Tài liu lun vn s phm 1 of 63.

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ VÂN

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT
TRONG KITCHEN CỦA BANANA YOSHIMOTO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nƣớc ngoài

HÀ NỘI, 2019

Footer Page 1 of 63.


Tài liu lun vn s phm 2 of 63.

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ VÂN

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT
TRONG KITCHEN CỦA BANANA YOSHIMOTO

tháng

năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Vân

Footer Page 3 of 63.


Tài liu lun vn s phm 4 of 63.

LỜI CAM ĐOAN
Khoá luận tốt nghiệp này đƣợc hoàn thành dƣới sự hƣớng dẫn của
T.S NguyễnThị Bích Dung. Tôi xin cam đoan :
- Đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi.
- Kết quả này không trùng với kết quả của bất kỳ tác giả nào đã đƣợc
công bố. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội ngày

tháng

năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Vân

Footer Page 4 of 63.


Footer Page 5 of 63.


Tài liu lun vn s phm 6 of 63.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Footer Page 6 of 63.


Tài liu lun vn s phm 7 of 63.

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Lí do khoa học
Nhật ản chúng ta biết đến không chỉ là một cƣờng quốc về kinh tế mà
còn có một nền văn hóa lâu đời và phong phú. Một nền văn học rất độc đáo và
tiêu biểu trên thế giới. Trải theo hàng ngàn năm lịch sử hình thành và phát
triển văn học Nhật ản đã có những thành tựu nhất định trên văn đàn văn học
thế giới tiêu biểu là có hai ngƣời đƣợc giải Nobel văn học đó là Kawabata
Yasunari (1968) và Oe Kenzaburo (1994). Văn học Nhật ản hiện đại là một
nền văn học tiêu biểu của sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa tính
dân tộc độc đáo và tinh hoa của văn hóa thế giới. Nhiều tác giả tài năng và
nhiều tác phẩm xuất sắc đã ra đời trong quá trình phát triển của thể loại văn
học hiện đại nhƣ tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ. Từ đó văn học Nhật

ản đã

chiếm đƣợc cảm tình và ngƣỡng mộ của đông đảo độc giả trên thế giới trong

để nhà văn thể hiện quan điểm nhất định về con ngƣời, cuộc sống. Vì vậy việc
tìm hiểu về không gian và thời gian nghệ thuật là điều quan trọng để ta tiếp
cận tác phẩm từ góc độ khác nhau.
1.2. Lí do sư phạm
Văn học Nhật ản và văn học Việt Nam ngày nay có những nét tƣơng
đồng trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa, việc mở cửa học hỏi và
tiếp thu thành tựu không chỉ về khoa học công nghệ mà còn về văn hóa, văn
học. Văn học Nhật Bản ngày nay đã phản ánh lối sống hiện đại không khác
nhau mấy giữa các nƣớc công nghiệp vì vậy việc tìm hiểu văn học Nhật bản
mà là các sáng tác của anana Yoshimoto sẽ giúp cho ngƣời giáo viên tƣơng
lai có cái nhìn rõ hơn và toàn diện hơn về chiều hƣớng phát triển của văn học
nƣớc ngoài, đặc biệt là văn học Nhật ản. Từ đó để có thể cung cấp thêm cho
học sinh khi dạy về tác phẩm văn học Nhật ản. Đặc biệt với nhiệm vụ dạy
và học ngày nay là giáo dục cho học sinh hình thành năng lực đọc hiểu các tác
phẩm dựa trên nền tảng kiến thức đã hình thành. Việc cung cấp tƣ liệu về tác
giả cũng nhƣ tác phẩm của anana Yoshimoto sẽ giúp cho học sinh đọc hiểu
một cách dễ dàng hơn tác phẩm văn học đƣơng đại của Nhật ản không chỉ
về một tác giả mà còn cả những tác giả khác nhƣ Haruki Murakami. Từ đó
học sinh có thể tiếp cận văn học Nhật ản một cách sâu sắc cũng nhƣ đúng
đắn và có cái nhìn so sánh đối chiếu để phát triển văn học nƣớc nhà. Tác

