VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN CHÍ ĐÔNG

Ý THỨC PHÁP LUẬT VÀ VẤN ĐỀ GIÁO DỤC Ý THỨC
PHÁP LUẬT CHO SINH VIÊN TỈNH QUẢNG NINH HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - năm 2019


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN CHÍ ĐÔNG

Ý THỨC PHÁP LUẬT VÀ VẤN ĐỀ GIÁO DỤC Ý THỨC
PHÁP LUẬT CHO SINH VIÊN TỈNH QUẢNG NINH HIỆN NAY
Chuyên ngành:
Mã số:

CNDVBC và CNDVLS

9229002

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC



Tồn tại xã hội

TTXH

Ủy ban nhân dân

UBND

Xã hội chủ nghĩa

XHCN

Ý thức pháp luật

YTPL

Ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa

YTPL XHCN


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU........................................................................................................................ 1
Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU................................................7
1.1. Các công trình nghiên cứu về ý thức pháp luật và giáo dục ý thức pháp luật..........7
1.2. Các công trình nghiên cứu về thực trạng ý thức pháp luật và giáo dục ý thức
pháp luật cho sinh viên................................................................................................17
1.3. Các công trình nghiên cứu về giải pháp nâng cao ý thức pháp luật và chất lượng
giáo dục ý thức pháp luật cho sinh viên....................................................................... 23

Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO
DỤC Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO SINH VIÊN TỈNH QUẢNG NINH HIỆN
NAY................................................................................................................... 122

4.1. Một số quan điểm nâng cao chất lượng giáo dục ý thức pháp luật cho sinh
viên tỉnh Quảng Ninh hiện nay..................................................................................122
4.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ý thức pháp
luật cho sinh viên tỉnh Quảng Ninh hiện nay.............................................................128
4.2.1. Tăng cường vai trò của chủ thể giáo dục ý thức pháp luật cho sinh viên
tỉnh Quảng Ninh.........................................................................................................128
4.2.2. Đổi mới nội dung, chương trình giáo dục ý thức pháp luật cho sinh viên
tỉnh Quảng Ninh hiện nay..........................................................................................132
4.2.3. Tiếp tục đổi mới hình thức, phương pháp giáo dục ý thức pháp luật cho
sinh viên tỉnh Quảng Ninh hiện nay...........................................................................135
4.2.4. Kết hợp giáo dục ý thức pháp luật với giáo dục tư tưởng, chính trị, đạo
đức, lối sống cho sinh viên tỉnh Quảng Ninh.............................................................138
4.2.5. Tăng cường giáo dục ý thức pháp luật cho sinh viên tỉnh Quảng Ninh qua
sự phối kết hợp giữa nhà trường, gia đình và các tổ chức chính trị - xã hội...............141
4.2.6. Tăng cường công tác bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn cho đội
ngũ giảng viên các trường đại học và cao đẳng tỉnh Quảng Ninh..............................145
4.7.Tăng cường ý thức tự học, tự giáo dục của sinh viên tỉnh Quảng Ninh nhằm
nâng cao hiểu biết, khả năng vận dụng pháp luật vào đời sống..................................147
KẾT LUẬN................................................................................................................ 152
DANH MỤC CÔNG TRÌNH TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ.............................................. 154
TÀI LIỆU THAM KHẢO...........................................................................................155
PHỤ LỤC................................................................................................................... 167


1. Lý do chọn đề
tài

hiến pháp và pháp luật” của người dân.
1


Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, trong Văn kiện Đại hội Đảng

