HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

VŨ VĂN TUẤN

ĐỔI MỚI GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG CÁC
HỌC VIỆN, NHÀ TRƯỜNG KỸ THUẬT QUÂN SỰ
HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH HỒ CHÍ MINH HỌC

HÀ NỘI - 2019


HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

VŨ VĂN TUẤN

ĐỔI MỚI GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG CÁC
HỌC VIỆN, NHÀ TRƯỜNG KỸ THUẬT QUÂN SỰ
HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH HỒ CHÍ MINH HỌC
Mã số: 62 31 02 04

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. PGS, TS Trần Minh Trưởng

2. TS Văn Thị Thanh Mai


5. GD&ĐT

: Giáo dục và đào tạo

6. GDLLCT

: Giáo dục lý luận chính trị

7. HV-NT

: Học viện - Nhà trường

8. KHCN

: Khoa học công nghệ

9. KHKT

: Khoa học kỹ thuật

10. KHXH&NV

: Khoa học xã hội và nhân văn

11. KTQS

: Kỹ thuật quân sự

12. LLCT


4.2.

MỞ ĐẦU
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN ÁN
Những công trình nghiên cứu về giáo dục lý luận chính trị nói chung
Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý
luận chín trị và vận dụng vào thực tiễn hiện nay
Nhận xét về các công trình nghiên cứu đã công bố và những vấn đề
đặt ra cho luận án
Tiểu kết chương 1
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC LÝ LUẬN
CHÍNH TRỊ
Một số khái niệm liên quan
Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị
Tiểu kết chương 2
THỰC TRẠNG GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG
CÁC HỌC VIỆN, NHÀ TRƯỜNG KỸ THUẬT QUÂN SỰ
Khái quát về hệ thống tổ chức và đặc thù của giáo dục lý luận chính trị
trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự
Thực trạng giáo dục lý luận chính trị trong các học viện, nhà trường kỹ
thuật quân sự theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Tiểu kết chương 3
YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI GIÁO DỤC LÝ LUẬN
CHÍNH TRỊ TRONG CÁC HỌC VIỆN, NHÀ TRƯỜNG KỸ
THUẬT QUÂN SỰ THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Những nhân tố tác động và yêu cầu đổi mới giáo dục lý luận chính trị
trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự hiện nay
Giải pháp đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong các học viện, nhà
trường kỹ thuật quân sự hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất chú trọng vai trò của lý luận cách mạng
đối với phong trào cách mạng và ví nó như “kim chỉ nam”, như “ngọn đuốc” soi
đường thắng lợi cho sự nghiệp cách mạng. Việc chú trọng công tác giáo dục lý luận
chính trị (GDLLCT) của Hồ Chí Minh không chỉ do “sức mạnh vật chất” của lý luận
đối với sự nghiệp cách mạng, mà còn do Người rất thấu hiểu thực trạng “trình độ lý
luận và chính trị rất thấp”[62, tr.110] cùng với căn bệnh “kém lý luận, hoặc khinh lý
luận, hoặc lý luận suông” của Đảng ta, dẫn đến hậu quả là cán bộ “phải mò mẫm từng
bước, luôn luôn vấp váp”[62, tr.113]. Đề cao vai trò của lý luận, cho rằng “Không có
lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi”[63, tr.274], do vậy, GDLLCT được Người
coi là nội dung cực kỳ quan trọng trong công tác tư tưởng của Đảng.
Từ khi ra đời đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trọng lý luận và
xác định GDLLCT là một bộ phận vô cùng quan trọng trong công tác tư tưởng lý
luận của Đảng. Vì vậy, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với
tính chất là trang bị cơ sở, nền tảng tư tưởng, thế giới quan và phương pháp luận
khoa học phải trở thành nội dung cốt lõi nhất, trung tâm nhất của GDLLCT nhằm
hình thành nhân cách, bản lĩnh cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân
dân. Đặc biệt, trước những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị trong một bộ
phận cán bộ, đảng viên gần đây ngày càng rõ nét, biểu hiện như: “Nhận thức sai
lệch về ý nghĩa, tầm quan trọng của lý luận và học tập lý luận chính trị; lười học tập
chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, nghị quyết
của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước”[29, tr.28], điều đó càng làm cho
việc đổi mới GDLLCT trở nên cấp bách và có ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chính trị và quân sự luôn gắn bó chặt chẽ, song
hành và tác động lẫn nhau. Chính trị định hướng cho quân sự, quân sự phục tùng và
phục vụ chính trị, như Người đã khẳng định: “Quân sự mà không có chính trị như

trị trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí
Minh” làm luận án nghiên cứu của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở phân tích làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT, đánh giá
thực trạng, chỉ ra nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới GDLLCT
trong các HV-NT KTQS hiện nay.


