NHỮNG NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN
PHÁP SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP
THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY
HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI ĐẠO
ĐỨC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
LỚP 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG CHUYÊN LƯƠNG
VĂN CHÁNH, THÀNH PHỐ TUY
HÒA, TỈNH PHÚ YÊN


- Những nguyên tắc sử dụng phương pháp thảo luận
nhóm trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn
Giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT chuyên Lương
Văn Chánh, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên
Để sử dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học, GV
cần phải tuân thủ theo những nguyên tắc nhất định phù hợp
với mỗi môn học, phần học. Nguyên tắc không phải là sản
phẩm tư duy thuần túy, ý chí chủ quan của con người mà được
rút ra từ sự vật khách quan. Nguyên tắc dạy học xuất phát từ
những đặc điểm khách quan của tri thức môn học và xuất phát
từ đối tượng người học. Do đó, khi sử dụng các phương pháp
dạy học nói chung và PPTLN nói riêng để dạy học phần
“Công dân với đạo đức”, người giáo viên cũng cần phải tuân
thủ theo các nguyên tắc. Nó có tác dụng định hướng, chỉ đạo
tất cả các bước, các giai đoạn, các khâu, chi phối toàn bộ hoạt
động tổ chức, điều khiển, hướng dẫn của GV trong quá trình
thực hiện thảo luận, để quá trình thảo luận đạt hiệu quả cao,
thực hiện được mục tiêu của phần học.
Nguyên tắc sử dụng PPTLN để dạy học phần “Công dân
với đạo đức” còn là căn cứ để đưa ra những biện pháp thực

mục tiêu.
Mục tiêu dạy học quyết định việc giảng dạy của giáo
viên. Căn cứ vào mục tiêu, giáo viên có thể xác định chính
xác những gì cần phải dạy và dạy đến mức độ nào, lựa chọn
và thực hiện được những phương pháp dạy học phù hợp để
học sinh học tập có kết quả nhất; đánh giá được kết quả học
tập của HS một cách khách quan, chính xác, từ đó giúp các
em học tập một cách hiệu quả; tự đánh giá được năng lực và
kết quả giảng dạy của mình để cải tiến phương pháp dạy học,
tự hoàn thiện năng lực của mình.
Như vậy, chúng ta thấy mục tiêu dạy học rất quan trọng:
giúp cho giáo viên thiết kế nội dung, phương pháp giảng dạy,
phương pháp đánh giá học sinh, giúp cho học sinh biết mình
cần học cái gì, chủ động lập kế hoạch học tập và tự đánh giá
kết quả học tập.


Người giáo viên phải biết được mục tiêu dạy học sau khi
phân tích các nhiệm vụ học tập và trước khi thiết kế quá trình
dạy học. Mục tiêu là thành tố rất quan trọng của quá trình dạy
học. Trong dạy học, nếu không có mục tiêu xác định, sẽ
không có bất kì cơ sở nào để lựa chọn nội dung giảng dạy,
phương pháp giảng dạy và càng không thể đánh giá được hiệu
quả, giá trị của một bài giảng, một khóa giảng hay cả một
chương trình. Một mục tiêu được xác định rõ giúp GV suy
nghĩ sâu sắc và chín chắn trong việc lựa chọn và sắp xếp nội
dung giờ dạy, tìm phương pháp truyền đạt tới học sinh để giờ
dạy có kết quả tốt nhất. Các mục tiêu được xác định là cái
mốc để GV đánh giá được sự tiến bộ của HS đến mức nào
theo chiều hướng đã định.

