ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BR – VT
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ

GIÁO TRÌNH
MÔ  ĐUN SỬ DỤNG BẢO DƯỠNG DỤNG CỤ, THIẾT BỊ 
NGHỀ CHẾ TẠO THIẾT BỊ CƠ KHÍ
NGHỀ : CHẾ TẠO THIẾT BỊ CƠ KHÍ
TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP +CAO ĐẲNG 
Ban hành kèm theo quyết định số 01/QĐ – CĐN, ngày 04/01/2016 của Hiệu  
trưởng trường Cao đẳng nghề tỉnh Bà Rịa  – Vũng Tàu

Bà Rịa – Vũng Tàu, năm 2016
1


TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể 
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và 
tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh 
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

2


LỜI GIỚI THIỆU
Trong những  năm qua, dạy nghề đã có  những  bước tiến vượt bậc cả 
về số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân 
lực kỹ thuật trực tiếp đáp  ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển của 
khoa  học  công  nghệ  trên  thế  giới,  lĩnh  vực  cơ  khí  chế  tạo  nói chung  và 
ngành CTCK  ở Việt Nam nói riêng đã có những bước phát triển đáng kể.

1.1 Cấu tạo...........................................................................................................3
1.2 Công dụng......................................................................................................5
1.3 Phân loại.........................................................................................................6
1.4 Phạm vi ứng dụng..........................................................................................7
1.5 Nguyên lý làm việc.........................................................................................8
2. Thực hành sử dụng .........................................................................................9
3 . Thực hành bảo quản ,sửa chữa....................................................................11
4. Thực hành an toàn lao động..........................................................................12
5. Tóm tắt quá trình thực hiện công việc..........................................................12
Bài 2  Sử dụng, bảo dưỡng máy uốn tôn..........................................................15
1. Cấu tạo,công dụng,phân loại........................................................................15
1.1 Cấu tạo.........................................................................................................15
1.2 Công dụng....................................................................................................16
1.3 Phân loại......................................................................................................17
1.4 Phạm vi ứng dụng........................................................................................17
1.5 Nguyên lý làm việc.......................................................................................18
2. Thực hành sử dụng .......................................................................................19
3 . Thực hành bảo quản ,sửa chữa....................................................................20
4. Thực hành an toàn lao động..........................................................................21
5. Tóm tắt quá trình thực hiện công việc..........................................................22
Bài 3  Sử dụng, bảo dưỡng máy mài.................................................................23
1. Cấu tạo,công dụng,phân loại........................................................................23
4


1.1 Cấu tạo.........................................................................................................23
1.2 Công dụng....................................................................................................25
1.3 Phân loại......................................................................................................25
1.4 Phạm vi ứng dụng........................................................................................25
1.5 Nguyên lý làm việc.......................................................................................26

1. Cấu tạo,công dụng,phân loại........................................................................55
1.1 Cấu tạo.........................................................................................................55
1.2 Công dụng....................................................................................................56
1.3 Phân loại......................................................................................................56
1.4 Phạm vi ứng dụng........................................................................................58
1.5 Nguyên lý làm việc.......................................................................................58
2. Thực hành sử dụng .......................................................................................58
3 . Thực hành bảo quản ,sửa chữa....................................................................59
4. Thực hành an toàn lao động..........................................................................60
5. Tóm tắt quá trình thực hiện công việc..........................................................60
Bài 7:  Sử dụng, bảo dưỡng máy gập...............................................................62
1. Cấu tạo,công dụng,phân loại........................................................................62
1.1 Cấu tạo.........................................................................................................62
1.2 Công dụng....................................................................................................63
1.3 Phân loại......................................................................................................63
1.4 Phạm vi ứng dụng........................................................................................65
1.5 Nguyên lý làm việc.......................................................................................65
2. Thực hành sử dụng .......................................................................................66
3 . Thực hành bảo quản ,sửa chữa....................................................................67
4. Thực hành an toàn lao động..........................................................................67
5. Tóm tắt quá trình thực hiện công việc..........................................................68
Bài 8:  Sử dụng, bảo dưỡng máy ép thủy lực...................................................70
1. Cấu tạo,công dụng,phân loại........................................................................70
1.1 Sơ đồ nguyên lý............................................................................................70
1.2 Cấu tạo.........................................................................................................71
1.3 Công dụng....................................................................................................72
6


1.4 Phân loại......................................................................................................72

TT
1
2
3

Hình thức 

Tên Các bài trong mô đun 

Thời gian 

Sử dụng  máy cắt đột liên hợp
Kiểm tra bài 1
Sử dụng  bảo dưỡng  máy  uốn tôn (máy lốc tôn)

9
1
9

Kiểm tra bài 2

1

giảng dạy  
Tích hợp 
Tích hợp 
Tích hợp 
Tích hợp 

Sử dụng  bảo dưỡng máy mài


Kiểm tra

2

Sử dụng bảo dưỡng máy cưa

9

Tích hợp 

Kiểm tra bài 6

1

Tích hợp 

Sử dụng bảo dưỡng máy gập

9

Tích hợp 

Kiểm tra bài 7

1

Tích hợp 

Sử dụng bảo dưỡng  máy ép thủy lực

máy.
­ Bộ truyền động bánh răng: nhận truyền động từ động cơ qua bộ truyền 
động đai dến các bộ phận làm việc.