3
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tổng quan về các công trình nghiên cứu có liên quan đến Luận án; trên cơ
sở nhìn nhận những vấn đề đã nghiên cứu, tham khảo, kế thừa để xác định những
vấn đề đặt ra đối với việc đổi mới GDLLCT hiện nay.
- Làm sáng tỏ nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT.
- Đánh giá thực trạng GDLLCT cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan trong
các HV-NT KTQS, chỉ ra nguyên nhân thành tựu, hạn chế.
- Xác định các nhân tố tác động, yêu cầu, nhiệm vụ mới đặt ra và nguyên tắc
đổi mới, trên cơ sở những bất cập, hạn chế mà thực tiễn đang đặt ra, đề xuất hệ
thống giải pháp đổi mới mang tính toàn diện và đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng
GDLLCT cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan trong các HV-NT KTQS hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động GDLLCT cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan trong hệ thống các
HV-NT KTQS hiện nay bao gồm: mục đích, vị trí, vai trò; nội dung chương trình;
hình thức, phương pháp; công tác kiểm tra, đánh giá kết quả; giáo trình, tài liệu, cơ
sở vật chất và môi trường bảo đảm cho GDLLCT tại các HV-NT KTQS.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Nghiên cứu nội dung giáo dục chính khóa - ngoại khóa, trong
thời khóa biểu - ngoài thời khóa biểu có liên quan đến lý luận chính trị (LLCT) cho

Đồng thời, kết hợp với các phương pháp khác như:
- Phương pháp logic - lịch sử: Dùng để xác định mối quan hệ giữa cái chung
và cái riêng, giữa tính phổ biến với tính đặc thù của vấn đề nghiên cứu trong bối
cảnh và tiến trình lịch sử cụ thể liên quan đến đề tài.
- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Dùng để thu thập và khai thác thông tin
từ các nguồn tài liệu có sẵn liên quan; đánh giá các văn bản, tài liệu tổng thuật, mô
tả khái quát nội dung văn bản để phục vụ cho nhiệm vụ của đề tài.
- Phương pháp so sánh: Dùng đánh giá những vấn đề liên quan đến nhiều đối
tượng khác nhau nhằm chỉ ra sự khác biệt, tính đặc thù của từng vấn đề nghiên cứu.
- Phương pháp điều tra xã hội học: Dùng để lựa chọn mẫu khảo sát; thiết kế
bảng hỏi, quan tâm đến tính phổ thông của các loại câu hỏi; lựa chọn đối tượng,
phạm vi khảo sát để bảo đảm tính diện và điểm của kết quả điều tra.


5
- Phương pháp thống kê: Sử dụng các công cụ toán học với sự hỗ trợ của
phần mềm chuyên dụng SPSS-Version16.0 và phần mềm văn phòng Excel để ra
được bảng số liệu liên quan phục vụ đề tài.
- Phương pháp dự báo: Dùng để xác định những xu hướng phát triển và ảnh
hưởng của các yếu tố có liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
Làm sáng rõ quan điểm của Hồ Chí Minh về GDLLCT một cách khoa học và
logic. Chỉ ra những yếu tố đặc thù của GDLLCT trong các HV-NT KTQS, đưa ra
hệ thống giải pháp đổi mới tổng thể, đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng GDLLCT
cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan trong các HV-NT KTQS hiện nay.
6. Ý nghĩa của luận án
6.1. Về lý luận
Khẳng định ý nghĩa, giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT; vị trí,
vai trò, tầm quan trọng của GDLLCT trong các HV-NT KTQS nói riêng và quân
đội nói chung. Cung cấp những luận cứ khoa học cho cấp ủy, chỉ huy các HV-NT