2
Footer Page 8 of 63.


Tài liu lun vn s phm 9 of 63.

phẩm văn chƣơng không chỉ hấp dẫn về mặt nội dung mà còn đặc sắc về mặt
nghệ thuật đƣợc thể hiện qua nhiều phƣơng diện nhƣ: hình tƣợng nhân vật,
nghệ thuật kể chuyện, và không gian thời gian nghệ thuật là một nét đáng chú



Tài liu lun vn s phm 10 of 63.

nhân vật. Những nhân vật của cô luôn là người trẻ tuổi bị tổn thương tinh
thần, thể xác nhưng tất cả đều gắng gượng để sống, được an lành, không
tuyệt vọng, hướng tới một tương lai tươi sáng hơn”.
Luận văn Thạc sĩ của Trần Thị Hồng Hạnh trƣờng Đại học Huế với đề
tài: “Cảm thức hiện sinh trong các tác phẩm của Banana Yoshimoto”. Đề tài
này thì ngƣời viết đã cung cấp cho chúng ta về phƣơng thức biểu hiện cảm
thức hiện sinh trong sáng tác của anana Yoshimoto.
Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Huỳnh Trang trƣờng Đại học Sƣ phạm
Thành phố Hồ Chí Minh với đề tài Tìm hiểu đặc điểm nghệ thuật trong tác
phẩm của Yoshimoto Banana. Với đề tài này ngƣời viết đã viết một cách tổng
quan về đặc điểm nghệ thuật trong các sáng tác của anana Yoshimoto.
Luận văn tốt nghiệp đại học của Trần Thị Thúy Hiền Đại học Cần Thơ
với đề tài : Đặc điểm tiểu thuyết Nhà bếp. Với đề tài này ngƣời viết đã chỉ ra
đƣợc đặc điểm tiểu thuyết trong tác phẩm Nhà bếp.
Phần mở đầu của cuốn tiểu thuyết Kitchen, nhà xuất bản Hội nhà văn
cũng đã giới thiệu về tác giả Yoshimoto

anana. Nhà xuất bản đã viết:

Kitchen, như một khởi đầu tuyệt vời của Banana Yoshimoto.
Đào Thị Thu Hằng Phòng tạp chí & TTKHCN, trƣờng Đại học Sƣ phạm
Hà Nội với bài Nghệ thuật kể chuyện trong Kitchen của Banana Yoshimoto
Đã trình bày rõ về nghệ thuật kể chuyện trong tác phẩm Kitchen.
Tác giả Phạm Vũ Thịnh đại học Tokyo Nhật ản, bài biên khảo với đề
tài Yoshimoto Banana tiểu thuyết gia hiện đại Nhật Bản đăng trên diễn đàn
Thơ Văn đã viết: “Truyện tập trung vào tâm tình cô quạnh âm thầm một mình

anana tập

trung vào sáng tác hàng loạt các tiểu thuyết tiếp theo và khẳng định thêm tài
năng cũng nhƣ vị trí của mình trên văn đàn Nhật

ản đƣơng đại. Trong

Kitchen có hai câu chuyện ( chuyện của Mikage- Yuichi và câu chuyện của
Satsuki- Hitoshi). Câu chuyện kể về ngƣời bà đã mất vì tuổi tác, chuyện
ngƣời mẹ chết vì kẻ cuồng tình, vì hai ngƣời chết vì tai nạn giao thông và
những con ngƣời khi mất đi ngƣời thân họ đã lay lắt để sống tiếp, cuối cùng
thì họ cũng vƣợt qua cái bóng của quá khứ. Đặt con ngƣời sống vào trong
những hoàn cảnh của những cái chết tác giả không cốt xây dựng khơi gợi sự
cảm thông mà mọi chi tiết đều hƣớng đến thái độ của ngƣời sống đối với cảnh
ngộ mình phải đối đầu. ếp, thức ăn và những giấc mơ là những không gian
trở đi trở lại trong tiểu thuyết Kitchen. Đây là thế giới cảm xúc và ƣớc vọng.
Vì vậy không gian và thời gian nghệ thuật trong tác phẩm Kitchen là một
nghệ thuật cần khai thác để từ đó rõ hơn về phong cách sáng tác rồi lí giải các
hiện tƣợng văn học trong các sáng tác của cô.

