I. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài:
Nếu coi hệ thống giáo dục quốc dân là một ngôi nhà thì bậc học Tiểu học
chính là nền móng của ngôi nhà ấy. Ngôi nhà chung có vững chắc được hay không
tùy thuộc vào nền móng của nó. Đúng vậy, bậc học Tiểu học có một vị trí đặc biệt
quan trọng, đây là bậc học giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự
phát triển một cách toàn diện về đức, trí, thể, mĩ. Trong sự góp phần hình thành
nhân cách của học sinh Tiểu học phải kể đến vai trò của môn Tiếng Việt. Môn học
này giúp các em có những kiến thức sơ giản về tiếng Việt và những hiểu biết sơ
giản về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hóa và văn học của Việt Nam, nước
ngoài; bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng,
giàu đẹp của Tiếng Việt góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội
chủ nghĩa. Môn Tiếng Việt gồm các phân môn: Tập đọc, Kể chuyện, Luyện từ và
câu, Chính tả, Tập làm văn. Tất cả các phân môn này đều nhằm giúp học sinh rèn
luyện bốn kỹ năng: nghe, đọc, nói, viết. Trong phân môn Tập làm văn thể loại văn
miêu tả làm cho tâm hồn và trí tuệ người đọc thêm phong phú, giúp cho học sinh có
thể cảm nhận văn học và đời sống hằng ngày một cách tinh tế, sâu sắc hơn.
Vì thế văn miêu tả chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trình
Tập làm văn bậc Tiểu học. Thế nhưng để có một bài văn miêu tả hay thì không phải
dễ nhất là đối với học sinh dân tộc thiểu số như địa bàn nơi tôi công tác. Nhà văn
Phạm Hổ đã viết: “Miêu tả một em bé hoặc một chú mèo, một cái cây, một dòng
sông mà ai cũng miêu tả giống nhau thì không ai thích đọc. Vì vậy, ngay trong quan
sát để miêu tả, người viết phải tìm ra cái mới, cái riêng”[2]. Song với vốn từ còn
nghèo nàn, khả năng quan sát còn nhiều hạn chế thì làm văn miêu tả đối với học
sinh lớp 5 ở trường Tiểu học Trí Nang quả là điều khó khăn.
Chương trình tập làm văn lớp 5 gồm các nội dung: miêu tả; các loại văn bản;
ôn tập về kể chuyện, miêu tả. Trong đó khó nhất đối với học sinh là miêu tả. Qua
một thời gian giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh có thể làm tốt các kiểu bài ở thể
loại văn miêu tả như: tả đồ vật, tả con vật, tả người; nhưng khi làm văn tả cảnh thì
học sinh còn nhiều lúng túng; câu văn thường ngắn ngủn, què quặt, thiếu bộ phận,
thiếu hình ảnh; diễn đạt chưa trôi chảy, thiếu cảm xúc. Các bài viết thường rơi vào

nghiên cứu.

