MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO - THỰC HIỆN CÓ NỀ NẾP, CÁCH DẠY HỌC THEO
PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG NHÓM, NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC TOÀN
DIỆN Ở BẬC THCS TRÊN ĐỊA BÀN CÓ HỌC SINH PHẦN LỚN LÀ NÔNG THÔN
A – Đặt vấn đề:
Trong hơn bốn mươi năm qua, trước sự phát triển như vũ bảo của khoa học, giáo dục nước
nhà đã có nhiều cố gắng trong việc tự hoàn thiện mình bằng những giải pháp như tiến hành
cải cách giáo dục (GD), đổi mới chương trình GD phổ thông nhằm dủ sức đáp ứng
nhiệm vụ nhân dân giao phó: trồng người đáp ứng giai đoạn cách mạng mới.
Trong thời gian qua, dẫu có nhiều nổ lực như thế, nhung nhìn chung giáo dục của ta vẫn chưa
ngang tầm với nhiệm vụ cách mạng mới: đào tạo con người toàn diện phục vụ sự nghiệp
CNH – HĐH của đất nước. Hay nói cách khác GD-ĐT phải bằng mọi cách đáp ứng mục tiêu
mà Đảng ta đề ra: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất
nước.
Tuy vậy, chất lượng GD hiện nay nói chung là thấp, chưa đáp ứng được mục tiêu mà Đảng ta
đã chỉ ra. Nguyên nhân dẫn đến chất lượng không được như mong muốn như thế có nhiều.
Song vấn đề mấu chốt hiện nay vẫn là Phương pháp dạy học.
Chính vì lẽ đó, cho nên NQ TW 4 (khoá VII) đã xác định “Khuyến khích tự học”, phải “Áp
dụng những phương pháp hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng
tạo, năng lực giải quyết vấn đề” và điều đó lại được NQ TW 2 (khoá VIII) tiếp tục khẳng
định “Phải đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều,
rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương
pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và
thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh”.
Từ sự lãnh đạo - định hướng đổi mới giáo dục PT của Đảng (NQ TW 4 và NQ TW 2) đã được
Quốc Hội pháp chế hóa trong luật giáo dục “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng
lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến
thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học
sinh”.
Qua sự chỉ đạo ấy, rõ ràng cho ta thấy được việc đổi mới phương pháp tự học là khâu đột
phá của quá trình dạy học đạt mục tiêu: đào tạo con người toàn diện phục vụ sự nghiệp

là một tiêu chí đánh giá mực độ hoàn thành nhiệm vụ của người giáo viên khi lên lớp.
Thế nhưng thực tế trong ba năm học qua (02-03, 03-04, 04-05) ở trường THCS Huỳnh Thúc
Kháng chúng tôi, việc áp dụng PPDH hoạt động nhóm còn lắm điều đáng bàn và trung thực
khách quan mà nói thì việc sử dụng PPDH được khẳng định định là tiên tiến nhất như trên vẫn
còn mang hình thức đối phó, chưa mang lại hiệu quả như mong muốn. Chính vì lẽ đó, cho nên
bản thân tôi thời gian qua (khi thực hiện thay sách) đã có nhiều băn khoăn, trăn trở làm thế
nào để có cách chỉ đạo thực hiện có nề nếp việc dạy học theo phương pháp hoạt động
nhóm, nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện theo NQ 40 cỉa Quốc hội. Và
trong suốt quá trình ấy bản thân đã có một số việc làm tại đơn vị xin được bày tỏ dưới đây với
mục đích trao đỗi, ngõ hầu có được sự góp ý bổ sung của quý lãnh đạo, đồng nghiệp để kinh
nghiệm thêm phong phú, nhằm góp phần tốt trong việc chỉ đạo chuyên môn, nâng cao chất
lượng giáo dục toàn diện.
B- Giải quyết vấn đề:
1- Nghiên cứu hồ sơ, sổ sách của CBGV và HS để thu thập thông tin cần thiết:
Như chúng ta đã biết, cốt lõi của việc đổi mới PPDH ở trường THCS là giúp HS hướng tới việc
học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động. Khi nghiên cứu về nhóm PPDH tích
cực thì tổ chức hoạt động nhóm không những nó hoàn toàn có khả năng đó mà còn vượt trội
hơn các phương pháp khác và bản thân nó còn tiềm ẩn một sức mạnh cực kỳ to lớn – có nhiều
khả năng phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học. Cho nên
việc vận dụng phương pháp tổ chức hoạt động nhóm trong tiết học không còn là vấn đề nên
hay không nên, mà chúng ta phải làm sao để mọi giáo viên thực hiện một cách tự
giác và học sinh chủ động hưởng ứng, đồng thời bàn cách vận dụng nó như thế nào
cho có hiệu quả và tìm ra được nguyên nhân vì sao phần lớn GV-HS lại không “hít”
phương pháp ấy.
