BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN CÔNG THANH

Ọ
C

KI
N

H

TẾ

H
U

Ế

PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH DU LỊCH CỘNG
ĐỒNG TẠI XÃ SƠN TRẠCH, HUYỆN BỐ
TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH

N

G

Đ


H

TẾ

H
U

Ế

HỌC VIÊN

TR

Ư

Ờ

N

G

Đ

ẠI

H

Ọ
C



KI
N

H

kiện thuận lợi giúp tôi hoàn thành luận văn thạc sĩ.

Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên

Ọ
C

nhiệt tình và tạo điều kiện giúp đỡ mọi mặt để tôi hoàn thành chương trình học tập

H

và nghiên cứu đề tài khoa học này.

ẠI

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới TS. Phạm Xuân Hùng

Đ

là thầy giáo hướng dẫn khoa học cho tôi. Thầy rất quan tâm, tận tình hường dẫn,

N

G

Người hướng dẫn khoa học: TS. PHẠM XUÂN HÙNG
Tên đề tài: PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI XÃ
SƠN TRẠCH, HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH
1. Mục đích và đối tƣợng nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở phân phân tích trạng phát triển du lịch

H
U

Ế

cộng đồng tại xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm
phát triển mô hình du lịch cộng đồng tại địa bàn nghiên cứu.

TẾ

- Đối tượng nghiên cứu: Là những vấn đề về lý luận và thực tiễn phát triển mô hình

KI
N

H

du lịch cộng đồng tại xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.
2. Các phƣơng pháp nghiên cứu đã sử dụng

Ọ
C

- Phương pháp điều tra, thu thập số liệu: Phỏng vấn sâu, điều tra hộ gia đình.

phát, sản phẩm chưa đa dạng và chất lượng chưa đáp ứng được yêu cầu của du
khách. Vì vậy, trong thời gian tới chính quyền địa phương cần thực hiện các giải
pháp nhằm hoàn thiện quy hoạch du lịch cộng đồng, tăng cường công tác đào tạo,
liên kết cho người dân địa phương nhằm phát triển mô hình du lịch cộng đồng tại
địa bàn nghiên cứu.

iii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ....................................................................................................................i
Lời cảm ơn ...................................................................................................................... ii
Tóm lược luận văn thạc sỹ khoa học kinh tế ................................................................. iii
Mục lục ...........................................................................................................................iv
Danh mục các bảng....................................................................................................... vii
MỞ ĐẦU .........................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài...............................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu ....................................................................................................2

Ế

3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ...................................................................................2

H
U

4. Phương pháp nghiên cứu .............................................................................................3

TẾ


Ờ

N

1.2.2. Đặc trưng của du lịch cộng đồng ...........................................................................9

TR

Ư

1.2.3. Mục tiêu của phát triển du lịch cộng đồng ..........................................................10
1.2.4. Các nguyên tắc của du lịch cộng đồng ................................................................ 10
1.2.5. Điều kiện phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương .......................................12
1.2.6. Du lịch cộng đồng trong sự phát triển bền vững .................................................14
1.3. Vai trò của ngành du lịch đối với sự phát triển kinh tế-xã hội ............................... 16
1.3.1. Hiệu quả về kinh tế .............................................................................................. 16
1.3.2. Hiệu quả về xã hội ...............................................................................................18
1.3.3. Hiệu quả về môi trường .......................................................................................19
1.3.4. Giá trị đối với ngành du lịch ...............................................................................20
1.5. Kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng .............................................................21
1.5.1. Quá trình phát triển du lịch cộng đồng ................................................................ 21
iv


1.5.2. Kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng ở một số nơi trên thế giới ................22
1.5.3. Kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng ở Việt Nam ......................................23
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC MÔ HÌNH DU LỊCH CỘNG
ĐỒNG TẠI XÃ SƠN TRẠCH, HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH .....30
2.1. Tổng quan thực trạng du lịch trên địa bàn tỉnh Quảng Bình ..................................30
2.2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội tại vùng nghiên cứu ..........................................32

H

2.4.3. Đánh giá của người dân về các hoạt động du lịch cộng đồng .............................46

ẠI

2.5. Đánh giá của du khách và người dân về hoạt động du lịch cộng đồng ..................52

