Tài liu lun vn s phm 1 of 63.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
======

NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG

KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG
OLIVER TWIST CỦA CHARLES DICKENS

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI, 2019
Footer Page 1 of 63.


Tài liu lun vn s phm 2 of 63.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
======

NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG

KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG
OLIVER TWIST CỦA CHARLES DICKENS
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nước ngoài



LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp này là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Khóa luận này không trùng khít với bất cứ công trình nghiên cứu của
tác giả nào. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2019
Người thực hiện

Nguyễn Thị Huyền Trang

Footer Page 4 of 63.


Tài liu lun vn s phm 5 of 63.

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài .............................................................................................. 1
2. Lịch sử vấn đề .................................................................................................. 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .................................................................. 4
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................. 4
5. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................ 4
6. Đóng góp của khóa luận .................................................................................. 5
7. Cấu trúc khóa luận .......................................................................................... 5
CHƯƠNG 1: CÁC KIỂU KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG
OLIVER TWIST CỦA CHARLES DICKENS .................................................. 6
1.1. Khái niệm không gian nghệ thuật trong văn học ...................................... 6
1.2. Không gian xã hội ......................................................................................... 9
1.2.1. Không gian thành thị ................................................................................. 9
1.2.2. Không gian nông thôn ............................................................................. 17

những truyện ngắn của ông được phổ biến vô cùng rộng rãi.
Charles Dickens đã để lại những tác phẩm tiểu thuyết tiêu biểu như:
Oliver Twist (1839), David Copperfield (1850), Thời gian khổ (1854), Chuyện
ở hai thành phố (1859),… Trong đó, Oliver Twist là cuốn tiểu thuyết được
đông đảo khán giả trên khắp thế giới yêu mến kể về cuộc phiêu lưu và tuổi
thơ đầy cực nhọc của cậu bé mồ côi Oliver Twist ở xã hội nước Anh thế kỷ
XIX. Oliver Twist đã cho thấy tài năng cũng như nghệ thuật viết văn tuyệt vời
của Charles Dickens mà một trong những yếu tố quan trong tạo nên thành
công của cuốn tiểu thuyết này chính là yếu tố không gian nghệ thuật.
Không gian là sản phẩm sáng tạo để nhà văn thể hiện quan niệm nhất
định về con người, cuộc sống. Vì vậy, việc tìm hiểu về không gian nghệ thuật
là điều thú vị, là sự quan tâm của nhiều người.
Việc tìm hiểu sáng tác của Charles Dickens giúp chúng ta có cái nhìn sâu
sắc, toàn diện hơn về văn học nước ngoài, đặc biệt là văn học viết bằng ngôn
ngữ tiếng Anh. Từ đó tích lũy được những tư liệu cần thiết cung cấp cho người
học, người nghiên cứu hiểu biết thêm về những sáng tác văn học phương Tây để
có cái nhìn đúng đắn trong học tập nghiên cứu và trong cuộc sống.

1
Footer Page 6 of 63.


Tài liu lun vn s phm 7 of 63.

Không gian nghệ thuật là một trong những khía cạnh quan trọng trong
việc nghiên cứu những phương diện nghệ thuật của một tác phẩm văn
chương. Khi nghiên cứu đề tài này, chúng tôi không chỉ nắm được nội dung
tư tưởng của tác phẩm mà còn là dấu hiệu nhận biết phong cách nghệ thuật
của nhà văn.
Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài “Không gian nghệ thuật trong

