợc chính
thức ban hành vào ngày 15/12/2000, bao gồm 4 tiêu chuẩn cốt lõi với mục
đích là đảm bảo cung cấp cho khách hàng những sản phẩm, dịch vụ không
7


Ket-noi.com kho tai lieu mien phi
những đáp ứng đƣợc những nhu cầu đã đề ra mà còn cao hơn nữa là thỏa mãn
nhu cầu và mong đợi của khách hàng trong tƣơng lai.
Hiện nay, một vài phiên bản của các mô hình ĐBCL đã xuất hiện nhƣ
Giải thƣởng chất lƣợng quốc gia Baldrige ở Hoa Kỳ, các giải thƣởng chất
lƣợng ở châu Âu hoặc một số nƣớc khác nhƣ Giải thƣởng chất lƣợng Deming
(Nhật Bản), Giải thƣởng chất lƣợng Hàn Quốc, Giải thƣởng chất lƣợng
Singapore, Giải thƣởng chất lƣợng Philippines, Giải thƣởng chất lƣợng quốc
tế châu Á – Thái Bình Dƣơng..., đặc biệt một số giải thƣởng đã đƣợc áp dụng
vào giáo dục.
Trong xu thế hội nhập và phát triển, chất lƣợng GDĐH không đơn
thuần là vấn đề của riêng một quốc gia mà có tính khu vực và quốc tế. Ngày
19/6/1999, các Bộ trƣởng Bộ Giáo dục của 29 quốc gia châu Âu đã họp tại

giáo dục đại học (Council for Higher Education Accreditation – CHEA),
UNESCO, SEAMEO, Hội Liên hiệp châu Âu về đảm bảo chất lƣợng trong
giáo dục đại học (ENQA), Mạng lƣới các trƣờng đại học Đông Nam Á
(ASEAN University Network – AUN), Mạng lƣới Chất lƣợng Châu Á-Thái
Bình Dƣơng (The Asia-Pacific Quality Network – APQN)...
Trong các tổ chức kể trên, hai ĐHQG của Việt Nam là ĐHQGHN và
ĐHQGTPHCM là thành viên tích cực của AUN.
AUN đƣợc thành lập vào năm 1998 và ở cuộc họp lần thứ 16 vào tháng
11/2004 tại Campuchia, Hội đồng Quản trị AUN đã thông qua tài liệu
“Hƣớng dẫn AUN_QA” đƣợc xem là một cẩm nang và tài liệu tham chiếu
cho phong trào ĐBCL trong ASEAN. Tài liệu này đã đề cập đến các khái
niệm về chất lƣợng, chất lƣợng trong GDĐH; ĐBCL; tự đánh giá của hệ
thống IQA trƣờng ĐH; tự đánh giá ở cấp độ chƣơng trình và cấp độ nhà
trƣờng cũng nhƣ đề cập đến các tiêu chí chất lƣợng [94].
Các vấn đề về ĐBCL GDĐH nói chung, hệ thống ĐBCL trƣờng ĐH
nói riêng đƣợc đề cập đến trong hầu hết các tài liệu của các tổ chức KĐCL
hoặc ĐBCL trên thế giới [94], [95], [96], [102], [117].

9


Ket-noi.com kho tai lieu mien phi
Đề cập đến hệ thống ĐBCL cấp quốc gia khu vực châu Á-Thái Bình
Dƣơng, tác giả Len M. P. trong bài viết “Đảm bảo chất lƣợng và kiểm định
chất lƣợng giáo dục đại học khu vực châu Á-Thái Bình Dƣơng” cho rằng hầu
hết các cơ quan ĐBCL quốc gia trong khu vực châu Á-Thái Bình Dƣơng đều
do nhà nƣớc thành lập, đƣợc nhà nƣớc cấp kinh phí và chủ yếu để thực hiện
nhiệm vụ kiểm định [120].
Cùng đề cập đến hệ thống ĐBCL GDĐH của các nƣớc nền kinh tế
APEC, bài viết “Đẩy mạnh hệ thống ĐBCL giáo dục đại học của các nƣớc

