ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ THỊ THỦY

GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6
TUỔI QUA TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ
Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thái Nguyên - Năm 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ THỊ THỦY

GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6
TUỔI QUA TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ
Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC

Ngành: Lý luận và lịch sử giáo dục
Mã số: 9140102

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

1. PGS TS. Nguyễn Thị Tính

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban Chủ nhiệm khoa và các cán bộ giảng viên
Khoa Giáo dục Mầm non - Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã
động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập và nghiên cứu.
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, giáo viên và trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi các Trường Mầm non khu vực miền núi phía Bắc đã cộng tác, cung
cấp thông tin cho việc nghiên cứu thực tiễn của luận án.
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, giáo viên và trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi Trường Mầm non Nà Pheo - xã Phú Thượng - huyện Võ Nhai - tỉnh
Thái Nguyên đã cộng tác và tạo điều kiện cho tác giả tổ chức thực nghiệm kiểm
chứng tính khả thi của kết quả nghiên cứu.
Tôi cũng xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến gia đình, người thân, bạn bè, đồng
nghiệp đã quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ tôi về mọi mặt để tôi có thể hoàn thành công
việc nghiên cứu của mình.
Tác giả luận án
Vũ Thị Thủy


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................. ii
MỤC LỤC .................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................................... vii
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼix
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................... 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .................................................................... 2
4. Nhiệm vụ nghiên cứu .......................................................................................... 3

1.4.1. Ưu thế của trò chơi đóng vai theo chủ đề trong giáo dục kĩ năng giao
tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ............................................................................ 43
1.4.2. Mục tiêu giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ
chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trường mầm non ..................................... 46
1.4.3. Nội dung giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ
chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trường mầm non ..................................... 47
1.4.4. Phương pháp giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo qua tổ chức
trò chơi đóng vai theo chủ đề............................................................................. 48
1.4.5. Đánh giá kĩ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò
chơi đóng vai theo chủ đề .................................................................................. 50
1.4.6. Yêu cầu đối với giáo viên khi thực hiện giáo dục kĩ năng giao tiếp cho
trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ...................... 54
1.4.7. Những yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu
giáo 5 - 6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ................................. 54
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO
TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI QUA TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG
VAI THEO CHỦ ĐỀ Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON KHU VỰC
MIỀN NÚI PHÍA BẮC ................................................................................ 60
2.1. Vài nét về khách thể khảo sát và tổ chức khảo sát ........................................ 60
2.1.1. Vài nét về khu vực miền núi phía Bắc và đặc điểm của trẻ mầm non ở
khu vực miền núi phía Bắc ................................................................................ 60
2.1.2. Tổ chức khảo sát ...................................................................................... 62
2.2. Thực trạng nhận thức về giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6
tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ..................................................... 66
2.3. Thực trạng kĩ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trò chơi đóng
vai theo chủ đề ...................................................................................................... 67
2.3.1. Thực trạng kĩ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trò chơi
đóng vai theo chủ đề theo đánh giá của giáo viên ............................................. 68



3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ ......................................................... 104
3.2. Xây dựng quy trình giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề .......................................................... 105
3.2.1. Mục tiêu đề xuất quy trình ..................................................................... 105
3.2.2. Nội dung của quy trình .......................................................................... 105
3.3. Một số biện pháp giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua
tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ................................................................. 112


