VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH VĂN PHÈNG

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÁI CƠ CẤU NGÀNH
NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN HÀ,
TỈNH QUẢNG NGÃI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, năm 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH VĂN PHÈNG

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÁI CƠ CẤU NGÀNH
NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN HÀ,
TỈNH QUẢNG NGÃI

Chuyên ngành : Chính sách công
Mã số

: 8 34 04 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. LÊ ANH VŨ




MỤC LỤC
MỞ ĐẦU..........................................................................................................1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC HIỆN
CHÍNH SÁCH TÁI CƠ CẤU NÔNG NGHIỆP........................................ 13
1.1. Nông nghiệp và chính sách tái cơ cấu nông nghiệp.................................13
1.2. Thực hiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp.......................................... 16
1.3. Chủ thể và các bên liên quan trong thực hiện chính sách tái cơ cấu nông
nghiệp..............................................................................................................25
1.4. Những yêu cầu cơ bản đặt ra đối với việc thực hiện chính sách tái cơ cấu
nông nghiệp.....................................................................................................28
1.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách tái cơ cấu ngành
nông nghiệp.....................................................................................................30
1.6. Kinh nghiệm thực hiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp ở một số địa
phương............................................................................................................ 32
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÁI CƠ
CẤU NÔNG NGHIỆP TẠI HUYỆN SƠN HÀ, TỈNH QUẢNG NGÃI,
GIAI ĐOẠN 2011-2018.................................................................................37
2.1. Các nhân tố tác động đến việc thực hiện chính sách tái cơ cấu nông
nghiệp tại huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi.................................................... 37
2.2. Khái quát thực trạng cơ cấu ngành nông lại nghiệp tại huyện Sơn Hà, tỉnh
Quảng Ngãi..................................................................................................... 44
2.3. thực hiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp tại huyện Sơn Hà, tỉnh
Quảng Ngãi..................................................................................................... 48
2.4. Đánh giá chung về thực hiện chính sách tái cơ cấunông nghiệp trên địa
bàn huyệnSơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi............................................................... 57


CHƯƠNG 3. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ


CSXH

: Chính sách xã hội

NN& PTNN : Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
NTM

: Nông thôn mới


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
Bảng 2.1
Bảng 2.2

Bảng 2.3


MỞ ĐẦU

1.

Tính cấp thiết của đề tài

Sản xuất nông, nông lâm nghiệp huyện Sơn Hà giai đoạn qua có những
bước phát triển khá, cơ cấu nông nghiệp chuyển dịch tích cực; từng bước áp
dụng công nghệ mới vào sản xuất kinh danh có hiệu quả đã làm tăng năng
xuất các loại cây trồng, vật nuôi; việc phát triển 3 cây mũi nhọn của huyện
( Mía, mỳ, keo ) có sự chuyển dịch theo giá trị thị trường đem lại hiệu quả

lao động còn thấp; kinh tế hợp tác xã hình thành còn ít, kinh tế trang trại, làng
nghề phát triển chậm, hiệu quả thấp, các sản phẩm nông nghiệp được xây
dựng thương hiệu chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế của địa phương.
Trước thực trạng trên, việc xây dựng và thực hiện chính sách tái cơ cấu
ngành nông nghiệp huyện Sơn Hà theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và
phát triển bền vững là hết sức cần thiết. Theo đó xây dựng và phát triển ngành
sản xuất nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và bền vững, góp
phần thực hiện thành công Đề án tổng thể tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo
Quyết định số 889/QĐ-TTg,ngày 10/6/2013 của Thủ tướng Chính phủ.
Nghị quyết số 02- NQ/HU ngày 21/3/2016 của Huyện ủy Sơn Hà về phát
triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa gắn với phát triển kinh tế
rừng bền vững và xây dựng nông thôn mới. UBND huyện Sơn Hà đã ban
hành Quyết địnhsố 31/QĐ-UBND ngày 23/01/2015 về việc phê duyệt Đề án
Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát
triển bền vững giai đoạn 2015 – 2020; Kế hoạch số 22/KH-UBND ngày
24/3/2015 về việc thực hiện Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng
nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững giai đoạn 2015-2020 và Kế
hoạch số 46/KH-UBND ngày 30/6/2015 về thực hiện Đề án tái cơ cấu ngành
nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững năm
2015-2020.Đây là quyết định rất quan trọng của huyện Sơn Hà liên quan đến