Những hồ sơ, sổ sách mà chúng tôi tiếp cận, nghiên cứu gồm:
+ Sổ soạn bài của GV: (ở năm học 02-03, 03-04, 04-05) của 20 giáo viên.
+ Hồ sơ kiểm tra chuyên đề và toàn diện (02-03, 03-04, 04-05 và tháng 9 >10/05) của
CBGV (40 hồ sơ)
+ Vở ghi bài của học sinh (40 em lớp 6, 7, 8 và 9 - đủ các đối tượng)
+ Sổ gọi tên và ghi điểm (nt)

không quen, còn bỡ ngỡ với cách học như thế và dẫn tới không ham thích. Đó là chưa nói tới
những học sinh yếu, lười học lợi dụng sự sơ hở, quản lý của giáo viên làm mất trật tự, ồn ào,
làm cho người dạy bực mình, chán nản. Thực tế có những tiết học khi đến phần hoạt động
nhóm HS rất ồn, thậm chí có cả quậy phá. Và điều này cũng dễ hiểu, vì các em HS yếu ít có
khả năng và không ham thích tham gia giải quyết những nhiệm vụ nhóm phân công. Hơn nữa
khi cái “mới” ra đời thường thường ít được chấp nhận, ít được ủng hộ. Và để khắc phục những
hạn chế này, là cán bộ quản lý chúng ta phải tác động bằng nhiều biện pháp, trong đó biện
pháp không thể thiếu đó là phải tiến hành đồng bộ, kiên trì, thường xuyên trên cả chỉ đạo thực
hiện về nội dung, quy trình trên tất cả đối tượng. Bởi vì, nếu để mỗi đơn vị (tổ chuyên môn),
mỗi cá nhân GV làm theo cách riêng của mình thì không bao giờ có nền nếp và như thế sẽ
không bao giờ có hiệu quả cao.
* Nhận thức của GV về tổ chức hoạt động nhóm chưa sâu, họ chưa thực sự giác ngộ về nó,
đặc biệt chưa nắm được cơ sở lý luận mang tính khoa học làm nền tảng khi áp dụng, dẫn tới
độ tin tưởng chưa cao. Làm cho họ thiếu quyết tâm, thiếu kiên trì chịu khó trong việc làm.
2- Mở hội thảo bàn về cách tổ chức hoạt động nhóm có hiệu quả (tháng 11/05), nhằm đạt
mục đích:
- Trên tinh thần phát huy dân chủ, thẳng thắn xác định cho được thực trạng của việc dạy- học
theo cách tổ chức hoạt động nhóm ở từng môn, từng lớp, từng đối tượng HS, cụ thể phải tìm
được các câu trả lời sau:
. Vì sao tỷ lệ việc tổ chức hoạt động nhóm trong tổng các tiết học không cao?
. Khi tiến hành các hoạt động nhóm thường gặp những thuận lợi, khó khăn gì?
. Làm thế nào để hoạt động nhóm thực sự có hiệu quả?
- Thông qua diễn đàn này, quán triệt và làm sáng tỏ lại một lần nữa nhận thức về định hướng
đổi mới PPDH và tổ chức hoạt động nhóm trong tất cả CBGV, như:
+ Định hướng đổi mới PPDH dựa vào:
Một là: kết luận của QN TW 4 khoá VII) “khuyến khích tự học”, phải “áp dụng nhữn PP giáo
dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực tự giải quyết vấn
đề”
Hai là: kết luận của NQ TW 4 (Khoá VIII) “Phải đổi mới PP giáo dục, khắc phục lối truyền thụ
một chiều tự nghiên cứu cho học sinh”.

. Việc tổ chức hoạt động nhóm phải chú ý đến trang thiết bị, ĐDDH nhất là bàn ghế học sinh.
Cụ thể ở đơn vị Huỳnh Thúc Kháng: bàn ghế HS là loại 2 chỗ ngồi đóng liền (không xoay được)
nên việc phân công nhóm có thể là: 2-4-8 (hợp lý nhất là nhóm 4).