Về tác giả Charles Dickens, ông được xem là một trong những nhà văn
vĩ đại viết bằng ngôn ngữ tiếng Anh, nổi tiếng nhất thời đại nữ hoàng
Victoria. Tuy vậy, các công trình nghiên cứu về Charles Dickens cũng như
các tác phẩm của ông hiện nay chưa nhiều. Riêng tiểu thuyết Oliver Twist
(1838) được đánh giá là cuốn tiểu thuyết xuất sắc nhất của Charles Dickens.
Trần Đình Sử đã nhận xét về không gian trong Oliver Twist trong cuốn
Dẫn luận thi pháp học của mình như sau: “Với tiểu thuyết giáo dục, người ta
phát triển không gian bên ngoài như là trường đời mà nhân vật sẽ học tập và
trưởng thành […], một không gian đối lập với nhân vật” [17,tr155].
Lê Nguyên Cẩn trong cuốn Charles Dickens – tác gia tác phẩm văn học
nước ngoài trong nhà trường cũng đã bàn về vấn đề không gian nghệ thuật
trong Oliver Twist nhưng chỉ mới bàn tới khía cạnh “Tính chất Melodrama
trong không gian nghệ thuật” chứ chưa khai thác sâu và còn bàn tới các vấn
đề khác như thời gian nghệ thuật, nhân vật… trong Oliver Twist. Mặc dù vậy
nhưng những phân tích ấy cũng giúp chúng tôi thêm hiểu biết về tác phẩm
này để từ đó có thể phân tích làm rõ hơn về vấn đề mình đang bàn. Đó là
động lực để chúng tôi càng có thêm đam mê đi sâu tìm hiểu không gian nghệ
thuật trong tiểu thuyết Oliver Twist.
Tuy vậy, các công trình nghiên cứu về không gian nghệ thuật trong tiểu
thuyết này còn rất ít. Dưới những lý luận về không gian nghệ thuật trong khoa
Thi pháp học, khóa luận tập trung tìm hiểu “Không gian nghệ thuật trong
Oliver Twist của Charles Dickens” nhằm làm nổi bật những nội dung tư tưởng
của tác phẩm và những nét độc đáo trong phong cách của Charles Dickens.

3
Footer Page 8 of 63.


Tài liu lun vn s phm 9 of 63.


Tài liu lun vn s phm 10 of 63.

6. Đóng góp của khóa luận
- Hệ thống các vấn đề có liên quan đến lý thuyết không gian nghệ thuật.
- Đi sâu nghiên cứu, đặt tên và phân tích sự thể hiện của không gian nghệ
thuật trong tiểu thuyết Oliver Twist của Charles Dickens dưới sự soi sáng của
thi pháp học.
- Khóa luận đóng góp một phần nhỏ vào việc cung cấp ngữ liệu về việc
giảng dạy những tác phẩm văn học viết bằng ngôn ngữ tiếng Anh ở trường
phổ thông.
7. Cấu trúc khóa luận
Ngoài phần mở đầu, nội dung, kết luận, tài liệu tham khảo, khóa luận
gồm có 2 chương:
Chương 1: Các kiểu không gian nghệ thuật trong Oliver Twist của
Charles Dickens
Chương 2: Tổ chức không gian nghệ thuật trong Oliver Twist của
Charles Dickens

5
Footer Page 10 of 63.


Tài liu lun vn s phm 11 of 63.

CHƯƠNG 1: CÁC KIỂU KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG
OLIVER TWIST CỦA CHARLES DICKENS
1.1. Khái niệm không gian nghệ thuật trong văn học
Tác phẩm văn học nào cũng tái hiện thế giới thực tại, cả vật chất lẫn tinh
thần, tự nhiên, đồ vật, con người, tạo thành thế giới nghệ thuật. Hình thức tồn
tại của thế giới nghệ thuật ấy trước hết là không gian nghệ thuật. Gọi là không

thế giới nghệ thuật. Nếu thế giới nghệ thuật là thế giới của cái nhìn và mang ý
nghĩa thì không gian nghệ thuật là trường nhìn mở ra từ một điểm nhìn, cách
nhìn” [15,tr271]. Không gian nghệ thuật không đồng nhất với không gian vật
chất bên ngoài, nó thể hiện tính chất của một thế giới tinh thần, trong đó sự
vật có cách biểu hiện và tổ chức theo một ý nghĩa riêng.
Do gắn với điểm nhìn, trường nhìn, không gian nghệ thuật trở thành
phương tiện chiếm lĩnh đời sống. Đồng thời do gắn với giá trị, không gian trở
thành biểu tượng nghệ thuật, một hiện tượng ước lệ mang ý nghĩa cảm xúc.
Không gian trong tác phẩm văn học được biểu thị qua các không gian
điểm mang tính ước lệ tượng trưng (Tây trúc, núi Olympus, Thiên đình, nông
thôn, thành thị…), bằng các từ không gian vốn đã mã hóa sẵn về ý nghĩa
trong đời sống (cao, thấp, ngắn, dài, tối, hẹp…). Không gian nghệ thuật tập
trung vào cái nhìn, điểm nhìn (xa, gần, cao, thấp…); điểm nhìn tâm lí (nhớ
lại, ngày xưa, hồi ấy…). Không gian có thể thể hiện qua kết cấu, sự phân giới
nội tại của tác giả, sự liên kết các không gian, mức độ tính liên tục, rời rạc…
Cuốn Dẫn luận thi pháp học văn học đã khẳng định: “Không gian nghệ
thuật là mô hình thế giới độc lập có tính chủ quan và mang ý nghĩa biểu tượng
của tác giả” [17,tr129]. Đó là một hiện tượng nghệ thuật, là mô hình thế giới
thể hiện quan niệm về trật tự thế giới và sự lựa chọn của con người.
Thế giới nghệ thuật có thể chia thành các tiểu không gian, giữa các tiểu
không gian có các đường ranh giới có thể vượt qua được hoặc không thể vượt
qua. Đó có thể là các không gian như không gian điểm, không gian tuyến hay
không gian mặt phẳng…