với đạo đức” (tác giả đã trình bày mục tiêu của phần học ở


trong chương 1) thì trong quá trình sử PPTLN, giáo viên cần
phải bám sát mục tiêu của phần học, trên cơ sở đó, triển khai
các bước thực hiện giảng dạy phù hợp.
Nội dung của mỗi bài học đều có những mục tiêu riêng,
cụ thể, rõ ràng về kiến thức, kĩ năng và thái độ của học sinh
sau khi học xong từng bài. Vì vậy, khi sử dụng PPTLN trong
dạy học, GV không những phải đảm mục tiêu chung của phần
học mà còn phải đảm bảo mục tiêu riêng, cụ thể của mỗi bài
học, thậm chí còn phải đảm bảo mục tiêu của từng mục nhỏ
trong từng bài học về các mặt kiến thức, kĩ năng và thái độ.
Từ việc nắm vững các mục tiêu chung, mục tiêu riêng, cụ thể
của mỗi phần học và từng bài học mà giáo viên mới có thể
xây dựng cách thức, tổ chức, hướng dẫn và điều khiển quá
trình thảo luận một cách hiệu quả, biết mình cần phải làm gì
khi tổ chức, điều khiển thảo luận.
Căn cứ vào mục tiêu của phần “Công dân với đạo đức”
nên nội dung phần học này được cấu trúc thành 7 bài (từ bài
10 đến bài 16) và được dạy trong 11 tiết lý thuyết (chưa tính
các giờ thực hành và hoạt động ngoại khóa). Dựa trên mục
tiêu cụ thể của mỗi bài học trong phần học này mà GV có thể
xác định được nội dụng kiến thức cơ bản để xây dựng, thiết


kế và tổ chức hoạt động giảng dạy bằng phương pháp thảo
luận nhóm một cách hiệu quả.
Dựa vào mục tiêu của phần “Công dân với đạo đức”
giáo viên mới có thể xây dựng chương trình, kế hoạch tổ chức

phần này, GV phải tuân thủ thực hiện nguyên tắc đảm bảo
mục tiêu của môn học. Có như vậy thì những phẩm chất và
năng lực mới được hình thành và phát triển ở bản thân các em
học sinh.
Để đảm bảo mục tiêu của phần “Công dân với đạo đức”
khi giáo viên sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, thì trước
đó giáo viên phải căn cứ vào nội dung của phần học và phải
xác định cho được đâu là kiến thức cơ bản, đâu là kiến thức
trọng tâm của mỗi bài học, phần học. Trên cơ sở đó, mới tiến
hành thảo luận nhóm một cách hiệu quả. Vì vậy, không phải
bất kì nội dung nào của phần học, bài học giáo viên cũng sử
dụng phương pháp thảo luận nhóm. Giáo viên chỉ tổ chức cho


học sinh thảo luận những nội dung cơ bản, thiết thực, những
kiến thức trọng tâm thì mới đảm bảo thực hiện đúng mục tiêu
của phần học và đảm bảo được thời gian của tiết học.
Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học theo
hướng tích cực, phương pháp dạy học học bằng thảo luận
nhóm, hoạt động nhóm được nhiều giáo viên sử dụng. Mặc dù
sử dụng phương pháp này để dạy môn học, phần học nào đi
chăng nữa thì giáo viên cũng cần phải nắm vững và đảm bảo
mục tiêu của môn học. Tránh việc lạm dụng và áp dụng một
cách vô điều kiện phương pháp này vào dạy học như thảo
luận để học mọi loại mục tiêu hoặc thảo luận khi mục tiêu
chưa xác định rõ ràng.
- Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn
Tức là khi sử dụng PPTLN trong dạy học phần “Công
dân với đạo đức” giáo viên phải bám sát thực tiễn.
Tính thực tiễn trong hoạt động dạy học gắn liền với