3- Chỉ đạo 5 tổ chuyên môn xây dựng - dạy minh hoạ chuyên đề “Tổ chức có hiệu quả hoạt
động nhóm” đối với 4 môn ở lớp 9: Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh và địa lý theo hướng sau (lần I
cấp trường: vào tháng 12/2004 và rút kinh nghiệm, bổ sung hoàn chỉnh, để thực hiện lần II ở
quy mô toàn Thị xã: vào ngày 7/4/2005; có mời Phòng GD Thị xã dự):
3.1 Cấu trúc của chuyên đề:
3.1.1- Về cơ sở pháp lý:
3.1.2- Đặt vấn đề: (nêu cho được thực trạng của đối tượng và yêu cầu vè nó)
3.1.3- Giải quyết vấn đề: (mỗi bộ môn đều có ví dụ minh hoạ cụ thể trong mỗi bước).
Thống nhất theo quy trình gợi ý sau:
Bước 1: Làm việc chung cả lớp:
- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ cho các nhóm.
- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm.
Bước 2: Làm việc theo nhóm
- Phân công trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập (chú ý: yêu cầu các em suy nghĩ độc
lập)
- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm.
- Cử đại diện (hoặc phân công trước) chịu trách nhiệm trình bày kết quả làm việc của nhóm.
Bước 3: Thảo luận tổng kết trước toàn lớp (chú ý: kiểm tra hoạt động của nhóm)
- Các nhóm lần trước báo cáo kết quả.
- Thảo luận chung.
- Giáo viên tổng kết, đặt vấn đề tiếp theo.
* Những vấn đề GV cần lưu ý:
+ Từ nhóm 4 em trở lên, phải cử 1 nhóm trưởng (HS học khá-giỏi, có uy tín) và 1 thư ký (HS
viết rõ ràng nhanh nhẹn).
+ Trong thời gian đầu, GV hướng dẫn cụ thể cho các nhóm hoạt động (tập huấn cho nhóm
trưởng và thư ký). Có nhận xét, điều chỉnh bổ sung cách làm của từng nhóm và rút kinh
nghiệm chung. Chú ý động viên khích lệ.

chức hoạt động nhóm, đổi mới PP giảng dạy, ĐDDH đối với tiết dạy cụ thể, để tập thể tổ tham
gia- thống nhất và cả tổ cùng thực hiện). Ngoài ra mỗi tổ còn có trách nhiệm nghiên cứu trước
bài dạy từ 2-3 tuần để chắt lọc những vấn đề mà mình băn khoăn, lúng túng, khi thiết kế bài
dạy cả biện pháp khắc phục hoặc làm sáng tỏ ý đồ của người viết sách. Sau khi trao đổi, bàn
bạc có thể còn nhiều ý kiến khác nhau, trách nhiệm của tổ trưởng là phải phân tích đi đến
thống nhất chung và đó cũng là kết luận cuối cùng, buộc mỗi thành viên phải thực hiện. Nhờ
việc chỉ đạo mang tính nền nếp- tập trung và phát huy tinh thần tập thể, tinh thần tự nghiên
cứu - học tập, đào sâu suy nghĩ đó, cho nên trong thời gian qua các nội dung: Thực hiện quy
chế chuyên môn, nền nếp soạn giảng, tổ chức hoạt động nhóm, đổi mới PPDH, sử dụng và tự
làm ĐDDH, cải tiến công tác kiểm tra- đánh giá xếp loại học sinh được diễn ra một cách
đồng bộ, thống nhất đạt được yêu cầu, đúng sự chỉ đạo của ngành. Khắc phục được hiện
tượng tuỳ tiện, thiếu đầu tư, làm qua loa đại khái, vô tổ chức trong chuyên môn, hay sinh hoạt
chuyên môn mà thực chất không bàn về chuyên môn. Sự chỉ đạo nề nếp, cụ thể trên đã thực
sự có tác dụng trong việc giữ vững kỷ cương, nâng cao chất lượng GD toàn diện và điều minh
chứng hùng hồn nhất là được Phòng giáo dục Thị xã đánh giá cao- xếp loại Tốt qua 2 đợt
thanh tra toàn diện vào ngày 3-4/3/2005 và 24/12/05.
Phần 3: dựa vào KH chung và tình hình thực tế của tổ chuyên môn, của trường vạch ra những
vấn đề cần tập trung giải quyết trong thời gian đến (có sự phân công cụ thể).
