CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC
CHO SINH VIÊN TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO
ĐẲNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG CỘNG ĐỒNG


Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Đạo đức và giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên
hiện nay là việc làm rất cần thiết và phải đặt lên hàng đầu với
nhu cầu đang phát triển của đất nước ta hiện nay, đồng thời
thực hiện việc giáo dục đạo đức phải có sự chuẩn bị kỹ càng
và định hướng đúng đắn.
Truyền thống tốt đẹp và các giá trị đạo đức, văn hóa của
Việt Nam được hình thành được hình thành từ rất lâu đời,
trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân
tộc Việt Nam, các giá trị tốt đẹp ấy đã tồn tại, phát triển và
luôn đóng vai trò quan trọng như một trụ cột cơ bản của việc
xây dựng, vun đắp cho nền văn hiến lâu đời của đất nước.
Trải qua các thời kỳ đấu tranh gian khổ, đất nước ta đã
không ít lần đương đầu với âm mưu xâm lược và đồng hóa
của các thế lực phong kiến, thực dân trong suốt thời gian dài,
song với ý chí vươn lên và tinh thần học hỏi tiếp thu các giá
trị tiến bộ, đồng thời đặc biệt chú trọng quan tâm đến các giá
trị đạo đức, đạo làm người sao cho vẫn giữ được nét văn hóa
đặc trưng, bản sắc dân tộc tốt đẹp cho đến ngày nay.


Trong xã hội ngày nay, cùng với sự phát triển của khoa
học công nghệ trên mọi lĩnh vực kinh tế, quốc phòng, xã hội
thì tri thức con người ngày càng phải phát triển không ngừng
để đáp ứng nhu cầu của nền văn minh trên. Bên cạnh đó, giáo
dục và giáo dục đạo đức giữ vai trò quan trọng trong việc

người Việt Nam phát triển toàn diện đáp ứng yêu cầu phát
triển bền vững đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội
chủ nghĩa”.
Từ đó cho thấy, việc đầu tư cho giáo dục và đào tạo ngày
càng quan trọng, trên thế giới thì giáo dục và đào tạo được coi
là trọng tâm quan trọng nhất cần phải định hướng đầu tư và


tập trung nhiều trí tuệ vào việc này theo lộ trình và hướng tích
cực cụ thể, trong đó có Việt Nam.
Một số khái niệm cơ bản
Khái niệm về đạo đức và giáo dục đạo đức
Khái niệm về đạo đức
Trong lịch sử phát triển tư tưởng của nhân loại cùng với sự
biến đổi về điều kiện tự nhiên, điều kiện lịch sử xã hội, trải qua
nhiều giai đoạn khác nhau, đã hình thành nhiều quan điểm khác
nhau về khái niệm đạo đức ở cả Phương Đông và Phương Tây.
Cụ thể như sau:
Quan điểm của các nhà tư tưởng phương Đông về đạo
đức
Theo quan điểm của các nhà tư tưởng phương Đông thì
đạo đức là một trong những hình thái ý thức xã hội, một chế
định xã hội thực hiện chức năng điều chỉnh hành vi của con
người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Đạo đức là một
hiện tượng lịch sử, xuất hiện vào những trình độ hình thành
ban đầu của xã hội loài người, đạo đức được phát triển trong
tiến trình biến đổi các quan hệ kinh tế và các quan hệ xã hội


khác, trong tiến trình tiến bộ văn hóa vật chất và văn hóa tinh

sự hoàn thiện lý tưởng. Đức hạnh - khái niệm cơ bản trong
đạo đức, theo Aristote là sự trung dung giữa hai thái cực.
Chính sự trung dung thể hiện năng lực lựa chọn và nghệ thuật
xử thế của con người. Chẳng hạn hào phóng là sự trung dung
giữa keo kiệt và sự hoang phí, can đảm là sự trung dung giữa
hèn nhát và liều lĩnh. Sự sáng suốt và tính thực tế là hai tiêu
chuẩn của hoạt động con người. Con người khác với con vật
là ở chỗ ý thức được cái thiện và cái ác, công bằng và bất
bằng. [9]
Như vậy, hầu hết các nhà triết học dù có những tư tưởng
hợp lý nhất định về đạo đức nhưng nhìn chung họ không giải
quyết được một cách khoa học. Cho đến khi chủ nghĩa Mác