2


II. NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lí luận:
Mục tiêu dạy Tập làm văn ở Tiểu học hiện nay là: "Hình thành và phát
triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) cung cấp
những kiến thức cơ bản để học sinh biết cách sử dụng tiếng Việt làm công cụ tư
duy, giao tiếp và học tập, tạo điều kiện cho học sinh độc lập về suy nghĩ, chủ
động, sáng tạo, bồi dưỡng phương pháp tự học, tạo hứng thú học tập cho học
sinh"[13].
Phân môn Tập làm văn là một phân môn khó đối với học sinh bởi nó yêu
cầu học sinh phải biết tổng hợp kiến thức, kỹ năng của các phân môn khác để
viết thành một văn bản hoàn chỉnh với bố cục, lời lẽ, từ ngữ rõ ràng, mạch lạc.
Nếu như ở các lớp 1, 2, 3 các em học Tập làm văn thông qua việc trả lời các câu
hỏi hoặc viết thành đoạn văn thì lên lớp 4, 5 yêu cầu cao hơn là viết thành một
bài văn hoàn chỉnh với bố cục rõ ràng. Song đặc điểm tâm sinh lí học sinh tiểu
học là dễ nhớ nhưng mau quên, sự tập trung chú ý chưa cao, trí nhớ chưa bền
vững thích học nhưng chóng chán. Tư duy của các em mang đậm nét cụ thể, trực
quan, khả năng phân tích tổng hợp kém, vốn từ ngữ còn hạn chế nên phần lớn
học sinh còn lúng túng, vụng về, gặp nhiều khó khăn khi làm văn miêu tả nói
chung và tả cảnh nói riêng. Số học sinh làm được một bài văn miêu tả hay và có
sáng tạo chưa nhiều.
“Miêu tả là vẽ lại bằng lời những đặc điểm nổi bật của cảnh, của người,
của vật để giúp người nghe, người đọc hình dung được các đối tượng ấy”[1].
Văn miêu tả giúp người đọc hình dung một cách cụ thể hình ảnh của sự vật
thông qua những nhận xét tinh tế, những rung động sâu sắc thể hiện cảm xúc
thẩm mỹ của người viết. Văn miêu tả mang tính thông báo thẩm mỹ, chứa đựng

Năm học 2017-2018, Trường Tiểu học Trí Nang có 15 lớp với tổng số cán
bộ giáo viên đứng lớp là 15 đồng chí. Để phát huy hết năng lực học tập của học
sinh với mục tiêu phát triển chất lượng giáo dục đại trà, nâng cao chất lượng mũi
nhọn, nhà trường đã phân công tôi giảng dạy và chủ nhiệm lớp 5A.
Qua thực tế giảng dạy ở lớp 5A, tôi thấy có một số thuận lợi như: Các bậc
phụ huynh đã quan tâm đến việc học tập của con em mình hơn trước. Các em
học sinh đều đọc thông, viết thạo có khả năng viết được một bài văn tả đồ vật
hay cây cối. Bên cạnh những thuận lợi đã nêu tôi thấy cũng có không ít khó
khăn khi học sinh học văn tả cảnh. Đó là: kỹ năng làm bài Tập làm văn tả cảnh
của học sinh còn rất yếu. Đa số các em chưa hoàn thành được bài văn trong thời
gian yêu cầu. Bài viết không có bố cục, sắp xếp ý lộn xộn, không theo một trình
tự nhất định, viết lan man, dài dòng, chưa biết miêu tả vào trọng tâm... Một số
em làm văn theo kiểu “bắt chước” từ các bài văn mẫu, chắp nối từng đoạn hay
sao chép cả bài (Ví dụ: em Hà Ngọc Anh khi tả một ngày mới bắt đầu ở quê em
đã viết theo văn mẫu nên đã tả “Thành phố đang thay đổi màu sắc trong bước
chuyển huyền ảo của rạng đông”). Do đó học sinh làm văn miêu tả, thường có
những biểu hiện phổ biến như sau:
- Vay mượn ý của người khác, thường là của bài văn mẫu. Nói cách khác
học sinh thường học thuộc bài văn mẫu để chép vào bài của mình. Với cách học
ấy các em không cần quan sát, không có cảm xúc gì về đối tượng được tả.
- Miêu tả hời hợt, chung chung không có sắc thái riêng biệt nào của đối
tượng được tả,...Vì thế bài làm ấy gán cho đối tượng miêu tả nào cùng loại cũng
được. Một bài miêu tả như vậy đọc lên thấy mờ nhạt. Nguyên nhân chủ yếu là
các em không biết cách quan sát hoặc các em không biết cách hồi tưởng lại kinh
nghiệm sống của mình.
- Học sinh chưa biết bộc lộ cảm xúc và sử dụng các biện pháp nghệ thuật
khi tả cảnh khiến bài viết thiếu hình ảnh, khô khan,… Học sinh chưa có hứng
thú viết văn đặc biệt là văn miêu tả.
- Học sinh không có thói quen sử dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa
khi viết văn.