7
Footer Page 12 of 63.


Tài liu lun vn s phm 13 of 63.




Tài liu lun vn s phm 14 of 63.

ổi tồn tại khắp các ngóc ngách của xã hội. Nhưng cho dù phải sống trong một
hoàn cảnh khắc nghiệt như vậy, cậu bé Oliver Twist vẫn nhân hậu, không bị
lỗi kéo, bị ảnh hưởng bởi lối sống của những con người xấu xa xung quanh
cậu và đến cuối cùng cậu đã xứng đáng có được một cuộc sống mới hạnh
phúc.
Không gian trong Oliver Twist góp phần rất lớn vào việc bộc lộ tư tưởng,
dụng ý nghệ thuật của nhà văn. Không gian trong Oliver Twist “như là trường
đời mà nhân vật sẽ học tập và trưởng thành”, “một không gian đối lập với
nhân vật” [17,tr155].
Qua việc tìm hiểu tác phẩm chúng tôi nhận thấy không gian nghệ thuật
trong Oliver Twist của Charles Dickens gồm hai kiểu không gian: Không gian
xã hội (không gian xã hội nước Anh) và không gian tâm lí.
1.2. Không gian xã hội
Trong các nguyên tắc của nghệ thuật tiểu thuyết, xây dựng được “tình
huống đặc trưng” được xem là một nguyên tắc quan trọng, đặt nhân vật vào
đó để nhân vật có thể bộc lộ được một cách rõ ràng nhất tính cách của mình
thông qua những va chạm qua lại với “tình huống đặc trưng đó”. “Tình huống
đặc trưng” trong tác phẩm ở đây đã bao gồm cả yếu tố không gian sinh tồn và
hoạt động của nhân vật.
1.2.1. Không gian thành thị
Có thể thấy, một số các nhân vật trung tâm trong Oliver Twist là những
kẻ lưu manh, xấu xa, bịp bợm xảo trá, vì vậy mà “không gian đặc trưng” diễn
ra những hoạt động bản chất nhất của nhân vật chính là không gian thành thị.
1.2.1.1. Không gian nhà tế bần – tù túng và khắc nghiệt
Một không gian quan trọng trong Oliver Twist là không gian nhà tế bần.
Nhà tế bần là một trung tâm của một hệ thống giúp đỡ người nghèo, việc đưa

tranh sinh hoạt ở vùng ngoại ô Luân Đôn nước Anh mà trung tâm là địa bàn
của lão Fagin và đồng bọn (một lão già người Do Thái và những đứa bé làm
công việc ăn cắp), nơi mà sau này Oliver bị dụ dỗ tới để “học nghề” ăn cắp.
Đó là một “nơi khốn khổ, bẩn thỉu nhất trên đời. Đường phố chật hẹp, lầy lội,
không khí đầy những mùi hôi thối” [5,tr94]. Không gian sinh sống của bọn
10
Footer Page 15 of 63.


Tài liu lun vn s phm 16 of 63.