đưa ra quan điểm về đạo đức, khắc phục được những hạn chế
đó.
Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về đạo đức
Chủ nghĩa Mác - Lênin đã rút ra được rằng đạo đức là
sản phẩm của sự phát triển xã hội, là một trong những hình
thái ý thức xã hội xuất hiện tương đối sớm trong lịch sử phát
triển của xã hội loài người. Sự xuất hiện của ý thức đạo đức
do nhu cầu khách quan của sự phát triển nhận thức, đời sống
con người, trước hết là do nhu cầu phối hợp hành động trong
sản xuất, trong phân phối sản phẩm, trong đấu tranh xã hội.
C.Mác đã viết: “Phương thức sản xuất đời sống vật chất quyết
định quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và tinh thần nói
chung. Không phải ý thức của con người quyết định sự tồn tại
của họ, trái lại, sự tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của
họ”. [1]
Quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức

có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có
đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không
lãnh đạo được nhân dân”[11]. Theo Người, lãnh đạo không
phải là ra lệnh mà chủ yếu bằng lôi kéo, thuyết phục. Để lôi
kéo, thuyết phục con người trước hết phải có cái tâm, cái đức
của con người, phải miệng nói, tay làm, phải đầu tàu, gương
mẫu.
Người xác định: “Đạo đức cách mạng là vô luận trong
hoàn cảnh nào cũng phải quyết tâm đấu tranh, chống mọi kẻ
địch, luôn luôn cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu, quyết không
chịu khuất phục, không chịu cúi đầu” [11]. Trong chiến đấu
cũng như lao động sản xuất, Hồ Chí Minh rất coi trọng vai trò
của quần chúng nhân dân, vì vậy, theo Người củng cố mối
quan hệ máu thịt giữa Đảng và quần chúng có ý nghĩa sống
còn đối với nền độc lập dân tộc. Do đó, trong mọi hoạt động
của Đảng viên, người luôn nhắc nhở: “Đạo đức cách mạng là
hòa mình với quần chúng thành một khối, tin quần chúng,
lắng nghe ý kiến của quần chúng”[11].


Mặc dù đề cao vai trò của đạo đức, song Hồ Chí Minh
cho rằng lấy đạo đức làm gốc không có nghĩa là tuyệt đối hóa
mặt đức, xem nhẹ mặt tài. Đức là gốc nhưng đức và tài phải
kết hợp với nhau. Người thực sự có đức thì bao giờ cũng cố
gắng học tập, nâng cao trình độ, nâng cao năng lực, tài năng
để hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao.
Khái niệm giáo dục đạo đức
Quan điểm của các nhà tư tưởng phương Đông về giáo
dục đạo đức
Nho gia lấy giáo dục làm phương tiện chủ yếu để đạt tới

đạo đức phải thống nhất giữa động cơ tốt và hiệu quả tốt, phải
rèn luyện đạo đức trong sự nghiệp cách mạng, trong chiến đấu


và sản xuất. Đồng thời phải luôn đấu tranh khắc phục ảnh
hưởng đạo đức của giai cấp bóc lột, những tàn dư đạo đức cũ,
những phong tục tập quán lỗi thời. Ngoài ra, còn phải thông
qua quan hệ gia đình, tình yêu, tình bạn, công việc; phải tự cải
tạo trong hoạt động hàng ngày; phải sử dụng dư luận xã hội
trong giáo dục đạo đức; giáo dục bằng những tấm gương sinh
động và truyền thống đạo đức tốt đẹp; phát huy vai trò của các
tổ chức trong giáo dục đạo đức.
Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức
Giáo dục đạo đức theo quan điểm của Hồ Chí Minh là
hoạt động của cá nhân và thiết chế xã hội nhằm hình thành
những phẩm chất đạo đức ổn định, những nhu cầu, niềm tin,
tình cảm, thói quen trong hành vi đạo đức trên cơ sở nhận
thức lý tưởng đạo đức và những nguyên tắc đạo đức xã hội.
Thông qua giáo dục đạo đức, các khái niệm, giá trị đạo đức
được nhận thức sâu sắc hơn, những hành động của con người
sẽ phù hợp hơn với các chuẩn mực xã hội, làm cho con người
có khả năng tự đánh giá và điều chỉnh hành vi. Giáo dục đạo
đức góp phần to lớn trong việc chuyển các quan niệm đạo đức
từ tự phát sang tự giác, từ bị động sang chủ động, không