Bắc [10], đã tập trung làm rõ tình hình GDLLCT ở các cơ sở giáo dục đại học trên
địa bàn Hà Nội từ năm 1995 đến năm 2004. Qua khảo sát, đánh giá thực tiễn, tác
giả đã chỉ ra những vấn đề còn bất cập, chưa phù hợp về cả nội dung, chương trình,
phương pháp dạy học, thể hiện sự thiếu thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên đại
học… tạo tiền đề để xây dựng các giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy –
học các môn học này.
Cuốn sách Công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên hiện nay của tác
giả Trần Thị Anh Đào cùng các cộng sự [29], đang nghiên cứu, giảng dạy về LLCT
ở bậc đại học (chủ yếu ở khu vực Thủ đô và lân cận) đã làm rõ tình hình GDLLCT
cho sinh viên hiện nay trên các mặt như: dạy học các môn LLCT; NCKH về lĩnh
vực LLCT; thi tìm hiểu về lịch sử truyền thống văn hóa; thi Olympic các môn
LLCT; thăm quan, học tập dã ngoại tại các khu di tích lịch sử cách mạng; học tập và
quán triệt nghị quyết của Đảng; học tập chính trị pháp luật; thông tin thời sự… Trên
cơ sở đó chỉ ra vai trò của từng hình thức GDLLCT cho sinh viên cùng mối quan hệ


7
giữa chúng trong tổng thể các hoạt động để trang bị những kiến thức và kỹ năng cần
thiết cho sinh viên.
Bàn về phương pháp truyền thụ kiến thức KHXH&NV, cuốn sách Phương
pháp giảng dạy các môn khoa học xã hội của hai tác giả người LiênXô (cũ) X.G.
Lucônhin và V.V. Xêrêbriannicốp [56] đã xuất phát từ những kinh nghiệm được
tổng kết trong hoạt động giảng dạy KHXH&NV ở các nhà trường quân sự, đúc rút
những phương pháp ưu việt khi giảng dạy các môn KHXH&NV ở bậc đại học.
Thông qua những hoạt động mang tính phương pháp đó, giúp cho người dạy nâng
cao trình độ và nghệ thuật giảng dạy, đồng thời giúp họ trưởng thành hơn khi tích
cực nghiên cứu và thực hành những phương pháp giảng dạy mới.
Ngoài ra, trong cuốn sách Nghệ thuật diễn giảng của tác giả người Liên Xô
(cũ) E. Phancôvích [79], đã trình bày và giới thiệu khá tỉ mỉ về phương thức cơ bản

là “sức ì” của họ trong cập nhật tri thức mới, trong đổi mới tư duy, thay đổi phương
pháp… vẫn khá lớn. Còn đối với sinh viên, hiện nay đa số không thấy hứng thú với
những môn LLCT, cá biệt, không ít sinh viên còn có tâm lý coi các môn học này là
môn phụ (thường xảy ra ở các trường khối kỹ thuật) nên ảnh hưởng xấu đến hoạt
động dạy học LLCT. Trên cơ sở đó các tác giả đề xuất những biện pháp thiết thực
góp phần cải thiện tình hình dạy học các môn LLCT trong thời gian tới.
Quan tâm tới công tác quản lý hoạt động GDLLCT, đề tài NCKH Nâng cao
chất lượng và hiệu quả công tác chỉ đạo, quản lý việc giảng dạy các bộ môn khoa
học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học, cao đẳng của tác
giả Nguyễn Tiến Hoàng (chủ nhiệm) [37] đã trực tiếp đề cập đến nghiệp vụ quản lý,
chỉ đạo của các cơ quan chuyên môn ở Trung ương đối với hoạt động giảng dạy
LLCT tại các trường đại học, cao đẳng. Các tác giả đề tài đã chỉ ra những mặt hạn
chế trong công tác này như: sự thiếu thống nhất và đồng bộ giữa các cơ quan trong
chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ; sự quan liêu trong công tác nắm bắt tình hình thực
tiễn dạy học LLCT ở các trường đại học, cao đẳng; sự buông lỏng trong kiểm soát
chất lượng dạy học; sự thiếu kiên quyết trong xử lý các vi phạm trong quá trình
triển khai GDLLCT… Từ đó, đề tài đưa ra những biện pháp hiệu quả để giải quyết
tình trạng trên phù hợp với yêu cầu mới của công tác quản lý GDLLCT tại các cơ sở
giáo dục đại học, cao đẳng hiện nay.
Trong đề tài NCKH Chất lượng đào tạo, bồi dưỡng giảng viên lý luận chính
trị ở Việt Nam hiện nay của tác giả Trương Ngọc Nam (chủ nhiệm) [73], đã trình
bày tổng quát về một số mục tiêu, nhiệm vụ cơ bản trong đào tạo, bồi dưỡng giảng
viên LLCT hiện nay; phân tích sự tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến chất