6- Phát huy tốt ĐDDH hiện có và đẩy mạnh phong trào tự làm ĐDDH để phục vụ tiết dạy:
- Vào cuối năm học (tháng 5), cùng với việc kiểm kê tài sản cuối năm hiệu trưởng chỉ đạo cán
bộ thiết bị cùng với đại diện 5 tổ chuyên môn, tu sửa- sắp xếp lại tất cả ĐDDH hiện có, đồng
thời xác định lại những tiết không có ĐDDH. Trên cơ sở đó lập kế hoạch đăng ký mua bổ sung
dần (để sau 3-4 năm co bản đảm bảo) theo danh mục của Bộ (những đồ dùng cấp thiết không
thể tự làm được) và giao cho tập thể tổ, cá nhân tự sưu tầm, tự làm những ĐDDH đơn giản để
phục vụ cho bộ môn của mình. Cũng cần nói thêm trong 3 năm học qua trường đã đẩy mạnh
công tác xã hội hoá GD trên tất cả các mặt nhất là tài chính, mặt khác lập kế hoạch tự cân đối
các nguồn, ưu tiên tất cả cho việc mua sắm sách, thiết bị dạy học; hỗ trợ cho công tác tự làm
ĐDDH. Chính việc chỉ đạo kiên quyết, đúng hướng này đã mang lại cho trường một kết quả
khích lệ, đó là một thư viện đạt chuẩn theo QĐ 01/BGD-ĐT và 1 phòng ĐDDH tương đối đảm
bảo công tác dạy học.

quen hay và đến nay việc tổ chức hoạt động nhóm trở thành một nhu cầu không thể thiếu đối
với họ; không còn vấn đề mang tính bắt buộc hay đối phó. Như vây, đến thời điểm này (cuối
năm học 2005-2006) có thể khẳng định hầu hết GV ở trường đã “hít” PPDH hoạt động nhóm.
3. Đa số tiết học, ít- nhiều GV đều có tổ chức hoạt động nhóm và đạt hiệu quả cao, góp phần
nâng cao chất lượng GD toàn diện. Để minh chứng cho điều này tôi xin nêu lên kết quả dự giờ-
khảo sát chất lượng vào ngày 4/3/2005 và ngày 24/12/2005 của phòng Giáo dục Tam Kỳ qua
thanh tra toàn diện:
+ Tổng số tiết dự giờ của Đoàn:
Thời gian TS tiết dự Xếp loại Tốt Xếp loại Khá Xếp loại TB, Yếu
4/3/2005 28 21 07 0
24/12/2005 27 22 05 0
Qua thanh tra, phòng giáo dục Thị xã không những đánh giá cao chất lượng GD của nhà
trường, mà còn khẳng định đa số GV đã sử dụng PPDH mới (tổ chức hoạt động nhóm) theo
hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của HS.
4. Xây dựng và tổ chức báo cáo chuyên đề (tổ chức có hiệu quả hoạt động nhóm), dạy minh
hoạ (5 tiết: Toán, Ngữ văn, Hoá, Tiếng Anh, Địa) cho tất cả các trường trong Thị xã về dự. Kết
thúc Hội thảo được Phòng giáo dục Tam Kỳ và tập thể CBGV các trường đánh giá cao.
* Các báo cáo chuyên đề (tổ chức có hiệu quả hoạt động nhóm) của 5 tổ chuyên môn đều có
gửi chong Phòng GC và tất cả các trường THCS trong Thị xã tham khảo.
II- Bài học kinh nghiệm:
- Nhận thức là một vấn đề mang tính quyết định đối với sự thành công của mỗi công việc. Bởi
vì không có nhận thức đúng, thì không thể có quyết tâm cao, không có hành động đúng thì tất
nhiên sẽ không mang lại kết quả, chứ đừng nói gì đến hiệu quả. Do vậy, bất cứ một việc gì
nếu người thực hiện chưa nắm bắt được một cách đầy đủ về mục đích, ý nghĩa, tác dụng… và
cơ sở khoa học của nó thì trách nhiệm của người lãnh đạo (CBQL) phải tìm mọi cách làm cho
họ có một nhận thức đúng đắn, đầy đủ. Nói một cách khác người HT phải trang bị cho họ về
mặt lý luận, nhận thức… Trên cở sở đó, họ mới thấy được đâu là việc phải làm và đâu là việc
nên tránh; làm cho họ có được niềm tin. Đồng thời trên tinh thần phát huy dân chủ của CBGV,
người thủ trưởng phải xây dựng cho được một “cơ chế” để buộc mọi thành viên phải tuân theo.
Và chính việc làm nầy dần dần tạo cho hộ một nền nếp, thói quen tốt.