BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

BÙI HẠNH LINH

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG
CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CÁC CÔNG TRÌNH THỦY LỢI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN YÊN THỦY, TỈNH HÒA BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

HÀ NỘI, NĂM 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

BÙI HẠNH LINH

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG
CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CÁC CÔNG TRÌNH THỦY LỢI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN YÊN THỦY, TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành: Quản lý xây dựng
Mã số:

Tác giả xin cám ơn các bạn đồng nghiệp, bạn bè trong và ngoài nước đã giúp đỡ, động
viên tác giả nghiên cứu.
Cuối cùng, tác giả xin cám ơn gia đình đã luôn động viên, khích lệ, là chỗ dựa vững
chắc để tác giả hoàn thành việc nghiên cứu của mình.

4

i


MỤC LỤC
DANH MỤC HÌNH ẢNH..............................................................................................vi
DANH MỤC BẢNG BIỂU.......................................................................................... vii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT............................................................................. viii
MỞ ĐẦU .........................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài...........................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu ...............................................................................................2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...........................................................................2
4. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu..............................................................2
5. Cấu trúc của Luận văn.............................................................................................2
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CÔNG TRÌNH THỦY LỢI 4
1.1 Tổng quan về công trình thủy lợi ..........................................................................4
1.1.1 Khái niệm về công trình thủy lợi....................................................................4
1.1.2 Đặc điểm công trình thủy lợi..........................................................................5
1.1.3 Vai trò của công trình thủy lợi .......................................................................5
1.1.4 Phân loại công trình thủy lợi ..........................................................................6
1.2 Công tác quản lý công trình thủy lợi .....................................................................8
1.2.1 Công trình hồ chứa đập dâng..........................................................................8
1.2.2 Kênh mương và các công trình trên kênh ....................................................12
1.2.3 Công trình trạm bơm ....................................................................................15

2.5 Kết luận chương 2 ...............................................................................................48
CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ
CÔNG TRÌNH THỦY LỢI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN YÊN THỦY, TỈNH HÒA
BÌNH .............................................................................................................................49
3.1 Khái quát chung về huyện Yên Thủy tỉnh Hòa Bình ..........................................49
3.1.1 Điều kiện tự nhiên ........................................................................................49
3.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội ...............................................................................50
3.2 Thực trạng công tác quản lý các công trình thủy lợi trên địa bàn huyện Yên
Thủy tỉnh Hòa Bình...................................................................................................52
3.2.1 Hiện trạng hệ thống công trình thủy lợi trên địa bàn huyện Yên Thủy, tỉnh
Hòa Bình ...............................................................................................................52
3.2.2 Thực trạng về công tác quản lý các công trình thủy lợi trên địa bàn huyện
Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình ......................................................................................59
3.2.3 Những ưu điểm trong công tác quản lý công trình thủy lợi trên địa bàn
huyện .....................................................................................................................65
3.2.4 Những vấn đề còn hạn chế, tồn tại trong công tác quản lý công trình thủy lợi
trên địa bàn huyện .................................................................................................66
3.2.5 Nguyên nhân của những vấn đề còn hạn chế, tồn tại trong công tác quản lý
công trình thủy lợi trên địa bàn huyện ..................................................................68

4

4


3.3 Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý các công trình thủy lợi trên
địa bàn huyện.............................................................................................................69
3.3.1 Giải pháp chung............................................................................................69
3.3.2 Giải pháp về phân cấp quản lý .....................................................................71
3.3.3 Giải pháp về kỹ thuật....................................................................................72

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
B
N
C
N
C
T
H
Đ
K
T
K
T
M
T
N
Đ
N
N
P
T
Q
L
T
C
T
N
U
B



MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hệ thống công trình thủy lợi là cơ sở hạ tầng thiết yếu, phục vụ tưới, tiêu cho diện tích
lớn cây trồng, góp phần quan trọng làm tăng năng suất, chất lượng sản phẩm nông
nghiệp, thủy sản; phòng, chống giảm nhẹ thiên tai và thúc đẩy phát triển các ngành
kinh tế khác.
Cùng với các cơ quan quản lý nhà nước, quá trình phát triển thuỷ lợi trong những năm
qua đã hình thành 2 khu vực quản lý vận hành các công trình thuỷ lợi: khu vực các
doanh nghiệp nhà nước quản lý các hệ thống lớn bao gồm các công trình đầu mối, trục
dẫn chính và các kênh đến xã. Khu vực nông dân tự quản lý các công trình nhỏ và hệ
thống kênh mương trong nội bộ xã. Đến nay, cả nước có 172 doanh nghiệp nhà nước
với gần 20.000 cán bộ công nhân, trong đó có 1.800 cán bộ đại học và trên đại học.
Những năm qua, các doanh nghiệp nhà nước khai thác công trình thuỷ lợi đã cố gắng
trên cả 3 nội dung của công tác quản lý là quản lý công trình, quản lý nước và quản lý
kinh tế. Nhưng hầu hết các doanh nghiệp đều rơi vào tình trạng tài chính khó khăn,
công trình xuống cấp, đời sống của người lao động thấp dẫn đến hiệu quả khai thác
chưa cao.
Huyện Yên Thuỷ tỉnh Hoà Bình ở vùng Trung du phía Bắc Việt Nam. Yên Thuỷ là
huyện duy nhất của tỉnh Hoà Bình tiếp giáp với vùng lãnh thổ: Tây Bắc - Đồng bằng
sông Hồng và Bắc Trung bộ và là huyện thuần nông. Trong những năm qua công tác
thủy lợi luôn được quan tâm chú trọng từ huyện đến cơ sở xã, thị trấn bởi các chương
trình dự án của tỉnh và Trung ương, đã thực hiện tốt việc cải tạo, nâng cấp xây mới hệ
thống kênh mương nội đồng phục vụ cho việc tưới tiêu. Đến nay có một số công trình
thủy lợi đã được cải tạo nâng cấp hoàn thành đi vào phục vụ sản xuất như: hồ Sậm
Vợn (Lạc Lương), hồ Bèo (Đa Phúc), hồ Rộc Bót (Hữu Lợi), hồ Cây Chu (Đoàn
Kết),... góp phần không nhỏ trong việc nâng cao năng lực sản xuất nông nghiệp và đời
sống dân sinh, cải tạo môi trường sinh thái.
Tuy nhiên, nhiều nơi do công tác quản lý, bảo vệ, đầu tư xây dựng, duy tu bảo dưỡng


thủy lợi và nghiên cứu để làm rõ các vấn đề về thực trạng trong công tác quản lý các
công trình thủy lợi trên địa bàn huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình. Qua đó đề xuất các
giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý các công trình thủy lợi trên địa bàn huyện Yên
Thủy, tỉnh Hòa Bình.
Phương pháp nghiên cứu: Việc nghiên cứu đề tài dựa trên phương pháp thống kê số
liệu thực tế và các phương pháp kỹ thuật cụ thể như phương pháp so sánh, phân tích,
tổng hợp các vấn đề.
5. Cấu trúc của Luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, Luận văn gồm có 3 chương:

3

3


Chương 1 Tổng quan về công tác quản lý công trình thủy lợi
Chương 2 Cơ sở khoa học và cơ sở pháp lý về nâng cao hiệu quả quản lý các công
trình thủy lợi
Chương 3 Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý công trình thủy lợi trên
địa bàn huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình

4

4


CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CÔNG TRÌNH
THỦY LỢI
1.1 Tổng quan về công trình thủy lợi
1.1.1 Khái niệm về công trình thủy lợi


