Một số biện pháp chỉ đạo - thực hiện có nề nếp cách dạy học ...
16:57 11/10/2007
MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO - THỰC HIỆN CÓ NỀ NẾP, CÁCH DẠY HỌC THEO
PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG NHÓM, NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC
TOÀN DIỆN Ở BẬC THCS TRÊN ĐỊA BÀN CÓ HỌC SINH PHẦN LỚN LÀ NÔNG THÔN
A – Đặt vấn đề:
Trong hơn bốn mươi năm qua, trước sự phát triển như vũ bảo của khoa học, giáo dục nước
nhà đã có nhiều cố gắng trong việc tự hoàn thiện mình bằng những giải pháp như tiến
hành cải cách giáo dục (GD), đổi mới chương trình GD phổ thông... nhằm dủ sức đáp
ứng nhiệm vụ nhân dân giao phó: trồng người đáp ứng giai đoạn cách mạng mới.
Trong thời gian qua, dẫu có nhiều nổ lực như thế, nhung nhìn chung giáo dục của ta vẫn
chưa ngang tầm với nhiệm vụ cách mạng mới: đào tạo con người toàn diện phục vụ sự
nghiệp CNH – HĐH của đất nước. Hay nói cách khác GD-ĐT phải bằng mọi cách đáp ứng
mục tiêu mà Đảng ta đề ra: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân
tài cho đất nước.
Tuy vậy, chất lượng GD hiện nay nói chung là thấp, chưa đáp ứng được mục tiêu mà Đảng
ta đã chỉ ra. Nguyên nhân dẫn đến chất lượng không được như mong muốn như thế có
nhiều. Song vấn đề mấu chốt hiện nay vẫn là Phương pháp dạy học.
Chính vì lẽ đó, cho nên NQ TW 4 (khoá VII) đã xác định “Khuyến khích tự học”, phải
“Áp dụng những phương pháp hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy
sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề” và điều đó lại được NQ TW 2 (khoá VIII) tiếp tục
khẳng định “Phải đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ
một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp
dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học,
bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh”.
Từ sự lãnh đạo - định hướng đổi mới giáo dục PT của Đảng (NQ TW 4 và NQ TW 2) đã
được Quốc Hội pháp chế hóa trong luật giáo dục “Phương pháp giáo dục phổ thông
phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc
điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ
năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui
hứng thú học tập cho học sinh”.

Còn nước ta phương pháp tổ chức hoạt động nhóm trước đây tuy đã có áp dụng nhưng còn
rất mờ nhạt. Đặc biệt, từ khi thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông theo NQ
40/QH-10, thì PPDH hoạt động nhóm không những khuyến khích, vận động áp dụng, mà
còn coi đây là một tiêu chí đánh giá mực độ hoàn thành nhiệm vụ của người giáo
viên khi lên lớp.
Thế nhưng thực tế trong ba năm học qua (02-03, 03-04, 04-05) ở trường THCS Huỳnh
Thúc Kháng chúng tôi, việc áp dụng PPDH hoạt động nhóm còn lắm điều đáng bàn và
trung thực khách quan mà nói thì việc sử dụng PPDH được khẳng định định là tiên tiến
nhất như trên vẫn còn mang hình thức đối phó, chưa mang lại hiệu quả như mong muốn.
Chính vì lẽ đó, cho nên bản thân tôi thời gian qua (khi thực hiện thay sách) đã có nhiều
băn khoăn, trăn trở làm thế nào để có cách chỉ đạo thực hiện có nề nếp việc dạy
học theo phương pháp hoạt động nhóm, nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục
toàn diện theo NQ 40 cỉa Quốc hội. Và trong suốt quá trình ấy bản thân đã có một số việc
làm tại đơn vị xin được bày tỏ dưới đây với mục đích trao đỗi, ngõ hầu có được sự góp ý
bổ sung của quý lãnh đạo, đồng nghiệp để kinh nghiệm thêm phong phú, nhằm góp phần
tốt trong việc chỉ đạo chuyên môn, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
B- Giải quyết vấn đề:
1- Nghiên cứu hồ sơ, sổ sách của CBGV và HS để thu thập thông tin cần thiết:
Như chúng ta đã biết, cốt lõi của việc đổi mới PPDH ở trường THCS là giúp HS hướng tới
việc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động. Khi nghiên cứu về nhóm
PPDH tích cực thì tổ chức hoạt động nhóm không những nó hoàn toàn có khả năng đó mà
còn vượt trội hơn các phương pháp khác và bản thân nó còn tiềm ẩn một sức mạnh cực kỳ
to lớn – có nhiều khả năng phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo... của
người học. Cho nên việc vận dụng phương pháp tổ chức hoạt động nhóm trong tiết học
không còn là vấn đề nên hay không nên, mà chúng ta phải làm sao để mọi giáo
viên thực hiện một cách tự giác và học sinh chủ động hưởng ứng, đồng thời bàn
cách vận dụng nó như thế nào cho có hiệu quả và tìm ra được nguyên nhân vì sao
phần lớn GV-HS lại không “hít” phương pháp ấy.