2


toàn quốc lần thứ IX Đảng ta đã khẳng định: “Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp
luật. Mọi cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức và mọi công dân có nghĩa vụ chấp
hành Hiến pháp và pháp luật” và “Phát huy dân chủ đi đôi với giữ vững kỷ luật, kỷ
cương, tăng cường pháp chế, quản lý xã hội bằng pháp luật, tuyên truyền, giáo dục
toàn dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật” [35, tr.135].
Tuy nhiên, thực tế công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục YTPL cho nhân
dân trong những năm qua còn nhiều hạn chế, chưa được đặt ngang tầm với yêu cầu
quản lý xã hội bằng pháp luật. Kiểm điểm 3 năm thực hiện, Chỉ thị số 32-CT/TW,
ngày 09/12/2003 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khoá IX về “Tăng cường sự
lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức
chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân”, Ban Bí thư Trung ương Đảng khoá X
kết luận: “Một số cấp uỷ, tổ chức Đảng nhận thức chưa đầy đủ về công tác
này…Giáo dục pháp luật trong nhà trường, ngoài xã hội chậm đổi mới, còn nặng về
lý thuyết, ít gắn với thực tiễn cuộc sống, nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật chưa
sâu, thiếu trọng tâm, trọng điểm, nhất là với các đối tượng đặc thù. Việc ban hành
văn bản quy phạm pháp luật còn chậm, giới thiệu, học tập, nghiên cứu pháp luật chưa
được nhiều, đối tượng tiếp cận còn trong phạm vi hẹp” [4, tr.2].
Vì thế, vấn đề tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật để nâng
cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân là rất cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và
thực tiễn ở nước ta hiện nay, là yếu tố khách quan của quá trình xây dựng Nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân trong thời kỳ mới.

lớn. Do đó, tác giả lựa chọn đề tài “Ý thức pháp luật và vấn đề giáo dục ý thức
pháp luật cho sinh viên tỉnh Quảng Ninh hiện nay” làm luận án tiến sĩ triết học
của mình nhằm làm sâu sắc hơn nữa về ý thức pháp luật, giáo dục ý thức pháp luật
và thực trạng ý thức pháp luật của sinh viên tỉnh Quảng Ninh hiện nay, từ đó đề
xuất một số giải pháp nhằm nâng cao ý thức pháp luật cho sinh viên, góp phần vào
công cuộc xây dựng tỉnh Quảng Ninh lành mạnh, trật tự, kỷ cương đáp ứng nhu cầu
nâng cao nguồn nhân lực chất lượng cao của tỉnh cũng như yêu cầu của công cuộc
đổi mới đất nước.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích
Luận án khảo sát, phân tích thực trạng và trên cơ sở đó, tác giả đề xuất giải


pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ý thức pháp luật cho sinh viên tỉnh Quảng
Ninh trong giai đoạn hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ
Để thực hiện mục đích trên, luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:
- Phân tích làm rõ khái niệm, tính chất, kết cấu, vai trò của ý thức pháp luật;
mục tiêu, nội dung, hình thức, phương pháp và sự cần thiết phải tăng cường giáo
dục ý thức pháp luật cho sinh viên hiện nay.
- Phân tích những yếu tố tác động, chỉ ra những thành tựu, hạn chế về ý thức
pháp luật và giáo dục ý thức pháp luật cho sinh viên tỉnh Quảng Ninh hiện nay; làm
rõ những nguyên nhân của thực trạng trên.
- Luận án luận chứng cơ sở khoa học cho việc đề xuất một số giải pháp cơ
bản nhằm nâng cao ý thức pháp luật và chất lượng giáo dục ý thức pháp luật cho
sinh viên tỉnh Quảng Ninh, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại
học hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Tác giả tập trung nghiên cứu ý thức pháp luật và vấn đề giáo dục ý thức pháp

điểm, kết cấu và vai trò của ý thức pháp luật; phân tích, xem xét chủ thể, đối
tượng, nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục ý thức pháp luật cho sinh viên
hiện nay. Từ đó sẽ khái quát lại vấn đề đã phân tích và hình thành nên quan niệm
khoa học của mình giáo dục ý thức pháp luật cho sinh viên.
- Phương pháp so sánh: Được sử dụng để so sánh chương trình, nội dung, hình
thức giáo dục ý thức pháp luật trong các trường đại học và cao đẳng trên địa bàn tỉnh
Quảng Ninh; đồng thời làm nổi bật nên những đặc thù của tỉnh Quảng Ninh tác động
đến ý thức pháp luật của sinh viên trong tỉnh.
- Phương pháp điều tra xã hội học: Được sử dụng nhằm điều tra, khảo sát thực
tế đối với cán bộ quản lý, giảng viên, sinh viên trên địa bàn tỉnh. Từ đó làm rõ thực
trạng YTPL và giáo dục YTPL cho sinh viên.
- Ngoài các phương pháp trên, tác giả còn vận dụng một số phương pháp hỗ
trợ khác như: phương pháp thống kê, tổng hợp số liệu để rút ra nhận định, khái quát
về thực trạng YTPL của sinh viên tỉnh Quảng Ninh hiện nay.