N

G

Đ

2.6. Cơ hội và tiềm năng phát triển các mô hình du lịch cộng đồng tại xã Sơn Trạch,
huyện Bố Trạch .............................................................................................................53

TR

Ư

Ờ

2.7. Đánh giá một số thách thức trong phát triển các mô hình du lịch cộng đồng tại xã
Sơn Trạch, huyện Bố Trạch ...........................................................................................56
CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG
TẠI XÃ SƠN TRẠCH, HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH ..................58
3.1. Quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Bố
Trạch, tỉnh Quảng Bình .................................................................................................58
3.2. Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh

N

G

Đ

ẠI

H

Ọ
C

KI
N

H

TẾ

H
U

XÁC NHẬN HOÀN THIỆN LUẬN VĂN

vi


DANH MỤC CÁC BẢNG



H
U

Ế

Bảng 2.7

TẾ

tại xã Sơn Trạch .......................................................................................47
Đánh giá tác động tích cực của các hoạt động du lịch cộng đồng đến

KI
N

H

Bảng 2.9:

người dân địa phương. .............................................................................49

Ọ
C

Đánh giá về tác động tiêu cực của du lịch cộng đồng tại xã Sơn Trạch.52

TR

Ư

U

Ế

hiện nay. Đây là một loại hình du lịch có nhiều tác động tích cực đối với cộng đồng và
đáp ứng các nguyên tắc phát triển bền vững như: góp phần nâng cao thu nhập cho các

TẾ

cộng đồng địa phương, giảm áp lực của con người lên các nguồn lực tự nhiên và cảnh

H

quan địa phương; thúc đẩy sự công bằng trong phát triển du lịch với việc mang lại cho

KI
N

toàn bộ cộng đồng những lợi ích từ việc cung cấp các dịch vụ du lịch; tạo ra các cơ hội

Ọ
C

việc làm cho địa phương, cải thiện chất lượng lao động ở các vùng địa phương, và

H

giảm di cư từ nông thôn ra các đô thị; góp phần phục hồi và phát triển các giá trị văn

ẠI


Huyện ủy Bố Trạch, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện Bố Trạch lần thứ XXII

1


một số bất cập như: đa số các mô hình này đều mang tính chất nhỏ lẻ, tự phát của cá
nhân, hộ gia đình cùng với việc hạn chế về công nghệ thông tin, quảng bá, truyền
thông, chất lượng dịch vụ chưa cao nên lợi ích kinh tế và mức độ tác động đến địa
phương chưa tương xứng với tiềm năng. Vì vậy, việc lựa chọn và nghiên cứu đề tài
“Phát triển mô hình du lịch cộng đồng tại xã Sơn Trạc

u n

ố Trạch, tỉnh

Quảng Bình” nhằm đánh giá điểm mạnh, điểm yếu và các yếu tố ảnh hưởng đến sự
phát triển bền vững, hiệu quả của các mô hình này sẽ rất cần thiết cho sự phát triển của
du lịch tại địa phương
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung:

H
U

Ế

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng phát triển các mô hình du lịch cộng đồng (đề
tài tập trung nghiên cứu mô hình homestays), đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao


N

G

 Đánh giá cảm nhận của các du khách về trải nghiệm dịch vụ du lịch cộng đồng

Ư

Ờ

tại xã Sơn Trạch, huyỪn thiên nhiên trong hoạt động du lịch của các công ty du lịch trên địa bàn
hoặc gửi khách tới địa bàn.
- Tổ chức các hội thảo nâng cao nhận thức và lấy ý kiến đóng góp của các công
ty về phát triển du lịch cộng đồng theo hướng phát triển bền vững tại xã Sơn Trạch.
- Tổ chức các lớp đào tạo về kỹ năng, nghiệp vụ hướng dẫn du lịch cho nhân viên
các công ty du lịch hợp tác trong việc phát triển du lịch cộng đồng tại Sơn Trạch.