9
lượng giảng viên LLCT; đề xuất các nhóm tiêu chí cụ thể, chi tiết, toàn diện nhằm
nâng cao chất lượng của “sản phẩm đầu ra” ở các cơ sở đào tạo giảng viên LLCT.
Trong đề tài NCKH KX 10-09 Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo
giảng viên lý luận chính trị các trường đại học cao đẳng của tác giả Tô Huy Rứa

để đổi mới hoạt động GDLLCT một cách hiệu quả cần phải bắt đầu từ việc đổi mới
tư duy, nhận thức của đội ngũ giảng viên về phương pháp giảng dạy. Do vậy, cần
thường xuyên bồi dưỡng, nâng cao năng lực nhận thức, năng lực chuyên môn cho
đội ngũ cán bộ giảng dạy, nhằm tác động tích cực ngược trở lại đối với việc đổi mới
phương pháp giảng dạy các môn LLCT.
Trong kỷ yếu hội thảo khoa học cấp Quốc gia Nâng cao chất lượng đào tạo
giảng viên lý luận chính trị ở Việt Nam hiện nay của Ban Tuyên giáo Trung ương –
Bộ GD&ĐT – Học viện Báo chí và Tuyên truyền [6], đã tập trung nghiên cứu, bàn
về ba vấn đề cơ bản sau: 1) Khẳng định vai trò, vị thế quan trọng của lực lượng
giảng viên LLCT trong sự nghiệp cách mạng; 2) Đánh giá thực trạng và chỉ rõ
nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong quá trình đào tạo; 3) Đưa ra những
biện pháp cụ thể để cải thiện chất lượng của hoạt động này trong các trường đại học
hiện nay. Nội dung của Hội thảo đã cho thấy bức tranh khá toàn diện, nhất là những
giải pháp khá phong phú, thiết thực gắn với hoạt động đào tạo giảng viên LLCT ở
nước ta, góp phần nâng cao chất lượng của hoạt động này trong các cơ sở đào tạo
đại học có liên quan.
Cuốn kỷ yếu hội thảo khoa học cấp Quốc gia Thực trạng và giải pháp đổi
mới, nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn khoa học Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học và cao đẳng của Ban Tư tưởng – Văn
hóa Trung ương [7], các tác giả đã tập trung nghiên cứu, làm rõ các yếu tố liên quan
đến hoạt động dạy và học các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh;
phân tích thực trạng giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ
Chí Minh trong các trường đại học, cao đẳng. Trên cơ sở đó, các tham luận đã đưa
ra những biện pháp thiết thực để góp phần cải thiện chất lượng dạy học các môn
LLCT, trong đó cải thiện chất lượng giảng viên được coi là điều kiện cơ bản, có ý
nghĩa quyết định đến chất lượng và hiệu quả giảng dạy các môn học khoa học Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Trong kỷ yếu hội thảo khoa học cấp Đại học Quốc gia Giảng dạy các môn lý
luận chính trị ở các trường đại học Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế của
Đại học Quốc gia Hà Nội [23], tập hợp nhiều bài viết của các tác giả là những nhà
nghiên cứu, chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực GDLLCT; trong đó, đề cập nhiều

luận án đưa ra cơ sở lý luận và thực tiễn có liên quan; xác định các tiêu chí bảo đảm
chất lượng và sử dụng làm công cụ phục vụ cho việc đánh giá chất lượng giảng viên
LLCT trong các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng. Từ đó, tác giả đưa ra hệ thống