làm cái nghề hèn hạ luôn là không gian tối tăm và bẩn thỉu như vậy. Xung
quanh đó “có rất nhiều cửa hiệu nhỏ, nhưng tất cả hàng hóa đem bán hình như
chỉ có toàn là trẻ em, ngay lúc đêm hôm khuya khoắt vẫn lê lết ở ngoài cửa
hoặc đứng kêu thất thanh ở trong nhà” [5,tr94]. Đó quả thực là cái nơi khốn
khổ nhất trên đời. “Những ngôi nhà duy nhất có vẻ phồn thịnh trong cái cảnh
thối rữa này là những cửa hàng ăn và ở đấy những người Ireland thuộc hạng
thấp hèn nhất đang ra sức cãi lộn nhau. Đây đó, trong những ngách sân có mái
che nằm bên đường cái chính, thấp thoáng các cụm nhà, nơi đây đàn bà đàn
ông say rượu đang đúng là ngụp lặn dưới bù; những con người cao lớn, mặt
mày dễ sợ lén lút ra ra vào vào các nhà chắc hẳn không nhằm mục đích tốt
đẹp hay vô hại” [5,tr94]. Đó là khung cảnh khi Oliver mới đi bộ tới London
và được Cáo Tinh Ranh “cứu giúp” và đưa về nơi hắn ở hứa cho Oliver cái ăn
chỗ ngủ. Nhìn khung cảnh trên đường đi tối tăm, bẩn thỉu và kinh hãi như
vậy, trong đầu Oliver đã có ý định hay là chạy trốn vì cảm thấy nơi mình đến
cũng chẳng tốt đẹp gì.
Đường lão Fagin đi tới nhà của Sikes là con đường đá “đầy những bùn
và sương mù đen kịt lơ lửng trên các phố, mưa rơi rả rích, mọi vật đều lạnh
lẽo và ẩm ướt” [5,tr204]. Đó là cái không gian buổi đêm thích hợp với loại
người như lão Fagin để đi ra ngoài, làm những việc đen tối và bẩn thỉu.

người, cậu chỉ dám len lét nhìn xung quanh với một nỗi khiếp sợ. Đó là một
căn phòng nào là “những tấm gỗ có hình dáng như nhau được dựng bằng bặn
vào tường dưới những ánh đèn lù mù, trông cứ như một lũ ma to, hai tay đút
túi quần. Những ván quan tài, những vỏ bào gỗ du, những cái đinh có đầu
sáng loáng, và những mảnh vải đen nằm rải rác trên sàn. Bức tường đằng sau
quầy lại được trang trí bằng một bức tranh sinh động miêu tả hai người khóc
mướn mang khăn quàng cứng đờ đứng ở cửa ra vào của một nhà tư nhân và
gần đấy là một chiếc xe tang do bốn con ngựa đen kéo. Cửa hiệu ngột ngạt và
nóng. Bầu không khí hình như nhuốm mùi quan tài. Cái hốc dưới quầy trong
đó người ta nhét nệm bông của nó trông như một cái huyệt [5,tr56]”. Với ngòi
bút miêu tả tinh tế và độc đáo, Charles Dickens đã làm nổi bật lên cái không
gian bí bách ngột ngạt mà Oliver bị đưa đến. Nó tối tăm và đáng sợ như chính
số phận của Oliver lúc này, ngột ngạt không có lối thoát, không một tia sáng
12
Footer Page 17 of 63.


Tài liu lun vn s phm 18 of 63.

hi vọng, xung quanh ẩn chứa những điều đen tối và nguy hiểm, như đào sẵn
một cái huyệt cho kẻ nào xấu số. Không gian căn phòng ấy thấm đẫm tâm
trạng cũng như cái nhìn của Oliver.
Ngoài không gian nói trên, căn phòng nơi lão Fagin cùng với Cáo Tinh
Ranh, Bates sống lànơi có “những bậc thang tối tăm và bị gãy” [5,tr95]. Đó là
“một nơi rất bẩn thỉu. Các căn phòng ở trên gác có những mặt lò sưởi cao
bằng gỗ và những cánh cửa lớn, với những bức tường lát ván ô và những mái
đua ở trên trần đều đen ngòm bui bặm và không được chú ý tới nhưng được
trang trí theo nhiều cách khác nhau” [5,tr195]. Có thể kết luận rằngcách đây
rất lâu, trước khi lão Do Thái ra đời, đây đã từng là nhà của những con người
tử tế hơn, và có lẽ nó rất vui vẻ và lịch sự, mặc dầu hiện nay trông nó rất buồn

