NGUYỄN KHÁNH HÒA *** LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN KHÁNH HÒA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY
HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

*** KHÓA HỌC: 2016 - 2018

HÀ NỘI, 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN KHÁNH HÒA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY
HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM

Chuyên ngành: Quản lí giáo dục
Mã số: 8 14 01 14


ii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn: “Quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp
dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ
thông huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam” là công trình nghiên cứu của cá nhân,
được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết, khảo sát tình hình thực tiễn và dưới
sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Trần Quốc Thành, trường Đại học Sư phạm Hà
Nội 1.
Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung
thực và không trùng lặp với các đề tài khác. Tôi cũng xin cam đoan các thông tin
trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày 20 tháng 7 năm 2018
TÁC GIẢ

Nguyễn Khánh Hòa


3

MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN .................................................................................................... ii
MỤC LỤC............................................................................................................... iii
BẢNG DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ........................................................ vii
DANH MỤC CÁC BẢNG.................................................................................... viii
MỞ

ĐẦU


1.3.3. Các điều kiện phục vụ hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học cho
giáo viên ....................................................................................................23
1.4. Nội dung quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển
năng lực học sinh cho giáo viên của hiệu trưởng trường trung học phổ thông ...23
1.4.1. Quản lý nội dung, chương trình bồi dưỡng phương pháp dạy học định
hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên............................................23
1.4.2. Quản lý nhân sự hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định
hướng phát triển năng lực học sinh ..................................................................25
1.4.3. Quản lý nguồn lực bồi dưỡng phương pháp dạy học cho GV ...............30
1.4.4. Quản lý đánh giá kết quả bồi dưỡng cho giáo viên ................................32
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định
hướng phát triển năng lực HS ở trường THPT ....................................................33
1.5.1. Các yếu tố chủ quan ...............................................................................33
1.5.2. Các yếu tố khách quan............................................................................35
Tiểu kết chương 1 ................................................................................................36
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN LÝ
NHÂN, TỈNH HÀ NAM........................................................................................37
2.1. Tổ chức nghiên cứu thực trạng .....................................................................37
2.1.1. Mục đích nghiên cứu ..............................................................................37
2.1.2. Nội dung nghiên cứu ..............................................................................37
2.1.3. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................37
2.1.4. Địa bàn nghiên cứu.................................................................................38
2.1.5. Đối tượng khảo sát .................................................................................38
2.2. Tình hình giáo dục trung học phổ thông ở huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam ...38
2.2.1. Đặc điểm kinh tế xã hội của huyện Lý Nhân .........................................38
2.2.2. Giáo dục cấp trung học phổ thông .........................................................38
2.3. Thực trạng hoạt động bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học định
hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THPT của huyện Lý Nhân.....41

PHÁP DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH
HÀ NAM
.................................................................................................................66
3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp.......................................................................66
3.1.1. Đảm bảo sự đóng góp tích cực của các biện pháp vào việc đổi mới
bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên ...............................................66
3.1.2. Đảm bảo tính phù hợp với điều kiện thực tế của các trường và đội
ngũ giáo viên ....................................................................................................66


6

3.1.3. Đảm bảo tính thiết thực, khả thi .............................................................66
3.1.4. Đảm bảo tính kế thừa và có thể vận dụng lâu dài ..................................67
3.1.5. Phải bám sát yêu cầu đổi mới giáo dục và chương trình giáo dục
trung học phổ thông..........................................................................................68
3.2. Các biện pháp quản lý cụ thể ........................................................................68
3.2.1. Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và học
sinh về tầm quan trọng của phương pháp dạy học theo định hướng phát
triển năng lực học sinh .....................................................................................68
3.2.2. Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực sử dụng phương pháp, kĩ thuật dạy
học cho đội ngũ giáo viên ..........................................................................72
3.2.3. Xây dựng các công cụ quản lý, đánh giá khách quan hoạt động bồi
dưỡng của giáo viên .........................................................................................75
3.2.4. Đầu tư cơ sở vật chất phục vụ hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học
cho giáo viên..............................................................................................80
3.2.5. Đổi mới việc đánh giá kết quả bồi dưỡng PPDH cho GV .....................83
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp ...................................................................88
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất ........89