Theo giáo trình Thủy công: “Công trình được xây dựng để sử dụng nguồn nước gọi là
công trình thủy lợi” [4].
Như vậy, có thể thấy công trình thủy lợi là công trình thuộc kết cấu hạ tầng được xây
dựng để sử dụng nguồn nước và đây làbiện pháp điều hoà giữa yêu cầu về nước với
lượng nước đến của thiên nhiên trong khu vực; đó cũng là sự tổng hợp các biện pháp
nhằm khai thác, sử dụng và bảo vệ các nguồn nước, đồng thời hạn chế những thiệt hại
do nước có thể gây ra.
1.1.2 Đặc điểm công trình thủy lợi
Các hệ thống thủy lợi đều phục vụ đa mục tiêu, trong đó có tưới, tiêu, cấp nước sinh
hoạt, thủy văn, sản xuất công nghiệp, phát điện, giao thông, du lịch, chống lũ, ngăn
mặn, cải tạo đất đai, môi trường, sinh thái.
Vốn đầu tư xây dựng công trình thủy lợi thường rất lớn, bình quân phải đầu tư thấp
nhất cũng 50÷100 triệu đồng.
Công trình thủy lợi muốn phát huy hiệu quả cao phải được xây dựng đồng bộ, khép
kín từ đầu mối (phần do Nhà nước đầu tư) đến tận ruộng (phần do dân tự xây dựng).
Mỗi công trình, hệ thống công trình thủy lợi chỉ phục vụ cho một vùng nhất định theo
thiết kế, không thể di chuyển từ vùng đang thừa nước đến vùng thiếu nước theo yêu
cầu thời vụ; đều phải có một tổ chức của nhà nước, tập thể hay cá nhân trực tiếp quản
lý, vận hành theo yêu cầu của các hộ sử dụng nước.
Hệ thống công trình thủy lợi nằm rải rác ngoài trời, trải trên diện rộng, có khi qua các
khu dân cư, nên ngoài tác động của thiên nhiên, còn chịu tác động trực tiếp của con
người (người dân).
Hiệu quả của công trình thủy lợi hết sức lớn và đa dạng, có loại có thể xác định được
bằng tiền hoặc bằng khối lượng vật chất cụ thể, nhưng có loại không thể xác định được.
1.1.3 Vai trò của công trình thủy lợi
- Tăng diện tích canh tác cũng như mở ra khả năng tăng vụ nhờ chủ động về nước, góp
phần tích cực cho công tác cải tạo đất. Nhờ có hệ thống thuỷ lợi mà có thể cung cấp
6


sau:
1.1.4.1 Các loại đập

7

7


Đây là những công trình chắn ngang sông, làm dâng cao mực nước ở phía trước tạo
thành hồ chứa. Vật liệu làm đập là bê tông, bê tông cốt thép, gỗ, đá, đất và được gọi là

8

8


đập bê tông, đập bê tông cốt thép, đập gỗ, đập đá, đập đất. Loại đập được dùng rộng
rãi nhất là đập vật liệu tại chỗ và đập bê tông. Đập vật liệu tại chỗ được xây dựng bằng
các loại đất như đất thịt, sét, cát, thịt pha cát, đá và hỗn hợp đất đá.
- Đập bê tông: gồm có đập bê tông trọng lực; đập bản chống và đập vòm
- Đập đất: được xây dựng bằng các loại đất, thân đập được đắp bằng một loại hay
nhiều loại đất khác nhau.Nước thấm qua thân đập tạo thành dòng thấm.
- Đập đá: loại này thân đập được đắp bằng đá hoặc được đắp bằng nửa đất nửa đá.
- Các loại đập khác: đập đá đổ bọc bê tông, đập cao su, đập gỗ,…
1.1.4.2 Các công trình điều chỉnh
Các công trình điều chỉnh bao gồm:
- Hệ thống đê dọc các bờ sông để chống nước lũ tràn vào đồng ruộng, các khu dân cư,
các khu kinh tế,…
- Các đập mỏ hàn, tường hướng dòng để lái dòng chảy trong sông theo hướng có lợi
cho lấy nước, chống xói lở bờ;

hoặc dưới đất hoặc bố trí trong thân đập, dưới kênh mương, đê,… để dẫn nước.
1.1.4.4 Các công trình chuyên môn
Là những công trình được dùng cho một số mục đích kinh tế thủy lợi như:
- Trạm thủy điện, buồng xoắn, bể áp lực, tháp điều áp;
- Công trình giao thông thủy: âu tàu, máy nâng tàu, công trình chuyển gỗ, bến cảng,
…;
- Công trình thủy nông: cống điều tiết, hệ thống tưới tiêu, hệ thống thoát nước;
- Công trình cấp nước và thoát nước: công trình lấy nước, dẫn nước, trạm bơm, công
trình cho vệ sinh, thoát nước,…;
- Công trình cho cá: đường cá đi, đường chuyển cá, hồ nuôi cá,…
1.2 Công tác quản lý công trình thủy lợi
1.2.1 Công trình hồ chứa đập dâng
1.2.1.1 Các khái niệm và phân loại
(1) Các khái niệm:
- Đập: là công trình làm nhiệm vụ ngăn nước và các công trình có liên quan, tạo hồ
chứa nước nhằm thực hiện các mục đích sau đây:
+ Tích trữ nước, cung cấp cho các nhu cầu dùng nước;
+ Điều tiết hoặc phân chia dòng chảy lũ, giảm ngập lụt cho vùng hạ du;
+ Tạo áp lực nước để phục vụ phát điện.
- Các công trình có liên quan đến hồ chứa nước, gồm: công trình lấy nước, công trình