2


vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Nhằm cụ thể hóa các Đề án, Kế
hoạch của cấp trên, đồng thời căn cứ vào tình hình cụ thể của huyện mà đề ra
những nhiệm vụ mang tính đột phá, giải pháp phù hợp. Sau một thời gian thực
hiện Đề án tái cơ cấu nông nghiệp đã được quy hoạch cụ thể theo từng lĩnh
vực đảm bảo phát triển ổn định vùng nguyên liệu tập trung cho các nhà máy
chế biến hoạt động, đồng thời tạo ra vùng chuyên canh tập trung thuận tiện

nhập, mức sống cho người dân góp phần xóa đói giảm nghèo nhanh và bền
vững.
Chính vì sự cần thiết như trên, học viên đã lựa chọn nghiên cứu “Thực
hiện Chính sách tái cơ cấu ngành nông nghiệp trên địa bàn huyện Sơn Hà,
tỉnh Quảng Ngãi” để làm đề tài luận văn cao học chuyên ngành Chính sách
công.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Chính sách tái cơ cấu nông nghiệp; Nông nghiệp, nông dân, nông thôn là
một vấn đề trọng yếu không thể thiếu đối với một đất nước có truyền thống
ngàn đời sản xuất nông nghiệp lúa nước như nước ta. BCH Trung ương đã
ban hành Nhị quyết tại Đại hội XI của Đảng ta đã khẳng định “Nâng cao trình
độ giác ngộ của giai cấp nông dân, tạo điều kiện để nông dân tham gia đóng
góp và hưởng lợi nhiều hơn trong quá trình CNH, HĐH đất nước. Hỗ trợ,
khuyến khích nông dân học nghề, chuyển dịch cơ cấu lao động, tiếp nhận và
áp dụng tiến bộ khoa học, công nghệ, tạo điều kiện thuận lợi để nông dân
chuyển sang làm công nghiệp và dịch vụ. Nâng cao chất lượng cuộc sống của
dân cư nông thôn: thực hiện có hiệu quả bền vững công cuộc xóa đói giảm
nghèo, làm giàu hợp pháp".
Quyết định số 899/QĐ-TTg, ngày 10 tháng 6 năm 2013 của Thủ tướng
Chính phủ “về việc Phê duyệt Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo
hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững”. Nhằm mục đích:
Đẩy nhanh sự phát triển, nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh, tăng năng

4


suất, hướng đến chất lượng và nâng cao giá trị gia tăng; đáp ứng tốt hơn nhu
cầu của người tiêu dùng trong nước và đưa ra xuất khẩu các thị trường ngoài
nước; qua đó nâng cao thu nhập cho người dân và thực hiện xóa đói giảm
nghèo nhanh và bền vững.


chuyển dịch cơ cấu ngành sản xuất trong nông nghiệp Việt Nam đến năm

5


2010”. Tác giả đã đưa ra các quan điểm, mục tiêu và những biện pháp chủ
yếu để chuyển dịch cơ cấu ngành sản xuất chủ yếu trong nông nghiệp Việt
Nam: trong đó nghiên cứu xây dựng các dự án tổng quan phát triển các ngành
sản xuất chủ yếu trong nông nghiệp; tiếp tục hoàn thiện các hình thức tổ chức
sản xuất; tăng cường hoạt động, chuyển giao công nghệ, đưa tiến bộ kỹ thuật
vào sản xuất; đẩy mạnh công tác tiếp thị mở rộng thị trường của ngành nông
nghiệp. Đã phản ánh khá đầy đủ hướng đi phát triển nông nghiệp theo hướng
hiện đại, bền vững
-