dụng thời gian luyện tiếng Việt ở buổi 2 để hướng dẫn và luyện cho các em kỹ
năng làm bài.
Ở các buổi luyện giáo viên thường ra một đề bài rồi yêu cầu học sinh viết
dựa vào những kiến thức mà các em tiếp thu được ở các tiết chính khoá dẫn đến
nhiều học sinh viết một cách lơ mơ do không tổng hợp được các kiến thức đã
học.
2.2.2. Kết quả khảo sát đầu năm:
Sau khi nắm được thực trạng dạy và học kiểu bài tả cảnh ở lớp 5, tôi đã tiến
hành khảo sát ở lớp 5A để kiểm tra khả năng làm bài văn tả cảnh của các em.
Đề bài: Tả cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều) trong một vườn cây
(hay trên cánh đồng, nương rẫy).
Sau khi kiểm tra, tôi đã chấm bài và thu được kết quả như sau:
Số HS được
kiểm tra
14

Hoàn thành tốt
SL
0

TL
0%

Hoàn thành
SL
8

TL
57,1%


- Học sinh chưa nắm được cấu tạo của bài văn miêu tả dẫn đến bài làm
chưa rõ ba phần: mở bài, thân bài, kết bài. Cũng do chưa nắm được cấu tạo của
bài văn miêu tả cây cối mà học sinh sắp xếp ý còn lộn xộn chưa tả theo một trình
tự hợp lý.
- Cách diễn đạt của các em còn vụng về. Cách dùng từ chưa chính xác và
chưa phù hợp. Chủ yếu là các em mới biết liệt kê chứ chưa biết tả các đặc điểm
nổi bật của cảnh đó.
- Các tiết Tập làm văn chính khoá giáo viên đã dạy các em viết từng phần,
miêu tả treo trình tự (không gian, thời gian) nhưng nhiều em chưa biết tổng hợp
để viết thành bài văn hoàn chỉnh dẫn đến bài viết chưa đạt yêu cầu.
- Khi miêu tả chưa biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật để làm cho bài
văn sinh động, giàu hình ảnh.
Từ thực trạng trên tôi thấy cần phải hướng dẫn cho học sinh kỹ năng làm
bài văn tả cảnh để học sinh làm tốt dạng văn này.
2.3. Các biện pháp tổ chức thực hiện:
Biện pháp 1: Giúp học sinh nắm vững phương pháp làm văn miêu tả
nói chung và tả cảnh nói riêng.
Việc giúp học sinh nắm vững phương pháp làm văn miêu tả nói chung và
tả cảnh nói riêng giúp học sinh có con đường đi đến bài văn đúng hướng, không
bị sai lệch về cả nội dung và hình thức.
Khi làm văn miêu tả, giáo viên cần giúp học sinh nắm được 4 yêu cầu sau:
- Cụ thể hóa sự vật (tả cái gì?)
Ví dụ: Tả dòng sông thì tập trung tả dòng sông, không miên man tả sâu
cảnh xóm làng nằm bên cạnh dòng sông, hay cảnh trời mây vào thời điểm đó
cho dù các sự vật đó cũng có liên quan.
- Cá thể hóa sự vật (tả như thế nào?): Tả cảnh nào thì người đọc hình
dung cảnh đó chứ không bị lẫn lộn với cảnh khác.
Ví dụ: Tả cảnh dòng sông thì phải tả chủ yếu những yếu tố liên quan không
thể tách rời như: cây cối hai bên bờ sông, hoạt động của con người trên sông, ...
- Mục đích hóa sự vật (tả với mục đích gì ?)

