ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------------------

PHÙNG VĂN DIỆN

XÂY DỰNG CỤM SẢN XUẤT GẮN VỚI
CÔNG NGHỆ XỬ LÝ Ô NHIỄM MÔI TRƢỜNG ĐỂ
PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ
(Nghiên cứu trường hợp làng nghề Gốm Chu Đậu,
huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương)

CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
Mã số: 60 34 04 12

LUẬN VĂN THẠC SỸ

Ngƣời hƣớng dẫn: TS Hoàng Văn Khanh

Hà Nội, năm 2016


MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ
PHẦN MỞ ĐẦU



6. Câu hỏi nghiên cứu

13

7. Giả thuyết nghiên cứu 13
8. Phƣơng pháp nghiên cứu

14

9. Kết cấu của Luận văn 14
PHẦN NỘI DUNG 15
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LÀNG NGHỀ, MÔI TRƢỜNG, CHÍNH SÁCH, ĐỔI
MỚI CÔNG NGHỆ 15

1.1. Cơ sở lý luận về làng nghề 15
1.1.1. Khái niệm làng nghề 15
1.1.2. Phân loại làng nghề

17

1.1.3. Các tiêu chí công nhận làng nghề 20
1.1.4. Vai trò của làng nghề.

Error! Bookmark not defined.

1.1.5. Phát triển làng nghề Error! Bookmark not defined.
1.2. Cơ sở lý luận về môi trƣờng
1.2.1. Khái niệm môi trƣờng


Error! Bookmark not defined.

CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG NGHỆ XỬ LÝ Ô NHIỄM MÔI TRƢỜNG CÁC
LÀNG NGHỀ TỈNH HẢI DƢƠNG Error! Bookmark not defined.

2.1. Thực trạng làng nghề tỉnh Hải Dƣơng

Error! Bookmark not defined.

2.1.1. Sự phát triển số lƣợng và phân bố các làng nghề trên địa bàn tỉnh Error!
Bookmark not defined.
2.1.2. Về loại hình tổ chức sản xuất tại các làng nghề trên địa bàn tỉnh
Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Công nghệ, thiết bị và vốn sản xuất kinh doanh trong các làng nghề
Error! Bookmark not defined.
2.1.4. Đánh giá kết quả trong sản xuất, kinh doanh của làng nghề Error!
Bookmark not defined.
2.1.5. Thực trạng lao động trong các làng nghề Error!

Bookmark

not

Bookmark

not

defined.
2.1.6. Về đào tạo nghề trong các làng nghề
defined.


Error! Bookmark not defined.

3.1.1. Định hƣớng

Error! Bookmark not defined.

3.1.2. Mục tiêu

Error! Bookmark not defined.

3.1.3. Quan điểm phát triển làng nghề

Error! Bookmark not defined.

3.1.4. Dự báo các yếu tố tác động đến phát triển làng nghề trên địa bàn
tỉnh

Error! Bookmark not defined.

3.1.5. Thực hiện các chính sách cho phát triển làng nghề

Error!

Bookmark not defined.
3.2. Mục tiêu của chính sách xây dựng cụm sản xuất gắn với công nghệ xử lý ô
nhiễm môi trƣờng

Error! Bookmark not defined.


KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
TÀI LIỆU THAM KHẢO

20

Error! Bookmark not defined.


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT

Ký hiệu

Nguyên nghĩa

1.

BVMT

Bảo vệ môi trƣờng

2.

CN-TTCN

Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp

3.

CNH-HĐH


Kinh tế - Xã hội

9.

PTLN

Phát triển làng nghề

10.

SXKD

Sản xuất kinh doanh

11.

KH-CN

Khoa học và công nghệ


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Mức độ sử dụng công nghệ tại làng nghề tỉnh Hải Dương .............. Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.2: Quy mô đầu tư vốn tại làng nghề tỉnh Hải DươngError! Bookmark not
defined.
Bảng 2.3: Tổng hợp các chương trình, đề án, dự án ưu tiên đầu tư................. Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.4: Giá trị sản xuất của các làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải Dương ... Error!

Bookmark not defined.
Hình 3.2: Bản đồ quy hoạch sử dụng đất xã Nam Hưng, huyện Nam Sách ..... Error!
Bookmark not defined.