5. Đóng góp khoa học của luận án
- Luận án góp phần sáng tỏ một số vấn đề lý luận liên quan đến giáo dục ý
thức pháp luật cho sinh viên tỉnh Quảng Ninh hiện nay. Đồng thời, khái quát những
nét đặc trưng, thực trạng, những vấn đề đặt ra trong giáo dục ý thức pháp luật cho
sinh viên tỉnh Quảng Ninh hiện nay.
- Luận án đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao ý thức pháp luật và chất
lượng giáo dục ý thức pháp luật cho sinh viên tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới.
6. Ý nghĩa của luận án
6.1. Ý nghĩa về mặt lý luận
Kết quả nghiên cứu của luận án có thể làm phong phú thêm luận cứ khoa học
về ý thức pháp luật, kết cấu ý thức pháp luật, mối quan hệ ý thức pháp luật với các
hình thái ý thức xã hội khác. Đồng thời, luận án góp phần làm sâu sắc thêm các
quan điểm của Đảng và Nhà nước về tăng cường giáo dục ý thức pháp luật trước
yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện công tác giáo dục đào tạo hiện nay.

luật tiểu tư sản, ý thức pháp luật của nông dân, ý thức pháp luật của giai cấp công
nhân. Trên cở sở đó, tác giả đã làm sâu sắc hơn vai trò của ý thức pháp luật đối với
sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay. Qua đó, tác giả khẳng định ý thức pháp luật
nếu không được quan tâm giáo dục, bồi dưỡng sẽ gây ra nhiều tác hại, cản trở, ảnh
hưởng đến công cuộc đổi mới đất nước trong giai đoạn hiện nay. Tuy đối tượng
hướng tới của cuốn sách là đối tượng quân nhân đang công tác trong lực lượng quân
đội nhân dân, nhưng cuốn sách là tài liệu tham khảo có giá trị cho tác giả trong việc
bổ sung làm sâu sắc hơn cơ sở lý luận của YTPL.
“Xây dựng lối sống theo pháp luật nhìn từ góc độ lịch sử truyền thống, xây
dựng ý thức và lối sống theo pháp luật” (Chương trình Khoa học công nghệ cấp
Nhà nước KX 07 - 17 của Vũ Minh Giang, trường Đại học Luật Hà Nội, 1995). Tác
giả đã nghiên cứu sâu sắc quá trình hình thành pháp luật cũng như nhu cầu pháp


luật trong đời sống, đồng thời đã cho thấy sự cần thiết xây dựng lối sống theo pháp
luật trong giai đoạn hiện nay. Tác giả cho rằng, sự phát triển của kinh tế thị trường
và mặt trái của nó đã tạo ra những hạn chế ảnh hưởng đến những giá trị truyền
thống tốt đẹp trong lịch sử dân tộc. Từ đó cần thiết phải xây dựng ý thức và lối sống
theo pháp luật trong thời kỳ đổi mới. Đồng thời, tác giả đã đánh giá thực trạng ý
thức pháp luật của nhân dân ta và khẳng định bên cạnh mặt tích cực, nhìn chung
vẫn còn những hạn chế, bất cập. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất phương hướng và
một số giải pháp xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật: cần nhận thức rõ sự
cần thiết phải xây dựng nền tảng vật chất, tinh thần, hiện thực hóa pháp luật trong
hoạt động của toàn xã hội.
“Cơ sở khoa học cho việc xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật” Đề tài
Khoa học cấp Nhà nước KX 07 - 17, Viện Nghiên cứu Nhà nước và pháp luật,
1995). Đề tài đã làm rõ thực trạng yếu kém của ý thức pháp luật và đời sống pháp
luật trước thời kỳ đổi mới. Qua đó, chỉ rõ những nhân tố cơ bản quy định ý thức
pháp luật là do tồn tại xã hội và đời sống pháp luật. Đồng thời, các tác giả cũng
kiến nghị một số giải pháp tích cực trong việc xây dựng và thực hiện pháp luật