sinh hiểu được rằng việc viết đúng yêu cầu của đề bài là yếu tố quyết định nội
dung bài viết:
Với đề bài trên học sinh cần phân tích và trả lời được các câu hỏi: Đề thuộc
thể loại gì? Đề yêu cầu tả gì?
Sau khi trả lời đúng các câu hỏi trên, học sinh thực hành gạch chân trực
tiếp trên đề bài:
Tả cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều) trong một vườn cây (hay trên
cánh đồng, nương rẫy).
Tìm hiểu kĩ đề văn miêu tả bằng việc thực hiện các thao tác trên trong
quá trình tìm hiểu đề sẽ giúp học sinh có hiểu biết đầy đủ về đề văn miêu tả, từ
đó có hứng thú hơn khi viết bài văn và phát huy cao nhất khả năng sáng tạo
trong bài văn.
Biện pháp 3: Giáo viên cần củng cố và xây dựng cho học sinh một dàn
bài chung về bài văn tả cảnh để học sinh có thể dựa vào đó khi làm văn để bài
văn có bố cục rõ ràng, miêu tả theo một trình tự hợp lý.
Tả cảnh bao giờ cũng có con người, con vật. Hoạt động của con người,
chim muông sẽ làm cho cảnh vật thêm đẹp và sinh động hơn. Để có một bài văn
miêu tả hay, chân thực, các em phải biết quan sát, cảm nhận sự vật bằng nhiều
giác quan: xúc giác, thính giác, thị giác và đôi khi cả sự liên tưởng. Muốn làm
tốt, viết trôi chảy mạch lạc học sinh cần nắm vững cấu tạo của bài văn tả cảnh,
7


vì vậy ở các tiết luyện Tiếng Việt, giáo viên cần hướng dẫn để học sinh xây dựng
được dàn bài của bài văn tả cảnh. Nắm được dàn bài của bài văn tả cảnh học
sinh sẽ có điểm tựa để quan sát theo trình tự hợp lý, viết được bài văn mà không
lúng túng, nhất là đối với học sinh chưa hoàn thành môn học. Vì vậy tôi đã
hướng dẫn học sinh lập được một dàn bài chung có bố cục như sau:
Mở bài: Giới thiệu bao quát cảnh sẽ tả.
- Em tả cảnh gì, ở đâu? Em nhìn thấy cảnh vào dịp nào? Vào thời gian nào?

tả học sinh có sẵn tư liệu để làm bài. Vì vậy, khi dạy văn miêu tả, giáo viên cần
chú ý hướng dẫn học sinh quan sát và miêu tả theo các trình tự hợp lý :
a. Tả theo trình tự không gian:
- Miêu tả theo trình tự không gian: Là từ quan sát toàn bộ (cái chung) đến
quan sát từng bộ phận (cái riêng) hoặc ngược lại. Tả từ xa đến gần, từ trên
xuống dưới, từ ngoài vào trong, từ trái sang phải,... hoặc ngược lại. Ở lớp 4, lớp
5 trình tự này được vận dụng khi miêu tả loài vật, đồ vật, cảnh vật,...
Ví dụ 1:
8


Tả từ ngoài vào trong: “ Đền Thượng nằm chót vót trên đỉnh núi Nghĩa
Lĩnh. Trước đền, những khóm hải đường đâm bông rực đỏ, những cánh bướm
nhiều màu sắc bay dập dờn như đang múa quạt xoè hoa. Trong đền dòng chữ
vàng Nam Quốc Sơn Hà uy nghiêm đề ở bức hoành phi treo chính giữa.”[3]
Ví dụ 2:
Tả từ dưới lên trên “ Cây hồi thẳng, cao, tròn xoe. Cành hồi giòn, dễ gãy
hơn cành khế. Quả hồi phơi mình xoè trên mặt lá đầu cành”[6].
b. Tả theo trình tự thời gian:
- Miêu tả theo trình tự thời gian: Là cách quan sát sự vật, hiện tượng theo
diễn tiến của thời gian từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc, từ mùa này sang mùa
khác, từ tháng này sang tháng khác,...Cái gì xảy ra trước (có trước) thì miêu tả
trước, cái gì xảy ra sau (có sau) thì miêu tả sau. Trình tự này thường được vận
dụng trong bài văn miêu tả cảnh vật, hiện tượng tự nhiên (tả cảnh) hay tả cảnh
sinh hoạt của con người.
Ví dụ 1:
“Phía bên sông, xóm Cồn Hến nấu cơm chiều, thả khói nghi ngút cả một
vùng tre trúc. Đâu đó, từ sau khúc quanh vắng lặng của dòng sông, tiếng lanh
canh của thuyền chài gỡ những mẻ cá cuối cùng truyền đi trên mặt nước, khiến
mặt sông nghe như rộng hơn. Và khi dãy đèn bên đường bắt đầu thắp lên những