12
quan điểm, biện pháp cải thiện chất lượng đội ngũ giảng viên LLCT trong các
trường đại học, cao đẳng ở Việt Nam thời gian tới.
Trong luận án Đảng lãnh đạo đào tạo giảng viên lý luận chính trị cho các
trường đại học, cao đẳng từ năm 2001 đến năm 2015 [35], tác giả Nguyễn Thị Hiền
đã sử dụng phương pháp lịch sử và logic để phân tích những yếu tố tác động đến sự
lãnh đạo của Đảng, những chủ trương chỉ đạo của Đảng về đào tạo giảng viên
LLCT giai đoạn 2001-2006 làm tiền đề. Từ đó, phân tích tình hình mới, chủ trương
cùng những quan điểm chỉ đạo của Đảng về đào tạo giảng viên LLCT cho các
trường đại học, cao đẳng trong giai đoạn 2007-2015; rút ra những nhận xét và kinh
nghiệm lãnh đạo quý báu về đào tạo giảng viên LLCT giai đoạn 2001-2015. Qua
đó, khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng trong công tác GD&ĐT, trực
tiếp là đào tạo giảng viên LLCT cả trong lịch sử, hiện tại và tương lai.
Luận án Xây dựng đội ngũ thủ trưởng chính trị ở các trung, sư đoàn bộ binh
Quân đội nhân dân Lào giai đoạn hiện nay của tác giả Salụi Sắcbunlon [87], đã đề
cao vai trò của đội ngũ cán bộ chính trị ở cấp trung, sư đoàn trong Quân đội nhân
dân Lào. Qua đó, khẳng định người thủ trưởng chính trị cần hội tụ đủ cả đức lẫn tài
để xứng đáng là người chủ trì công tác đảng, công tác chính trị, cũng như tiến hành
các hoạt động GDLLCT cho cấp dưới, nhằm bảo đảm thống nhất ý chí và hành
động trong toàn đơn vị để có thể hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao.
Luận án đã đưa ra được những biện pháp thiết thực (trong đó, có giải pháp nâng cao
phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, rèn luyện bản lĩnh chính trị ở mọi lúc, mọi
nơi; thường xuyên đẩy mạnh học tập LLCT, cập nhật tình hình thời sự cho đội ngũ
thủ trưởng chính trị) nhằm xây dựng đội ngũ thủ trưởng chính trị trong các đơn vị
bộ binh cấp trung, sư đoàn của quân đội nhân dân Lào vững mạnh, đáp ứng yêu cầu

biểu như: Đại học Bắc Kinh, Đại học Thanh Hoa, Đại học Nam Khai, Đại học Nhân
dân Trung Quốc, Đại học Nông nghiệp Trung Quốc, Đại học Kinh tế - Mậu dịch Đối ngoại Trung Quốc, Đại học Kinh tế - Tài chính - Pháp luật Trung Quốc… Từ
đó, tác giả đưa ra một số biện pháp thiết thực nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc
tại các “nút thắt” của quá trình GDLLCT, góp phần Cải thiện chất lượng giảng dạy
LLCT trong các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng ở Trung Quốc hiện nay.
Trong bài “Vai trò của người thầy trong điều kiện mới” của tác giả Sạmút
Thongsômphanít [99], trên cơ sở chỉ rõ vai trò cực kỳ quan trọng của đội ngũ giảng
viên trong sự nghiệp GD&ĐT nói chung, cụ thể là trong GDLLCT, khi mà vị trí
“trung tâm” hiện nay không còn thuộc về họ, song vai trò của họ không hề giảm mà
ngược lại ngày càng được đề cao. Tác giả đã đề xuất một số tiêu chí cơ bản mà


14
người giảng viên LLCT cần phải đạt được để xứng đáng với vị thế mới của mình để
từ đó nỗ lực phấn đấu vươn lên và tích cực đóng góp cho sự nghiệp giáo dục trong
điều kiện mới hiện nay.
Bài viết “Tổng thuật về những điểm nóng về lý luận ở Trung Quốc năm
2006” của dịch giả Nguyễn Thị Tuyết [116], đã đề cập những vấn đề bất cập về lý
luận đang được giới nghiên cứu quan tâm trên nhiều khía cạnh, nhiều lĩnh vực khác
nhau như triết học, kinh tế học, chính trị học, luật học, tâm lý học, sử học… Trong
đó, lĩnh vực triết học được đặt lên hàng đầu, khi phải giải quyết những mối quan hệ
lớn trong quá trình phát triển như: quan hệ giữa triết học macxit với các trường phái
triết học mới; quan hệ giữa học thuyết Mác với các lý luận mới ra đời hiện nay.
Nhóm các bài báo về đổi mới GD&ĐT đại học, cao đẳng gồm: “Một cách
tiếp cận về đổi mới tư duy giáo dục toàn diện”[78]; “đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục đại học theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 8 (khóa XI)”[82];… đã tập
trung giải quyết những nội dung mang tính vĩ mô của lĩnh vực GD&ĐT hiện nay,
trong đó nhấn mạnh vị trí, vai trò của GD&ĐT; chú trọng xây dựng triết lý giáo
dục; đổi mới tư duy trong GD&ĐT… nhằm quán triệt và triển khai thực hiện thắng
lợi Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI) về Đổi mới căn bản, toàn diện