ngừng nâng cao trình độ nhận thức các giá trị đạo đức cho
mỗi người.
Trong nội dung giáo dục đạo đức, Hồ Chí Minh cho
rằng: cần, kiệm, liêm, chính là nền tảng của đời sống mới.

công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, là điều kiện để phát
huy nguồn lực con người. Việc phát huy truyền thống hiếu
học, tôn trọng người hiền tài càng trở nên có ý nghĩa, tôn
trọng trí thức, tôn trọng nhân tài, tôn trọng sự sáng tạo trên cơ
sở, nền tảng đạo đức trong sáng. Trong những giải pháp lớn
xây dựng và phát triển văn hóa Đảng ta đã nêu rõ: "Quan tâm
giáo dục lý tưởng, đạo đức và lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ.
Có chính sách trọng dụng người tài" [5].


Luật Giáo dục năm 2005 của nước ta được Quốc hội
thông qua đã xác định rất rõ mục tiêu giáo dục đào tạo là:
“Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo
đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành
với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành
và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân,
đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc”[12].Tinh thần đó tiếp tục được khẳng định tại Đại hội
lần thứ XI của Đảng ta: “coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục
truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực
sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức
trách nhiệm xã hội” [7].
Tóm lại, việc vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng
Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và tính thống nhất giữa
đức và tài, trước hết cần nhận thức và xây dựng con người với
hai yếu tố đức, tài gắn bó mật thiết, tác động qua lại lẫn nhau.
Chúng ta đề cao, nhấn mạnh vai trò đạo đức, nhưng không
phải tuyệt đối hóa đạo đức, xây dựng chủ nghĩa xã hội đạo
đức. Nội dung chủ nghĩa xã hội phải đầy đủ các mặt kinh tế,
chính trị, văn hóa, đạo đức. Xây dựng con người Việt Nam

họ cùng chia sẻ với nhau mảnh đất sinh sống gọi là cộng đồng
thể. Có nhiều người, nhiều cộng đồng người khác, tuy không
cùng sống chung một địa vực nào đó nhưng họ lại có chung
những đặc điểm, sở thích, nhu cầu... chung, riêng biệt nào đó
thì loại cộng đồng đó được coi là cộng đồng tính.
Nói cách khác, cộng đồng là tập hợp các cá nhân có mối
quan hệ chặt chẽ hữu cơ với nhau, bởi các tiêu chí nhất định
như tình cảm, kinh tế, xã hội,..


Nói tóm lại, trong đời sống xã hội, cộng đồng là danh từ
chung chỉ một tập hợp người nhất định nào đó với hai dấu
hiệu quan trọng:
Thứ nhất, họ cùng tương tác (tác động qua lại) với nhau.
Thứ hai, họ cùng chia sẻ với nhau (có chung với nhau)
một hoặc một vài đặc điểm vật chất hay tinh thần nào đó. [13]
Hoạt động cộng đồng
Trong xã hội đang phát triển hiện nay, thì cộng đồng
đóng vai trò quan trọng để làm thay đổi ngày càng tích cực
hơn. Không bao giờ xã hội muốn phát triển mà chỉ dựa vào
một người, một cá nhân nào đó mà phải dựa vào sự chung tay
hợp lực của nhiều người, nhiều cá nhân và của toàn xã hội
đóng góp cùng thực hiện một mục tiêu nào đó đề ra.
Vì vậy, có thể nói hoạt động cộng đồng là hoạt
động mang lại các giá trị lợi ích tích cực cho người khác, cho
một khu vực, một vùng nào đó hay cho toàn xã hội mà không
cần đòi hỏi quyền lợi hay phần thưởng nào cho bản thân của
người thực hiện mà chỉ trên tinh thần tình nguyện muốn làm
thay đổi tốt hơn các mặt tích cực, xóa bỏ mặt tiêu cực. Hoạt
động này có thể do một cá nhân, một tổ chức hay cả xã hội