5
Footer Page 11 of 63.


Tài liu lun vn s phm 12 of 63.

3. Mục đích nghiên cứu
Đề tài nhằm mục đích khám phá không gian nghệ thuật và thời gian nghệ
thuật trong Kitchen của


Footer Page 12 of 63.


Tài liu lun vn s phm 13 of 63.

7. Đóng góp của khóa luận
Khóa luận đóng góp một phần ngữ liệu vào việc giảng dạy những tác
phẩm văn học Nhật ản sau này ở trƣờng phổ thông.
8. Bố cục khóa luận
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung khóa luận gồm hai chƣơng:
Chƣơng 1: Không gian nghệ thuật trong Kitchen.
Chƣơng 2: Thời gian nghệ thuật trong Kitchen.

7
Footer Page 13 of 63.


Tài liu lun vn s phm 14 of 63.

NỘI DUNG
CHƢƠNG 1. KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG KITCHEN
1.1. Banana Y hi

t và c n đƣờng áng tác văn chƣơng

Nữ tác giả Banana Yoshimoto (吉本 ばなな) tên thật là Mahoko
Yoshimoto (吉本 真秀子) sinh ngày 24.7.1964. Sinh ra trong một gia đình
theo phái tả, gia đình cô là một gia đình tự do nên cuộc sống của cô “thoáng”
hơn so với thanh niên cùng lứa tuổi lúc bấy giờ. Cha cô là Takaaki Yoshimoto
là thi sĩ, triết gia, nhà lí luận, nhà phê bình văn học nổi tiếng và có tầm ảnh

đã tái bản trên sáu mƣơi lần tại Nhật Bản. Báo chí gọi đó là Bananamania
(Hội chứng

anana). Đã có hai bộ phim truyền hình đƣợc chuyển thể

từ Kitchen: một phim truyền hình ở Nhật, và một bộ phim khác, lớn hơn
nhiều, đƣợc Yim Ho (Nghiêm Hạo) sản xuất ở Hồng Kông năm 1997. Tác
phẩm Kitchen đã có đƣợc một loạt các giải thƣởng văn học nhƣ Kaien
Newcomer Writes Prize năm 1987, Umitsubame First Novel Prize, Best
Newcomer Artists Recommended Prize của Bộ Giáo dục, và Izumi Kyoka
Literary Prize cùng vào năm 1988....
Bắt đầu sự nghiệp văn chƣơng ở tuổi 23,

anana Yoshimoto đã tự nói

lên đƣợc tiếng nói của chính thế hệ mình, cô tập trung vào những vấn đề của
giới trẻ Nhật đang phải đối mặt. Đấy là cuộc sống đô thị vô cùng nhàn chán
của thanh niên, nơi họ nhƣ bị nghẽn giữa thế giới tƣởng tƣợng và thực tế.
Ngoài việc sáng tác văn chƣơng thì anana Yoshimoto còn có sở thích khác
là phim và âm nhạc.
Hiện tại thì

anana Yoshimoto đang có một cuộc sống khá bình dị ở

Tokyo với chồng và con, cô rất ít tiết lộ về chuyện gia đình thƣờng khi xuất
hiện trƣớc công chúng cô thƣờng nói về các sáng tác của mình hơn. Là một
nhà văn trẻ