nhưng không có cửa chớp” [5,tr196], và Oliver thường nhìn qua cửa sổ này
mặt buồn bã hết giờ này sang giờ khác nhưng cậu bé không nhận thấy gì
ngoài một đám hỗn độn những mái nhà, những ống khói đen sì và những đầu
hồi nhà. Bởi vì cửa sổ của nơi Oliver quan sát lại “bị đóng đinh và mờ đi vì
mưa và khói đã bao năm nay, cho nên nó rất khó thấy rõ hình dáng của những
đồ vật khác nhau bên kia và không hy vọng rằng người ta nhìn thấy nó hay
nghe nó nói, cũng ít khi hy vọng được để ý đến, chẳng khác gì nó đã sống ở
trong quả cầu của nhà thờ Thánh Pôn” [5,tr196].
Từ các mối quan hệ và tình huống gắn với những nhân vật trung tâm
này, không gian truyện cũng được kéo dãn ra theo chiều rộng. Thế giới truyện
được mở rộng dần ra tới cănnơi Nancy và Sikes sống, đó là một căn phòng đồ
đạc rất sơ sài, chẳng có gì ngoài những vật nằm trong cái tủ để làm cho người
ta tưởng đâu con người ở đây chẳng qua chỉ là một con người lao động, và
không có những đồ vật gì đáng ngờ bày ra trước mắt ngoài hai ba cái dùi cui
nặng ở góc phòng và một cái gậy treo trên mặt lò sưởi.
Qua những không gian trên, ta nhận thấy một đặc điểm chung là ngột
ngạt, bí bách, đáng sợ, gắn liền với sự tăm tối ngột ngạt ấy là số phận bi
thương của cậu bé Oliver Twist. Khi Oliver Twist xuất hiện ở một trong
những không gian ấy thì số phận của cậu lại mang đầy sự đau khổ, khắc
nghiệt.

14
Footer Page 19 of 63.


Tài liu lun vn s phm 20 of 63.

Không gian căn phòng có chung một đặc điểm là chật chội, bẩn thỉu, lại
tăm tối và u ám. Rất ít ánh sáng xuất hiện trong không gian đó. Có chăng thì
chỉ là những tia sáng nhỏ lọt qua lỗ tròn trên mái nhà hay những ngọn nến ảm

là một cậu bé, xa rời với những điều tốt đẹp nhất mà đáng ra cậu được có;
những ước mơ, khát vọng về một tương lai tươi đẹp ngày càng mờ nhạt.
Không gian trong Oliver Twist đã được Charles Dickens tái hiện chân
thực bằng cái nhìn độc đáo để từ đó giúp nhà văn thể hiện được cá tính sáng
tạo cũng như tư tưởng của tác phẩm.
Oliver Twist với một không gian tù túng, chật hẹp, khép kín và tối tăm,
trong đó có những con người sống ngược với đạo đức xã hội đã tạo nên trong
nhận thức của người đọc về một hoàn cảnh điển hình của xã hội. Như vậy,
trong không gian mà Charles Dickens muốn tái hiện rõ ràng rộng lớn hơn hẳn
cái không gian mà nhà văn mô tả trong tác phẩm. Từ cảnh ngộ hẹp của một
nhân vật mà tác giả muốn mở rộng ra cả một không gian của lớp người trong
xã hội nước Anh lúc bấy giờ. Trong không gian ấy, kiếp người trở nên nhỏ
bé, khổ cực; cuộc sống của những đứa trẻ mồ côi như Oliver không còn ý
nghĩa, không có tương lai mà chỉ toàn là những cám dỗ, những nguy hiểm,
những cái đen tối của một xã hội bất công, đau khổ. Đó là sức khái quát, là
chiều rộng trong ngòi bút tinh tế của Charles Dickens.
1.2.1.4. Không gian biệt thự - sáng sủa và hạnh phúc
Một không gian không thể không nhắc đến trong Oliver Twist là không
gian biệt thự của cụ Brownlow. Ngôi nhà của cụ Brownlow là “một ngôi nhà
xinh xắn tại một đường phố vắng lặng, đầy bóng mát” [5,tr122]. Ở đấy,
Oliver được chăm sóc và đối xử tử tế khiến cậu bé vô cùng sung sướng và
hạnh phúc. Qua cảm nhận của Oliver, những ngày được sống ở nhà cụ
Brownlow là những ngày sung sướng “mọi vật đều im lặng, ngăn nắp và sạch
sẽ, mọi người đều dịu dàng và tử tế, đến nỗi sau cảnh ồn ào và xúc động của
cuộc đời mà trước đây luôn luôn nó phải chịu đựng, nó cảm thấy đây như là
thiên đường” [5,tr189]. Oliver vô cùng biết ơn cụ Brownlow, bà Bedwin –

16
Footer Page 21 of 63.



17
Footer Page 22 of 63.


Tài liu lun vn s phm 23 of 63.