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Làng nghề là một trong những đặc thù của nông thôn Việt Nam. Đa số làng nghề đã
trải qua lịch sử hình thành và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển kinh tế xã hội. Phát triển làng nghề là một trong những nội dung chủ yếu của công nghiệp hóa, hiện
đại hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn hiện nay ở nƣớc ta.
Trong những năm qua, sự phát triển làng nghề đã đạt đƣợc những kết quả tích cực,
góp phần làm thay đổi bộ mặt nông thôn, đem lại hiệu quả to lớn về nhiều mặt, không chỉ
góp phần phát triển kinh tế, mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, bảo đảm
an ninh - trật tự xã hội.
Trƣớc yêu cầu thời kỳ mới, việc phát triển làng nghề và ngành nghề nông thôn
nhằm tạo việc làm, tăng thu nhập ở nông thôn, góp phần xoá đói giảm nghèo, góp phần
thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và cũng là thực hiện mục tiêu "ly nông
bất ly hương" đang là vấn đề đặt ra trong chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội của đất
nƣớc nói chung, của tỉnh Hải Dƣơng nói riêng, góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện
chƣơng trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới.
Tuy nhiên, hiện nay, vấn đề ô nhiễm môi trƣờng trong các làng nghề là rất bức thiết,
làm ảnh hƣởng xấu đến chính sức khoẻ của ngƣời dân (cả hộ làm nghề và hộ không làm
nghề); ngƣời làm nghề không có đủ kinh phí đổi mới công nghệ giảm thiểu ô nhiễm môi
trƣờng hoặc không đầu tƣ kinh phí để đổi mới công nghệ hoặc không quan tâm đến vấn
đề môi trƣờng; các hộ sản xuất trong làng nghề "mạnh ai nấy làm", nên ô nhiễm môi
trƣờng ngày một trầm trọng, làm ảnh hƣởng đến nhiều vấn đề xã hội của cƣ dân làng
nghề.
Do vậy, môi trƣờng làng nghề bị ô nhiễm, mâu thuẫn giữa các hộ dân làm nghề và
các hộ dân không làm nghề sẽ tăng lên, làm mất trật tự an toàn xã hội, ảnh hƣởng xấu đến
sức khoẻ của ngƣời dân, nhƣ vậy phát triển sẽ không ổn định, không bền vững.

Hải Dƣơng, làng nghề gốm Chu Đậu - huyện Nam Sách nói riêng. Tập trung theo các vấn
đề cần nghiên cứu chủ yếu nhƣ sau:
- Giải pháp đƣa đƣợc hoạt động sản xuất của làng nghề ra khỏi địa bàn dân cƣ.
- Phải quy hoạch và thực hiện đƣợc quy hoạch đất đai đã quy hoạch làm cơ sở xây
dựng làng nghề.
- Nhà nƣớc không hỗ trợ cho làng nghề về đổi mới công nghệ mà dùng kinh phí đó
với kinh phí hỗ trợ xây dựng hạ tầng giao thông nông thôn để xây dựng cụm sản xuất gắn
với công nghệ xử lý ô nhiễm môi trƣờng, cho cƣ dân làng nghề vào sử dụng miễn phí.
- Trên cơ sở ngƣời dân không phải đầu tƣ xử lý ô nhiễm môi trƣờng, kinh phí đó
chuyển sang để đổi mới công nghệ của chính cơ sở sản xuất của họ, nâng cao chất lƣợng,
giá thành sản phẩm.
- Xử phạt các hộ hoạt động trong làng nghề gây ô nhiễm môi trƣờng.
Có đƣợc các vấn đề nêu trên là tất yếu để làng nghề phát triển bền vững.
3. Mục tiêu nghiên cứu
3.1. Mục tiêu chung
Đề xuất chính sách xây dựng cụm sản xuất gắn với công nghệ xử lý ô nhiễm môi
trƣờng để phát triển bền vững làng nghề.
3.2. Mục tiêu cụ thể
Để đạt đƣợc mục tiêu chung của đề tài luận văn đặt ra mục tiêu cụ thể nhƣ sau:
- Hệ thống hoá các khái niệm có liên quan đến đề tài, bao gồm: Cụm sản xuất, công
nghệ, đổi mới công nghệ, chính sách, chính sách khoa học và công nghệ, ô nhiễm môi
trƣờng, xử lý ô nhiễm môi trƣờng, công nghệ xử lý ô nhiễm môi trƣờng, làng nghề, phát
triển bền vững.
- Phân tích, đánh giá hiện trạng các làng nghề và công nghệ xử lý ô nhiễm môi
trƣờng làng nghề tại tỉnh Hải Dƣơng, khảo sát sâu hơn về làng nghề Gốm Chu Đậu của
huyện Nam Sách và làng nghề gỗ mỹ nghệ Đông Giao, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải
Dƣơng.
- Đề xuất chính sách xây dựng cụm sản xuất gắn với công nghệ xử lý ô nhiễm môi



trƣờng không phải đầu tƣ nên hộ dân sẽ có kinh phí để tự đổi mới công nghệ sản xuất;
- Do nhìn thấy thuận lợi, lại không bị xử phạt hành chính nên việc tuyên truyền, vận
động vào cụm sản xuất sẽ hiệu quả ngay.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Luận văn nghiên cứu và kế thừa các kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu,
các học viên trƣớc trong vấn đề phát triển làng nghề;
- Khảo sát thực tế tại làng nghề gốm Chu Đậu, huyện Nam Sách và làng nghề mộc
Đồng Giao, huyện Cẩm Giàng.
- Phƣơng pháp nghiên cứu, phân tích tài liệu:
+ Thu thập tài liệu của UBND tỉnh Hải Dƣơng, Sở Tài nguyên - Môi trƣờng, Sở
Công thƣơng, Phòng Tài nguyên - Môi trƣờng, Phòng Kinh tế - Hạ tầng,...;
+ Phân tích tài liệu;
+ Tổng hợp tài liệu.
- Phƣơng pháp phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp nhà quản lý doanh nghiệp,
hộ dân làm nghề, cơ quan quản lý nhà nƣớc về khuyến công.
- Phƣơng pháp thống kê, so sánh, phân tích và tổng hợp để làm sáng tỏ những vấn
đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài.
9. Kết cấu của Luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận
văn bao gồm 3 chƣơng:
- Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về chính sách, đổi mới công nghệ, làng nghề và môi
trƣờng;
- Chƣơng 2. Thực trạng các làng nghề trong tỉnh Hải Dƣơng, giai đoạn 2011 - 2014;
- Chƣơng 3. Hình thành chính sách xây dựng cụm sản xuất gắn với công nghệ xử lý
ô nhiễm môi trƣờng.