kiện thực tế của nhà trường đáp ứng cho quá trình dạy học, để
từ đó GV có thể lựa chọn những nội dung phù hợp với các
hoạt động thảo luận, đảm bảo tính vừa sức trong dạy học.
Nội dung của phần học “Công dân với đạo đức” gồm có
7 bài với nhiều đơn vị kiến thức có đặc điểm hoàn toàn khác
khác nhau. Những đơn vị kiến thức này rất phong phú, đa
dạng, muôn màu, muôn vẻ, có nội dung phù hợp với phương
pháp xử lí tình huống, có nội dung thì phù hợp với phương
pháp thuyết trình, có nội dung thì phù hợp phương pháp đóng
vai hoặc có nội dung phải kết hợp nhiều phương pháp và các
kĩ thuât dạy học khác thì mới phù hợp…Do đó không phải tất
cả nội dung kiến thức của phần học đều phù hợp với hoạt
động thảo luận nhóm và chỉ có sử dụng phương pháp này mới
có hiệu quả. Vì vậy, GV cần phải dựa vào thực tiễn đặc thù
kiến thức của từng nội dung, từng mục, từng bài học cụ thể để
tiến hành thảo luận nhóm cho phù hợp.
Những tri thức của môn Giáo dục công dân nói chung và
phần “Công dân với đạo đức” luôn gắn chặt với tình hình thực
tế của đời sống xã hội, rất phong phú và đa dạng. Do đó, khi
tiến hành hoạt động thảo luận nhóm đòi hỏi GV phải nắm
vững nội dung của bài dạy, những kiến thức lý luận nào cần
phải sử dụng thực tiễn để chứng minh, sử dụng loại thực tiễn


nào cho phù hợp với đối tượng HS. Do đó, đảm bảo tính thực
tiễn trong thảo luận cũng đồng thời đảm bảo tính vừa sức
trong học tập. Hơn nữa, trong quá trình thảo luận nhóm, GV
cần phải tổ chức, hướng dẫn và điều khiển thảo luận sao cho
nội dung đưa ra thảo luận phải gắn liền với thực tiễn. Giáo

thức của HS.
Trong thực tế giảng dạy môn học, giáo viên có thể gặp
hai loại không vừa sức: hoặc là những vấn đề quá mới, quá
phức tạp, học sinh không nhận thức nổi; hoặc là những vấn đề
quá đơn giản, sơ sài dưới ngưỡng nhận thức của HS. Cho nên
tính vừa sức trong dạy học đòi hỏi phải đảm bảo phát huy hết
khả năng vốn có và sự sáng tạo của người học.
Tri thức của môn học, phần học rất trừu tượng, phong
phú và phức tạp, luôn xuất hiện những vấn đề mới nảy sinh từ


thực tiễn, nếu giáo viên yêu cầu học sinh thảo luận những vấn
đề rất mới, rất phức tạp đó và đòi hỏi một cường độ thảo luận
quá cao, quá ngưỡng nhận thức thì học sinh sẽ gặp khó và do
đó quá trình thảo luận sẽ không đạt được hiệu quả. Do đó,
đảm bảo tính vừa sức cũng đồng thời thực hiện nguyên tắc
đảm bảo mục tiêu môn học, đảm bảo tính thực tiễn trong
giảng dạy phần “Công dân với đạo đức” bằng PPTLN. Vì vậy
khi sử dụng PPTLN để dạy học phần “Công dân với đạo
đức”, đòi hỏi giáo viên phải đảm tính vừa sức.
Để đảm bảo nguyên tắc tính vừa sức khi sử dụng PPTLN
trong dạy học phần “Công dân với đạo đức”, giáo viên cần
phải tuân thủ và thực hiện những yêu cầu sau:
Thứ nhất, cần nắm vững đặc điểm của học sinh lớp 10 ở
trường THPT chuyên Lương Văn Chánh. Giáo viên cần nắm
vững trình độ nhận thức và đặc điểm tâm lí của học sinh.
Đồng thời, phải tìm hiểu điều kiện sinh hoạt, những phong tục
tập quán, truyền thống của địa phương nơi HS sống. Khi đã
nắm vững đối tượng người học, giáo viên mới chủ động xây
dựng những vấn đề, chủ đề, đồng thời điều chỉnh nội dung