tố khác nhau nhƣ: chất lƣợng của giáo viên, các nguồn lực chuyên môn sẵn có
dành cho SV và văn hóa cũng nhƣ kinh nghiệm chuyên môn mà SV có đƣợc
trong quá trình học tập và nghiên cứu ở trƣờng ĐH [75].
Bên cạnh đó, chính sách chất lƣợng cũng nhƣ các quy trình ĐBCL của
các trƣờng ĐH đều đƣợc đều công bố trên các trang web của đơn vị. Trong tài
liệu “Những hƣớng dẫn về đảm bảo chất lƣợng khóa học” đƣợc công bố trên
trang web của Trƣờng ĐH Công nghệ Queensland đã đề cập đến quá trình
ĐBCL khóa học, trong đó bao gồm các thành tố [133]: thu thập dữ liệu; phân
tích dữ liệu và thu thập thêm dữ liệu; thiết lập quy trình cải tiến khóa học bao
gồm việc đánh giá sau khi sự cải tiến đƣợc thực hiện; tiến hành sự cải tiến;
đánh giá sự cải tiến; lập báo cáo; bắt đầu quy trình mới.
1.1.2. Một số nghiên cứu trong nƣớc
Ở Việt Nam, vấn đề chất lƣợng và chất lƣợng GDĐH nhận đƣợc sự
quan tâm đông đảo của các nhà giáo và nhà khoa học giáo dục. Đến nay,
nhiều tác giả, nhà khoa học đã nghiên cứu và xuất bản các giáo trình, tài liệu
tham khảo về chất lƣợng giáo dục nói chung, về chất lƣợng GDĐH nói riêng.
Có thể kể đến một số nghiên cứu về loại này của các tác giả: Nguyễn Đức
Chính [30], [31], [32], [33]; Trần Khánh Đức [46], [47]; Nguyễn Phƣơng
Nga, Nguyễn Quý Thanh (đồng chủ biên), Trịnh Ngọc Thạch, Lê Đức Ngọc,
Nguyễn Công Khanh, Mai Thị Quỳnh Lan [64]; Phạm Thành Nghị [65];...
Các công trình này đã đề cập đến các khái niệm về chất lƣợng, chất lƣợng

11


Ket-noi.com kho tai lieu mien phi
GDĐH và các cách tiếp cận khác nhau về chất lƣợng, trong đó các tác giả đều
thống nhất khái niệm chất lƣợng là sự phù hợp với mục tiêu.
Trong cuốn sách Kiểm định chất lượng trong giáo dục đại học, tác giả
Nguyễn Đức Chính đã khái quát cơ sở lý luận khoa học về đánh giá và KĐCL

hình đảm bảo chất lƣợng giáo dục đại học trên thế giới”, tác giả Bùi Mạnh
Nhị và các cộng sự đã đề cập đến các mô hình ĐBCL của các quốc gia phát
triển trên thế giới, kết quả khảo sát về đánh giá thực trạng chất lƣợng GDĐH
ở Việt Nam hiện nay, đồng thời đề xuất các nhóm giải pháp cơ bản nâng cao
chất lƣợng GDĐH Việt Nam [71].
Các nhà nghiên cứu giáo dục và quản lý giáo dục thực tiễn rất quan tâm
đến vấn đề tìm kiếm và đề xuất mô hình IQA trƣờng ĐH. Tác giả Lê Văn Hảo
trong báo cáo tổng kết đề tài B2002-33-18 (Nha Trang, 2004) “Xây dựng hệ
thống ĐBCL đào tạo hệ đại học ở Trƣờng Đại học Thủy sản”, đã đề xuất mô
hình ĐBCL đào tạo đáp ứng đƣợc những yêu cầu của GDĐH Việt Nam, vừa
phù hợp với tình hình thực tế của Trƣờng ĐH Thủy sản Nha Trang [50].
Bắt đầu từ năm 2004, nhiều tài liệu, bài viết, bài báo của các nhà quản
lý, nhà khoa học đăng tải trên các tạp chí giáo dục đã đề cập đến các mô hình
QLCL, vấn đề ĐBCL GDĐH ở Việt Nam [5], [28], [36], [47], [55], [56], [58].
Trong bài viết “Đảm bảo chất lƣợng giáo dục đại học: Sự vận dụng vào
thực tiễn của Việt Nam”, tác giả Phạm Xuân Thanh đã trình bày khái niệm
chất lƣợng là “sự phù hợp với mục tiêu” trên cơ sở phân tích các định nghĩa
của các tác giả và các tổ chức chất lƣợng trên thế giới. Tác giả cũng đề cập
đến các mô hình ĐBCL của các quốc gia ở Đông Á và Thái Bình Dƣơng [78].
Tác giả Nguyễn Kim Dung trong bài viết “Bộ tiêu chuẩn kiểm định
chất lƣợng giáo dục đại học: Đánh giá đầu vào hay đầu ra?” trên cơ sở so sánh
Bộ tiêu chuẩn kiểm định đang áp dụng tại Việt Nam với bộ tiêu chuẩn của
một cơ quan KĐCL GDĐH thuộc Hoa Kỳ đã đƣa ra sự khác biệt, đồng thời
gợi ý cho sự phát triển của Bộ tiêu chuẩn KĐCL GDĐH Việt Nam trong
tƣơng lai [39].
13