anana đã chủ trì một website riêng của mình để thƣờng xuyên


cầu kỉ niệm, cô bất ngờ gặp một cô gái kì lạ tên là Urana. Urana sẽ tiết lộ cho
cô một điều hết sức đặc biệt mà cô sẽ nhìn thấy và rồi điều đặc biệt đó là cô
đã nhìn thấy đƣợc hình ảnh Hitoshi chính điều này đã giúp cô trở nên mạnh
mẽ vững vàng đối mặt trên đƣờng đời sau cái chết quá đột ngột. Bên cạnh sự
đau buồn của Satsuki còn là nỗi đau của Hiiragi em trai của Hitoshi khi cậu ta
cùng một lúc mấy đi anh trai và bạn gái sau vụ tai nạn thảm khốc, cậu ta tìm
thấy sự thanh thản khi mặc bộ đồng phục của bạn gái. Hai con ngƣời đau khổ
sau khi nhìn thấy hình ảnh của ngƣời mình yêu đã bƣớc tiếp vững vàng trên
đoạn đƣờng tới.

10
Footer Page 16 of 63.


Tài liu lun vn s phm 17 of 63.

Không chỉ dừng lại ở thành công của Kitchen Banana vẫn tiếp tục khẳng
định tên tuổi của mình qua các tác phẩm khác nhƣ: Thằn lằn, N.P, Vĩnh biệt
Tugumi, Amrita,…
Tháng 3 năm 1989 Vĩnh biệt Tugumi nhận giải thƣởng văn học Yamamoto
Shogoro lần thứ 2 sau đó tác phẩm cũng đƣợc dựng thành phim 1990. Tiếp đó
là 1993 Banana Yoshimoto nhận giải Scanno về văn học cho tác phẩm N.P.
Tác phẩm nói đến tình yêu cùng huyết thống nhƣng không gây cảm giác ghê
sợ mà chứa đựng niềm cảm thông sâu sắc.
Năm 1994 cuốn tiểu thuyết dài của cô Nước thánh –( Amrita) đoạt giải
Murasaki- Shikibu lần V là cuốn tiểu thuyết dài nhất của Banana. Vào tháng
10 năm 2000 Furin to Nanbei đƣợc giải thƣởng văn học Bunkamura Duet
Magot lần 10. Các tác phẩm của cô thƣờng nói về những bi kịch đổ vỡ, trắc
trở và cái chết nhƣng ẩn chứa là niềm lạc quan hi vọng về tình bạn, tình yêu
và gia đình. Trong các tác phẩm thì nhân vật chính thƣờng là “Nữ” và phải

nghệ thuật. Chúng đƣợc xem là không gian mang tính nghệ thuật trong chừng
mực biểu hiện mô hình thế giới con ngƣời.
Nếu thế giới nghệ thuật là thế giới của cái nhìn và mang ý nghĩa khái
quát thì không gian nghệ thuật là trƣờng nhìn mở ra từ một điểm nhìn, cách
nhìn. Không gian ấy có thể rất rộng hoặc rất hẹp. Nó cũng có viễn cảnh, có
giá trị tình cảm. Tình cảm có thể làm cho không gian bao la thêm hay chật
chội hơn. Không gian nghệ thuật không đồng nhất với không gian hiện thực.
Đây là yếu tố quan trọng không thể thiếu trong việc hình thành thế giới nghệ
thuật, góp phần thể hiện thế giới quan tƣ tƣởng của ngƣời nghệ sĩ trƣớc hiện
thực xã hội. Không gian nghệ thuật là không gian mang tính chủ quan để biểu
đạt cảm nhận riêng của nhà văn về con ngƣời và thế giới.

12
Footer Page 18 of 63.


Tài liu lun vn s phm 19 of 63.