chung và tả cảnh nói riêng.
Biện pháp 5: Hướng dẫn học sinh viết từng phần của bài văn.
* Hướng dẫn học sinh viết phần mở bài:
Mở bài cũng giống như lời chào, lời mời gọi người đọc đến với bài viết
của mình. Cũng như lời chào, lời mời gọi có thể viết rất giản dị, chân thành, tự
nhiên, ngắn gọn nhưng cũng có lúc cần dẫn dắt gợi mở khéo léo gây ấn tượng,
gây sự hấp dẫn cho người đọc. Mở bài là một phần trong bố cục của bài văn
miêu tả. Phần mở bài có nhiệm vụ giới thiệu nội dung sẽ nói đến yêu cầu của đề
bài, hướng vào đề văn, cần giới thiệu ngắn gọn, cụ thể về đối tượng được miêu
tả. Nếu một bài văn có phần mở bài hay sẽ gây ấn tượng rất lớn cho người đọc.
Có nhiều cách mở bài khác nhau tùy theo đối tượng và cảm hứng của mỗi
người. Sau đây là một số cách mở bài thường gặp:
a. Mở bài trực tiếp: Giới thiệu ngay cảnh định tả một cách cụ thể rõ ràng.
Với cách mở bài này giáo viên nên khuyến khích học sinh có khả năng học
Tiếng Việt ở mức hoàn thành vận dụng để viết.
Ví dụ 1:
Đề bài: Em hãy tả một con sông, một con suối hay một hồ nước ở quê em.
- Phần lớn các em đều giới thiệu ngay vào đối tượng miêu tả như: “Quê
em có một con suối rất đẹp”.
Ví dụ 2:
Đề bài: Tả con đường từ nhà đến trường.
Đa số các em đều giới thiệu ngay con đường mình tả: “Từ nhà em đến
trường có thể đi theo nhiều ngã đường. Nhưng con đường mà em thích đi hơn cả
là con đường đi tắt ngang qua cánh đồng”.
b. Mở bài theo kiểu gián tiếp: Là nói chuyện khác có liên quan rồi mới
tìm ra cái cớ để dẫn vào chuyện hay đối tượng định tả một cách sinh động và
hấp dẫn.
Với cách mở bài này giáo viên nên khuyến khích học sinh hoàn thành tốt
nội dung môn học vận dụng để viết bài, giúp các em nâng dần khả năng viết
văn, phát triển tâm hồn văn.

