HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

ĐỖ THỊ HẢI YẾN

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH
XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TÂN YÊN, TỈNH BẮC
GIANG

Chuyên ngành:

Quản lý kinh tế

Mã số:

60 62 01 15

Người hướng dẫn khoa học:

TS. Trần Văn Đức

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên
cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để
bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám
ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.


Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Đỗ Thị Hải Yến

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ................................................................................................................ i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục các chữ viết tắt .............................................................................................v
Danh mục bảng ........................................................................................................... vi
Trích yếu luận văn ..................................................................................................... viii
Thesic
abstract...............................................................................................................x Phần
1. Mở đầu .............................................................................................................1
1.1.

Tính cấp thiết của đề tài ...................................................................................1

1.2.
Mục
tiêu


cụ

thể

1.3.

Câu hỏi nghiên cứu ..........................................................................................2

1.4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.....................................................................3

1.4.1.
Đối
cứu.......................................................................................3

tượng

nghiên

vi

nghiên

tài

liệu

1.4.2.


2.1.4.
Nội
dung
quản
.........................................................................9
2.1.5.

lý

ngân

sách

xã

Kiểm tra, thanh tra, kiểm toán đối với công tác quản lý ngân sách xã .............22

2.1.6.
Các yếu tố
.............................................23

ảnh

hưởng

đến

quản



nghiên

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu .........................................................................31

3.1.1.
Đặc
điểm
.....................................................................................31
3.1.2.
Đặc
điểm
về
............................................................................32

về
kinh

3.2.
Phương
................................................................................36
chọn

3.2.2.
Phương pháp
.............................................36

số

thu

hội

nghiên

cứu

nghiên

cứu

liệu,

thông
tch

tin
số


3.2.4.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ..........................................................................38

Phần 4. Kết quả và thảo luận
....................................................................................39
4.1.

Thực trạng quản lý ngân sách xã ở huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang, giai
đoạn 2013-2015 .............................................................................................39



Nguyên nhân của những hạn chế .............................................................80

4.3.

Phân tích yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện
Tân Yên, tỉnh Bắc Giang ................................................................................81

4.3.1.

Trình độ chủ tịch UBND xã, cán bộ tài chính xã ............................................81

4.3.2.

Cơ sở vật chất phục vụ công tác quản lý NSX ................................................83

4.3.3.

Chế độ chính sách quy định về quản lý ngân sách xã ......................................84

4.3.4.

Ý thức chấp hành pháp luật của các xã ...........................................................85

4.4.

Định hướng quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên, tỉnh Bắc
Giang trong thời gian tới ................................................................................86

4.5.

5.2.

Kiến nghị .....................................................................................................103

Tài liệu tham khảo .....................................................................................................104

4


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Nghĩa tiếng việt

BHXH

Bảo hiểm xã hội

BHYT

Bảo hiểm y tế BQ

Bình quân
CN

Công nghiệp

CNH - HĐH

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá


Nông lâm nghiệp

NN

Nhà nước

NQD

Ngoài quốc doanh

NS

Ngân sách

NSNN

Ngân sách Nhà nước

NSX

Ngân sách xã

SS

So sánh

SXKD

Sản xuất kinh doanh TC -

2013 - 2015............................................................................................... 40
Bảng 4.2. Đánh giá về công tác lập dự toán ngân sách xã .......................................... 41
Bảng 4.3. Tổng hợp dự toán chi NSX trên địa bàn huyện Tân Yên giai đoạn
2013 - 2015............................................................................................... 42
Bảng 4.4. Tình hình thu NSX trên địa bàn huyện Tân Yên giai đoạn 2013-2015 .......... 44
Biểu 4.5.

Các khoản thu NSX được hưởng 100% giai đoạn 2013-2015 .................... 47

Biêu 4.6.

Chi tiết khoản mục thu từ quỹ đất công ích, đất công trên địa bàn
huyện Tân Yên giai đoạn 2013-2015 ......................................................... 49

Biểu 4.7.