62


- Phối hợp với các công ty du lịch trong xây dựng và quảng bá các sản phẩm du
lịch cộng đồng đích thực.
Ngoài ra cũng cần có những hình thức khuyến cáo, tuyên truyền để khách du
lịch nhận biết để ưu tiên và hỗ trợ các công ty du lịch có hợp tác với việc phát triển mô
hình DLCĐ tại Sơn Trạch.
3.2.4. Nhóm giải pháp tới khách du lịch:
Tổ chức các hoạt động cộng đồng như hội thảo, tọa đàm,… về DLCĐ và phát
triển bền vững nói chung và mô hình du lịch cộng đồng theo hướng bền vững tại Sơn
Trạch để thu hút sự chú ý của khách du lịch hiện có và tiềm năng.
Xây dựng website, các ấn phẩm quảng cáo, sử dụng các công ty du lịch để


Đ

3.2.5. Các hoạt động bổ trợ.

ẠI

khách du lịch trong thời gian lưu trú tại Sơn Trạch.

N

G

a. Xây dựng bảng về quy tắc ứng xử cho cộng đồng:

Ư

Ờ

Bảng quy tắc ứng xử này được xây dựng tại các thôn. Việc xây dựng này được

TR

dựa trên các khảo sát và các ý kiến đóng góp của người dân về các hành vi mà du
khách cần thực hiện để tránh các hiểu lầm về văn hóa.
Sau khi đã có được nội dung thì những nguyên tắc đó sẽ được in lên các chất
liệu khác nhau để treo trước cửa nhà hoặc dựng thành tấm bảng lớn trước lối vào làng.
b. Xây dựng trang web:
Ngày nay Internet đã trở nên một công cụ thuận tiện, hữu ích và tiết kiệm chi
phí trong việc quảng bá và giới thiệu các công ty cũng như các sản phẩm tới khách

KI
N

- Các tour du lịch cộng đồng điển hình.

H

- Các đối tác tham gia phát triển mô hình du lịch cộng đồng.

Ọ
C

- Các công cụ cho việc tìm kiếm, liên lạc và đặt tour.

H

Ngoài địa chỉ chính thức của trang web, trang web cũng cần được kết nối với

ẠI

các trang web của các công ty du lịch lớn, có uy tín cũng như trang web chung của du

Đ

lịch tỉnh Quảng Bình và Việt Nam.

N

G


TR

Ư

Ờ

N

G

Đ

ẠI

H

Ọ
C

KI
N

H

TẾ

H
U

Ế


và nhân văn để phát triển loại hình du lịch cộng đồng.

Ọ
C

Trạch, huyện Bố Trạch chiếm tỉ lệ lớn.

KI
N

- Nhu cầu được tham gia loại hình du lịch cộng đồng của du khách tại xã Sơn

H

- Cộng đồng địa phương sẵn sàng tham gia cung cấp các sản phẩm phục vụ cho

ẠI

việc phát triển du lịch như làm hướng dẫn viên, cung cấp chỗ lưu trú cho khách du

Đ

lịch, nấu ăn và hướng dẫn khách chế biến các món ăn đặc sản địa phương…

N

G

- Xác định được những khó khăn trong việc phát triển du lịch tại địa phương là

+ Đối với Nhà nước- Chính phủ, Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch: cần ưu tiên
đầu tư từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước cho phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch
ở Quảng Bình nói chung và huyện Bố Trạch nói riêng.

H
U

Ế

+ Đối với Uỷ ban nhân dân tỉnh Quảng Bình

Đề nghị UBND tỉnh Quảng Bình chỉ đạo các ban ngành chức năng xây dựng và

TẾ

đặt nhiệm vụ phát triển du lịch bền vững làmột công việc mang tính cấp bách, tập trung

H

sự lãnh đạo điều hành quyết liệt hơn, nhằm sớm đưa những giá trị tiềm năng của huyện

KI
N

thành động lực phát triển nền kinh tế - xã hội của tỉnh nhà.- Đề nghị UBND tỉnh quan

Ọ
C

tâm bố trí ngân sách cho chươngtrình phát triển du lịch bền vững tại huyện Bố Trạch.

xúc tiến đầu tư, xây dựng ban hành chính sách thu hút đầu tư riêng cho phát triển du
lịch bền vững.
- Sở Xây dựng, UBND huyện Bố Trạch và UBND xã Sơn Trạch cần tăng cường
công tác quản lý quy hoạch xây dựng tại Trung tâm Phong Nha.
+ Đối với huyện Bố Trạch
Tăng cường sự phối hợp với các Sở, ban ngành của tỉnh đểtham mưu Chính phủ thúc
đẩy việc đệ trình hồ sơ đề nghị UNESCOcông nhận VQG Phong Nha - Kẻ Bàng là Di
sản Thiên nhiên Thếgiới theo tiêu chí đa dạng sinh học.
67