Hôm nay, sau mấy tháng hè về thăm quê, em lại được đặt đôi bàn chân nhỏ lên
mặt đường mát rượi, thân thương.
Nhờ khuyến khích học sinh diễn đạt phần mở bài bằng những cách khác
nhau mà vẫn đảm bảo nội dung chính, các em đã viết được nhiều bài văn hay, có
tính nghệ thuật.
* Hướng dẫn học sinh viết phần thân bài:
Thân bài là phần chính của bài văn nên phần này gồm nhiều đoạn văn và
chứa đựng nhiều ý nghĩa quan trọng nhất. Phần thân bài tập trung miêu tả những
nét nổi bật, riêng biệt nhất của đối tượng. Các ý phải được sắp xếp theo trình tự
hợp lí để đối tượng được miêu tả hiện lên rõ nét, sinh động và biểu cảm.
Thân bài có thể gồm một số đoạn văn, là toàn bộ nội dung miêu tả
được viết theo từng phần, từng ý đã sắp xếp khi quan sát, khi chuẩn bị bài.
Trong đó, thể hiện được hình ảnh về đối tượng miêu tả với ngôn từ và các biện
pháp nghệ thuật mà người viết vận dụng để tả. Khi liên kết câu văn, đoạn văn
các em cần vận dụng các cách liên kết đã học ở Luyện từ và câu như: liên kết
bằng từ ngữ nối, thay thế từ ngữ,… Tuy nhiên khi sử dụng những cách liên kết
này các em cần lựa chọn từ tránh sử dụng không đúng gây rườm rà.
Trong phần thân bài những ý tưởng viết ra cần phải chân thật, đúng với
những điều mình thấy và cảm nhận được từ đối tượng. Điều quan trọng là các
em phải biết chọn lọc những chi tiết tiêu biểu, đặc sắc để đưa vào đó thì bài văn
mới nổi bật được trọng tâm, thoát khỏi bệnh khuôn sáo, máy móc. Tránh viết
một cách mông lung, dễ lạc đề.
Khi làm đề văn 'Tả một ngày mới bắt đầu ở quê em" học sinh Lê Thị
Diễm Quỳnh lớp tôi đã viết như sau:
Hay khi "Tả dòng sông" em Hà Ngọc Châm đã viết:
11


Lưu ý: Khi viết phần thân bài đa số các em học sinh rơi vào tình trạng liệt
kê các chi tiết của cảnh. Ví dụ: Lòng sông rộng, nước trong xanh. Hai bên bờ

mãi in sâu trong tâm trí em. Mặt khác, tôi gợi ý để các em nói về tình cảm của
mình đối với dòng sông nên có em đã kết bài như sau: Thế đấy! Dòng sông quê
em đẹp như thế đấy. Các bạn có thích không? Riêng em hình ảnh dòng sông sẽ
mãi mãi in sâu trong tâm trí em. Đối với em, sông là một người bạn dễ thương,
dịu dàng chứ không lộng lẫy kiêu sa. Sông luôn đem đến sự vui thích cho em.
Tối đến, hình ảnh “dòng sông bạc” lấp lánh dưới ánh trăng vỗ về, đưa em vào
giấc ngủ êm đềm. Từ việc được nhận xét, sửa chữa mà các em đã viết được
nhiều kết luận hay, bộc lộ được cảm xúc của mình.
Biện pháp 6: Làm giàu vốn từ cho học sinh thông qua các phân môn
khác trong môn Tiếng Việt và cách sử dụng từ ngữ trong văn miêu tả.
Đối với học sinh đặc biệt là học sinh dân tộc thiểu số như địa bàn Trí
Nang, vốn từ của các em còn nghèo nàn do đó khi làm bài văn miêu tả các em
12


thường “bí từ”, nội dung diễn đạt còn đơn giản, chưa có hình ảnh. Vậy nên, tôi
luôn hướng dẫn học sinh làm giàu vốn từ của mình qua các phân môn như: Tập
đọc, Luyện từ và câu, ... Từ đó, tạo cho học sinh thói quen quan sát, đánh giá,
nhìn nhận một sự vật, một cảnh vật hay một con người nào đó và thể hiện
những điều đã quan sát và đánh giá được bằng vốn từ ngữ, ngôn ngữ của mình,
kịp thời điều chỉnh những lỗi về dùng từ, viết câu, làm văn, ...
Để giúp học sinh có thêm vốn từ ngữ, tôi thường sử dụng một số biện
pháp sau:
a. Bài tập làm giàu vốn từ cho học sinh thông qua các phân môn của
môn Tiếng Việt:
- Phân môn Tập đọc giúp các em hiểu được nội dung của các đoạn văn,
khổ thơ có ý nghĩa miêu tả (cảnh vật, con người,...). Mỗi tiết dạy Tập đọc tôi
thường thêm một vài câu hỏi về thể loại, bố cục và trình tự miêu tả của tác giả
để học sinh thấm dần về Tập làm văn miêu tả.
- Phân môn Luyện từ và câu có thể giúp học sinh làm giàu vốn từ nhiều

