ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN MINH TUẤN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP
CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ THỊ XÃ QUẢNG YÊN
TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN MINH TUẤN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP
CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ THỊ XÃ QUẢNG YÊN
TỈNH QUẢNG NINH
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN ĐỨC SƠN


Tác giả

Nguyễn Minh Tuấn

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT ........................................................... iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ ....................................................................... vi
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ................................................................. 3
4. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 4
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 4
6. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................... 4
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 4
8. Cấu trúc luận văn ............................................................................................. 5
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY
HỌC TÍCH HỢP CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ .......................................................... 6
1.1.

Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề ........................................................ 6


1.4.2. Các yếu tố khách quan ............................................................................. 24
Tiểu kết chương 1 .............................................................................................. 26
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
TÍCH HỢP CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở CÁC
TRƯỜNG THCS THỊ XÃ QUẢNG YÊN TỈNH QUẢNG NINH .... 27
2.1.

Vài nét khái quát về khách thể khảo sát .................................................. 27

2.1.1. Đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh .... 27
2.1.2. Đặc điểm giáo dục THCS thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh ............. 28
2.2.

Tổ chức khảo sát thực trạng .................................................................... 31

2.2.1. Mục đích khảo sát .................................................................................... 31
2.2.2. Nội dung khảo sát .................................................................................... 32
2.2.3. Đối tượng khảo sát .................................................................................. 32
2.2.4. Phương pháp khảo sát.............................................................................. 32
2.1.5. Các bước khảo sát.................................................................................... 33
2.3.

Thực trạng hoạt động dạy học tích hợp các môn KHTN ở các trường
THCS thị xã Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh ............................................. 34

2.3.1. Thực trạng nhận thức của CBQL, GV và HS về dạy học tích hợp các
môn KHTN .............................................................................................. 34
2.3.2. Thực trạng xác định mục tiêu dạy học tích hợp các môn KHTN ........... 38
2.3.3. Mức độ đạt được mục tiêu dạy học tích hợp các môn KHTN ở các
trường THCS thị xã Quảng Yên .............................................................. 40

THCS thị xã Quảng Yên.......................................................................... 54
Tiểu kết chương 2 .............................................................................................. 57
Chương 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP
CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG
HỌC CƠ SỞ THỊ XÃ QUẢNG YÊN TỈNH QUẢNG NINH ................... 58

3.1.

Các nguyên tắc đề xuất biện pháp ........................................................... 58

3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa ............................................................ 58
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn .......................................................... 58
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ ........................................................... 58
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi ............................................................. 58

v


3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo phát huy khả năng của học sinh trong quá trình
học tập...................................................................................................... 59
3.2.

Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học tích hợp các môn khoa học
tự nhiên ở các trường THCS thị xã Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh .......... 59

3.2.1. Kế hoạch hoá công tác quản lý hoạt động dạy học tích hợp các môn
khoa học tự nhiên .................................................................................... 59
3.2.2. Đổi mới hoạt động của tổ chuyên môn trong quản lý DHTH các môn
KHTN của GV ......................................................................................... 63
3.2.3. Tăng cường xây dựng kỷ cương, nề nếp trong việc thực hiện dạy học


: Cán bộ giáo viên

CNH - HĐH

: Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

CSVC - TBDH

: Cơ sở vật chất - Thiết bị dạy học

DH

: Dạy học

DHTH

: Dạy học tích hợp

GD&ĐT

: Giáo dục và đào tạo

GV

: Giáo viên

GVCN

: Giáo viên chủ nhiệm


: Trung học cơ sở

TNCS

: Thanh niên cộng sản

TNTP

: Thiếu niên tiền phong

iv


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1:

Quy mô mạng lưới trường, lớp, HS cấp THCS ............................ 28

Bảng 2.2:

Kết quả 2 mặt giáo dục 3 năm qua ................................................ 29

Bảng 2.3:

Đội ngũ CBQL THCS 3 năm qua ................................................. 30

Bảng 2.4:

Đội ngũ GV THCS 3 năm qua ...................................................... 31

hợp các môn KHTN ở các trường THCS thị xã Quảng Yên............. 46
Bảng 2.12: Thực trạng chỉ đạo tổ chuyên môn hướng dẫn giáo viên lập kế
hoạch DHTH các môn KHTN....................................................... 48
Bảng 2.13: Thực trạng chỉ đạo tổ chuyên môn bồi dưỡng năng lực cho GV
về DHTH các môn KHTN ............................................................ 50
Bảng 2.14: Thực trạng việc kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện DHTH các
môn KHTN ở các trường THCS thị xã Quảng Yên ...................... 52
Bảng 3.1:

Kết quả khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của 7
biện pháp quản lý hoạt động DHTH các môn KHTN ở các
trường THCS thị xã Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh ....................... 77

v


DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
Biểu đồ:
Biểu đồ 2.1: Mức độ phù hợp của nội dung DHTH các môn KHTN với
nhận thức của HS ........................................................................ 42
Biểu đồ 2.2: Thực trạng chỉ đạo tổ chuyên môn bồi dưỡng năng lực cho
GV về DHTH các môn KHTN.................................................... 51
Biểu đồ 3.1: Mức độ tương quan của tính cần thiết và tính khả thi của các
biện pháp đề xuất......................................................................... 78
Sơ đồ:
Sơ đồ 1.3: QL các thành tố của quá trình DH ................................................... 11

vi





Trong định hướng của đổi mới chương trình giáo dục phổ thông nước ta
sau năm 2015 thì giáo dục tích hợp là một trong những nội dung quan trọng
được thực hiện nhằm hướng tới mục tiêu chuyển nền giáo dục nước ta từ chủ
yếu cung cấp kiến thức và kỹ năng sang nền giáo dục phát triển phẩm chất và
năng lực học sinh. Do vậy quản lý hoạt động giáo dục theo hướng tích hợp có ý
nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc đổi mới nâng cao chất lượng đào tạo
trong nhà trường...
Hiện nay, hoạt động giáo dục theo hướng tích hợp nói chung và tích hợp
các môn KHTN nói riêng vẫn chưa thực sự được quan tâm. Thậm chí nhiều
giáo viên chưa hiểu DH tích hợp là như thế nào. Chính vì chưa hiểu rõ tầm
quan trọng của hoạt động DH theo hướng tích hợp nên việc quản lý vấn đề này
ở các trường hiện nay chưa được quan tâm đầu tư thoả đáng về nhân lực, tài
chính dẫn đến chất lượng giáo dục còn thấp.
Trường THCS là đơn vị cơ sở của hệ thống giáo dục quốc dân ở nước
ta, trực tiếp đảm nhiệm giáo dục HS từ lớp 6 đến lớp 9, đáp ứng yêu cầu dạy
học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện
thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác của HS phù hợp với đặc điểm
từng lớp học, môn học. Đổi mới PPDH rèn kĩ năng vận dụng kiến thức vào
những tình huống khác nhau trong học tập vào thực tiễn, tác động đến tình
cảm đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS. Những thay đổi quan trọng
về nội dung và PPDH nhằm đạt tới mục tiêu của chương trình. Đây là vấn đề
then chốt của giáo dục THCS. Để đạt được mục tiêu giáo dục của cấp THCS
thì đổi mới trong công tác quản lý hoạt động DH tích hợp nói chung và DH tích
hợp các môn KHTM nói riêng là khâu đột phá để nâng cao chất lượng học tập
của HS.
Quảng Yên là một thị xã non trẻ nằm ở phía Tây Nam của tỉnh Quảng
Ninh, trong những năm qua, Ngành GD&ĐT nói chung, bậc học THCS nói
riêng đã thực hiện nhiều biện pháp quản lí phong phú để chỉ đạo, điều hành

thị xã Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh.