Các khoản thu NSX được hưởng theo tỷ lệ % giai đoạn 2013-2015........... 55

Bảng 4.8. Số lượng và ý kiến trả lời về nguyên nhân của việc chấp hành thu
NS chưa đúng qui định.............................................................................. 58
Biểu 4.9.

Chi NSX trên địa bàn huyện Tân Yên giai đoạn 2013-2015....................... 60

Biểu 4.10. Phân tch tnh hình chi sự nghiệp kinh tế giai đoạn 2013-2015 .................. 65
Bảng 4.11. Tình hình chi quản lý hành chính cấp xã trên địa bàn huyện Tân
Yên giai đoạn 2013-2015 ......................................................................... 67
Bảng 4.12. Số lượng và ý kiến trả lời về nguyên nhân của việc chấp hành chi
NSX chưa đúng qui định ........................................................................... 71
Bảng 4.13. Tình hình cân đối thu - chi ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân

2013
– 2015, đề xuất các giải pháp tăng cường quản lý ngân sách xã của huyện Tân Yên,
tnhr Bắc Giang trong thời gian tới, góp phần phát triển kinh tế-xã hội trên địa
bàn huyện Tân Yên.
- Các phương pháp nghiên cứu đã sử dụng:
+ Phương pháp chọn mẫu khảo sát: Chọn xã đại diện, chọn hộ đại diện, chọn
cán bộ quản lý cấp trên trực tiếp quản lý ngân sách xã.
+ Phương pháp thu thập dữ liệu:
Dữ liệu thứ cấp phục vụ nghiên cứu này bao gồm: Thu thập báo cáo xây dựng dự
toán; Báo cáo tnh hình kinh tế - xã hội, giao chỉ tiêu kế hoạch Nhà nước và báo cáo
quyết toán ngân sách hàng năm, quyết định giao chỉ tiêu kế hoạch Nhà nước của UBND
huyện cho xã, quyết định công khai quyết toán của các xã, TT.
Dữ liệu sơ cấp phục vụ cho quá trình nghên cứu gồm: Các dữ liệu có liên quan
đến công tác quản lý NSX tại huyện Tân Yên được thu thập tại các điểm khảo sát điển
hình thông qua việc tham khảo ý kiến của cán bộ phòng Tài chính- kế hoạch huyện,
Kho bạc Nhà nước huyện, Chi cục thuế huyện, Chủ tịch, kế toán các xã, TT, người dân,
các ban ngành thuộc UBND các xã, TT liên quan đến quản lý NSX tại huyện Tân Yên.
+ Phương pháp phân tích thông tin: Phương pháp thống kê mô tả, phương
pháp so sánh, phương pháp cân đối, phương pháp tổng hợp ý kiến.
- Các kết quả nghiên cứu đã đạt được:
+ Cơ sở lý luận và thực tiễn về tăng cường quản lý ngân sách xã thông qua các
khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung quản lý ngân sách xã, công tác kiểm tra,

8


thanh tra, kiểm toán đối với công tác quản lý ngân sách xã và các yếu ảnh hưởng
đến đến quản lý ngân sách xã.

9

Name of candidate: Đỗ Thị Hải Yến
Topic of the dissertation: “Solutions to enhance budget management of
commune on Tan Yen district, Bac Giang province”.
Specialized in: Economic management

Code: 60 34 04 10

Institution: Vietnam national university of agriculture
Research purpose of dissertation:
- In order to assess the status of the communal budget management, the factors
afect the communal budget management budget period 2013 - 2015, proposing
solutions enhance the communal budge management Tan Yen district, Bac Giang
province in the future, contributing to economic development and social Tan Yen
district.
The research methods were used:
+ Survey Sampling method: Selected representative communal, representative of
households, selected upper management personnel directly manage the communal
budget.
+

Data collection methods: Secondary data for research include: Collecting

construction report estimates; Report economic - social, delivery targets of the State
budget and report annual budget settlement, allocation decisions of the State plan
targets

of People's Commitees for communes, public decision of the communal

settlement, town.
Primary data service for research process including: data related to budget