sinh động, có hình ảnh, bài văn phải biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật. Để
13


giúp học sinh có vốn từ ngữ miêu tả phong phú, trong các tiết tập đọc tôi thường
hướng dẫn để học sinh thấy các từ ngữ miêu tả dùng trong bài, cách sử dụng từ
ngữ của tác giả để học sinh thấy được cái hay, cái đẹp trong cách miêu tả. Tôi
khuyến khích các em lập sổ tay văn học để ghi những từ ngữ miêu tả, những câu
văn hay để học tập. Tuy nhiên, ngôn ngữ miêu tả cần chân thực, chính xác, vì
vậy tôi hướng dẫn học sinh học tập chứ không sao chép, lựa chọn những từ ngữ
phù hợp để diễn đạt bài văn của mình. Mặt khác để học sinh diễn đạt được
những câu văn sinh động có hình ảnh, tôi hướng dẫn học sinh sử dụng ngôn ngữ
miêu tả như dùng động từ, tính từ, từ láy,... cần lưu ý học sinh dùng từ ngữ miêu
tả đúng sát, hợp lựa chọn từ ngữ khi miêu tả để làm cho câu văn có hồn.
Bên cạnh đó, tôi còn hướng dẫn học sinh sử dụng các biện pháp nghệ
thuật như so sánh, nhân hoá, điệp từ điệp ngữ,... Muốn sử dụng tốt các biện pháp
nghệ thuật, ở các tiết tập đọc tôi hướng dẫn học sinh phát hiện và phân tích tác
dụng của các biện pháp nghệ thuật đó. Tôi hướng dẫn các em khi miêu tả cần
liên tưởng để so sánh phù hợp làm cho sự vật miêu tả cụ thể hơn, dùng từ ngữ
chỉ người để nhân hoá sự vật làm cho sự vật được miêu tả sinh động.
Ví dụ: Khi tả dòng sông có em nêu: Dòng sông chạy ngoằn ngoèo. Tôi
gợi ý các em dùng biện pháp nghệ thuật so sánh để tả. Các em đã nêu được:
Dòng sông uốn khúc như một chú trăn xanh lớn cuồn cuộn đổ ra biển cả.
Với bài văn ‘Tả một ngày mới bắt đầu ở quê em” học sinh đã biết dùng
biện pháp nhân hoá đê miêu tả: “Ông mặt trời từ từ nhô lên từ phía sau dãy núi.
Ông vén tấm màn đêm, nhìn xuống trần gian bằng đôi mắt ngái ngủ, khuôn mặt
tròn trĩnh, hồng hào trông thật ngộ.” hay “ Ông mặt trời lúc này vẫn còn say
ngủ trong chiếc chăn mỏng của màn mây ấy thế mà những chú chim đã dậy từ
bao giờ, hót líu lo trên cành”. Bằng cách hướng dẫn như thế, tôi đã giúp học
sinh làm được những bài văn có hình ảnh và sinh động hơn.