3


4. Giả thuyết khoa học
Quản lý hoạt động dạy học tích hợp các môn KHTN ở các trường THCS
thị xã Quảng Yên bước đầu đã có những thành công song còn nhiều hạn chế.
Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập đó là do việc quản lý chưa thật phù
hợp. Nếu đề xuất được những biện pháp quản lý có tính khoa học và khả thi thì
sẽ nâng cao được chất lượng giáo dục toàn diện ở các trường THCS thị xã
Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt dạy học tích hợp các môn
KHTN ở trường THCS
5.2. Đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học tích hợp các
môn KHTN ở các trường THCS thị xã Quảng Yên
5.3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học tích hợp các môn
KHTN ở các trường THCS thị xã Quảng Yên
6. Phạm vi nghiên cứu
6.1. Giới hạn phạm vi nội dung nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu một số hoạt động dạy học tích hợp và quản lý
hoạt động dạy học tích hợp các môn KHTN của cán bộ, giáo viên và học sinh ở
các trường THCS trên địa bàn thị xã Quảng Yên.
6.2. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu
Tiến hành khảo sát thực trạng, khảo nghiệm công tác quản lý hoạt động
dạy học tích hợp các môn KHTN ở một số trường THCS thị xã Quảng Yên.
6.3. Giới hạn về khách thể khảo sát
- CBQL và GV và học sinh các trường THCS.
- Lãnh đạo, chuyên viên Phòng GD&ĐT liên quan đến công tác chỉ đạo,

KHTN ở trường THCS.
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học tích hợp các môn
KHTN ở các trường THCS thị xã Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh.
Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học tích hợp các môn
KHTN ở các trường THCS thị xã Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh.

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP
CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trên thế giới đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về quan điểm tích
hợp, trong đó có Xavier Roegiers (1996) với công trình nghiên cứu “Khoa sư
phạm tích hợp hay cần làm thế nào để phát triển năng lực ở các trường học”.
Trong công trình nghiên cứu của mình, ông nhấn mạnh rằng cần đưa toàn bộ
quá trình học tập vào một tình huống có ý nghĩa đối với HS. Đồng thời với việc
phát triển mục tiêu đơn lẻ, cần tích hợp các quá trình học tập này trong một tình
huống có ý nghĩa với HS. Mục tiêu tích hợp là nhằm hình thành cho HS những
năng lực thực tiễn - khả năng để HS có thể đối phó với những tình huống cụ thể
xảy ra trong cuộc sống. Nhưng cũng cần lưu ý đến việc chọn lọc thông tin phù
hợp với tình huống, mục đích của bài học đặt ra.
X.Roegiers cũng cho rằng cần thiết phải có sự vượt lên trên các nội dung
học tập. Các kiến thức học được chỉ thực sự có ý nghĩa khi chúng được huy
động vào các tình huống cụ thể và những kiến thức đó sẽ được HS ghi nhớ lâu
hơn. Học chỉ để biết, để nhớ và giải quyết các vấn đề trong bài học thì chưa đủ,
HS phải biết vận dụng sáng tạo những kiến thức đã học vào những tình huống
xảy ra trong thực tiễn [26].
Ở nước ta, quản lý hoạt động dạy học (HĐDH) nói chung, quản lý hoạt

Xuân với Quản lý hoạt động giáo dục theo chủ đề tích hợp ở trường tiểu học
[27]. Các tác giả đã nêu được các căn cứ, các yêu cầu thực tiễn để giảng dạy
cho học sinh, sinh viên về quan điểm, phương pháp thực hiện giáo dục tích hợp
trong các nhà trường.
Do vậy, trong chương trình SGK mới đã được các nhà khoa học xây
dựng theo hướng tích hợp xuyên suốt từ cấp tiểu học đến THPT. Các tác giả
biên soạn bộ SGK mới cũng khẳng định: Bên cạnh những hướng cải tiến chung
của chương trình như giảm tải, tăng thực hành, gắn với cuộc sống, cải tiến nổi
bật nhất của chương trình là hướng tích hợp.

7


Như vậy, việc vận dụng quan điểm tích hợp vào giảng dạy và giáo dục
đã và đang thu hút được sự quan tâm của các nhà giáo dục. Những công trình
nghiên cứu của nhiều nhà giáo dục và GV đã khẳng định việc vận dụng quan
điểm dạy học tích hợp là một trong những xu hướng tất yếu hiện nay.
Tuy nhiên, hiện nay, vấn đề quản lý hoạt động dạy học tích hợp các môn
khoa học tự nhiên ở trường phổ thông nói chung, trường THCS nói riêng vẫn
còn là khoảng trống đòi hỏi sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học. Vì
vậy tôi nghiên cứu và viết luận văn này để tìm hiểu thực trạng QL hoạt động
DHTH các môn KHTN của HT các trường THCS thị xã Quảng Yên tỉnh
Quảng Ninh. Trên cơ sở đó đề ra biện pháp QL hoạt động DHTH các môn
KHTN để nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THCS và áp dụng khả thi
trên địa bàn thị xã Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh.
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Quản lý
Ngay từ khi con người bắt đầu hình thành các nhóm, để thực hiện mục
tiêu mà họ không thể đạt được với tư cách cá nhân riêng lẻ, thì cách QL đã là
một yếu tố cần thiết để đảm bảo sự phối hợp của những cá nhân. Vì chúng ta