sàng hiến dâng tất cả không tiếc sức. Oliver thực đang tràn đầy nhựa sống khi
ở trong không gian ấy. Không gian ấy càng làm nổi bật lên tính cách của
những con người tốt bụng và chân thành, làm thể hiện rõ nét hơn tư tưởng
nghệ thuật của nhà văn. Đó là con người khát khao được sống tự do, sống thật
và được làm chủ cuộc đời.
Oliver rất đỗi sung sướng khi được đến vùng nông thôn, cậu thích thú bởi
không gian ấy là “sự yên tĩnh của tâm hồn và vẻ thanh bình êm ả… trong bầu
không khí thơm ngát giữa những ngọn đồi xanh rờn và những cánh rừng um
tùm của một làng quê nằm sâu trong nội địa” [5,tr344]. Với Oliver, nơi đây thật
yên tĩnh và thanh bình, nó lắng sâu vào tâm hồn cậu bé sau những vất vả và
kiệt sức khi cậu phải sống ở những nơi “chật chội ồn ào” trước đây, “vẻ tươi
mát của làng quê thấm sâu vào con tim mệt mỏi” [5,tr345], khiến cậu bé cảm
thấy như thực bây giờ cậu mới được sống, và cậu yêu cuộc sống ấy vô cùng.
Không gian ấy thấm đẫm cái nhìn và tâm trạng của Oliver. Thực vậy, với
Oliver, nơi họ đến là một nơi đáng yêu. Cậu cảm thấy như mình đang bước
vào một cuộc sống mới, xa rời hoàn toàn với “những con người hư hỏng và
những tiếng ồn ào chửi bới” trước đây. Cậu quan sát từng vẻ đẹp của Tự
nhiên, “hoa hồng và hoa kim ngân leo dọc những bức tường ngôi nhà nông
thôn, thường xuân cuốn chung quanh các thân cây; và những bông hoa ngoài
vườn làm cho bầu không khí thơm ngào ngạt” [5,tr346].
Không gian vùng nông thôn làm cho Oliver sung sướng và mỗi ngày với
Oliver đều trôi qua “yên ổn và thanh thản, và ban đêm không làm cho người
ta sợ hãi băn khoăn” [5,tr346]. Mỗi ngày, Oliver làm những việc khiến cậu

gian thể hiện chiều hướng, quy mô, tính chất của tư tưởng, nhận thức của
nhân vật. Không gian tâm lí là không gian đặc biệt mang cảm quan đời sống
của nhà văn. Không gian này in đạm trong trạng thái tinh thần, đạo đức, tính
cách, số phận của từng nhân vật cụ thể. Những sắc thái biểu hiện của không
gian ngoại cảnh thường thường được khúc xạ qua lăng kính thế giới chủ quan,
qua thế giới nội tâm của nhân vật.
Không gian tâm lí có thể bị áp chế bởi không gian sinh tồn theo nguyên
tắc “hoàn cảnh quy định tính cách, tầm nhìn”. Lúc này, không gian tinh thần

19
Footer Page 24 of 63.


Tài liu lun vn s phm 25 of 63.

là một vòng tròn đồng tâm nằm khuôn trong không gian hiện thực xã hội.
Nhưng ở những nhân vật giàu sức sống, sức phản kháng sẽ xuất hiện những
“không gian mơ ước, không gian dự định, không gian dự cảm”… nằm ngoài
không gian hiện thực. Trong tiểu thuyết Oliver Twist, không gian tâm lí chiếm
vị trí quan trọng, thể hiện nhiều tầng tư tưởng và giá trị nhân văn trong ngòi
bút của Charles Dickens.
Ở Oliver Twist, không gian tâm lí không tách rời một cách tự biện với
không gian xã hội mà ngược lại, chúng thường có tác động qua lại lẫn nhau.
Hoặc là không gian bối cảnh tác động vào tâm lí, hoặc tâm lí chi phối cái nhìn
bối cảnh. Khi sống ở cửa hiệu kinh doanh đám ma nhà ông Sowerberry,
Oliver vô cùng sợ hãi với những đồ vật đáng sợ trong cửa hiệu nhuốm màu
của chết chóc, không gian ngột ngạt bí bách làm Oliver nhớ lại và vương vấn,
nuối tiếc cuộc chia ly trước đó của nó và “tim nó nhói đau khi không hề thấy
lưu lại một gương mặt thân thương và khắc sâu ghi nhớ. Lòng nó nặng trĩu, và
khi bò vào cái giường chật hẹp, nó mong ước rằng đây là quan tài của nó,