Hơn thế nữa muốn làm tốt bài văn tả cảnh, học sinh cần phải được luyện
viết bài với nhiều đề khác nhau. Ở tiết Tập làm văn chính khoá học sinh được
luyện viết bài văn tả cảnh thông qua một tiết.Vì vậy ở buổi luyện Tiếng Việt của
buổi học thứ 2 tôi cho học sinh luyện tập tả cảnh với nhiều đề bài:
Đề 1: Tả một buổi sáng (hoặc trưa, chiều) trong một vườn cây (hay trên
cánh đồng, trên nương rẫy).
Đề 2: Tả một cơn mưa.
Đề 3: Tả ngôi nhà của em.
Đề 4: Tả quang cảnh trường em trong giờ ra chơi.
Đề 7: Tả một ngày mới bắt đầu ở quê em.
Đề 8: Tả một đêm trăng đẹp.
Đề 9: Tả một cảnh đẹp ở quê hương em
Với các đề bài trên học sinh được luyện viết nhiều, rèn luyện được kỹ
năng viết bài văn tả cảnh với các đối tượng miêu tả khác nhau. Sau mỗi bài viết
của học sinh tôi nhận xét bài cẩn thận và sửa lỗi cho học sinh rồi yêu cầu học
sinh viết lại những câu, những đoạn chưa đạt yêu cầu …
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm :
Sau khi tìm hiểu nguyên nhân và đưa ra những giải pháp giúp học sinh
làm tốt bài văn tả cảnh, tôi đã tiến hành kiểm tra kết quả học tập của học sinh
với đề bài sau:
Đề bài: Quê hương em có rất nhiều cảnh đẹp: Một dòng sông uốn khúc
quanh co, những thửa ruộng bậc thang, một con đường ngoằn ngoèo quen
thuộc. Em hãy tả lại một trong những cảnh đẹp đó.
Với đề bài trên tôi yêu cầu học sinh vận dụng các kiến thức đã học và kỹ
năng của mình để làm bài.
Sau khi kiểm tra tôi đã chấm bài và thu được kết quả như sau:
Số HS được
Hoàn thành tốt
Hoàn thành
Chưa hoàn thành

nói riêng thì việc nâng cao chất lượng dạy học là một yêu cầu cần thiết và quan
trọng. Vì vậy trong quá trình dạy học tôi không ngừng tìm tòi, nghiên cứu để
đưa ra những giải pháp tích cực nhằm giúp quá trình dạy học phân môn Tập làm
văn đạt kết quả cao nhất. Qua nghiên cứu và thực hiện “Một số biện pháp giúp
học sinh lớp 5 làm tốt bài văn tả cảnh” tôi đã rút ra bài học kinh nghiệm cho
bản thân như sau:
- Giáo viên cần nắm vững chương trình bộ môn toàn cấp và từng lớp, nắm
vững và dạy đúng phương pháp bộ môn để gây hứng thú học tập cho học sinh.
Đồng thời phải nắm được đặc điểm trình độ của từng học sinh để đưa ra câu hỏi
và giao yêu cầu phù hợp. Trước hết phải bám sát yêu cầu của từng phần, từng
bài trong sách giáo khoa, nắm được dụng ý trình bày của sách giáo khoa để có
những câu hỏi, hướng dẫn phù hợp với học sinh, sau đó phân học sinh thành
nhóm đối tượng khác nhau để tiện việc hướng dẫn và giúp đỡ các em.
- Giáo viên cần phải biết hướng dẫn học sinh cách đọc sách tham khảo,
hướng dẫn các em tích luỹ vốn văn học giúp các em biết vận dụng linh hoạt
sáng tạo vào bài làm của mình, tránh tình trạng bắt chước, chép văn mẫu dẫn
đến bài văn sáo rỗng, thiếu cảm xúc.
- Giáo viên cần tạo ra cho học sinh hứng thú đối với bài học làm cho các
em thấy rõ mối quan hệ giữa kiến thức mới với kiến thức cũ. Cấu tạo bài giảng
của giáo viên cần logic, hệ thống và mạch lạc làm cho học sinh thấy được mối
quan hệ giữa các phần trong bài học.
-Với mỗi bài văn miêu tả cần giúp học sinh xây dựng được một dàn bài cụ
thể giúp các em có điểm tựa để làm bài.
16


-Trong quá trình dạy học cần kiểm tra đánh giá kịp thời sự tiến bộ của học
sinh để phát huy sự sáng tạo của các em, bổ sung những kiến thức còn thiếu
giúp học sinh làm tốt bài văn tả cảnh.
- Giáo viên phải thật linh hoạt trong khi vận dụng các phương pháp và


Đỗ Thị Liên

17


18