vi
3.3.1. Xây dựng hệ thống trò chơi đóng vai theo chủ đề giáo dục kĩ năng giao
tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ............................................................................. 112
3.3.2. Phát triển hoạt động chơi theo hướng mở nhằm tăng cường giáo dục
kĩ năng giao tiếp ............................................................................................... 119
3.3.3. Phát triển môi trường nhóm, lớp kích thích trẻ tích cực tham gia trải
nghiệm rèn luyện kĩ năng giao tiếp qua trò chơi đóng vai theo chủ đề ........... 125
3.3.4. Thiết kế tài liệu hướng dẫn giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ................................. 128
3.3.5. Phối hợp giữa giáo viên và cha mẹ trong giáo dục kĩ năng giao tiếp
cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ............. 131
3.3.6. Mối quan hệ giữa các biện pháp ............................................................ 133
3.4. Thực nghiệm sư phạm ................................................................................. 135
3.4.1. Khái quát về quá trình thực nghiệm ...................................................... 135
3.4.2. Phân tích kết quả thực nghiệm............................................................... 139
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ....................................................................... 161
1. Kết luận ........................................................................................................... 161
2. Khuyến nghị .................................................................................................... 162
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 164



trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở khu vực
miền núi phía Bắc của giáo viên............................................................... 95
Bảng 2.13. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả giáo dục kĩ năng giao
tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trò chơi đóng vai theo chủ đề ......... 97


viii
Bảng 3.3. Bảng chọn mẫu thực nghiệm .................................................................. 136
Bảng 3.4. Kĩ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi nhóm ĐC và TN trong trò
chơi đóng vai theo chủ đề trước thực nghiệm ........................................ 139
Bảng 3.5. Bảng kiểm định T-Test cho nhóm đối chứng và thực nghiệm trước khi
tổ chức thực nghiệm ............................................................................... 141
Bảng 3.6. Mức độ thực hiện các kĩ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong
trò chơi đóng vai theo chủ đề sau khi thực nghiệm lần 1 ....................... 144
Bảng 3.7. Mức độ thực hiện các kĩ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong
trò chơi đóng vai theo chủ đề sau thực nghiệm lần 2 ............................. 149
Bảng 3.8. Mức độ thực hiện các kĩ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong
trò chơi đóng vai theo chủ đề sau khi thực nghiệm lần 3 ....................... 153
Bảng 3.9. Mức độ thực hiện các kĩ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trò
chơi đóng vai theo chủ đề sau các lần khi thực nghiệm .............................. 157


ix
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Hình 2.1. Kĩ năng nghe hiểu lời nói trong trò chơi đóng vai theo chủ đề ................ 81
Hình 2.2. Kĩ năng biểu đạt lời nói trong trò chơi đóng vai theo chủ đề ................... 82
Hình 2.3. Kĩ năng thực hiện quy tắc giao tiếp trong trò chơi đóng vai theo
chủ đề ........................................................................................................ 82
Hình 3.1. Kĩ năng nghe hiểu lời nói trong trò chơi đóng vai theo chủ đề .............. 147

mẫu giáo mà trung tâm là trò chơi đóng vai theo chủ đề.
1.2. Giáo dục mầm non có nhiệm vụ hình thành những yếu tố nền tảng của nhân
cách con người: “Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất,
tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ; hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị
cho trẻ em vào lớp 1” [66]. Hình thành, phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ mầm non
nói chung và trẻ mẫu giáo nói riêng là một trong những mục tiêu cơ bản của giáo dục
mầm non.
1.3. Để thực hiện mục tiêu giáo dục mầm non nói chung, giáo dục kĩ năng giao
tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi nói riêng thì công tác giáo dục ở trường mầm non cần
thiết kế và tổ chức đa dạng các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ. Trong nhiều hoạt
động giáo dục, hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo. Tổ chức
hoạt động vui chơi, đặc biệt là trò chơi đóng vai theo chủ đề là con đường chiếm ưu
thế trong giáo dục trẻ mầm non, thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề tạo ra môi
trường trải nghiệm mang tính giả định giúp trẻ hình thành nhân cách nói chung,
phát triển kĩ năng giao tiếp nói riêng. Khi tham gia trò chơi, trẻ được thâm nhập vào
các mảng của cuộc sống trong xã hội bằng việc đóng vai một nhân vật nào đó để
thực hiện chức năng xã hội theo từng vị trí khác nhau. Chính trong quá trình đó, trẻ
nhận thức, trải nghiệm và thể hiện hành vi, cảm xúc, hình thành và phát triển các kĩ
năng xã hội, đặc biệt là kĩ năng giao tiếp.
1.4. Các trường mầm non khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam đã quan tâm
giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi để đảm bảo mục tiêu giáo dục ở