công tác giáo dục và phổ biến pháp luật trong nhân dân.
“Lôgíc khách quan của quá trình hình thành và phát triển ý thức pháp luật ở
Việt Nam” (Luận án tiến sĩ triết học của Nguyễn Thị Thúy Vân, 2001)
Luận án đã phân tích một cách có hệ thống về cơ sở lý luận của ý thức pháp
luật, về vai trò của ý thức pháp luật với đời sống cũng như đi sâu phân tích những
đặc điểm cơ bản của ý thức pháp luật nước ta trong những giai đoạn lịch sử cụ thể.
Trên cơ sở đó, luận án đã chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng tới quá trình hình thành và
phát triển của ý thức pháp luật Việt Nam xuất phát từ trình độ phát triển điều kiện
kinh tế - xã hội, từ phương thức sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ đã quy định mối quan
hệ xã hội không phức tạp dẫn đến người dân không có nhu cầu sử dụng pháp luật
điều chỉnh các quan hệ trong đời sống. Do đó, làm cho hệ thống pháp luật ở nước ta
thiếu động bộ và tính hiệu quả không cao. Ngoài ra, do ảnh hưởng của tư tưởng
Nho giáo, coi trọng đạo đức hơn các quy phạm pháp luật nên trong thời kỳ rất dài
nước ta đã sử dụng các quy tắc đạo đức trong việc quản lý, điều hành xã hội dẫn
đến pháp luật bị coi nhẹ. Luận án cũng phân tích một cách sâu sắc, cụ thể quá trình
hình thành ý thức pháp luật ở Việt Nam qua từng giai đoạn lịch sử từ thời kỳ dựng


nước cho đến ngày nay. Luận án cũng đã khẳng định: khi đất nước chuyển sang giai
đoạn phát triển mới thì sớm hay muộn thì các hình thái ý thức xã hội như ý thức
pháp luật, ý thức đạo đức, ý thức chính trị…cũng phải thay đổi theo cho phù hợp
với tồn tại xã hội. Tác giả cũng cho rằng, quá trình hình thành và phát triển ý thức
pháp luật cũng tuân theo con đường chung của quá trình nhận thức. Đó là, đi từ
nhận thức cảm tính, gồm những cảm xúc, thái độ, tình cảm đối với pháp luật đến
quá trình nhận thức lý tính, với khái niệm, quan điểm về pháp luật. Luận án đã
mang đến cái nhìn sâu sắc hơn về quá trình hình thành và phát triển của ý thức pháp
luật cũng như những yếu tố tác động đến quá trình đó. Trên cơ sở đó, luận án đã đề
ra một số giải pháp để khắc phục những bất cập, nhằm tạo điều kiện cho ý thức
pháp luật phát triển theo quy luật vốn có của nó, góp phần nâng cao ý thức pháp luật
cho người dân đáp ứng yêu cầu mới của xã hội như: phải cải biến tồn tại xã hội để

trong mọi tầng lớp dân cư... Muốn vậy, phải xây dựng hệ thống chính sách đồng bộ
cũng như những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao ý thức pháp luật, xây dựng lối
sống và thái độ tôn trọng pháp luật của nhân dân đáp ứng đòi hỏi của sự nghiệp đổi
mới đất nước.
“Yếu tố tâm lý pháp luật trong quá trình nâng cao ý thức pháp luật ở nước ta
hiện nay” của Nguyễn Minh Đoan (Tạp chí Khoa học pháp luật, số 4, 2004). Bài viết
đã làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về ý thức pháp luật khi khẳng định ý thức pháp
luật là một hình thái ý thức xã hội và được tạo nên bởi tư tưởng pháp luật và tâm lý
pháp luật. Trong đó, tâm lý pháp luật thể hiện tình cảm, yêu mến, ác cảm, mang tính
tương đối ổn định và bền vững…Do đó, tác giả khẳng định tâm lý pháp luật có ảnh
hưởng rất lớn đối với hành vi hợp pháp của con người góp phần nâng cao trách
nhiệm của bản thân đối với xã hội. Từ những luận bàn trên, tác giả cho rằng tâm
lý pháp luật hiện nay ở nước ta vẫn chưa được quan tâm đúng mức nên tâm lý ác
cảm với pháp luật, với người đại diện của pháp luật vẫn tồn tại. Bên cạnh đó là tâm
lý tùy tiện, tiểu nông vẫn còn tồn tại trong một bộ phận nhân dân, điều đó ảnh
hưởng không nhỏ đến tác phong công nghiệp thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại
hóa đất nước. Từ đó, tác giả khẳng định những trạng thái tâm lý dù nhỏ nhưng lại
ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của xã hội. Trên cơ sở đó, tác giả cũng đưa ra
một số biện pháp cơ bản nhằm khắc phục, đổi mới tâm lý pháp luật trong đời sống
xã hội như: hoàn thiện cơ chế; xóa bỏ những chính sách không còn phù hợp; khắc
phục tư tưởng cửa quyền,