Tác giả PGS.TS Bùi Tất Thắng Đề tài KX02.05 “Chuyển dịch cơ cấu

kinh tế ngành trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá” làm chủ nhiệm
thuộc Chương trình nghiên cứu khoa học cấp nhà nước KX.02 “Công nghiệp
hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa: con đường và bước đi”
(2001 - 2005). Ở đây, tác giả đã đi sâu phân tích các nhân tố mới ảnh hưởng
đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam hiện nay, theo đó với điểm
xuất phát mới của kinh tế Việt Nam đặt ra tính cấp thiết là rút ngắn quá trình
công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay. Công trình này cung cấp
cho luận án cách tiếp cận phân tích cơ cấu kinh tế ngành, phân tích những
động thái mới của thị trường thế giới để từ đó có những định hướng cho quá
trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành vùng Đồng bằng Sông Hồng.
-


hiện một kiểu, có lẽ là do hệ sinh thái môi trường, tốc độ phát triển đô thị và
chiến lược kế hoạch từng địa phương
-

Các tác giả Nguyễn Văn Bích và Chu Tiến Quang đã thực hiện nghiên

cứu: “Phát triển nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn công nghiệp hóa,
hiện đại hóa ở Việt Nam” gồm 362 trang, Nhà xuất bản Nông nghiệp năm
1999, đã đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam 10
năm đổi mới (từ 1989 đến 1999). Trên cơ sở đó, các tác giả đã đề xuất hướng
phát triển một số ngành nghề trong nông nghiệp cũng như phát triển công
nghiệp và ngành nghề phi nông nghiệp ở nông thôn…
-

Tác giả TS. Đặng Kim Sơn Trong cuốn “Công nghiệp hóa từ nông

nghiệp – Lý luận, thực tiễn và triển vọng áp dụng ở Việt Nam”, Nhà xuất bản
Nông nghiệp, năm 2001, đã đề cập một số bài học kinh nghiệm và lý luận

7


phát triển rút ra từ thực tiễn các nền kinh tế như Nhật Bản, Đài Loan, Hàn
Quốc, Singapore và Trung Quốc; những cơ hội và thách thức đối với sự phát
triển nông nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới và đưa ra một số khuyến
nghị về chính sách, cách thức tiến hành để phát triển nông nghiệp, nông thôn
Việt Nam giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
-

Tác giả Lê Quốc Sử Cuốn “Chuyển dịch cơ cấu và xu hướng phát triển

khung lý thuyết về thực hiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp, nhận định,
đánh giá tái cơ cấu nông nghiệp từ thực tiễn ở huyện Sơn Hà, Quảng Ngãi các
yếu tố liên quan đến kinh tế-xã hội, nguồn lực, môi trường, khí hậu và nghiên
cứu các yếu tố đặc thù khác có thể tác động đến thực hiện chính sách tái cơ
cấu nông nghiệp ở huyện Sơn Hà, Quảng Ngãi; đề xuất một số giải pháp
nhằm thực hiện các cơ chế chính sách hoàn thiện nâng cao chất lượng, năng
suất sản phẩm nông nghiệp, sức cạnh tranh cao; thu hút đông đảo lực lượng
lao động tham gia sản suất, giải quyết lao động thiếu việc làm mà nhất là nông
dân trình độ thấp, tư tưởng lạc hậu, huy động các nguồn lực cho thực hiện
chính sách tái cơ cấu nông nghiệp, xây dựng qui hoạch đồng bộ các vùng
chuyên canh sản suất, khu công nghiệp chế biến, phát triển hợp tác xã kiểu
mới; phát triển nhân rộng sản suất theo nhóm hộ, liên kết chuỗi tiêu thụ sản
phẩm với doanh nghiệp nhằm hạn chế thấp nhất rủi ro... những vấn đề trên
đến thời điểm hiện nay, đối với địa bàn huyện Sơn Hà thì chưa có công trình
nào nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn thực
hiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp. Đồng thời làm rõ những hạn chế và
nguyên nhân hạn chế. Từ đó đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao hiệu
quả thực hiện chính sách tái cơ cấu ngành nông nghiệp tại huyện Sơn Hà, tỉnh
Quảng Ngãi.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

9


Thứ nhất, làm rõ cơ sở lý luận về chính sách tái cơ cấu ngành nông
nghiệp;kinh nghiệm thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp của một số địa phương,
rút ra bài học kinh nghiệm tại huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi;