của người dạy
Mối quan hệ giữa người “dạy” và người “học”, giữa hoạt
động dạy với hoạt động học, giữa giáo viên và học sinh là mối
quan hệ biện chứng, thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau.
Mối quan hệ này là quy luật chung, cơ bản nhất, là quy luật
chi phối toàn bộ mối quan hệ giữa hoạt động dạy của GV và
hoạt động học của HS trong quá trình dạy học.
Quá trình dạy học bao gồm hai hoạt động dạy và học.
Hai hoạt động này tương tác, hỗ trợ, bổ sung cho nhau và hoạt
động song hành với nhau. Tính tích cực của quá trình dạy học
không chỉ liên quan đến những hoạt động tích cực của người
thầy mà còn liên quan đến sự cố gắng, tính tích cực, chủ động
và tự giác tham gia của trò. Tính tích cực, chủ động và sự tự
giác của người học phụ thuộc rất nhiều vào tính cực của
phương pháp giảng dạy của người thầy. “Việc dạy học chỉ có
hiệu quả và chất lượng cao khi có sự cộng tác chặt chẽ, hợp lí
giữa thầy và trò, trong đó thầy giữ vai trò chủ đạo, trò giữ vai
trò tích cực, tự lực làm sao để quá trình dạy học là sự hoạt
động tương đồng và phối hợp thống nhất của cả thầy và trò


về mặt trí tuệ và thực hành một cách mãnh liệt và lôi cuốn”
[15; 22-23]. Vì vậy, khi sử dụng PPTLN trong dạy học phần
“Công dân với đạo đức”, giáo viên phải quán triệt và thực
hiện đúng những yêu cầu của quy luật này để quá trình dạy
học mang lại hiệu quả.
Như vậy, khi dạy học phần “Công dân với đạo đức”
bằng PPTLN, vai trò của người thầy ở trên lớp là rất quan
trọng. Người thầy là người hiểu và nắm vững được các yêu
cầu, tổ chức hoạt động giảng dạy, là người mở ra con đường

thầy và trò tương tác với nhau, cùng vận động song hành để đi
tới sự hoàn thiện của tri thức.
Vì vậy, quá trình vận dụng PPTLN trong dạy học phần
“Công dân với đạo đức” phải đảm bảo nguyên tắc phát huy
tính tích cực, tự giác, chủ động của người học với vai trò chủ
đạo của người thầy. Phải làm sao cho vai trò của người thầy
kết hợp nhịp nhàng, hài hòa với tính tích cực, chủ động và


sáng tạo của trò khi tham gia hoạt động nhóm, thảo luận
nhóm.
- Những biện pháp sử dụng phương pháp thảo luận nhóm
trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn Giáo
dục công dân lớp 10 ở trường THPT chuyên Lương Văn
Chánh, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên
- Chuẩn bị tốt bài giảng sử dụng phương pháp thảo luận
nhóm trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn
Giáo dục công dân lớp 10
Để chuẩn bị tốt bài giảng sử dụng PPTLN trong dạy học
phần “Công dân với đạo đức”, GV cần phải thực hiện tốt
những vấn đề sau đây:
Thứ nhất, GV cần phải có sự chuẩn bị chu đáo trong việc
thiết kế, lựa chọn các chủ đề và các hình thức thảo luận theo
nhóm cho phù hợp.
Trong quá trình xây dựng, thiết kế bài giảng phần “Công
dân với đạo đức”, GV phải hết sức chủ động trong việc thiết
kế, xây dựng và lựa chọn các chủ đề đưa ra thảo luận. Nếu
như trước đây, quá trình thảo luận thường được tổ chức thành
một buổi riêng biệt với buổi giảng bài thì hiện nay hình thức
thảo luận có thể thực hiện thường xuyên trong từng bài giảng.