hách dịch; xây dựng một nền hành chính trong sạch… nhằm từng bước xây dựng
nên những con người có trí tuệ, trình độ, có thói quen sống và làm việc theo pháp
luật vì một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.
Bài viết “Tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luật” của Ngọ
Văn Nhân (Tạp chí Triết học, số 4, 2004) tiếp tục khẳng định, ý thức pháp luật là
hiện tượng xã hội mang tính giai cấp, các giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau có sự
thể hiện ý thức pháp luật cũng khác nhau. Trong đó, ý thức pháp luật của giai cấp

khẳng định, một xã hội ổn định, kỷ cương là một xã hội mà trong đó mọi tầng lớp
nhân dân phải có thái độ tôn trọng và thực hiện pháp luật một cách nghiêm minh.
Tác giả cho rằng, trình độ ý thức pháp luật cao hay thấp có liên quan chặt chẽ đến
việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và thực tiễn quá trình áp dụng pháp luật. Bởi vì,
nếu ý thức pháp luật ở trình độ thấp sẽ khó có thể xây dựng được một hệ thống pháp
luật hoàn chỉnh, khoa học. Đồng thời cũng ảnh hưởng không nhỏ đến sự nhận thức
và điều chỉnh hành vi theo đúng quy định pháp luật của người dân. Do đó, muốn
quy định pháp luật đi sâu vào đời sống xã hội thì công tác giáo dục phổ biến pháp
luật là nhiệm vụ hết sức quan trọng nhằm hình thành tư tưởng sống và làm việc theo
hiến pháp của mọi tầng lớp dân cư.
“Mấy suy nghĩ về việc đổi mới ý thức pháp luật ở nước ta hiện nay” của
Nguyễn Thúy Vân (Tạp chí Triết học, số 10, 2006), đã chỉ ra những thời cơ và
thách thức đối với Việt Nam trong công cuộc đổi mới đất nước, đặc biệt là xu
hướng toàn cầu hóa. Từ đó, tác giả khẳng định việc đổi mới và nâng cao ý thức
pháp luật trong nhân dân là vấn đề hết sức quan trọng. Trên cơ sở đó, tác giả đã luận
giải tính tất yếu của đổi mới ý thức pháp luật, những nội dung cần phải đổi mới và
những xu hướng đổi mới ý thức pháp luật trong giai đoạn hiện nay.
“Dư luận xã hội và sự tác động của nó đối với ý thức pháp luật của đội ngũ
cán bộ cấp cơ sở ở nước ta hiện nay” (Luận án tiến sĩ Triết học của Ngọ Văn Nhân,
2008), đã đưa ra khái niệm ý thức pháp luật, đồng thời làm rõ cấu trúc ý thức pháp
luật: căn cứ vào nội dung và tính chất của các bộ phận hợp thành ý thức pháp luật
bao gồm: hệ tư tưởng pháp luật và tâm lý pháp luật; căn cứ vào cấp độ và giới hạn
nhận thức ý thức pháp luật được chia thành: ý thức pháp luật thông thường và ý
thức pháp luật lý luận; căn cứ vào chủ thể ý thức pháp luật gồm: ý thức pháp luật cá
nhân, ý thức pháp luật nhóm, ý thức pháp luật xã hội. Từ đó, luận án cho rằng, ý


thức pháp luật của cán bộ cơ sở là ý thức pháp luật của nhóm xã hội phản ánh thực
tiễn đời sống pháp luật trên địa bàn cơ sở thể hiện năng lực nhận thức các quy phạm
pháp luật; trình độ tri thức hiểu biết pháp luật, tình cảm, thái độ đối với pháp luật

