Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích hợp kiên thức liên môn vào dạy bài thơ chiều tối của tác gỉa hồ chí minh trong chương trình ngữ văn 11 - Pdf 57

1. PHẦN MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài
Dạy văn, học văn trong nhà trường không chỉ đơn thuần là trang bị kiến
thức, bồi dưỡng về ngôn ngữ tiếng Việt - thứ ngôn ngữ phong phú, sinh động,
giàu sức biểu cảm nhất của dân tộc mà đó còn là quá trình khám phá, tìm hiểu,
cảm nhận cái đẹp. Từ đó hình thành nên nhân cách, đồng thời giúp các em có sự
hiểu biết phong phú về mọi mặt của cuộc sống con người, xã hội và đất nước.
Bồi dưỡng cho các em một cuộc sống tâm hồn tươi đẹp, khơi dậy niềm tự hào về
đất nước, dân tộc mình và tình yêu cuộc sống, tình yêu nhân loại. Dĩ nhiên, cái
đẹp trong văn chương bao giờ cũng bắt đầu từ cuộc đời của nhà văn đến tác
phẩm, phong cách nghệ thuật, nhân cách con người của chính nhà văn, nhà thơ
đó. Tuy nhiên, trong chương trình Ngữ văn THPT, do yêu cầu của chương trình
nên nhiều khi trong một tiết học văn bản người học sinh chưa khám phá hết cái
hay, cái đẹp của văn chương. Vì thế, để các em cảm nhận sâu sắc dụng ý của tác
giả, nỗi niềm của tác giả, phong cách nghệ thuật của tác giả là điều không đơn
giản cho người giáo viên chút nào, nhất là khi một tiết phải truyền thụ tới hai bài
thơ. Cho nên, chính người thầy gián tiếp giúp các em biết cách thức tìm tòi, biết
phương pháp để đi đến hiệu quả mà bộ môn văn yêu cầu.
Từ trước tới nay, người giáo viên khi lên lớp chỉ nhằm truyền thụ cho học
sinh hết những kiến thức trong các sách thiết kế đã có mà chưa thực sự tìm ra
một cách dạy phù hợp cho mỗi bài để người học sinh rèn luyện được năng lực
sáng tạo, phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập của mình. Bộ Giáo dục
và Đào tạo có chủ trương đổi mới sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạyhọc là nhằm để nâng cao chất lượng dạy và học. Chính vì thế, tôi rất trăn trở về
việc làm sao để các thế hệ học sinh của mình cảm nhận được cái hay, cái đẹp
của văn chương, hiểu được giá trị của môn văn là " Học văn là học cách làm
người" rồi thêm yêu bộ môn văn hơn.
Đứng trước tình hình đó, để khắc phục những khó khăn và đáp ứng yêu
cầu giảng dạy trong giai đoạn hiện nay, thì người giáo viên phải tìm hiểu, bổ
sung kiến thức từ các sách nghiên cứu, có sự đổi mới trong giảng dạy, mỗi bài
phải tích hợp một cách hợp lý, soạn giáo án có chất lượng và giảng dạy, từ đó
hướng dẫn học sinh học tập được tốt hơn. Từ thực tế giảng dạy cho thấy, nếu

1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Ứng dụng đổi mới nội dung theo hướng tích cực vào việc tổ chức thiết
kế dạy văn bản “Chiều tối" của Hồ Chí Minh ( Ngữ Văn 11 tập 2)
- Tổ chức thực nghiệm, thực hiện dạy ở 2 lớp 11A; 11B TTGDTX Quảng
Xương.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
+ Phương pháp tích hợp liên môn, tích hợp ngang với tiếng Việt.
+ Các phương pháp thảo luận nhóm và sơ đồ tư duy.
+ Phương pháp so sánh để rút ra hiệu quả giữa phương pháp dạy học này
với phương pháp dạy học khác.
+ Phương pháp thực nghiệm dạy học
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lí luận
Trong chương trình môn Ngữ văn THPT, thơ trữ tình hiện đại Việt Nam
có số lượng khá lớn gắn liền với các đề tài, chủ đề khác nhau. Thơ Hồ Chí Minh
chiếm một vị trí quan trọng trong mảng thơ ấy và xuyên suốt chương trình Ngữ
văn cấp THPT. Ở mỗi một khối lớp thơ Hồ Chí Minh được đưa vào phù hợp với
từng lứa tuổi học sinh. Trong chương trình Ngữ văn 11 (tập 2) tác phẩm thơ
"Chiều tối" là bài thơ hay, mang dấu ấn riêng, tiêu biểu cho phong cách thơ Hồ
Chí Minh- một phong cách độc đáo với "nội dung khảng khái, thấm thía, đi sâu
vào tình cảm con người, chinh phục cả trái tim và khối óc của người ta, còn
hình thức sinh động, giản dị, dễ hiểu, giàu tính dân tộc và tính nhân dân" (trang
186- Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh, NXB giáo dục). Từ đó, giúp người học sinh
hiểu rõ hơn về tâm hồn Bác, biết rung cảm trước cái đẹp, cái hay của tác phẩm.
Đó là cái đích mà cả người dạy và người học cần hướng tới. Nhưng thực tế thơ
2