The limitations in the management are the communal budget estimate,
Executive estimates are still not focused on form, not obey regulation norms are
issued by the State, many departments when they estimate revenue, and expends
are much higher than budgets allocated by districts. The compliance cost estimates
have not close to the revenue, leading to unbalanced ensure spending task must be
added, adjusted several times a year, determining expenditure on construction tasks
remains incomplete and in balance revenues and expenditures budget; inspection work
on the budget still has many mistakes from department of communal budget
management.
+ To implement the communal budget management of Tan Yen district, Bac
Giang province in the next year should apply synchronization solutions: Continuing to
improve the communal decentralization mechanism budget; solutions in the communal
estimation budget; improving the executive work for budget estimates which should
perform to enhance revenue enhancement

projects; the setlement of the

communal budget; improving the training and retraining.
+ From the content on the communal budgets management

manage the

budget in a coordinated social, implementing good management in the district
budget efectively and suggest the state issued specific sanctions and strict handling
the cases of failure to comply with regulations on revenue management.

12


PHẦN 1. MỞ ĐẦU

chấp hành những quy định mang nặng tính thủ tục hành chính, gò bó bởi chính
sách chế độ, tiêu chuẩn, định mức phân bổ nhưng lại không bị ràng buộc về
hiệu quả sử dụng ngân sách được giao. Năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác
1


chuyên môn chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu công việc. Bên cạnh đó,
còn có những xã

2


chấp hành quy định về lập dự toán, điều hành dự toán và quyết toán ngân
sách chưa nghiêm.
Với sự nhận thức về tầm quan trọng cũng như những tồn tại trong
công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên; Qua nghiên cứu và
thực tế công tác tại địa phương tôi đã chọn đề tài: “Giải pháp tăng cường quản
lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang”.
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu chung
Trên cơ sở đánh giá thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý
ngân sách xã mà đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý ngân sách xã
trên địa bàn huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang trong những năm tới.
1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
- Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách xã;
- Đánh giá thực trạng quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên,
tỉnh Bắc Giang những năm qua;
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách xã trên địa bàn
huyện Tân Yên.
- Đề xuất định hướng và các giải pháp nhằm tăng cường quản lý ngân sách

4


PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ
2.1.1. Một số khái niệm có liên quan
2.1.1.1. Ngân sách Nhà nước và nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước
* Khái niệm: Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà
nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực
hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà
nước (Quốc hội, 2002).
* Nguyên tắc quản lý Ngân sách Nhà nước:
NSNN được quản lý thống nhất, tập trung, dân chủ, hiệu quả, tiết
kiệm, công khai, minh bạch, công bằng, bình đẳng; có phân cấp quản lý; gắn
quyền hạn với trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước các cấp (Quốc hội,
2002).
Trong hoạt động NS điều này có tầm quan trọng đặc biệt. Một mặt
đảm bảo sự thống nhất ý trí và lợi ích qua phân bổ NS để có hàng hóa dịch vụ
công cộng có tnh chất quốc gia. Mặt khác nó phát huy tnh chủ động, sáng tạo
của các địa phương, các tổ chức, cá nhân trong giải quyết từng vấn đề cụ thể. Tập
trung không phải độc đoán chuyên quyền mà trên cơ sở phát huy dân chủ cơ sở.
Các khoản chi ngân sách chỉ được thực hiện khi có dự toán được cấp
có thẩm quyền giao và phải bảo đảm đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi
do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định và được thủ trưởng đơn vị sử dụng
ngân scsh hoặc người được ủy quyền quyết định chi. Người ra quyết định chi phải
chịu trách nhiệm về quyết định của mình, nếu chi sai phải bồi hoàn cho công quỹ
và tùy theo tnh chất, mức độ vị phạm còn bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính
hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự (Bộ Tài chính, 2003).
Chi đầu tư chương trình, dự án phải phù hợp với chiến lược phát triển
kinh tế - xã hội; chiến lược nợ quốc gia, cụ thể: Việc bố trí chi đầu tư XDCB phải