hội chủ nghĩa nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn. Tuy nhiên, sự phát triển
kinh tế cũng có những tác động không nhỏ đến đời sống nhân dân trong đó có bộ
phận không nhỏ cán bộ, công chức như: tham ô, hối lộ, lãng phí của công… Do
vậy, cần phải có các biện pháp để nâng cao ý thức pháp luật cho đội ngũ cán bộ,
công chức hiện nay. Trên cơ sở đó, tác giả cho rằng, công tác giáo dục ý thức pháp
luật cho đội ngũ cán bộ, công chức trong giai đoạn hiện nay đã đạt được những
thành tựu nhất định. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn tồn tại những yếu kém, hạn
chế về nội dung chương trình còn cứng nhắc, khô khan, nặng về lý thuyết, phương
pháp và hình thức giáo dục pháp luật chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới đất nước.
Từ đó, luận án đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ý thức
pháp luật cho cán bộ, công chức ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Đây là công
trình nghiên cứu rất công phu, nghiêm túc, có đóng góp quan trọng trong bổ sung
hoàn thiện lý luận về giáo dục ý thức pháp luật nói chung, giáo dục ý thức pháp luật
cho cán bộ, công chức nói riêng. Là tài liệu tham khảo về cơ sở lý luận về nội dung,
mục đính và chủ thể giáo dục ý thức pháp luật.
“Ý thức pháp luật với việc thực hiện dân chủ ở nông thôn Việt Nam hiện
nay” (Luận án tiến sĩ Triết học của Lê Xuân Huy, 2010). Dưới góc độ triết học,
luận án đã làm sáng tỏ quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin về ý thức pháp luật và
thực hiện dân chủ. Tác giả đã đưa ra những luận cứ khoa học về sự cần thiết nâng
cao vai trò của ý thức pháp luật nhằm thực hiện dân chủ ở nông thôn Việt Nam hiện
nay. Từ đó, luận án đã chỉ ra thực trạng phát huy vai trò ý thức pháp luật trong thực
hiện dân chủ ở nông thôn Việt Nam trong việc thực hiện chủ trương, chính sách
mới về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; về thực trạng trình độ văn hóa pháp lý
của cán bộ và nhân dân ở nông thôn; thái độ và hành vi chấp hành pháp luật của
người dân ở nông thôn. Đồng thời, luận án đã phân tích những nguyên nhân chủ yếu
về cơ chế, chính sách, pháp luật ở nông thôn còn nhiều hạn chế; hệ thống pháp luật
thiếu đồng bộ; trình độ am hiểu pháp luật của cán bộ còn hạn chế cũng như công tác
tuyên truyền pháp luật thiếu hiệu quả…đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc pháp huy
vai trò ý thức pháp luật trong thực hiện dân chủ ở nông thôn Việt Nam hiện nay.


thức pháp luật là nội dung quan trọng trong đời sống pháp luật của xã hội, giữ vai