Bác là những tác phẩm khó dạy, khó học vì: ngôn ngữ thì cô đọng, hàm súc (mỗi
bài 4 câu), ngôn từ điêu luyện: kết hợp giữa cổ điển và hiện đại, dùng từ nhiều

xem giải pháp nào học sinh đưa ra là đúng, phân tích vì sao giải pháp đó lại
đúng hay sai... và quan trọng hơn là giúp học sinh giải quyết vấn đề. Đó là dạy
học theo quan điểm tích hợp và đổi mới phương pháp dạy học. Vì vậy ở đề tài
này trong phạm vi của một sáng kiến tôi xin trình bày một số kinh nghiệm thực
tiễn nhằm nâng cao chất lượng dạy học
Thống kê kết quả khảo sát trước khi áp dụng đề tài
Tỉ lệ
Ghi chú
TT Lớp Sĩ số
Giỏi
Khá
TB
Yếu
SL %
SL %
SL %
SL %
1 11A 42
0
11 26, 29 69
2
4,8
2
3


2

11B


đúng về tác phẩm và mới thấy được cái hay của tác phẩm. Vì vậy, việc chuẩn bị
tốt khâu tái hiện hoàn cảnh ra đời của văn học là việc làm cần thiết, đó cũng là
cách tạo tích hợp liên môn cho tiết học. Với bài thơ “Chiều tối" (Hồ Chí Minh)
giáo viên cần giới thiệu về tác giả Hồ Chí Minh. Mặc dù, đây là một con người
quen thuộc của nhiều thế hệ Việt Nam.
Hoàn cảnh ra đời bài thơ. Bài thơ được sáng tác vào cuối thu năm 1942,
trên đường bị giải đi trong chiều buồn từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo, người tù
cách mạng đã phấn chấn làm bài thơ này.
Trong lúc việc nước trăm ngàn khó nhăn, trăm điều lo lắng song Bác vẫn
rung cảm trước thiên nhiên và làm thơ gửi gắm tình cảm yêu mến thiên nhiênthiên nhiên của tổ quốc thân yêu. Do vậy yêu thiên nhiên thì cũng chính là tác
giả đang yêu tổ quốc.
Như vậy, trong hoàn cảnh cuộc trường kỳ kháng chiến chống Pháp mới ở
chặng đầu, còn chất chồng khó khăn gian khổ. Nhưng, qua bài thơ, có thể thấy
vị lãnh đạo tối cao của dân tộc trong một thời kỳ đầy thử thách, vốn rất ung
dung , tự tại và lạc quan. Chính vì vậy, khi dạy bài thơ "Chiều tôi" giáo viên cần
tích hợp với môn lịch sử: bài thơ gắn liền với một thời kỳ đấu tranh trường kỳ
chống thực dân Pháp xâm lược. Giáo viên liên hệ để học sinh hiểu những hi
sinh, mất mát của ông cha ta để có được độc lập ngày hôm nay.
Có thể nói, khi tìm hiểu tác giả và hoàn cảnh ra đời của bài thơ, học sinh sẽ hiểu
rõ hơn về con người của Bác Hồ. Học tập và làm theo tấm gương, đạo đức của
Bác nhất là ở phẩm chất của người chiến sĩ cách mạng, đó là luôn lạc quan, tin
vào con đường cách mạng của dân tộc- một niềm tin tất thắng .
2.3.1.2.Tích hợp kiến thức với phân môn tiếng Việt và Làm văn
4


Trong quá trình dạy tác phẩm"Chiều tối", tôi chú ý tích hợp với phân
môn tiếng Việt ở phần kiến thức của từ Hán - Việt, còn với phân môn Làm văn,
tích hợp phần làm bài tập khảo sát về bộc lộ cảm xúc. Qua đó, giúp các em nắm
vững kiến thức từ ngữ cũng như rèn luyện kĩ năng viết văn.