2

bậc mầm non. Tuy nhiên quá trình giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6
tuổi còn một số hạn chế nhất định, đặc biệt giáo viên chưa khai thác được thế mạnh
của hoạt động vui chơi nói chung và trò chơi đóng vai theo chủ đề nói riêng để giáo
dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Bên cạnh đó, trong hoạt động
nghiên cứu, chưa có công trình nghiên cứu một cách có hệ thống về giáo dục kĩ

các biện pháp tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục
kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi các ở trường mầm non khu vực miền núi
phía Bắc.
4. Giả thuyết khoa học
Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là nhiệm vụ quan trọng
trong chương trình giáo dục ở trường mầm non để giúp trẻ thích ứng với cuộc sống
và chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1. Thực tiễn giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo
5-6 tuổi ở các trường mầm non khu vực miền núi phía Bắc qua tổ chức trò chơi
đóng vai theo chủ đề còn nhiều hạn chế do điều kiện khó khăn về môi trường hoạt
động, về đặc điểm của trẻ phần lớn là con em đồng bào dân tộc thiểu số, về năng
lực thiết kế và tổ chức hoạt động của giáo viên. Nếu xác lập được quy trình và biện
pháp giáo dục kĩ năng giao tiếp qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi hợp lý để áp dụng trong thực tiễn sẽ nâng cao được chất lượng
giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở khu vực miền núi phía Bắc
hiện nay.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Xây dựng cơ sở lý luận của giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6
tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trường mầm non.
5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo
5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ở các trường mầm non khu vực
miền núi phía Bắc Việt Nam.
5.3. Đề xuất quy trình và biện pháp giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo
5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ở các trường mầm non khu vực
miền núi phía Bắc Việt Nam.
5.4. Thực nghiệm kiểm chứng quy trình và các biện pháp giáo dục kĩ năng
giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề.
6. Phương pháp luận, phương pháp và phạm vi nghiên cứu
6.1. Phương pháp luận nghiên cứu đề tài
- Quan điểm hệ thống cấu trúc: Nghiên cứu giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề gắn với mục tiêu, nội

vai theo chủ đề ở trường mầm non nhằm phát hiện thực trạng kĩ năng giao tiếp của
trẻ, thực trạng giáo dục kĩ năng giao tiếp của giáo viên.
b. Phương pháp điều tra
Sử dụng phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi 314 giáo viên và cán bộ quản lý
và điều tra bằng phỏng vấn để tìm hiểu thực trạng giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trường mầm non, các
yếu tố ảnh hưởng đến quá trình giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề. Từ đó đề xuất quy trình và biện pháp
giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.


5

c. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Sử dụng phương pháp thực nghiệm để đánh giá tính khoa học và khả thi của quy trình
và các biện pháp giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi
đóng vai theo chủ đề ở khu vực miền núi phía Bắc.
6.2.3. Nhóm phương pháp bổ trợ
Sử dụng phần mềm SPSS 20.0 và các phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu
thu được từ các phương pháp điều tra.
6.3. Phạm vi nghiên cứu
6.3.1. Về nội dung nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu các kĩ năng giao tiếp cơ bản bằng ngôn ngữ tiếng
Việt cần giáo dục cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ
đề ở trường mầm non dựa trên Chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi, bao gồm: Kĩ năng
nghe hiểu lời nói trong trò chơi đóng vai theo chủ đề, kĩ năng biểu đạt lời nói để
giao tiếp trong trò chơi đóng vai theo chủ đề, kĩ năng thực hiện quy tắc giao tiếp
trong trò chơi đóng vai theo chủ đề.
6.3.2. Về địa bàn nghiên cứu và khách thể khảo sát
i) Địa bàn nghiên cứu: Quá trình nghiên cứu thực trạng được triển khai tại 14