Theo Từ điển thuật ngữ văn học thì không gian nghệ thuật là “Hình thức
bên trong của hiện tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó. Sự miêu
tả, trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn, diễn
ra trong một trường nhìn nhất định, qua đó thế giới nghệ thuật cụ thể, cảm
tính bộc lộ toàn bộ quảng tính của nó: cái này bên cạnh cái kia, liên tục, cách
quãng, tiếp nối, cao, thấp, xa, gần, rộng, dài, tạo thành viễn cảnh nghệ thuật.
Không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ về không gian, nên mang tính chủ
quan. Ngoài không gian vật thể, có không gian tâm tưởng”. [2;tr134-135]. Do
vậy, không gian nghệ thuật có tính độc lập tƣơng đối, không quy đƣợc
vào không gian địa lí. Không gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học có tác
dụng mô hình hoá các mối liên hệ của bức tranh thế giới nhƣ thời gian, xã hội,
đạo đức, tôn ti trật tự. Không gian nghệ thuật có thể mang tính địa điểm, tính

nghĩa cảm xúc.
Trong cuốn Dẫn luận thi pháp học, Giáo sƣ Trần Đình Sử khẳng định:
“ Không gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của nghệ sĩ nhằm biểu hiện
con người và thể hiện quan niệm nhất định về cuộc sống do đó không thể qui
nó về không gian địa lí, không gian vật lí hay vật chất. Trong tác phẩm, ta
hay bắt gặp sự miêu tả con đường, dòng sông,… nhưng bản thân các sự vật
ấy chưa phải là không gian nghệ thuật. Chúng được xem là không gian nghệ
thuật trong chừng mực biểu hiện thế giới mô hình thế giới của tác giả”. [10;
tr108]. Vì thế ta xem xét không gian nghệ thuật nhƣ một quan niệm nghệ
thuật về thế giới con ngƣời, một phƣơng thức chiếm lĩnh thực tại, một hình
thức thể hiện cảm xúc và khái quát tƣ tƣởng thẩm mĩ. Không gian nghệ thuật
là mô hình nghệ thuật về thế giới mà con ngƣời đang sống, đang cảm thấy vị
trí, số phận của mình trong đó nó mang tính ƣớc lệ, mang ý nghĩa cảm xúc,
tâm tƣởng của thế giới tinh thần. Không gian nghệ thuật đƣợc tác giả xây
dựng dựa vào không gian có thật và những quan niệm về không gian sinh hoạt
trong cuộc sống. Mỗi tác giả sẽ thể hiện không gian một cách khác nhau tùy
vào hoàn cảnh thông qua ngôn từ để làm sao thể hiện đƣợc cái nhìn của họ.
Tóm lại không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của hình tƣợng nghệ
thuật. Đó là không gian tồn tại, sinh hoạt của nhân vật, là bối cảnh để nhân vật

14
Footer Page 20 of 63.


Tài liu lun vn s phm 21 of 63.

thể hiện tính cách suy nghĩ, hành động và còn là nền là cảnh cho những sự
kiện. Việc tìm hiểu không gian nghệ thuật của tác phẩm Kitchen giúp chúng
ta hiểu hơn về tác phẩm cũng nhƣ tài năng xây dựng không gian nghệ thuật
của tác giả.

15
Footer Page 21 of 63.


Tài liu lun vn s phm 22 of 63.

Căn cứ vào việc khảo sát cho thấy không gian trong Kitchen gồm hai kiểu
không gian: Không gian đô thị và không gian tâm lí.
Các kiểu không gian

Số lần xuất hiện và tỉ lệ phần
trăm

1.

Không gian đô

thị
Không gian căn phòng- ô cửa

29 lần (46%)

Không gian quán- công viên

6 lần (9%)

Không gian đƣờng phố

5 lần (8 )


ản ngày nay, nhà văn lấy đề tài là những

con ngƣời sống trong thành phố những đô thị lớn sầm uất. Tuy nhiên càng
hiện đại bao nhiêu, vội vã bao nhiêu nhƣng họ lại cô đơn và lạc lõng trên

16
Footer Page 22 of 63.


Tài liu lun vn s phm 23 of 63.