trò quan trọng trong việc điều chỉnh hành vi của con người. Bài viết đã phân tích và
làm sâu sắc hơn sự tác động rất lớn của ý thức pháp luật đến xã hội, đặc biệt đời
sống kinh tế, chính trị và đời sống văn hóa – tư tưởng. Trên cơ sở phân tích được
vai trò của ý thức pháp luật đối với xã hội, tác giả đã đề xuất một số định hướng
nhằm nâng cao ý thức pháp luật và phát huy vai trò pháp luật trong đời sống xã hội.
“Vai trò của ý thức pháp luật trong việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp ở
nước ta hiện nay” (Luận án tiến sĩ Triết học của Lê Hoàng Nam, 2014). Luận án
khẳng định, trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường đình hướng xã hội chủ
nghĩa hiện nay thì doanh nghiệp đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Vì vậy, việc chăm
lo phát triển các doanh nghiệp là nhiệm vụ của toàn xã hội. Do đó, việc xây dựng và
hình thành văn hóa doanh nghiệp là nhiệm vụ cấp bách trong giai đoạn hiện nay.
Tác giả cho rằng, có nhiều yếu tố dẫn đến hình thành văn hóa doanh nghiệp, trong
đó ý thức pháp luật giữ vai trò là nhân tố đặc biệt quan trọng. Nhằm làm rõ vai trò
của ý thức pháp luật, luận án đã phân tích cơ sở lý luận về ý thức pháp luật và vai
trò của ý thức pháp luật trong việc hình thành văn hóa doanh nghiệp ở nước ta hiện
nay. Trên cơ sở khảo sát tình hình văn hóa doanh nghiệp ở một số doanh nghiệp nhà
nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp tư nhân… tác giả đã
làm nổi bật thực trạng vai trò ý thức pháp luật trong việc hình thành văn hóa doanh
nghiệp ở Việt Nam hiện nay. Tác giả đã đề xuất một số quan điểm cũng như giải
pháp cụ thể nhằm nâng cao vai trò ý thức pháp luật trong việc hình thành văn hóa
doanh nghiệp nhằm xây dựng doanh nghiệp phát triển bền vững trong giai đoạn đẩy
mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Mặc dù đối tượng nghiên
cứu của luận án là vai trò của ý thức pháp luật với việc hình thành văn hóa doanh
nghiệp nhưng đây là tài liệu tham khảo có giá trị cho tác giả trong việc nghiên cứu
cơ sở lý luận của ý thức pháp luật cũng như thấy được vai trò to lớn của ý thức pháp
luật trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Tóm lại, tác giả các công trình nghiên cứu trên đã phân tích tương đối sâu

trường, bồi dưỡng đội ngũ làm công tác giáo dục pháp luật, chuẩn bị các nguồn lực,
cơ chế cho công tác giáo dục pháp luật. Qua bài viết tác giả khẳng định mục đích
của giáo dục pháp luật không chỉ nhằm hình thành ý thức mà còn hướng tới việc
nâng cao ý thức tự giác của các tầng lớp dân ca trong xã hội. Do đó, cần phải biết
khơi dậy ý thức, trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ pháp lý trong mỗi công dân.


"Giáo dục pháp luật trong nhà trường - những vấn đề đặt ra hiện nay" của
Phạm Kim Dung, (Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số chuyên đề Phổ biến, giáo dục
pháp luật, 2006). Dựa trên cơ sở nghiên cứu vấn đề lý luận và kết quả công tác giáo
dục pháp luật trong nhà trường, tác giả đã nêu lên những vấn đề cần được tiếp tục
hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục pháp luật ở các nhà trường
trong giai đoạn hiện nay. Tác giả cho rằng, nội dung môn học pháp luật ở các bậc
học nói chung còn nặng về lý thuyết, hình thức giáo dục chưa thực sự phong phú và
còn mang tính hình thức, giáo dục pháp luật trong nhà trường chưa thực sự chú
trọng đến công tác bồi dưỡng tình cảm và rèn luyện kỹ năng điều chỉnh hành vi.
Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên giảng dạy pháp luật thiếu, không được bồi dưỡng
thường xuyên về pháp luật; tài liệu học tập còn hạn chế làm ảnh hưởng tới chất
lượng dạy học cũng như không tạo được sự hứng thú ở học sinh sinh viên đối với
môn học. Ngoài ra, một bộ phận các trường đại học, cao đẳng, pháp luật không phải
là môn học bắt buộc nên nhiều trường không đưa hoặc chỉ đưa vào giảng dạy ở một
số ngành đào tạo nhất định. Do đó, tác giả khẳng định, cần quy định môn pháp luật
là bắt buộc trong chương trình giáo dục đại học đồng thời phải xây dựng nội dung,
chương trình một cách chi tiết, phù hợp nhằm phục vụ tốt hoạt động dạy và học
trong nhà trường.
Bài viết " Giáo dục pháp luật cho sinh viên các trường đại học" của Phan Hồng
Dương (Tạp chí Giáo dục, số 190, kì 2 - 5/2008) đã nêu thực tế đáng báo động về tình
trạng phạm tội của học sinh, sinh viên hiện nay. Qua số liệu thống kê, tác giả đã
chứng minh tỷ lệ vi phạm pháp luật ở lứa tuổi đang ngồi trên ghế nhà trường ngày
càng gia tăng, hiểu biết về tri thức pháp luật, khả năng vận dụng pháp luật vào cuộc