- Thiết lập được hệ thống trò chơi đóng vai theo chủ đề chiếm ưu thế trong giáo dục
kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam.
- Xác lập được quy trình và biện pháp tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề
nhằm giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non khu
vực miền núi phía Bắc Việt Nam hiện nay.
- Luận án là tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy về giáo dục học
mầm non; về giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức hoạt
động vui chơi ở trường mầm non.
9. Cấu trúc luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục,
nội dung chính của luận án được trình bày trong 03 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận về giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6
tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trường mầm non
Chương 2. Thực trạng giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ
chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ở các trường mầm non khu vực miền núi phía Bắc
Chương 3. Quy trình và biện pháp giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ở các trường mầm non khu vực miền núi phía Bắc


7

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA GIÁO DỤC KĨ NĂNG
GIAO TIẾP CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI QUA TỔ CHỨC
TRÒ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ Ở TRƯỜNG MẦM NON
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Trên thế giới
Hướng nghiên cứu thứ nhất: Nghiên cứu về giao tiếp
Nhà triết học Đức Phơ Bách (Ludwig Andreas Feuerbach 1804 - 1872) nghiên
cứu về giao tiếp trong mối quan hệ giữa con người với con người. Ông cho rằng:

J.P.Sactơrơ (1905-1961) và Manie (1905-1950) đã nghiên cứu về nguồn gốc và vai
trò của giao tiếp, những kĩ năng giao tiếp cơ bản của trẻ cần có [110].
Kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học trên có chung quan điểm: Giao tiếp
chỉ tồn tại khi có sự tương tác giữa con người với con người, giao tiếp rất quan
trọng đối với sự phát triển của con người. Để phát triển toàn diện, con người cần có
kĩ năng giao tiếp.
Như vậy, các công trình trên đã đi sâu nghiên cứu về giao tiếp, vai trò của giao
tiếp đối với xã hội và sự phát triển nhân cách của mỗi cá nhân, đồng thời làm rõ
nguồn gốc của giao tiếp và tầm quan trọng của kĩ năng giao tiếp, sự cần thiết phải
giáo dục kĩ năng giao tiếp cho người học. Chúng tôi dựa trên những luận điểm cơ
bản này để nghiên cứu về kĩ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong các mối
quan hệ liên nhân cách để định hướng quá trình giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ.
Hướng nghiên cứu thứ hai: Nghiên cứu về kĩ năng giao tiếp và giáo dục kĩ
năng giao tiếp
K.D.Usinxki (1950) chỉ ra rằng: “Nắm được ngôn ngữ là một chỉ số đáng tin
cậy về việc chuẩn bị cho trẻ học tập ở trường phổ thông. Lĩnh hội tiếng mẹ đẻ theo
chương trình ở thời kì mẫu giáo, tích lũy vốn từ, nắm được cách phát âm đúng và
các hình thức văn phạm của ngôn ngữ, giáo dục kĩ năng nghe và trình bày có mạch
lạc ý nghĩ của mình…”. Tác giả nghiên cứu về sự cần thiết phải giáo dục kĩ năng
nghe, kĩ năng nói cho trẻ thông qua thể hiện ngôn ngữ mạch lạc [78, tr 497].
Những năm 70 của thế kỷ XX, nghiên cứu và đưa ra cảnh báo với “Cú sốc của
tương lai” của A. Toffler, “Học tập - một kho báu tiềm ẩn” của J.Delors và thử
nghiệm giáo dục kĩ năng sống trong giáo dục dân số, giáo dục môi trường, trong đó
có đề cập đến tầm quan trọng của kĩ năng giao tiếp đối với sự thành đạt của con
người trong xã hội …
Vấn đề giao tiếp trong lĩnh vực giáo dục mầm non đã được các nhà nghiên cứu
quan tâm từ thập niên 70 của thế kỉ XX.