nâng cao hiệu quả hoạt động “quản” [6].
Tuy có nhiều định nghĩa khác nhau, song có thể khái quát: Quản lý là
những tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể QL đến đối tượng QL
nhằm bảo đảm cho sự vận động, phát triển của hệ thống phù hợp với quy luật
khách quan, trong đó sử dụng và khai thác có hiệu quả nhất các tiềm năng, các
cơ hội để đạt được mục tiêu đã xác định theo ý chí của chủ thể QL.
1.2.2. Quản lý hoạt động dạy học
1.2.2.1. Hoạt động dạy học
Dạy học là khái niệm chỉ hoạt động chung của người dạy và người học,
HĐDH bao gồm hai mặt là: HĐ dạy của GV và HĐ học của HS, hai HĐ này
luôn gắn bó mật thiết với nhau, tác động qua lại lẫn nhau, bổ sung cho nhau nếu
thiếu một trong hai HĐ thì không có HĐDH. Nếu không có HĐ dạy thì chỉ còn
HĐ tự học của HS, nếu không có HĐ học thì HĐ dạy cũng không diễn ra, kết
quả HĐ học của HS không thể tách rời kết quả HĐ dạy của thầy và kết quả HĐ
dạy của thầy không thể tách rời kết quả học tập của HS.

9


* HĐ dạy của GV:
Là quá trình HĐ sư phạm của GV nhằm lãnh đạo, tổ chức, điều khiển HĐ
nhận thức của HS, giúp HS nắm được kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ.
HĐ dạy có chức năng kép là truyền đạt và điều khiển nội dung học theo chương
trình quy định.
* HĐ học của HS:
Là HĐ tự giác, chủ động, tích cực tiếp thu kiến thức, tự tổ chức, tự điều
khiển HĐ nhận thức của HS dưới sự điều khiển của GV, nhằm biến những tri
thức của nhân loại thành kiến thức, tri thức của bản thân, tự làm phong phú và
phát triển những giá trị của bản thân. HĐ học cũng có chức năng kép là lĩnh hội
và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm khoa học một cách tự giác, tích

hướng vào tiêu điểm này. Vì vậy quản lý nhà trường thực chất là quản lý quá
trình sư phạm của thầy, hoạt động học tập - tự giáo dục của trò, diễn ra chủ yếu
trong quá trình dạy học.
Có thể hiểu quản lý hoạt động dạy - học thực chất là những tác động của
chủ thể quản lý vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và
học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm góp phần hình
thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu giáo dục.
Yêu cầu của QL HĐDH là phải QL các thành tố cấu trúc của quá trình DH
vì vậy nội dung QL DH bao gồm QL mục tiêu, chương trình, nội dung DH,
phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức DH, GV, HS, kết quả DH.
Ta có thể phân tích HĐDH của nhà trường như một hệ thống gồm các
thành tố và được biểu diễn bằng sơ đồ sau:
M
N
QL
Th

M: Mục tiêu dạy học
P

N: Nội dung dạy học

Tr

P: Phương pháp dạy học
Th: Thầy

ĐK

Tr: Trò

- Quản lý hành chính; quản lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài
chính, tài sản của nhà trường;
- Quản lý học sinh và tổ chức các hoạt động giáo dục của nhà trường; tiếp
nhận, giới thiệu học sinh chuyển trường; quyết định khen thưởng, kỉ luật, phê
duyệt kết quả đánh giá, xếp loại, danh sách học sinh lên lớp, ở lại lớp; tổ chức
kiểm tra, xác nhận việc hoàn thành chương trình tiểu học (nếu có) cho học sinh
trong nhà trường (nếu có) của trường phổ thông có nhiều cấp học;
- Quản lý tài chính, tài sản của nhà trường;

14