phải cung cấp cho HS tài liệu, đồng thời hướng dẫn HS đọc
sách giáo khoa, tài liệu tham khảo từ trước và hướng dẫn cho
học sinh tự tìm tài liệu liên quan đến những nội dung mà GV
yêu cầu HS thảo luận. Hoạt động nhóm chỉ đạt được kết quả
cao nếu học sinh trước đó đã có sự chuẩn bị. Nếu tiến hành
thảo luận mà học sinh chưa được trang bị một chút kiến thức
nào về vấn đề đó thì quá trình thảo luận sẽ không có kết quả.
Khi đưa ra chủ đề để học sinh thảo luận, điều đầu tiên là
giáo viên cần phải tự mình đánh giá xem liệu chủ đề thảo luận
đó có thể thực hiện được bằng phương pháp thảo luận nhóm
hay không? Có đảm bảo mục tiêu của phần học, bài học và có
khả năng xảy ra những “tranh cãi” hay không? Có đủ cơ sở đi
đến thống nhất hay không? Có thực sự mang lại niềm tin, sự
hứng khởi, hấp dẫn ở thái độ của các em đối với môn học hay
không? Có thực sự đem lại những lợi ích trong học tập hay
không?... Nếu tất cả đều có câu trả lời là có thì có thể thực
hiện thảo luận. Và khi đó, buổi thảo luận mới mang lại hiệu
quả cao, phát huy được những ưu thế nổi trội của hình thức
hoạt động theo nhóm.


Khi xây dựng các vấn đề, chủ đề thảo luận, giáo viên cần
phải dựa trên cơ sở nội dung và mục tiêu của phần học. Đó là
các mục tiêu mà sau khi học xong phần học này học sinh phải
đạt được các mức độ về kiến thức, kĩ năng và thái độ, tư
tưởng, tình cảm. Vấn đề, chủ đề thảo luận dù nội dung phong
phú, đa dạng như thế nào đi chăng nữa thì cũng phải bám sát
và không được xa rời nội dung và mục tiêu của phần học.
Trên cơ sở nội dung kiến thức của từng bài học, giáo
viên có thể xậy dựng các bài tập nhận thức, thiết kế những câu

nhóm thảo luận. Có thể theo số thứ tự điểm danh, theo giới
tính, theo vị trí ngồi; có thể sắp xếp nhóm ngẫu nhiên, sắp xếp
các nhóm đã thân nhau từ trước, sắp xếp các nhóm theo học
lực hay kinh nghiệm, sắp xếp nhóm có chủ ý và xếp nhóm
ngồi gần nhau. Tuy nhiên vấn đề quan trọng ở đây không phải


là ở cách chia nhóm mà vấn đề ở đây là chia nhóm như thế
nào cho phù hợp, xếp nhóm thảo luận với quy mô bao nhiêu
học sinh là vừa đủ, hình thức làm việc theo nhóm như thế nào
là hiệu quả? Câu trả lời là tùy thuộc vào nội dung dạy học và
thiết kế hoạt động mà giáo viên muốn tổ chức cho các em
thực hiện thảo luận. Quy mô của nhóm thảo luận có thể lớn
hoặc nhỏ, tùy theo nội dung mà các em học sinh thảo luận.
Tức là việc phân chia nhóm thảo luận của học sinh phải dựa
vào nội dung bài học, nhiệm vụ học tập, đối tượng người học
và điều kiện tổ chức dạy học của giáo viên và nhà trường. Đối
với trường THPT chuyên Lương Văn Chánh, số lượng HS của
mỗi lớp chuyên là không nhiều khoảng 38 học sinh trên một
lớp trở lại. Số lượng và trình độ của học sinh các lớp cũng có
sự khác nhau. Vì vậy, GV có thể linh hoạt chia nhóm thảo
luận tùy thuộc vào điều kiện học tập của từng lớp sao cho phù
hợp. Theo chúng tôi, số lượng học sinh của các nhóm thảo
luận không nên quá đông nhằm hạn chế đến mức thấp nhất
tình trạng thường xảy ra trong khi thảo luận mà ta thường gọi
là hiện tượng “người ngoài cuộc”. Quy mô nhóm thảo luận từ
7- 9 học sinh là tốt nhất và phù hợp nhất, bởi lẻ: số lượng HS
như vậy vừa đủ nhỏ để đảm bảo rằng tất cả học sinh trong