Những hồ sơ, sổ sách mà chúng tôi tiếp cận, nghiên cứu gồm:
+ Sổ soạn bài của GV: (ở năm học 02-03, 03-04, 04-05) của 20 giáo viên.

kinh phí (tối thiểu 3 nghìn – 4 nghìn đồng/tiết) nhiều hơn khi khi không áp dụng nó; mặt
khác ngay sau tiết học, người học có cảm nhận tức thời về tính hiệu quả không cao
hơn so với các phương pháp truyền thống mà họ đã sử dụng trước đây. Họ chưa
thấy được tác dụng tích cực, tính bền vững lâu dài của nó trong hoạt động nhận
thức của con người. Hơn nữa đây là việc đổi mới quan niệm, một thói quen trong dạy
học cho nên sẽ gặp những khó khăn cả về nhận thức và hành động... Bởi lẽ, đây là
phương pháp mới, HS-GV không quen, còn bỡ ngỡ với cách học như thế và dẫn tới không
ham thích. Đó là chưa nói tới những học sinh yếu, lười học lợi dụng sự sơ hở, quản lý của
giáo viên làm mất trật tự, ồn ào, làm cho người dạy bực mình, chán nản. Thực tế có
những tiết học khi đến phần hoạt động nhóm HS rất ồn, thậm chí có cả quậy phá. Và điều
này cũng dễ hiểu, vì các em HS yếu ít có khả năng và không ham thích tham gia giải
quyết những nhiệm vụ nhóm phân công. Hơn nữa khi cái “mới” ra đời thường thường ít
được chấp nhận, ít được ủng hộ. Và để khắc phục những hạn chế này, là cán bộ quản lý
chúng ta phải tác động bằng nhiều biện pháp, trong đó biện pháp không thể thiếu đó là
phải tiến hành đồng bộ, kiên trì, thường xuyên trên cả chỉ đạo thực hiện về nội dung, quy
trình trên tất cả đối tượng. Bởi vì, nếu để mỗi đơn vị (tổ chuyên môn), mỗi cá nhân GV
làm theo cách riêng của mình thì không bao giờ có nền nếp và như thế sẽ không bao giờ
có hiệu quả cao.
* Nhận thức của GV về tổ chức hoạt động nhóm chưa sâu, họ chưa thực sự giác ngộ về
nó, đặc biệt chưa nắm được cơ sở lý luận mang tính khoa học làm nền tảng khi áp dụng,
dẫn tới độ tin tưởng chưa cao. Làm cho họ thiếu quyết tâm, thiếu kiên trì chịu khó trong
việc làm.
2- Mở hội thảo bàn về cách tổ chức hoạt động nhóm có hiệu quả (tháng 11/05), nhằm đạt
mục đích:
- Trên tinh thần phát huy dân chủ, thẳng thắn xác định cho được thực trạng của việc dạy-
học theo cách tổ chức hoạt động nhóm ở từng môn, từng lớp, từng đối tượng HS, cụ thể
phải tìm được các câu trả lời sau:
. Vì sao tỷ lệ việc tổ chức hoạt động nhóm trong tổng các tiết học không cao?
. Khi tiến hành các hoạt động nhóm thường gặp những thuận lợi, khó khăn gì?
. Làm thế nào để hoạt động nhóm thực sự có hiệu quả?

hoạt động là chung của toàn nhóm, nhưng mỗi cá nhân đều phải nổ lực không thể ỷ lại
vào người khác, toàn nhóm phải phối hợp với nhau để cùng đạt mục tiêu chung. Kết quả
làm việc của từng nhóm được trình bày thảo luận trước lớp sẽ tạo được không khí thi đua
giữa các nhóm, đóng góp tích cực vào kết quả chung của bài học. Mô hình hợp tác trong
XH đưa vào đời sống học đường có tác dụng chuẩn bị cho học sinh thích ứng với đời sống
XH, trong đó mỗi người sống và làm việc theo sự phân công hợp tác với tập thể cộng
đồng. Trong xu hướng toàn cầu hoá, xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc
gia thì năng lực hợp tác thực sự trở thành mục tiêu đào tạo của giáo dục nhà trường.