đổi mới dạy học một tiết giảng văn. Theo tinh thần đổi mới, hệ thống câu hỏi
hợp lý phải phát huy tính năng động của chủ thể, năng lực sáng tạo của học sinh.
Vì vậy đạt những yêu cầu sau:
- Hướng cho học sinh khai thác tốt nội dung của bài giảng
- Khơi gợi, gây hứng thú, phát huy được trí tuệ của học sinh với thơ của
Hồ Chí Minh, để bồi dưỡng nhân cách học trò. Ngoài hai yếu tố trên hệ thống
câu hỏi phải giúp các em trong quá trình chiếm lĩnh tác phẩm được rèn luyện
nhân cách của mình. Việc đặt câu hỏi phù hợp cũng là biện pháp để người giáo

5


viên biết các em nghĩ gì, nghĩ như thế nào, từ đó bồi dưỡng, bổ sung, uốn nắn
những nhận thức lệch lạc nhằm hoàn thiện hơn nữa thêm nhân cách của các em.
2.4. Lựa chọn phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao chất
lượng giờ dạy
Tất cả các phương pháp dạy học là những kĩ năng, công cụ, cách thức
truyền đạt kiến thức để giáo viên lựa chọn cho phù hợp với đặc thù của bộ môn
và thực tế của bài giảng. Chính vì thế, tôi đã vận dụng phương pháp đổi mới
thảo luận nhóm và bản đồ tư duy trong quá trình giảng dạy văn bản thơ Chiều
Tối. Khi sử dụng hai phương pháp này, người giáo viên trở thành người hướng
dẫn học sinh thu nhận kiến thức và học sinh sẽ học sôi nổi, tiếp thu bài tốt hơn
và giờ học sẽ sinh động hơn nhiều.
2.4.1. Phương pháp thảo luận nhóm
Thảo luận nhóm là một phương pháp có vai trò tích cực. Nó có nhiều ưu điểm vì
trong đó người học được phát huy tối đa, được bộc lộ những khả năng của bản
thân và còn có thể học hỏi lẫn nhau tạo không khí thoải mái trong học tập. Cũng
qua quan sát hoạt động của thảo luận nhóm, giáo viên có thể đánh giá chính xác
năng lực của từng học sinh, từ đó kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy học cho phù
hợp. Chính ưu điểm đó nên tôi đã sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong

biết khắc sâu từ ngữ quan trọng, khi so sánh cần lưu ý những từ dịch chưa sát.
Căn cứ vào bản dịch nghĩa bài “Chiều tối” và những cảm nhận được qua
việc học bài thơ,  giáo viên cần định hướng và tìm sự lý giải phù hợp với đối
tượng học sinh trên cơ sở những phát hiện của các em. Bài "Chiều tối" đã được
bản dịch chuyển tải tương đối chính xác. Nhưng ba chữ “ tầm túc thụ” thì bản
dịch đã không nói đúng ý đồ của người viết. Như vậy, nguyên bản so với bản
dịch có nhiều điểm khác. Bản dịch thơ đã chuyển từ tứ tuyệt cổ thi hết sức
nghiêm túc, mang nhiều yếu tố Đường luật truyền thống về vần, ngắt nhịp, thanh
sang thơ lục bát có đem lại sự dịu dàng, đằm thắm cho cảm xúc thơ hơn, gợi tính
dân tộc hơn nhưng lại mất vẻ cổ kính, đường bệ, tôn nghiêm, cốt cách của thơ
Đường, gắn với hình ảnh ông già có tiên cốt của phương Đông.
Đối chiếu với phần dịch nghĩa đã nói ở trên thì ý thơ ở từng câu có nhiều
thay đổi. Ví dụ: Người dịch đã không nói được những điều quan trọng của
nguyên tác. Hai tiếng “cô vân” vẫn mang màu sắc nhân hóa rất chủ quan.Nó là
“ mây cô đơn”, nó có nỗi niềm, có hoàn cảnh, có thân phận...Đó hoàn toàn
không phải là “chòm mây”, chòm mây không diễn tả được tâm tình, cảm xúc,
không gợi cảm bằng “cô vân”
Vì vậy, dạy bài này không nên hoàn toàn dựa vào bản dịch mà chỉ khai
thác các ý tương đồng với nguyên bản, còn hình thức thì nên khai thác nghệ
thuật cổ thi tứ tuyệt hoàn chỉnh của nguyên bản. Nguyên bản có nhiều hình ảnh
và từ ngữ tương đồng với các hình ảnh và từ ngữ của thơ cổ Trung Quốc, đặc
biệt là thơ Đường. Cả tứ thơ cũng vậy. Ta như nhớ lại sự tương đồng đó:
"Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền"(Phong kiều dạ bạc -Trương Kế)
Thu thủy cộng trường thiên nhất sắc (Phú Đằng Vương của Vương Bột)
Bác đã sử dụng cổ thi với nhiều nét sáng tạo trong nguyên bản, cần được
phân tích làm rõ vẻ đẹp, sức sống và tinh thần thời đại mới, khác với thơ Đường,
ngay cả khi kế thừa cách miêu tả không gian (thơ Phương Đông truyền thống
chú ý đến toàn cảnh và sự hòa hợp, thống nhất các bộ phận trong toàn thể,
không miêu tả tỉ mỉ các chi tiết)
Và hơn hết, giáo viên cần hướng dẫn học sinh thấy được tâm hồn nhạy

văn, nhà thơ lớn của dân tộc.
+ Phong cách nghệ thuật của Hồ Chí
Minh: vừa cổ điển vừa hiện đại.
+ Một số tác phẩm đã được học ở THCS:
Tức cảnh Pác Pó, Ngắm trăng, Đi đường
? GV: Dựa và phần chuẩn bị bài ở nhà và 1. Hoàn cảnh sáng tác:
phần Tiểu dẫn trong SGK, em nào cho cô + Bài thơ được sáng tác vào
biết, hoàn cảnh ra đời của bài thơ Chiều khoảng 4 tháng đầu Bác bị cầm
tối và vị trí của nó trong toàn bộ tập thơ tù – đây là quãng thời gian vô
Nhật ký trong tù?
cùng cực khổ của Người.
Gv tích hợp với một số bài thơ ra đời + Bài thơ Chiều tối được khỏi
trong những năm 1940-1945
hứng ở cuối chằng đường chuyển
- HS dựa vào phần chuẩn bị bài ở nhà và lao của Bác từ Tĩnh Tây đến
9


phần Tiểu dẫn (SGK) và trả lời.
Thiên Bảo vào lúc chiều tối.
- GV nhật xét, chốt ý.
2. Vị trí của bài thơ:
- HS chú ý lắng nghe và ghi chép ý chính. Chiều tối là bài thơ thứ 31 trong
tập Nhật ký trong tù, sau bài thơ
Đi đường (Tẩu lộ).
3. Xác định thể thơ và phân
chia bố cục văn bản:
- Thể thơ: Bài thơ được viết theo
thể thơ thất ngôn tứ tuyệt.
- Bố cục: Với thể thơ tứ tuyệt, bài

với phần nguyên tác:
? GV: Em hãy đối chiếu phần nguyên tác + Bản dịch thơ đã bỏ mất đi chữ
và phần dịch thơ. Từ đó, hãy chỉ ra sự “cô”: cô đơn, lẻ loi
+ Bản dịch, dịch chữ “mạn mạn”
khác biệt giữa chúng?
- HS: Đọc lại hai câu thơ, tìm chi tiết và (lững lờ) thành “trôi nhẹ”
=> Bản dịch chưa thật chính xác.
trả lời
- GV: Nhận xét, chốt ý, bình thêm: Nếu
như câu thơ ở nguyên tác dựng lại cả quá
trình vận động của “chòm mây”, “cánh
chim” thì ở bản dịch thơ chỉ thông báo
cho người đọc về sự vật đó.
- HS: Chú ý ghi chép
? GV: Em có nhận xét gì về hình ảnh

- Hai hình ảnh “cánh chim” và
“chòm mây” vừa là ảnh thực
đồng thời cũng là những hình ảnh
quen thuộc trong thơ ca xưa.