9

- Kĩ năng thiết lập mối quan hệ trong giao tiếp;


10

- Kĩ năng cân bằng nhu cầu của chủ thể và đối tượng giao tiếp;
- Kĩ năng nghe và biết lắng nghe;
- Kĩ năng tự chủ cảm xúc và hành vi;
- Kĩ năng tự kiềm chế và kiểm tra đối tượng giao tiếp;
- Kĩ năng diễn đạt dễ hiểu, ngắn gọn, mạch lạc;
- Linh hoạt mềm dẻo trong giao tiếp;
- Kĩ năng điều khiển quá trình giao tiếp.
Ông đã nghiên cứu và xây dựng thành công trắc nghiệm thăm dò các kĩ năng giao
tiếp nhằm phát hiện những khả năng về giao tiếp của mỗi người [Dẫn theo 52].
Chương trình giáo dục High – Scope của Mỹ (2004) được biết đến hiện nay
theo cách tiếp cận “học tập có sự tham gia tích cực của trẻ”. Mục tiêu của chương
trình hướng đến sự phát triển về mọi mặt của trẻ trong đó có kĩ năng giao tiếp.
Chương trình đánh giá sự phát triển của trẻ qua 58 chỉ số (KDis) trong đó có các chỉ
số đánh giá sự phát triển ngôn ngữ, đọc viết và giao tiếp của trẻ. Điều này cho thấy,
những người xây dựng và thực hiện chương trình giáo dục High-Scope đã đặt mục
tiêu giáo dục kĩ năng giao tiếp là mục tiêu quan trọng trong giáo dục trẻ mầm non
hiện nay [98].
Từ những vấn đề nêu trên đặt ra nhiệm vụ, nội dung cần thiết phải tiến hành giáo
dục, phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ trong nhà trường.
Nhận xét chung: Các công trình trên thế giới từ những năm 50 đến nay đã
nghiên cứu về tầm quan trọng của kĩ năng giao tiếp trong cấu trúc năng lực của con
người, vai trò của kĩ năng giao tiếp trong học tập, rèn luyện, phát triển nghề nghiệp;
xác định các kĩ năng giao tiếp cần phát triển cho con người nói chung và trẻ em nói
riêng. Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho người học đã và đang được quan tâm như là
một vấn đề có ý nghĩa thiết thực trong chương trình giáo dục ở nhà trường tại các

năng giao tiếp cho trẻ thông qua các hoạt động nhóm, thông qua tổ chức trò chơi [76].
Dr. Miriam Stopard (1993) người Anh bằng các nghiên cứu của mình đã chỉ ra
rằng “Từ 1 đến 4 tuổi, các đồ chơi, trò chơi, các câu chuyện, các bài hát, sự quan
tâm của cha mẹ làm phong phú tinh thần và trí tuệ của trẻ; Từ 4 đến 6 tuổi, trẻ cần
phải có cơ hội để rèn luyện các kĩ năng giao tiếp xã hội với các bạn cùng trang lứa,
chơi chung các trò chơi cộng đồng, kết bạn”. Ông khuyến nghị người lớn cần mở
rộng quan hệ cho trẻ, giúp trẻ làm quen với môi trường xã hội xung quanh, phát
triển môi trường giao tiếp cho trẻ, tăng cường tổ chức trò chơi và thu hút trẻ tham
gia [86, tr 32].