. Việc tổ chức hoạt động nhóm phải chú ý đến trang thiết bị, ĐDDH nhất là bàn ghế học
sinh. Cụ thể ở đơn vị Huỳnh Thúc Kháng: bàn ghế HS là loại 2 chỗ ngồi đóng liền (không
xoay được) nên việc phân công nhóm có thể là: 2-4-8 (hợp lý nhất là nhóm 4).
3- Chỉ đạo 5 tổ chuyên môn xây dựng - dạy minh hoạ chuyên đề “Tổ chức có hiệu quả
hoạt động nhóm” đối với 4 môn ở lớp 9: Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh và địa lý theo hướng
sau (lần I cấp trường: vào tháng 12/2004 và rút kinh nghiệm, bổ sung hoàn chỉnh, để
thực hiện lần II ở quy mô toàn Thị xã: vào ngày 7/4/2005; có mời Phòng GD Thị xã dự):
3.1 Cấu trúc của chuyên đề:
3.1.1- Về cơ sở pháp lý:
3.1.2- Đặt vấn đề: (nêu cho được thực trạng của đối tượng và yêu cầu vè nó)
3.1.3- Giải quyết vấn đề: (mỗi bộ môn đều có ví dụ minh hoạ cụ thể trong mỗi bước).
Thống nhất theo quy trình gợi ý sau:
Bước 1: Làm việc chung cả lớp:
- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ cho các nhóm.
- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm.
Bước 2: Làm việc theo nhóm
- Phân công trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập (chú ý: yêu cầu các em suy nghĩ
độc lập)
- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm.
- Cử đại diện (hoặc phân công trước) chịu trách nhiệm trình bày kết quả làm việc của
nhóm.
Bước 3: Thảo luận tổng kết trước toàn lớp (chú ý: kiểm tra hoạt động của nhóm)

KH với những mục tiêu, nội dung, chỉ tiêu, biện pháp cụ thể: Yêu cầu nội dung ngắn gọn
bám sát nhiệm vụ năm học của Bộ, nhưng phải đảm bảo tính cân đối toàn diện; có mục
tiêu rõ ràng và biện pháp khả thi; có phân công nhiệm vụ cụ thể; có thời gian khởi đầu và
kết thúc. Bên cạnh việc chỉ đạo xây dựng KH theo tinh thần đổi mới chương trình GD phổ
thông, áp dụng- tăng cường phương pháp dạy học tích cực, sử dụng ĐDDH; BGH còn xây
dựng và chỉ đạo sinh hoạt chuyên môn hằng tuần bằng một Quy trình cụ thể, gồm 3
phần:
Phần 2: B/c 1 chuyên dề hay thao giảng- thực tập 1 tiết có gắn với một chuyên đề cụ thể.
Phần 2: Họp, thảo luận rút kinh nghiệm nội dung phần 1, kể cả nội dung chuyên môn theo
sự phân công cho các thành viên ở buổi sinh hoạt chuyên môn liền trước. Nhất thiết, tổ
trưởng phải dành 2/3 thời lượng sinh hoạt cho việc đánh giá, rút kinh nghiệm tình hình
thực hiện nhiệm vụ (chẳng hạn như xác định trước tổ mục tiêu, nội dung trọng tâm cần
truyền đạt, tổ chức hoạt động nhóm, đổi mới PP giảng dạy, ĐDDH đối với tiết dạy cụ thể,
để tập thể tổ tham gia- thống nhất và cả tổ cùng thực hiện). Ngoài ra mỗi tổ còn có trách
nhiệm nghiên cứu trước bài dạy từ 2-3 tuần để chắt lọc những vấn đề mà mình băn
khoăn, lúng túng, khi thiết kế bài dạy cả biện pháp khắc phục hoặc làm sáng tỏ ý đồ của
người viết sách. Sau khi trao đổi, bàn bạc có thể còn nhiều ý kiến khác nhau, trách nhiệm
của tổ trưởng là phải phân tích đi đến thống nhất chung và đó cũng là kết luận cuối cùng,
buộc mỗi thành viên phải thực hiện. Nhờ việc chỉ đạo mang tính nền nếp- tập trung và