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp tiếp cận
Luận văn vận dụng cách tiếp cận nhiều ngành, nhiều đơn vị cơ quan
chức năng để vận dụng cho phương pháp nghiên cứu chính sách công sát với
thực tiễn. Từ đó tiếp cận tốt nhất các bước hoạch định, xây dựng, thực hiện và
đánh giá chính sách công do Học Viện Khoa học xã hội giảng dạy.
5.2.Câu hỏi nghiên cứu
Chính sách đề ra phù hợp hay chưa? Đã thực sự đi vào cuộc sống và
được sự ửng hộ của người dân chưa?
Trong quá trình thực hiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp tại huyện
Sơn Hà có những bất cập gỉ? Nguyên nhân? Giải pháp đặt ra?
Những giải pháp đột phá để hoàn thiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp
tại huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi?
5.3. Phương pháp nghiên cứu
Thu thập số liệu thứ cấp: Số liệu, tài liệu thứ cấp bao gồm các tài liệu,
báo cáo của UBND huyện Sơn Hà, các phòng, ban ngành của huyện. Số liệu
báo cáo của UBND các xã, thị trấn và báo cáo của các đơn vị có liên quan
trên địa bàn huyện…..
Phương pháp thu thập thông tin: Phân tích và tổng hợp và khai thác
thông tin từ các nguồn tư liệu, bao gồm các văn kiện, tài liệu, Nghị quyết,
quyết định của Đảng, Nhà nước, các báo cáo, tài liệu thống kê của huyện, các
xã, thị trấn, ban ngành đoàn thể, tổ chức, cá nhân liên quan trực tiếp hoặc gián
tiếp tới vấn đề thực hiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp tại huyện Sơn Hà,
tỉnh Quảng Ngãi.

11


6.Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận

1.1.1. Khái niệm nông nghiệp
Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội , sử dụng đất
đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và
nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực , thực phẩm và một số
nguyên liệu cho công nghiệp. Nông nghiệp là một ngành sản xuất lớn, bao
gồm nhiều chuyên ngành: trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản; theo nghĩa
rộng, còn bao gồm cả lâm nghiệp, thủy sản.Nông nghiệp là một ngành kinh tế
quan trọng trong nền kinh tế của nhiều nước, đặc biệt là trong các thế kỷ trước
đây khi công nghiệp chưa phát triển.
Nông nghiệp thuần: nông hay nông nghiệp sinh nhai là lĩnh vực sản xuất
nông nghiệp có đầu vào hạn chế, sản phẩm đầu ra chủ yếu phục vụ cho chính
gia đình của mỗi người nông dân. Không có sự cơ giới hóa trong nông nghiệp
sinh nhai.
Đối với sản xuất nông nghiệp được chuyên môn hóa trong tất cả các
khâu sản xuất nông nghiệp, gồm cả việc sử dụng máy móc trong trồng trọt,
chăn nuôi, hoặc trong quá trình chế biến sản phẩm nông nghiệp được gọi là
nông nghiệp chuyên sâu. Và sản xuất theo hình thức này cần có nguồn đầu
vào sản xuất lớn, để đầu tư, áp dụng công nghệ, khoa học như việc sử dụng
hóa chất diệt sâu, diệt cỏ, phân bón, chọn lọc, lai tạo giống một cách hợp lý và
đạt mục đích sản phảm làm ra đáp ứng yêu cầu của thị trường.
1.1.2. Tái cơ cấu nông nghiệp
Tái cơ cấu nông nghiệp là: Tổng thể các chương trình hành động của

13


Nhà nước nhằm thực hiện quá trình tiếp tục phát triển nông nghiệp gắn với bố
trí, sắp xếp lại các chuyên ngành sản xuất theo nguyên tắc sử dụng tối đa lợi
thế so sánh và sử dụng tối ưu các nguồn lực đầu vào để tạo ra hiệu quả kinh
tế, năng lực cạnh cao hơn, bền vững hơn cho toàn ngành, là quá trình phát