đổi mới phương pháp dạy và học LLCT trong các trường đại học, cao đẳng (nhất là
khối những trường đào tạo ra đội ngũ giảng viên LLCT) với mục tiêu nâng cao tính
chủ động, tích cực trong quá trình nhận thức của sinh viên trong đào tạo theo học
chế tín chỉ hiện nay.
Tóm lại, nội dung nghiên cứu về GDLLCT trong những năm gần đây đã có
nhiều công trình nghiên cứu khai thác ở những góc độ khác nhau, cho thấy nhiều
nhà khoa học, nhà giáo dục và nhà quản lý giáo dục đã tích cực, trăn trở với hoạt
động đổi mới nhằm không ngừng cải thiện chất lượng của hoạt động này trong hệ
thống giáo dục quốc dân hiện nay.
Có thể nói, ở những khía cạnh tiếp cận khác nhau, các công trình nghiên cứu
này đã cho thấy vị trí, vai trò, tầm quan trọng của các môn LLCT, cùng những đóng
góp to lớn của hoạt động GDLLCT đối với việc hình thành nhân cách cho sinh viên.
Khi những giá trị nhân bản của LLCT thấm sâu vào mỗi sinh viên, sẽ tạo chuyển
biến trong nhận thức và hành động, từ đó biến thành động lực tinh thần mạnh mẽ,
giúp cho sinh viên hoàn thành công việc học tập, rèn luyện; đồng thời, hình thành
những phẩm chất đạo đức, tư duy khoa học, phương pháp công tác… cần thiết cho
bản thân, góp phần hoàn thành nhiệm vụ được giao.


16
Việc khảo sát các công trình trên đã giúp tác giả Luận án nắm được tổng
quan về hoạt động GDLLCT nói chung trong các cơ sở giáo dục đại học, làm cơ sở
cho việc thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đề tài của mình.
1.2. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO
DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ VẬN DỤNG VÀO THỰC TIỄN HIỆN NAY

1.2.1. Các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận
chính trị
Cuốn sách Đường Cách mệnh – Giá trị lý luận và thực tiễn của tác giả Phạm
Ngọc Anh, Nguyễn Minh Khoa (đồng chủ biên)[1] có một số bài viết đề cập đến

đó có trường học. Các tham luận đã khẳng định: vai trò đặc biệt quan trọng của giáo
dục đối với vận mệnh của quốc gia, sức mạnh của một dân tộc… và điều đó càng có
ý nghĩa thiết thực khi hiện nay chúng ta đang tiến hành đổi mới giáo dục. Các tham
luận đã đề cập đến nội dung của đời sống mới, trong đó có đời sống mới ở trường
học một cách logic chặt chẽ về vai trò của giáo dục nhà trường; về vai trò của người
dạy và người học; về mục đích giáo dục; về nội dung giáo dục; về phương pháp
giáo dục… để định hướng cho hoạt động dạy và học trong nhà trường phải đảm bảo
tính toàn diện, trong đó chú trọng nhất là giáo dục đạo đức cách mạng; thực hiện
học gắn với hành, lao động gắn với sản xuất và chiến đấu. Bên cạnh đó, quan điểm
đổi mới và phát triển được Hồ Chí Minh thể hiện rõ trong tác phẩm này, được coi
như hạt nhân cốt lõi của phương pháp làm việc biện chứng vì đã xâu chuỗi nhận
thức và hành động đổi mới trong việc xử lý các mối quan hệ và những vấn đề khó
khăn, thức tạp. Chính vì vậy, có thể nói tác phẩm đã đặt nền móng cho tư duy đổi
mới của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1986 và kể cả sự nghiệp đổi mới căn bản,
toàn diện GD&ĐT nói chung và đổi mới GDLLCT nói riêng hiện nay.
Kỷ yếu hội thảo khoa học cấp Quốc gia Sửa đổi lối làm việc – Những vấn đề
lý luận và thực tiễn của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh – Ban Tổ chức
Trung ương - Ban Tuyên giáo Trung ương [41], tập hợp tham luận của các nhà khoa
học bàn về giá trị lý luận và thực tiễn của tác phẩm. Trong đó, đã khẳng định Sửa
đổi lối làm việc chính là cuốn cẩm nang về LLCT, giúp cho mỗi cán bộ, đảng viên
nhận thức và sửa chữa những sai lầm, khuyết điểm, thiếu sót của mình để hoàn
thành nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó. Với 7 nội dung cơ bản liên quan
đến tác phẩm; trong đó, nội dung thứ hai là bài học tăng cường công tác tư tưởng,
lý luận của Đảng, vì xuất phát từ vị trí, vai trò của lý luận đối với sự nghiệp cách
mạng, nên trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta và Chủ tịch Hồ


