Bồi dỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 4 - 5
Bồi dỡng năng lực cảm thụ
văn học cho học sinh lớp 4 5
I. Đặt vấn đề
Cảm thụ văn học là một yêu cầu quan trọng trong chơng trình bồi dỡng học
sinh giỏi lớp 4 5. Mặt khác chơng trình môn Tiếng Việt từ lớp 1 5 ở Tiểu học
luôn coi nhiệm vụ bồi dỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh là nhiệm vụ
quan trọng, cần thiết bởi vì:
- Cảm thụ văn học đem đến cho học sinh nguồn cảm hứng say mê, sự sáng
tạo trong t duy của học sinh. Qua đó giúp các em cảm thấy yêu thích tác phẩm thơ
- văn, yêu thích các nhà thơ, nhà văn từ đó các em trở nên yêu thích môn Tập làm
văn.
- Cảm thụ văn học còn giúp các em đọc hiểu và cảm nhận những bài thơ, bài
văn hay trong sách giáo khoa, từ đó thêm mở mang tri thức, phong phú về tâm hồn.
Chính vì vậy mà chúng ta cần quan tâm bồi dỡng năng lực cảm thụ cho học sinh.
II. Giải quyết vấn đề
1.
Trau dồi cho học sinh nguồn cảm hứng khi tiếp xúc với thơ văn
- Lứa tuổi học sinh lớp 4- 5 nói riêng và học sinh Tiểu học nói chung rất
thích đợc nghe kể chuyện, đọc thơ. Vì vậy, căn cứ vào tâm lí lứa tuổi chúng ta cần
giúp học sinh tiếp cận nhiều với thơ văn bằng các biện pháp khác nhau nh:
+ Cho các em đọc thuộc các bài thơ trong SGK Tiếng Việt.
+ Tổ chức các cuộc thi kể chuyện, ngâm thơ hoặc sáng tác thơ văn.
+ Dạy cho học sinh đọc diễn cảm một bài thơ, đoạn văn hay chăm chú quan
sát, lắng nghe để tìm hiểu cái đẹp của thiên nhiên. Qua đó giúp các em làm thân
với văn thơ
1
Bồi dỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 4 - 5
+ Trau dồi hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn cũng chính là tự rèn luyện mình
để nhận thức đúng và có tình cảm đẹp, từ đó đến với văn học một cách tự giác, say
mê yếu tố quan trọng của cảm thụ văn học.

gây ấn tợng xôn xao. Sự chuyển đổi cảm giác còn gợi những gì của tâm trạng xốn
xang, xao xuyến cho ta thấy tác giả không thể không yên trớc mùi hơng này. Nh
vậy là có cả cảnh, cả tình.
Ví dụ 4: Trong bài Tiếng hát mùa gặt có đoạn:
Đồng chiêm phả nắng lên không
Cánh cò dẫn gió qua thung lúa vàng
Gió nâng tiếng hát chói chang
Long lanh lỡi hát liếm ngang chân trời.
Cả một trờng từ phả, dẫn, nâng, liếm cho ta thấy sự nâng đỡ, ủng hộ lẫn
nhau những nắng, gió, cánh cò, thung lúa vàng, tiếng hát, lỡi hái tạo ra một bức
tranh hài hoà tràn đầy niềm vui sớng, tự hào của ngời nông dân trong mùa gặt hái.
Ví dụ: Trong bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lng mẹ của nhà thơ
Nguyễn Khoa Điềm có viết:
Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi
Mặt trời của mẹ em nằm trên lng.
Tác giả so sánh con nằm trên lng là mặt trời của mẹ cho ta thấy ngời mẹ
đã coi con là mặt trời, là sự sống là lẽ sống của mình. Có lẽ khó mà tìm đợc
cách nói nào nói đợc lòng mẹ yêu con vô cùng, vô tận đến thế.
b) Trang bị cho học sinh vốn hiểu biết về các biện pháp tu từ trong Tiếng
Việt (Nhân hoá, so sánh, điệp từ, điệp ngữ, đảo ngữ, ẩn dụ, chuyển đổi cảm giác)
Bằng cách thông qua các câu thơ, câu văn để giúp học sinh phát hiện những
biện pháp tu từ.
Ví dụ: Dạy biện pháp tu từ nhân hoá, giáo viên có thể đa ra các câu thơ để
tìm hiểu:
3
Bồi dỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 4 - 5
Cái na đã tỉnh giấc rồi
Đàn chuối đứng vỗ tay cời vui sao
Chị tre chải tóc bên ao
Nàng mây áo trắng ghé vào soi gơng

đặt câu rất độc đáo:
Thoắt cái, lác đác lá vàng rơi trong khoảnh khắc mùa thu. Thoắt cái, gió
xuân hây hẩy nồng nàn với những bông hoa lay ơn màu đen nhung hiếm quý.
Nếu thiếu đi những trạng ngữ gây ấn tợng về thời gian thoắt cái, không
dùng cách đảo bổ ngữ lác đác, đảo vị ngữ trắng long lanh thì những câu văn
trên sẽ không thể làm cho ngời đọc cảm nhận đợc vẻ đẹp nên thơ và huyền ảo của
thắng cảnh Sa Pa.
3. Rèn

luyện kĩ năng viết đoạn văn về cảm thụ văn học
Rèn luyện để nâng cao năng lực cảm thụ là một trong những nhiệm vụ cần
thiết đối với mỗi học sinh Tiểu học. Để làm đợc bài tập về cảm thu văn học đạt kết
quả tốt, các em cần thực hiện nh sau:
a) Đọc kĩ đề bài nắm chắc yêu cầu của bài tập phải trả lời đợc điều gì? Cần
nêu bật đợc ý gì?
b) Đọc và tìm hiểu về câu thơ (câu văn) hay đoạn trích đợc nêu trong đề bài.
Dựa vào yêu cầu của đề bài để tìm hiểu về cách dùng từ, dặt câu, cách dùng hình
ảnh, cách sử dụng những biện pháp nghệ thuật quen thuộc nh so sánh, nhân hoá,
điệp từ, điệp ngữ đã giúp em cảm nhận đợc nội dung, ý nghĩa gì đẹp đẽ sâu sắc?
c) Viết đoạn văn về cảm thụ văn học (khoảng 5 7 dòng) hớng vào yêu
cầu của đề bài. Đoạn văn có thể bắt đầu bằng một câu mở đoạn để dẫn dắt ngời
đọc hoặc trả lời thẳng vào câu hỏi chính, tiếp đó cần nêu rõ các ý theo yêu cầu của
đề bài. Cuối cùng có thể kết đoạn bằng một câu ngắn gọn để gói lại nội dung cảm
5