khẳng định: “Thanh niên là rường cột nước nhà, là chủ nhân
của đất nước, tương lai của dân tộc, lực lượng xung kích trong
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố thành
bại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội
nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Thanh niên được
đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược, bồi dưỡng, phát huy
nhân tố và nguồn lực con người, chăm lo, phát triển thanh
niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực đảm bảo cho sự ổn định
và phát triển bền vững của đất nước” [6], trong đó có sinh
viên.
Thực tế cho thấy rằng, muốn có đội ngũ trí thức thì
không thể không thông qua đào tạo cơ bản được. Với sinh
viên, những ngày họ học ở trường là quá trình tích luỹ tri thức
cơ bản, kỹ năng, kỹ xảo, phương pháp tư duy của nghề nghiệp


để tiếp tục đi sâu hơn vào sự nghiệp khoa học sau này. Vì vậy,
hơn bao giờ hết, vấn đề xây dựng giá trị đạo đức truyền thống
cho đội ngũ sinh viên ngày càng trở nên cấp thiết. Giá trị đạo
đức truyền thống giúp họ ý thức được trách nhiệm của tuổi trẻ
với đất nước, biết sống vì mọi người, giúp cho họ đủ nghị lực
tránh xa những cám dỗ của cuộc sống đời thường, tăng cường
ý chí vượt qua những khó khăn trong quá trình học tập tu
dưỡng bản thân, sống có trách nhiệm với mình và với cộng
đồng. Ở đây, đạo đức truyền thống là động lực, là sức mạnh
thôi thúc con người dám đấu tranh chống lại cái ác, cái xấu đi
ngược lại với lợi ích xã hội, bảo vệ và phát triển cái tốt, cái
thiện, làm cho xã hội ngày càng phát triển.
Thứ hai là, giáo dục đạo đức truyền thống xuất phát từ
chính yêu cầu, mục tiêu hoàn thiện nhân cách cho sinh viên.



xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Với chiến lược “diễn
biến hoà bình”, chúng đang từng giờ, từng ngày tác động vào
sinh viên trên các mặt tư tưởng, chính trị, lối sống, đặc biệt là
đạo đức nhằm làm xói mòn niềm tin đối với Đảng, làm băng
hoại về mặt đạo đức với mục đích biến họ thành những con
người ích kỷ, chỉ biết có mình, quay lưng với sự nghiệp xây
dựng đất nước mà cha ông đã mất bao nhiêu mồ hôi, xương
máu, hy sinh phấn đấu để xây dựng, bồi đắp nên… Chính vì
vậy, bên cạnh việc học chữ, thì việc xây dựng đạo đức mới cho
sinh viên càng trở nên cấp thiết hơn.
Hội nghị Trung ương bảy, khoá X của Đảng đánh giá:
"Công tác giáo dục, ngăn ngừa và đấu tranh với những tác
động, lôi kéo thanh niên của các thế lực thù địch, sự truyền bá
lối sống nước ngoài không phù hợp với truyền thống văn hoá
dân tộc còn nhiều yếu kém, thậm chí bị buông lỏng" [6]. Thực
tế ấy đòi hỏi chúng ta phải sớm khắc phục, phải giúp cho mọi
thanh niên có ý thức ngăn ngừa, phòng chống mọi âm mưu
thù địch của các thế lực phản động trong nước cũng như ngoài
nước.
Giáo dục đạo đức sẽ giúp cho sinh viên có niềm tin khoa
học vào chủ nghĩa xã hội, vào sự nghiệp cách mạng, từ đó sẽ