Ngân sách ĐP

Ngân sách quận,
huyện

Ngân sách cấp
tỉnh

Ngân sách cấp xã

Ngân sách cấp huyện

Sơ đồ 1.1. Hệ thống ngân sách Nhà nước
Nguồn: Chính phủ (2003)
7


Trong hệ thống ngân sách Nhà nước ta hiện nay thì ngân sách Trung ương
giữ vai trò chủ đạo bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chi của quốc gia và hỗ trợ
những địa phương chưa cân đối được ngân sách. Ngân sách trung ương đảm
bảo
100% cho nhiệm vụ quốc phòng- an ninh, đối ngoại, chi đầu tư xây dựng cơ sở
hạ tầng giao thông đường bộ, thủy lợi phục vụ phát triển kinh tế - xã hội
mang tính liên kết vùng, khu vực, chi hoàn thuế. Ngân sách địa phương được
phân cấp nguồn thu bảo đảm chủ động trong thực hiện những nhiệm vụ chi
được giao; tăng cường nguồn lực cho ngân sách xã. Hội đồng nhân dân tỉnh,
thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là cấp tỉnh) quyết định việc phân
cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách ở địa phương phù hợp với
phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và trình độ quản lý của mỗi
cấp trên địa bàn (Chính phủ, 2003).

hạn: Về chức năng, nhiệm vụ: ở thời Khúc Hạo có tư giáp trông coi nhân lực
và sánh thuế; ở thời Lê có xã trưởng trông coi việc khoán thu và nộp thuế; ở thời
Nguyễn có chức sắc ở 3 miền khác nhau phụ trách công tác tài chính.
Về chế độ thu, chi ngân sách xã trong mỗi thời kỳ cũng có sự khác nhau
do sự áp đặt các luật lệ khác nhau của các triều đại. Trong thời Lê, chế độ quản lý
NSX được quy định rất chặt chẽ: đối với xã lớn chỉ được phép chi trong phạm vi
50 quan, xã nhỏ 20 quan (đơn vị tiền tệ lúc đó), quỹ xã chỉ giữ lại 30 quan để chi
tiêu, số còn lại phải gửi vào nhà giàu trong xã cất giữ. Dưới chế độ XHCN, trong
thời kỳ bao cấp NSX chưa được quan tâm, coi trọng do ảnh hưởng của cơ chế
tập trung, bao cấp (Từ năm 1996 ngân sách xã được quản lý theo Luật ngân sách
nhà nước).
Ngày 08/04/1972, “Điều lệ ngân sách xã” được ban hành. Từ đó ngân
sách xã được quản lý theo luật lệ thống nhất của Nhà nước. Lúc này, ngân
sách xã thực sự trở thành công cụ góp phần huy động tài lực, vật lực cho sự
nghiệp xây dựng CNXH đã được bắt đầu trên quy mô toàn quốc, theo kế
hoạch 5 năm lần thứ 2 (1976-1980).
Vị trí, vai trò của ngân sách xã được khẳng định lại trong thời kỳ khôi
phục cơ sở vật chất, xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng nông thôn mới với sự
ra đời của Nghị quyết 138/HĐBT ngày 19/11/1983. Ngân sách xã lúc này đã là
một cấp trong hệ thống ngân sách Nhà nước gồm: NSTW, NS Tỉnh (Thành phố
trực thuộc TW), NS Huyện (Quận, Thị xã), Ngân sách xã (Phường, thị trấn). Tuy
nhiên ở thời kỳ này, ngân sách xã chưa thực sự phát huy được vai trò của mình.
Để đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế trong thời kỳ đổi mới đất
nước, chuyển từ cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị
trường định hướng XHCN có sự quản lý của Nhà nước, trong những năm vừa
qua Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản Luật, Nghị định, Thông tư hướng dẫn
liên quan đến quản lý NSNN nói chung và ngân sách xã nói riêng như:
Luật NSNN số
47/1996/QH10 ban hành ngày 20/03/1996; Luật NSNN số 06/1998/QH10 luật
sửa đổi, bổ sung một số điều của luật NSNN năm 1998; Luật NSNN số