18
Chí Minh luôn coi trọng công tác tư tưởng, lý luận. Nội dung cơ bản của tác phẩm
đã tập trung phê phán sâu sắc căn bệnh kém lý luận, khinh lý luận và lý luận

19
Có thể nhận thấy, với nội dung nghiên cứu liên quan đến tư tưởng Hồ Chí
Minh về GDLLCT hiện vẫn chưa có nhiều công trình chuyên khảo (dưới dạng đề tài
khoa học hay sách chuyên khảo), mà chủ yếu vẫn chỉ là những bài tham luận tại hội
thảo khoa học hay bài báo đăng trên các tạp chí khoa học chuyên ngành. Tuy chưa
có nhiều nội dung nghiên cứu chuyên sâu, song các công trình trên đã cho tác giả
Luận án thấy rõ hơn những nội dung căn bản về GDLLCT trong tư tưởng Hồ Chí
Minh, để từ đó xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu của mình.
1.2.2. Các công trình nghiên cứu về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào giáo
dục lý luận chính trị cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng
Cuốn sách Nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập các môn lý luận chính trị
trong các trường đại học, cao đẳng của tác giả Phạm Văn Linh (chủ biên) [55] đã
tập hợp tham luận của nhiều tác giả có uy tín và tâm huyết trăn trở trước những bất
cập trong hoạt động GDLLCT hiện nay; đồng thời, gợi mở những ý tưởng mới cho
sự phát triển tư duy, nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn LLCT ở bậc
đại học. Khi bàn về phương pháp GDLLCT, tác giả Lê Đình Năm với bài “Vận
dụng phương pháp giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào nâng cao chất lượng dạy
học các môn lý luận chính trị ở các trường đại học và cao đẳng hiện nay”, trên cơ sở
khai thác các quan điểm của Hồ Chí Minh về phương pháp GDLLCT chỉ rõ những
vấn đề mang tính nguyên tắc của Người đã trở thành nguyên lý của nền giáo dục
nước nhà. Đó chính là: Lý luận gắn với thực tế, học kết hợp với hành; gia đình –
nhà trường – xã hội cùng phối hợp trong giáo dục; lấy tự học “làm cốt” để nâng cao
tính chủ động, tích cực của học viên; đảm bảo vừa sức với từng đối tượng, lứa tuổi
học tập để đạt mục đích giáo dục. Từ đó, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế về giáo
trình các môn LLCT và phương pháp dạy học LLCT trong giáo dục đại học; đồng
thời đề xuất 4 giải pháp cơ bản để nâng cao chất lượng GDLLCT cho sinh viên.
Đề tài Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào giáo dục lý luận
chính trị trong giai đoạn hiện nay của tác giả Ngô Ngọc Thắng [94] đã khái quát và
hệ thống hóa các quan điểm của Hồ Chí Minh về GD&ĐT, vận dụng vào GDLLCT
cho các đối tượng trong các cơ sở giáo dục quốc dân; đưa ra một số biện pháp cải

giáo dục, các tác giả đưa ra một số biện pháp cụ thể, thiết thực để đổi mới công tác
này từ xác định mục tiêu; xây dựng chiến lược; nội dung, chương trình; tích cực
điều chỉnh về phương pháp; đột phá trong công tác kiểm tra, đánh giá; mạnh dạn
đổi mới cơ chế tổ chức quản lý; quan tâm xây dựng tập thể học tập, xã hội học tập.
Có thể thấy một số công trình nghiên cứu trên đây đã thể hiện sự quán triệt
sâu sắc nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT vào giải quyết những vấn đề