+ Đối với Phòng văn hóa – thông tin huyện Bố Trạch
Để hoạt động du lịch của huyện ngày càng một phát triển thì không thể thiếu vai
trò quy hoạch, quản lý của phòng văn hóa – thông tin huyện Bố Trạch.
- Tăng cường triển khai các dự án đầu tư phát triển cho loại hình du lịch cộng
đồng với chính sách quy hoạch và phát triển cụ thể, có tầm nhìn và định hướng phát
triển bền vững.
- Chú trọng quảng bá hoạt động du lịch trên nhiều phương tiện thông tin đại
chúng đặc biệt là Internet, hướng đến đối tượng khách du lịch quốc tế.
- Có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp du lịch, công ty lữ hành đầu tư
phát triển loại hình du lịch cộng đồng ở xã, huyện, tạo công ăn việc làm cho người dân

H
U

Ế

địa phương.

- Kêu gọi đầu tư từ nước ngoài và các dự án phát triển du lịch hướng tới cộng


N

G

- Cần ưu tiên đầu tư các lĩnh vực về cơ sở hạ tầng kĩ thuật, đặc biệt là giao thông

Ư

Ờ

và xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất phục vụ du lịch.

TR

- Tăng cường công tác quản lý nhà nước thông qua việc xây dựng các chính sách
bảo tồn và quản lí tài nguyên du lịch, xây dựng quy chế và nội quy đối với du khách và
người dân địa phương, xây dựng chiến lược quảng bá hình ảnh và thương hiệu du lịch
cộng đồng tại các xã. Tạo điều kiện cho người dân mở rộng các loại hình dịch vụ du
lịch, thực hiện tốt các chính sách thu hút đầu tư của các tổ chức quốc tế.
- Kêu gọi các nhà đầu tư bên ngoài: chính quyền địa phương cần có chính sách
kêu gọi đầu tư, ban đầu có thể kêu gọi đầu tư với các chính sách miễn giảm thuế nhằm
thu hút được sự chú ý của các cá nhân, doanh nghiệp.
- Đào tạo nguồn nhân lực: Tổ chức các lớp học bồi dưỡng, bổ trợ kiến thức về du
lịch cộng đồng cũng như các loại hình du lịch khác cho người dân. Các lớp học về
cách giao tiếp, ứng xử với khách du lịch, lớp học tiếng Anh… Đối với cán bộ quản lí
68


du lịch cũng cần có các lớp đào tạo về chuyên môn nghiệp vụ, đặc biệt là nâng cao


Ọ
C

thể thiết kế nên các chương trình du lịch độc đáo, hấp dẫn và bổ sung các sản

TR

Ư

Ờ

N

G

Đ

ẠI

H

phẩm/dịch vụ du lịch mới vào trong chương trình du lịch cộng đồng.

69


TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Chi cục thống kê huyện Bố Trạch (2018), Niên giám thống kê huyện Bố Trạch

Ọ
C

kỹ thuật

H

7. Quốc hội nước CHXH chủ nghĩa Việt nam (2017), Luật du lịch 2017

ẠI

8. WTO (2016), />
Đ

9. UBND huyện Bố Trạch (2018), Báo cáo tình hình du lịch cộng đồng trên địa bàn

N

G

huyện Bố Trạch đầu năm 2018

Ư

Ờ

10. UBND huyện Bố Trạch (2017), Báo cáo tình hình phát triển DLCĐ trên địa bàn

TR



Ế

PHỤ LỤC


Mã số phiếu:
.…..………...

PHIẾU KHẢO SÁT NGƢỜI DÂN

(Về sự tham gia và tác động của các hoạt động du lịch đối với cộng đồng)

Ngày khảo sát... tháng 12 năm 2018
Kính gửi Ông/Bà,
Chúng tôi là nghiên cứu viên của trường Đại học Kinh tế Huế. Hiện chúng tôi đang
tiến hành một nghiên cứu về các giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại khu vực
Phong Nha – Kẻ Bàng. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu đánh giá sự tham gia của
người dân vào các hoạt động du lịch cộng đồng và tác động của du lịch cộng đồng đối

Ế

với người dân địa phương.
Ý kiến của Ông/Bà sẽ rất hữu ích cho việc tìm kiếm các giải pháp để phát triển du
lịch cộng đồng. Những thông tin cung cấp trong phiếu này được đảm bảo bí mật và