STT

Số thứ tự

KTĐG

Kiểm tra, đánh giá

TBDH

Thiết bị dạy học

ĐNGV

Đội ngũ giáo viên

QLGD

Quản lí giáo dục

GD

Giáo dục

BD

Bồi dưỡng

NL


dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh..................................54
Bảng 2.16: Chỉ đạo của Hiệu trưởng về hình thức bồi dưỡng PPDH cho GV .......56
Bảng 2.17. Khảo sát mức độ sử dụng các công cụ đánh giá của Hiệu trưởng về
công tác bồi dưỡng PPDH định hướng phát triển năng lực của HS cho
GV ...................................................................................................57
Bảng 3.1: Kết quả khảo sát tính cần thiết của các biện pháp ..................................90
Bảng 3.2: Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp.....................................92
Bảng 3.3: Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp .........94


9

BẢNG DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
Sơ đồ 3.1: Mối quan hệ giữa các biện pháp ............................................................88
Biểu đồ 3.1: Biểu đồ khảo sát tính cần thiết của các biện pháp..............................90
Biểu đồ 3.2: Biểu đồ khảo sát tính khả thi của các biện pháp ................................92


1


2

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Do yêu cầu ngày càng cao trong phát triển đất nước, đổi mới giáo dục và đào
tạo đang là vấn đề cấp thiết được toàn xã hội đặc biệt quan tâm. Chúng ta đang
hướng đến thực hiện chuyển từ chương trình giáo dục định hướng nội dung sang
chương trình giáo dục định hướng phát triển phẩm chất năng lực cho học sinh các
cấp. Trong dạy học ở trường phổ thông, việc đổi mới phương pháp, cập nhật những

Trong thực tế dạy học, giáo viên phải sử dụng các phương pháp dạy học. Hệ
thống các phương pháp dạy học cũ vẫn được sử dụng trên tất cả các nhà trường,
nhưng các phương pháp đó đã lạc hậu, không đáp ứng được yêu cầu hiện tại. Các
phương pháp dạy học tích cực (được coi là các phương pháp mới) đã được giáo viên
sử dụng. Tuy nhiên ngành giáo dục chưa có những quy định cụ thể, chưa có sự kiểm
chứng đánh giá trên phạm vi cả nước. Việc sử dụng các phương pháp này đòi hỏi
nhiều thời gian hơn, cơ sở vật chất nhiều và hiện đại hơn, độ khó cũng cao hơn. Vì
vậy, việc sử dụng các phương pháp dạy học mới đã được triển khai rộng rãi song
không bài bản, thường xuyên, còn mang màu sắc phong trào nên không phát huy
được hết hiệu quả. Theo đó, công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp
dạy học cho giáo viên cũng chưa khoa học, chặt chẽ, không thống nhất. Trong khi
đó, dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh là yêu cầu bắt buộc của đổi
mới căn bản toàn diện giáo dục, mà muốn thực hiện điều đó thì việc sử dụng các
phương pháp dạy học tích cực là hết sức cần thiết.
Cấp trung học phổ thông (THPT) là cấp học then chốt, nền tảng của hệ thống
giáo dục quốc dân, đảm nhiệm giai đoạn cuối cùng của giáo dục phổ thông. Do đó,
đổi mới PP dạy và học nhằm rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết
các tình huống khác nhau trong học tập và thực tiễn cuộc sống, để tác động đến tình
cảm, đem lại sự hứng thú trong học tập cho HS. Từ đó, đòi hỏi cần phải có những
thay đổi quan trọng về nội dung và PPDH nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đề ra.
Để đạt được mục tiêu giáo dục, đổi mới trong công tác quản lý bồi dưỡng phương
pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên là khâu đột phá
để nâng cao chất lượng học tập.


Thực tế trong quá trình học tập, HS còn thụ động tiếp thu kiến thức, vì thế cần
phải nghiên cứu và tổ chức các hoạt động dạy học tích cực nhằm kích thích tư duy,
sự sáng tạo, sự hợp tác làm việc của HS.
Lý Nhân là một huyện thuộc tỉnh Hà Nam, một địa bàn nông thôn, dân cư
đông đúc và có bề dày về truyền thống cũng như thành tích giáo dục. Các trường

Hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên các trường THPT
huyện Lý Nhân đã đạt được những kết quả nhất định. Nhưng trước yêu cầu đổi mới
chương trình giáo dục phổ thông hiện nay, việc bồi dưỡng PPDH cho giáo viên
THPT vẫn bộc lộ một số bất cập. Các bất cập có thể do nhiều nguyên nhân, trong đó
có nguyên nhân do các biện pháp quản lý chưa phù hợp, việc tổ chức bồi dưỡng
chưa hiệu quả. Nếu phân tích rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, thiết kế được kế hoạch,
triển khai tổ chức phù hợp với điều kiện thực tế, đặc điểm giáo viên THPT của
huyện thì có thể đề xuất được các biện pháp phù hợp cho việc quản lý hoạt động bồi
dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên
THPT huyện Lý Nhân và có thể nâng cao được hiệu quả quản lý hoạt động này.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy
học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ thông.
5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học
định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ thông ở huyện
Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.
5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định
hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên.
6. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài xác định chủ thể của các biện pháp quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy
học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên là hiệu trưởng các trường
trung học phổ thông ở huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.
Đề tài chỉ sử dụng các số liệu ở 4 trường trung học phổ thông huyện Lý Nhân,
tỉnh Hà Nam trong hai năm học: 2016-2017 và 2017-2018.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Sử dụng phương pháp này để phân tích, tổng hợp các tài liệu, sách báo và các
công trình nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên ở
trường trung học phổ thông để xây dựng cơ sở lý luận cho luận văn.




7.3. Phương pháp xử lý số liệu
Sử dụng toán học xử lí các số liệu thống kê để tìm ra thông tin phục vụ quá
trình nghiên cứu. Nhờ đó xác định được kết quả một cách khách quan các biện pháp
quản lý dạy học của hiệu trưởng theo yêu cầu của cấp trung học phổ thông. Rút ra
kết luận, đánh giá, tổng hợp các dữ liệu mới tương ứng.
8. Cấu trúc luận văn
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học
định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ thông.
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học
định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên ở các trường trung học phổ
thông trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam .
Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định
hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên ở các trường trung học phổ thông
huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
Nhân loại trong quá trình phát triển đã quan tâm rất sớm về vấn đề giáo dục.
Các tư tưởng về dạy học và quản lý dạy học đã được thể hiện trong những quan
điểm của nhiều nhà giáo dục từ thời cổ đại. Khổng Tử (551-479 TCN) là nhà triết
học, nhà giáo nổi tiếng của Trung Quốc thời cổ đại đã có những tư tưởng rất tiến bộ
về giáo dục. Ông cho rằng người học phải có nhu cầu trong nhận thức, ham hiểu
biết, muốn khám phá cái mới, độc lập trong suy nghĩ và sáng tạo nhận thức; Người

nhà trường phát triển thì Hiệu trưởng nhà trường cần phải chú trọng xây dựng và
bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, luôn luôn phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong
lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm của mình, luôn
luôn tạo ra động lực để đội ngũ giáo viên hết lòng vì công việc.
Ở Pakistan, các giáo viên trẻ công tác khoảng 3 năm, phải tham gia chương
trình bồi dưỡng sư phạm do nhà nước quy định kéo dài trong thời gian 3 tháng, gồm
các nội dung như bồi dưỡng năng lực dạy học, cơ sở tâm lý của giáo dục, phương
pháp nghiên cứu, đánh giá và nhận xét HS.
Nhật Bản yêu cầu việc tổ chức bồi dưỡng và đào tạo lại cho GV và cán bộ
quản lý giáo dục phải thường xuyên. Căn cứ tình hình thực tế của từng đơn vị, cá
nhân mà các cấp quản lý giáo dục đề ra các phương thức bồi dưỡng khác nhau trong
một phạm vi theo yêu cầu nhất định. Thường là mỗi trường cử từ 3 đến 5 GV được
đào tạo lại một lần theo chuyên môn mới và tập trung nhiều vào đổi mới PPDH.
Khác với chương trình bồi dưỡng ở Nhật Bản, Ở Thái Lan ngoài bồi dưỡng
GV được tiến hành ở trung tâm học tập cộng đồng nhằm thực hiện giáo dục cơ bản,
bên cạnh đó còn huấn luyện kĩ năng nghề nghiệp và thông tin tư vấn cho mọi người
dân trong xã hội. Tại Triều Tiên, để nâng cao trình độ nghiệp vụ và chuyên môn, tất
cả GV đều phải tham gia học tập đầy đủ các nội dung chương trình theo quy định.
Nhà nước đã đưa ra hai chương trình lớn được thực thi hiệu quả trong thập kỉ vừa


qua, đó là: “Chương trình BD GV mới” để GV thực hiện trong 10 năm và “Chương
trình trao đổi” để đưa GV đi tập huấn tại nước ngoài.
Theo Howard Gardner (1983) một nhà tâm lý học nổi tiếng của Đại học
Harvard Hoa Kỳ xuất bản cuốn sách có nhan đề “Frames of Mind” (tạm dịch “Cơ
cấu của trí tuệ”), trong đó ông công bố các nghiên cứu lý thuyết của mình về sự đa
dạng của trí thông minh (Theory of Multiple Intelligences ). Ông quan niệm trí
thông minh “là khả năng giải quyết các vấn đề hoặc tạo ra các sản phẩm mà các giải
pháp hay sản phẩm này có giá trị trong một hay nhiều môi trường văn hóa” và “trí
thông minh cũng không thể chỉ được đo lường duy nhất qua chỉ số IQ”.

trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa
học đã tiếp cận cách thức quản lý giáo dục và quản lý trường học đáp ứng đổi mới
hiện nay. Một số tác phẩm tiêu biểu về lý luận quản lý giáo dục như: Phương pháp
luận khoa học giáo dục, Triết lý giáo dục Việt Nam và thế giới của Phạm Minh Hạc.
Vấn đề nâng cao chất lượng DH đã được các nhà nghiên cứu đề cập từ những
năm cuối thế kỷ XX, nhưng không tương thích với sự đổi thay của giáo dục hiện
nay. Do vậy, đổi mới giáo dục không chỉ là mối quan tâm của một nhóm người, của
thế hệ mà là của toàn xã hội. Có nhiều nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của
quản lý trong việc nâng cao chất lượng dạy và học ở các cấp học, bậc học. Đây
cũng chính là một trong những tư tưởng mang tính chiến lược về mục tiêu phát triển
giáo dục của Đảng “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp và quản lý giáo dục
đào tạo”.
PGS.TS Nguyễn Văn Đệ, Hiệu trưởng trường Đại học Đồng Tháp trong
nghiên cứu của mình xác định có 3 loại nhu cầu bồi dưỡng cho giáo viên nhằm đáp
ứng yêu cầu mới, đó là: bồi dưỡng giáo viên tiềm lực chuyên môn để đáp ứng việc
dạy học và tiêu chuẩn viên chức theo chức danh giáo viên đạt tỉ lệ chuẩn theo quy
định; Bồi dưỡng năng lực sư phạm cho các giáo viên mới, nâng cao kỹ năng sử
dụng các phương pháp dạy học cũng như xử lí các tình huống sư phạm, sử dụng các
phương tiện kĩ thuật hiện đại vào dạy học; Nhằm đạt chuẩn giáo viên cốt cán để chủ
động đào tạo nguồn giáo viên có chất lượng cao.
Ông cho rằng, trong không gian giáo dục hội nhập, từ nhu cầu cấp thiết của
đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, người thầy phải đáp ứng những tiêu chuẩn
do xã hội đặt ra và do những nhu cầu đổi mới tự thân của giáo dục.


Đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ, Bộ giáo dục và đào tạo thông qua các chương
trình tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ hàng năm và tiến hành tập huấn cho GV.
TS. Nguyễn Thị Kim Dung, Viện nhiên cứu sư phạm – Đại học sư phạm Hà
Nội trong nội dung về Thực trạng năng lực sư phạm của đội ngũ giáo viên trẻ trong
bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông đã chỉ ra:

các trường THPT huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam là cần thiết, không những góp phần
nâng cao chất lượng dạy và học trong các nhà trường mà còn đáp ứng yêu cầu đổi
mới GD phổ thông hiện nay.
1.2. Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu
1.2.1. Quản lý
Theo Harold Koontz: “Quản lý là hoạt động thiết yếu bảo đảm sự hoạt động
nỗ lực của các cá nhân nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức” [17, tr 42].
Theo Nguyễn Văn Bình: “Quản lý là một nghệ thuật đạt được mục tiêu đã đề
ra thông qua điều khiển, phối hợp, hướng dẫn, chỉ huy hoạt động của những người
khác”.
Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là những tác động có định hướng, có kế
hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức
nhằm đạt mục đích nhất định”.
Theo Trần Kiểm “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc
huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực trong và
ngoài tổ chức một cách tối ưu nhằm đạt được mục đích của tổ chức với hiệu quả cao
nhất” [23, tr.29].
Theo Từ điển tiếng Việt: “Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo
những yêu cầu nhất định” [29, tr.800].
Tuy có nhiều quan niệm, cách diễn đạt khác nhau, song khái niệm quản lý có
thể hiểu khái quát, đó là: Hệ thống tác động có chủ đích, phù hợp quy luật khách
quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm khai thác và tận dụng tốt
nhất những tiềm năng và cơ hội của đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu của
quản lý trong một môi trường luôn biến động”.


1.2.2. Trường trung học phổ thông và quản lý trường trung học phổ thông
1.2.2.1. Trường trung học phổ thông
Theo Trần Kiểm: “Trường học là tổ chức giáo dục, là một đơn vị cấu trúc cơ
sở của hệ thống giáo dục quốc dân” [22, tr.11].