PHẦN NỘI DUNG
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LÀNG NGHỀ,
MÔI TRƢỜNG, CHÍNH SÁCH, ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ
/>



Có chất thải nguy
hại vƣợt quá quy
định

Có

Không

Ô nhiễm nặng

Có ít nhất một thông
số môi trƣờng đặc
trƣng cho làng nghề
cao hơn 5 lần TCCP

Có

Không

Có ít nhất một thông
số môi trƣờng đặc
trƣng cho làng nghề
từ 2 đến 5 lần TCCP

Có

Ô nhiễm trung
bình


nhƣng lại phát triển nhanh về quy mô và loại hình tái chế. Ngoài ra các làng nghề cơ khí
chế tạo và đúc kim loại với nguyên liệu chủ yếu là sắt vụn, sắt thép phế liệu cũng đƣợc
xếp vào loại hình làng nghề này.
+ Làng nghề thủ công mỹ nghệ: Bao gồm các làng nghề gốm, sành sứ, thuỷ tinh mỹ
nghệ; chạm khắc đá, chạm mạ bạc vàng; sản xuất mây tre đan, đồ gỗ mỹ nghệ, sơn mài,
làm nón, dệt chiếu, thêu ren. Quy trình sản xuất gần nhƣ không thay đổi, lao động thủ công,
nhƣng đòi hỏi tay nghề cao, chuyên môn hoá, tỉ mỉ và sáng tạo.
+ Các nhóm ngành khác: Bao gồm các làng nghề chế tạo nông cụ thô sơ nhƣ cày
bừa, cuốc xẻng, liềm hái, đóng thuyền, làm quạt giấy, dây thừng, đan vó, đan lƣới, làm
lƣỡi câu... Lao động phần lớn là thủ công với số lƣợng và chất lƣợng ổn định.
Hình 1.2: Sơ đồ phân loại làng nghề Việt Nam theo ngành nghề sản xuất

Thủ công mỹ nghệ

15%

Tái chế phế liệu

5
%

39%

Chế biến lƣơng thực, thực
phẩm, chăn nuôi, giết mổ
Dệt nhuộm, thuộc da

17%

Các nghề khác

Chính phủ nƣớc Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Nghị định
số 179/2013/NĐ-CP ngày 14 tháng 11 năm 2014 của Chính phủ Quy


định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường
Thân Trung Dũng (2009), đề tài "Quản lý xung đột môi trường trong phát
10 triển làng nghề bằng xây dựng khu sản xuất tách biệt và lập quỹ phòng
chống ô nhiễm môi trường".
11

12

PGS, TS Vũ Cao Đàm, tập bài giảng Xã hội học khoa học - công nghệ và
môi trƣờng.
PGS, TS Vũ Cao Đàm, tập bài giảng phân tích chính sách khoa học và
công nghệ.
Hoàng Hà (2011), đề tài "Đánh giá thực trạng và đề xuất các chính sách,

13 giải pháp chủ yếu phát triển bền vững làng nghề Hà Nội đến năm 2020,
tầm nhìn đến năm 2030".
14

15

16

17

18


UBND tỉnh Hải Dƣơng (2012), Quy hoạch phát triển hệ thống làng nghề

23 tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hải Dương đến năm 2020, định
hướng đến năm 2025.
24

25

UBND tỉnh Hải Dƣơng (2012), Báo cáo hiện trạng môi trường tỉnh Hải
Dương năm 2012.
UBND tỉnh Hải Dƣơng (2013), Báo cáo hiện trạng môi trường tỉnh Hải
Dương năm 2013.
UBND tỉnh Hải Dƣơng (2013), Báo cáo điều tra công tác quản lý, thu

26 gom, xử lý rác thải sinh hoạt tại khu vực nông thôn tỉnh Hải Dương và đề
xuất các biện pháp quản lý để cải thiện môi trường.
27

28

UBND tỉnh Hải Dƣơng (2014), Báo cáo hiện trạng môi trường tỉnh Hải
Dương năm 2014.
Viện khoa học và công nghệ môi trƣờng (2010), Tài liệu hướng dẫn áp
dụng các giải pháp cải thiện môi trường cho làng nghề thủ công mỹ nghệ.