thôn mới.
Thông qua chính sách tái cơ cấu nông nghiệp của Nhà nước đảm bảo cho
các vùng, miền nhất là vùng nông thôn miền núi, vùng có kinh tế nông nghiệp
chậm phát triển có điều kiện phát triển kinh tế đồng bộ, bền vững, mang lại
giá trị kinh tế cao. Phát huy lợi thế tiềm năng từng vùng miền về phát triển
kinh tế nông nghiệp, chuyển dịch phát triển kinh tế nông nghiệp tạo ra thu
nhập bền vững cho mọi tầng lớp lao động nông thôn.
1.1.3.2. Mục tiêu thực hiện chính sách
Mục tiêu của chính sách tái cơ cấu nông nghiệp là trên cơ sở tiềm năng
sẵn có hình thành cơ cấu mới mang tính mạnh mẽ, quyết liệt nhằm khai thác
hiệu quả các tiềm năng đó tạo ra một chuổi giá trị gia tăng, tỷ suất hàng hoá
hơn, hiệu quả kinh tế ngày càng cao góp phần đắc lực vào quá trình tăng
trưởng kinh tế của cả nước. Thực hiện chính sách cơ cấu KTNN trong cơ chế
thị trường cũng phải đảm bảo và tuân thủ các mối quan hệ đó. Đối với nền
kinh tế thị trường giá cả là yếu tố điều tiết hành vi của người sản xuất từ đó
tạo ra một cơ chế làm nảy sinh mối quan hệ tỷ lệ nhất định trong cơ cấu kinh
tế. Vấn đề ở đây là bằng nhận thức và hành động của các nhà quản lý, các cơ
quan công quyền cần phải có giải pháp điều chỉnh thông qua hệ thống các
chính sách kinh tế, định hướng cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiệu quả
cao nhất. Không thể mặc kệ để cơ chế thị trường tự phát điều chỉnh, dung
túng cơ cấu kinh tế. Bởi vậy tái cơ cấu KTNN phải xuất phát từ những căn cứ
mà thị trường đòi hỏi và làm thoả mãn tốt mọi nhu cầu của thị trường yêu cầu.
Trong đó ba nội dung định hướng phát triển đó là: trồng trọt, chăn nuôi, thủy
sản.

15


1.1.3.3. Công cụ thực hiện chính sách
Đối với công cự thực hiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp đó là chính

trên cơ sở chính sách của Nhà nước và các nguyên tắc của kinh tế thị trường;
hướng tái bố trí lao động, nâng cao thu nhập cho người dân và cân đối hài hòa
phát triển KTNN giữa các vùng miền trên cả nước
Thực hiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp là nhiệm vụ cấp thiết và có
ý

nghĩa hết sức quan trọng, nó là một một quá trình soi rọi sự hợp lý, hiệu quả

của chính sách, nếu khuyết thiếu công đoạn này thì chính sách khó có thể phát
huy tác dụng vào đi vào cuộc sốngbởi vì nó là trung tâm kết nối các bước
trong chu trình chính sách thành một hệ thống, nhất là với thực hiện chính
sách, bước này là bước quan trọng không thể thiếu vì nó là khâu hiện thực hoá
chính sách việc làm vào đời sống xã hội.
Từ những hoạt động thực tiễn triển khai chính sách sẽ có những điều
chỉnh phù hợp, bổ sung và hoàn thiện chính sách cho phù hợp với thực tiễn,
đáp ứng yêu cầu của cuộc sống. Qua phân tích trên, có thể thấy ý nghĩa quan
trọng của thực hiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp
Trong thực tiễn thực hiện chính sách tái cơ câu nông nghiệp cần đến
nhiều chủ thể tham gia, liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp với qui mô, lĩnh
vực rất rộng và khá phúc tạp vì vậy không thể giải quyết thực hiện chính sách
ngay một sớm một chiều, mà cần có thời gian thông qua hoạt động thực tiễn
từ việc đúc kết rút kinh nghiệm. Thực tế cho thấy thực hiện chính sách chỉ có
thể đạt được mục tiêu thông qua xuyên suốt quá trình triển khai thực hiện có
sự đồng thuận cao của các bên chủ thể tham gia liên quan.
1.2.2. Mục tiêu, nội dung, qui trình thực hiện chính sách tái cơ cấu
nông nghiệp
1.2.2.1. Mục tiêu thực hiện chính sách tái cơ cấu nông nghiệp
Đưa kinh tế nông nghiệp tăng trưởng nhanh, bền vững, có tính đột phá;
phát triển nông nghiệp tạo ra sản phẩm chất lượng cao đáp ứng yêu cầu thị