10


“cánh chim” và “chòm mây” được tác giả
sử dụng ở hai câu thơ trên?
- HS: Tìm hiểu, đưa ra nhận xét, cảm
nhận của bản thân.
- GV: chốt ý cho HS
- HS lắng nghe, ghi ý chính

- Nhân hóa, ẩn dụ : cánh chim
mỏi mệt; chòm mây cô đơn, lững
lờ trôi.
- Tương phản: tìm về (của cánh
chim ) >< trôi đi (của chòm
mây); rừng (có đích, nơi chốn cố
định) >< tầng không (không có
đích, gợi sự vô định, không biết
đi đâu về đâu).
- Tâm trạng của Bác: buồn, cô
đơn trong cảnh chiều hôm.
- Vẻ đẹp tâm hồn của Bác:
+ Lòng yêu thiên nhiên, hòa
mình vào thiên nhiên.
+ Từ cái nhìn trìu mến với thiên
nhiên, cho ta thấy khát vọng tự
do và ước mong sum họp của
Bác.
+ Tinh thần lạc quan, phong thái
ung dung, tự tại thưởng ngoạn
cảnh chiều của Bác.

=> Tiểu kết: Bằng bút pháp chấm
phá, nhà thơ đã ghi lại linh hồn
của tạo vật và mở ra một không
gian tâm trạng. Qua đó, chúng ta
cũng thấy được phần nào vẻ đẹp
tâm hồn của Người.
b. Hai câu cuối : bức tranh sinh
hoạt của con người.

lời
buồn đến vui. Qua đó thể hiện
- GV nhận xét, kết hợp với chốt ý.
tâm trạng vui vẻ của Bác trước
- GV bình giảng, mở rộng : câu thơ thứ cuộc sống lao động thường nhật
ba này đã diễn tả một cách chân thực, của con người.
giản dị hình ảnh người phụ nữ nghèo - Vẻ đẹp tâm hồn:
Trung Hoa đang xay ngô – một công việc + Người tù đã vượt lên trên hoàn
mệt nhọc trong buổi chiều nơi núi rừng cảnh của mình để chia sẻ niềm
heo hút. Sự xuất hiện của con người trong vui lao động với cô gái vùng sơn
bài thơ làm chúng ta liên tưởng tới hai cước, cảm thông trước sự vất vả
câu thơ trong bài Qua đèo ngang của Bà của người lao động.
Huyện Thanh Quan:
+ Thể hiện niềm lạc quan, yêu
“Lom khom dưới núi tiều vài chú
đời của một tâm hồn luôn hướng
Lác đác bên sông chợ mấy nhà”.
về sự sống, ánh sáng, tương lai.
Mặc dù, cùng nói về sự xuất hiện của Đó cũng chính là tinh thần thép
con người, nhưng nếu như ở thơ của Bà của người chiến sĩ cộng sản Hồ
Huyện Thanh Quan, con người vô cùng Chí Minh.
nhỏ bé, mờ nhòa trước sự bao la, vô tận => Tiểu kết: Bằng nghệ thuật
của thiên nhiên, vũ trụ thì trong thơ của điểm nhãn, lấy ánh sáng tả bóng
Bác, con người trơ thành hình ảnh trung tối, Hồ Chí Minh đã vẽ nên một
tâm. Hình ảnh cô gái xay ngô làm toát lên bức tranh sinh động về cuộc sống
vẻ đẹp khỏe khoắn đầy sức sống.
sinh hoạt của con người. Qua đó,
- HS chú ý ghi chép
người đọc cũng cảm nhận được
- GV dẫn dắt: trong mạch thơ có sự vận tấm lòng nhân đọa bao la của Bác