11

11


tháo nước, công trình xả lũ, âu thuyền;

12


triệu mét khối);
- Đập vừa là đập có chiều cao tính từ mặt nền đến đỉnh đập từ 10÷15m hoặc đập của
3

3

hồ chứa có dung tích trữ từ 1.000.000m đến 3.000.000m (ba triệu mét khối);
- Đập nhỏ là đập có chiều cao tính từ mặt nền đến đỉnh nhỏ hơn 15m và tạo hồ chứa
3

nước có dung tích trữ nhỏ hơn 3.000.000m (ba triệu mét khối).
1.2.1.2 Nguyên tắc quản lý an toàn hồ chứa đập dâng
Quản lý an toàn hồ chứa đập dâng đảm bao nguyên tắc sau:
- Bảo đảm an toàn đập bao gồm an toàn cho bản thân đập, vùng hạ du đập và các công
trình lân cận đập;
- Bảo đảm an toàn đập là ưu tiên cao nhất trong xây dựng, quản lý, khai thác và bảo
vệ hồ chứa nước;
13

13


- Công tác quản lý an toàn đập phải được thực hiện thường xuyên, liên tục trong quá
trình xây dựng và quản lý khai thác hồ chứa nước;
- Bảo đảm tính chủ động trong quản lý an toàn đập;
- Xác định rõ trách nhiệm của chủ đập, của các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các
cấp, đề cao ý thức của cộng đồng trong công tác quản lý an toàn đập.
1.2.1.3 Nội dung quản lý công trình hồ chứa đập dâng
- Điều tiết nước hồ chứa:
+ Chủ đập phải lập quy trình điều tiết nước hồ chứa, quy định việc tích nước, xả nước

trắc khác do đơn vị tư vấn thiết kế đập quy định của pháp luật.
- Duy tu bảo dưỡng hồ chứa đập dâng:
+ Chủ đập phải quy định cụ thể nội dung và chế độ duy tu, bảo dưỡng cho từng công
trình, bộ phận công trình và các thiết bị;
+ Việc duy tu, bảo dưỡng đập và các trang thiết bị phải được tiến hành định kỳ, thường
xuyên theo quy định để bảo đảm công trình vận hành tin cậy, an toàn, dễ dàng kiểm
tra, phát hiện các hư hỏng để khôi phục, sửa chữa kịp thời và bảo đảm về mặt mỹ
quan công trình.
- Kiểm hồ chứa đập dâng: Chủ đập phải thực hiện kiểm tra đập theo nội dung và chế
độ quy định sau:
+ Kiểm tra thường xuyên thông qua phân tích, đánh giá tài liệu đo đạc, quan trắc đập
và bằng trực quan tại hiện trường;
+ Kiểm tra định kỳ trước và sau mùa mưa lũ hàng năm;
+ Tiến hành kiểm tra đột xuất ngay sau khi xảy ra mưa lũ lớn, động đất mạnh hoặc
phát hiện đập có hư hỏng đột xuất;
+ Kiểm tra, khảo sát chi tiết đập: Khi đập bị hư hỏng nặng, chủ đập phải tổ chức điều
tra, khảo sát chi tiết để xác định nguyên nhân, mức độ, phạm vi hư hỏng; tiến hành
thiết kế sửa chữa; đồng thời phải thực hiện các biện pháp chủ động phòng, chống, bảo
đảm an toàn đập và an toàn vùng hạ du.
- Khôi phục, sửa chữa, nâng cấp công trình hồ chứa đập dâng:
+ Phải thực hiện khôi phục, sửa chữa, nâng cấp đập khi xảy ra các tình huống sau đây:
Đập bị hư hỏng nặng, không bảo đảm an toàn; công trình xả lũ thiếu khả năng xả lũ
theo tiêu chuẩn thiết kế quy định; do thay đổi tiêu chuẩn thiết kế dẫn đến việc đập
không thoả mãn điều kiện ổn định theo tiêu chuẩn thiết kế mới; xảy ra hiện tượng tái
tạo bờ hồ chứa nước có ảnh hưởng đến an toàn đập;
+ Việc khôi phục, sửa chữa, nâng cấp đập tiến hành theo các quy định về quản lý đầu
tư xây dựng hiện hành.

15