hành trình chiến thắng sự mất mát tột cùng. Trên hành trình đó con ngƣời
luôn luôn hƣớng tới tƣơng lai làm nghị lực và cũng nghĩ về quá khứ với
những kỉ niệm đẹp để lấy đó là động lực đi tiếp trên đƣờng đời. Chính vì vậy
không gian căn phòng- ô cửa và không gian bếp là hai không gian chủ đạo
trong tác phẩm. Sau đây là các kiểu không gian xuất hiện trong Kitchen của
Banana Yoshimito.
1.3.1.Không gian đô thị
Không gian đô thị đƣợc hiểu là không gian bao gồm những yếu tố tự
nhiên và yếu tố nhân tạo có trong đô thị có ảnh hƣởng trực tiếp đến đô thị và
con ngƣời. Những yếu tố tự nhiên nhƣ cây xanh, sông, hồ tự nhiên... và những
yếu tố nhân tạo: tòa nhà, đƣờng xá, cầu cống, những không gian ngầm đô thị
tác động trực tiếp đến cuộc sống ngƣời dân đô thị. Trong tác phẩm Kitchen
không gian đô thị đƣợc biểu hiện qua các cặp không gian căn phòng- ô cửa,
không gian quán- công viên, không gian đƣờng phố.
1.3.1.1. Không gian căn phòng- ô cửa
Theo thống kê của chúng tôi thì từ căn phòng và ô cửa lặp lại khoảng 29
lần. Tuy nhiên sự lặp lại của các từ ngữ này tự nó chƣa phải là không gian
nghệ thuật. Chúng chỉ thực là không gian nghệ thuật trong quan niệm biểu
hiện mô hình thế giới của tác giả.

quảng cáo cả nhà ngồi trên đó xem ti vi bên cạnh là một chú chó to lớn, đến
độ người Nhật Bản người ta không thể nào nuôi nổi”. Con ngƣời trong một
thế giới qua ƣ vật chất, hoang hải công việc và đi shoping. Ở đó con ngƣời
vật lộn ra làm chỉ để tồn tại một cách phô trƣơng, hoang phí vì mua sắm bất kì
thứ gì họ muốn. Đây chính là một phần hiện thực bản chất của con ngƣời hậu
hiện đại “Tôi shoping, tôi tồn tại”. Đam mê lao động là phẩm chất cao đẹp
của bất kì giống ngƣời nào nhƣng lao động đến mức chỉ biết cắm đầu vào lao
động để thỏa mãn nhu cầu vật chất thì thật là bất thƣờng. Vì thế trong căn
phòng nhƣ vậy quá cồng kềnh vì nhiều đồ nhƣng không chật hẹp nhốn nháo
mà cô đơn vì thế nhân vật luôn có xu hƣớng nhìn ra ngoài và để thoát ra thì
nhìn qua ô cửa kính là thích hợp nhất “Phía trước ô cửa sổ lớn nhìn ra ngoài
ban công là đám cây cối được trồng trong những chiếc bầu và chậu nhiều
như một khu rừng rậm, còn trong nhà, nếu nhìn kĩ sẽ thấy toàn là hoa”
[1;21]. Khi đó, những ô cửa kính, là phƣơng tiện tối ƣu nhất giúp họ thực hiện
đƣợc ý muốn (dù điều đó có nằm ngoài sự tự ý thức của các nhân vật). Tấm

18
Footer Page 24 of 63.


Tài liu lun vn s phm 25 of 63.

kính giúp nhân vật tận mắt thu trọn cuộc sống, giúp họ gần gũi với cuộc sống
và giao tiếp với xung quanh. Tấm kính tuy cũng là bức tƣờng trong suốt mang
con ngƣời đến thật gần thế giới bên ngoài nhƣng không thể với tới đƣợc,
nghĩa là họ khó thể nào hòa nhịp một cách dễ dàng với cuộc sống. Hạnh phúc
có thể dễ dàng chạm tay là có đƣợc nhƣng không thể quá vội vàng. Họ cần có
thời gian để tự chiêm nghiệm rồi tự nỗ lực hàn gắn. Thông qua những tấm
gƣơng trong suốt này, anana đã tinh tế thể hiện quá trình đi tìm chân lí và ý
nghĩa cuộc sống của từng nhân vật. Tấm kính là sợi dây liên kết với cuộc