TẾ

H
U

TR

hợp)

Ư

Ờ

N

G

Đ

 Có (nếu Có tiếp tục trả lời Câu hỏi 3)
 Không (Nếu Không – Trả lời Câu hỏi 4)
3. Gia đìn Ông/ à tham gia các hoạt động du lịch nào dưới đây (đánh dấu X vào ô thích

Có
tham
gia

Hoạt động du lịch

1. Dịch vụ ăn uống (nhà hàng, ăn sáng…)
2. Dịch vụ vận chuyển (xe ôm, vận chuyển
khách, đò)
3. Sản xuất, bán hàng lưu niệm
4. Hướng dẫn viên, chở khách đi khám phá
phong cảnh


Ế

 Thiếu vốn
 Bận rộn, không có thời gian

TẾ

 Không biết ngoại ngữ

H

 Thiếu các thông tin về kế hoạch phát triển du lịch tại địa phương

KI
N

 Rất khó đảm bảo ổn định công việc do du lịch có tính thời vụ
 Nhà nước thiếu hỗ trợ đối với người dân về tham gia các hoạt động du lịch

Ọ
C

 Lý do khác (ghi rõ)

H



ẠI

người dân địa phương
2. Phát triển du lịch tạo nhiều cơ hội cho người
dân bán các sản phẩm truyền thống
3. Du lịch gia tăng thu nhập cho người dân địa
phương
4. Phát triển du lịch góp phần thu hút đầu tư vào
địa phương
5. Du lịch tạo cơ hội phát triển các hoạt động
kinh doanh nhỏ cho người dân địa phương
73

1

2

3

4

5

1

2

3

4

5



Tác động tíc cực

Mức độ đồng ý

TR

Ư

Ờ

N

G

Đ

ẠI

H

Ọ
C

KI
N

H


1
2
3
4
5
sản địa phương
10. Phát triển du lịch thúc đẩy năng lực cộng đồng
1
2
3
4
5
trong quản lý tài nguyên
11. Phát triển du lịch làm gia tăng hình ảnh địa
1
2
3
4
5
phương.
12. Du lịch thúc đẩy quá trình đô thị hóa tại địa
1
2
3
4
5
phương
13. Du lịch góp phần thúc đẩy sản xuất nông
1
2

5
địa phương
18. Du lịch tăng cường nhận thức về bảo vệ môi
1
2
3
4
5
trường của người dân địa phương.
6. Xin Ông/Bà vui lòng cho biết mức độ đồng ý của các Ông/Bà về các phát biểu dưới
đây về tác động TIÊU CỰC của các hoạt động du lịch cộng đồng đến người dân địa
phương. Xin đánh số thích hợp theo qui ước sau:
1: Hoàn toàn không đồng ý
4: Đồng ý

2: Không đồng ý 3: Không có ý kiến
5: Hoàn toàn đồng ý

Tác động tiêu cực

Mức độ đán giá

1. Du lịch làm tăng giá hàng hoá dịch vụ

1

2

3




Tác động tiêu cực

Mức độ đán giá

4. Du lịch là nguyên nhân gây tàn phá các thắng cảnh
địa phương
5. Du lịch thay đổi lối sống của người dân địa
phương

1

2

3

4

5

1

2

3

4

5


4

5

1

2

3

4

5

10. Du lịch gây ô nhiễm rác thải

1

2

3

4

5

11. Du lịch làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo tại
địa phương


Ọ
C

Tiêu chí

1. Đánh giá một cách tổng thể, du lịch mang lại

H

nhiều lợi ích cho người dân và cộng đồng địa
phương

2

3

4

5

1

2

3

4

5



2

3

4

5

Đ

ẠI

1

G

2. Hy vọng du lịch sẽ được khuyến khích phát

TR

Ư

Ờ

N

triển

C. THÔNG TIN VỀ NGƢỜI ĐƢỢC PHỎNG VẤN

ịch vụ du lịch

H
U

Ế

Khác………………………….

TẾ

13. Theo ông (bà), cần phải làm gì để phát triển du lịc địa p ương?

H

….………………………………………………………………………………………

KI
N

….………………………………………………………………………………………

Ọ
C

….………………………………………………………………………………………

TR

Ư