12

Tara Winterton (1997) khi nghiên cứu về kĩ năng giao tiếp cho trẻ nhỏ đã chỉ ra
các yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng giao tiếp của trẻ như: môi trường, cộng đồng, hoàn
cảnh, trạng thái cơ thể, đặc điểm cơ quan phát âm, … Theo ông, để rèn luyện kĩ năng
giao tiếp cho trẻ cần phải tìm kiếm, quan sát và sử dụng các yếu tố trên một cách hiệu
quả, tổ chức cho trẻ tham gia các hoạt động đặc biệt là hoạt động chơi [77].
A. N. Pere Klerman khi nghiên cứu về giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ em đã
khẳng định rằng: “Các quá trình tác động xã hội qua lại có vai trò quan trọng trong
sự phát triển trí tuệ của trẻ. Trí tuệ của trẻ phát triển nhanh hay chậm phụ thuộc vào
học vấn và môi trường văn hóa của trẻ. Trẻ sẽ phát triển tốt nếu được hoạt động
cùng nhau dưới sự hướng dẫn của giáo viên”. Các nghiên cứu của ông đã chỉ ra vai
trò của giao tiếp, kĩ năng giao tiếp của trẻ đối với sự phát triển nhân cách nói chung
và sự phát triển trí tuệ nói riêng, từ đó đề xuất các biện pháp giáo dục kĩ năng giao
tiếp cho trẻ [111].
Tác giả Diana Courson và Claissa Wallase (2010) khi nghiên cứu về kế hoạch
phát triển chương trình giáo dục phù hợp cho trẻ em đã khẳng định vai trò quan
trọng của việc phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Tác giả cũng
đặc biệt ghi nhận hiệu quả của trò chơi và hoạt động trải nghiệm trong việc phát

Các tác giả Nguyễn Thạc và Hoàng Anh (1991) nghiên cứu về giao tiếp sư
phạm [49]; Nguyễn Văn Lê (1999) nghiên cứu về sự giao tiếp xưa và nay, những
vấn đề lý luận về giao tiếp, giao tiếp bằng ngôn ngữ, mạng giao tiếp, sự giao tiếp
phi ngôn ngữ,… [33]; Trần Trọng Thủy, Nguyễn Sinh (2006) nghiên cứu về khái
niệm giao tiếp, phương tiện giao tiếp, quy tắc giao tiếp [57]; Nguyễn Bá Minh
(2012) nghiên cứu về khoa học giao tiếp từ đó đưa ra khái niệm giao tiếp, phương
tiện giao tiếp và các quy tắc giao tiếp xã hội [37].
Các tác giả trên có chung quan điểm về tầm quan trọng của giao tiếp đối với
sự phát triển nhân cách của con người nói chung, phát triển năng lực nghiệp vụ sư
phạm cho giáo sinh sư phạm nói riêng và khẳng định sự cần thiết phải phát triển kĩ
năng giao tiếp cho người học.
Tác giả Trần Văn Phòng và Ngô Thị Nụ (2015) nghiên cứu quan điểm của Trần
Đức Thảo về mối quan hệ cá nhân và xã hội, nghiên cứu mối quan hệ giữa con người
với con người thông qua giao tiếp, từ đó đề xuất những vấn đề cơ bản về phát triển môi
trường giao tiếp cho con người [45].
Tác giả Hà Thế Ngữ (2001) đã nghiên cứu về hai mặt hoạt động và giao lưu
của quá trình giáo dục. Ông cho rằng: “Hoạt động và giao lưu (rộng hơn là quan hệ
xã hội) là hai mặt cơ bản mang tính thống nhất quá trình sống của con người, là điều


14

kiện tất yếu và phổ quát của sự hình thành và phát triển cá nhân và xã hội, hai mặt
đó gắn bó chặt chẽ với nhau. Bất cứ hoạt động nào của con người cũng đều giả định
con người phải tham gia vào những mối quan hệ xã hội nhất định, những hình thái
giao lưu nhất định. Như vậy, ông đã thấy được tầm quan trọng của các mối quan hệ
xã hội, các mối quan hệ ấy chỉ được duy trì thông qua giao tiếp, do đó vấn đề giáo
dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh cần được đặt ra trong các nhà trường [40].
Tác giả Phùng Thị Hằng (2006) nghiên cứu: “Một số đặc điểm giao tiếp của học
sinh phổ thông dân tộc nội trú khu vực Đông Bắc Việt Nam” đã khai thác giao tiếp