- HS : nêu cảm nhận của mình.
- GV nhận xét, chốt ý.
- HS lắng nghe và ghi chép bài.
- GV tích hợp môn GDCD : GV yêu
cầu một nhóm đại diện kể một câu
chuyện nhỏ nhưng sâu sắc về vị chủ
tịch để thấy được những phẩm chất
quý báu ở người.
- HS chú ý lắng nghe
- HĐ 4: Tổng kết
? GV: Qua bài thơ, giúp em hiểu thêm
điều gì về vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí
Minh?
- HS: trả lời
- GV chốt ý
- HS ghi nhớ

IV. Tổng kết
1. Nội dung
- Chiều tối là bài thơ hay trong
tập Nhật ký trong tù. Bài thơ giúp
chúng ta cảm nhận được tấm
lòng nhân ðạo bao cũng nhý tâm
hồn luôn hýớng tới ánh sáng, sự
sống và týõng lai của Bác. Cả bài
thõ ðã làm ngời sáng vẻ đẹp con
người nghệ sĩ – chiến sĩ Hồ Chí
13



- Lồng các câu hỏi kiểm tra trong quá trình tìm hiểu bài (kiểm tra phần
chuẩn bị ở nhà, phần kiến thức vừa tiếp thu), đặc biệt qua phần luyện tập.
VI. Nhắc nhở
2.5. Kết quả thực hiện và so sánh đối chứng
Tôi đã tiến hành dạy bài thơ “Chiều Tối" của Hồ Chí Minh ở 2 lớp 11A và
11B trường TTGDTX Quảng Xương.
+ Lớp 11B tôi áp dụng biện pháp tích hợp và đổi mới phương pháp dạy học.
+ Lớp 11A tôi không áp dụng biện pháp tích hợp và đổi mới phương pháp
dạy học.
Thống kê kết quả cụ thể sau khi áp dụng đề tài
Tỉ lệ
Ghi chú
TT Lớp Sĩ số
Giỏi
Khá
TB
Yếu
SL %
SL %
SL %
SL %
1 11A 42
0
10 23, 28 66,
4
9,5
8
7
14


người, là tâm hồn, đạo đức của Bác, của một người chiến sĩ cộng sản vĩ đại
chiến đấu suốt cuộc đời cho hạnh phúc của nhân loại, của dân tộc. Đồng thời các
em hiểu tấm lòng nồng nàn yêu nước, tinh thần dân tộc cao cả, lòng yêu thương
con người vô hạn nhưng cũng rất yêu thiên nhiên của Bác. Chính vì thế, thông
qua thơ Bác đã góp phần hình thành ở học sinh niềm trân trọng mến yêu những
vẻ đẹp, trong sáng của thiên nhiên đất nước. Từ đó có khát vọng vươn tới lí
tưởng; tình yêu quê hương, đất nước; yêu hoà bình, yêu thiên nhiên, yêu cái đẹp.
Văn học nghệ thuật nói chung, thơ Hồ Chí Minh nói riêng đã góp phần hình
thành tính nhân văn của con người.
3.2. Ý kiến đề xuất
Sau khi hoàn thành sáng kiến này, tôi nhận thấy mỗi một sáng kiến kinh
nghiệm viết ra là mỗi lần người viết phải nghiền ngẫm, nghiên cứu, trăn trở, lựa
chọn rất nhiều. Chính vì vậy, tôi có ý kiến nhỏ đề xuất lên các cấp trên của
ngành là : Hàng năm, Nhà trường, Sở GD và ĐT nên chọn những sáng kiến kinh
nghiệm hay, đề tài khoa học có chất lượng để triển khai cụ thể, vừa đem lại giá
trị hiệu dụng vừa phát huy những kinh nghiệm hoặc kết quả học tập mà giáo
viên đã tâm huyết, đã miệt mài tìm tòi xây dựng. Tạo điều kiện để những đồng
nghiệp học tập lẫn nhau, góp ý cho nhau.
Trên đây là những kinh nghiệm của cá nhân về dạy học bài thơ “Chiều
Tối" của Hồ Chí Minh cho học sinh lớp 11 và những ý kiến đề xuất của bản
thân, chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong sự góp ý của đồng
nghiệp. Tôi xin chân thành cảm ơn.

15


XÁC NHẬN CỦA
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Quảng Xương, ngày 10 tháng 5 năm 2016


Nhờ tải bản gốc

Tài liệu, ebook tham khảo khác

Music ♫

Copyright: Tài liệu đại học © DMCA.com Protection Status