10


Hình 1.1. Cấu tạo máy cắt đột liên hợp bằng cơ

1.1.2. Máy cắt đột bằng thuỷ lực
­ Thân máy
Thân thiết bị được cấu thành bởi thân máy, bệ máy, khung đỡ  thép hình,  
khung đỡ  thép L, bàn cắt. Thân máy, bệ  máy được hàn bằng thép tấm, phần  
còn lại dùng bu lông kết nối, không những đảm bảo cường độ  và dộ  cứng  
vửng khi làm việc vừa tạo điều kiện thuận lợi cho việc tháo lắp, bảo dưỡng.
Tấm thành bên phải của thân máy lắp tấm đệm có thể  điều chỉnh để 
hạn chế tấm dao di chuyển sang trái và sang phải.
Khung đỡ thép L lắp cơ cấu ép vật liệu có thể điều chỉnh, để ép vật liệu 
thép L khi thực hiện cắt.
Khung đỡ thép hình có lổ vuông , lổ tròn có kích thước khác nhau để cho 
các thanh thép vuông, thép tròn có thể luồn qua thuận lợi để thực hiện cắt.
Trên bàn cắt thép tấm có tấm ép phôi có thể  điều chỉnh, căn cứ  theo độ 
dày của chi tiết cần cắt để điều chỉnh.

11


Hình 1.2. Cấu tạo máy cắt đột liên hợp bằng thuỷ lực
­ Bộ phận cắt thép hình
       Khung dao dùng kiểu tổng thể, bên trên lắp 4 vị trí làm việc có thể tiến 

Đối  với  máy cắt đột liên hợp có nhiều loại nhưng phân loại về nguồn  
động lực có hai loại chính sau:
­ Máy cắt đột liên hợp bằng cơ
Máy cắt đột liên hợp bằng cơ  là những máy dùng động cơ  điện thông 
qua các bộ  truyền động đai, truyền động bánh răng, truyền động trục khuỷu 
thanh truyền… đến các bộ phận cắt, hay đột.
­ Máy cắt đột bằng thuỷ lực
Máy cắt đột bằng thuỷ lực là những máy sử dụng nguồn động lực từ các 
bơm thuỷ  lực “dầu nén” thông qua các van điều khiển kết hợp với các bộ 
truyền động bằng cơ khí để thực hiện các nhiệm vụ cắt hay đột lổ.
1.4. Phạm vi sử dụng
Máy ép cơ khí dùng để đột, cắt các loại thép tấm, thép hình. Máy cắt đứt 
nếu thực hiện được nguyên công đột lỗ cũng gọi là MCĐLH. 
Ngày nay, người ta chế  tạo các MCĐLH có thể  cắt được những phôi  
tấm có chiều dày 10 ­ 32 mm, phôi thanh có đường kính 36 ­ 75 mm, thép hình 
có cạnh bên 32 ­ 65 mm. Bộ  phận cắt và bộ  phận đột của máy được thực  
hiện bởi một cơ cấu truyền động chung.
Máy dùng để cắt thép tấm và thép hình, cắt phôi tròn, phôi vuông, đột lỗ, 
dập cắt rãnh hở.
         Các thông số kỷ thuật chính của các cắt đột liên hợp
Model
  Lực dập tối đa, tấn 
  Chiều dày cắt tối đa, mm 
  Phôi dạng thỏi n, mm 
  Phôi vuông g, mm 
  Phôi dạng L, mm : 

QA35­16
63
16

  ­ cắt góc 45 dộ
  Phôi dạng H , mm 
  Phôi dạng [ , mm 
  Độ bền vật liệu, N/mm2 
  Góc cắt, độ 
  Kích thước phôi trên một lần cắt, mm 
  Hành trình, mm 
  Số lần hành trình/ph. 
  Chiều sâu họng máy, mm 
  Chiều dày đột tối đa, mm 
  Đường kính tối đa của lỗ đột, mm 
  Công suất động cơ chính, kW 
  Kích thước máy, mm : 
 Khối lượng máy, kg 

100 x 100 x 10
180 x 94 x 6,5
180 x 68 x 7
≤450
13
20 x 140
26
36
450
16
28
4,0
1877 x 1945 x 725
2830


động.
                                                                                                      
2. Thực hành sử dụng:                                                                                 
Bước 1: Kiểm tra tình trạng chung của máy
­ Quan sát chung bên ngoài máy xem có hỏng hóc gì không, các lưỡi dao  
có bị sứt mẻ, mòn lệch hay không, thân máy có bị nứt vở gì không.
­ Kiểm tra vị trí các cơ cấu điều khiển và vị trí các con lăn co ở vị trí an  
toàn không.
Bước 2: Cung cấp nguồn điện
Mạch chính của hệ thống điện của máy cắt đột liên hợp thủy lực Q35Y 
thường sử dụng nguồn điện xoay chiều 3 pha 220v, 380v, 440v …
Tất cả các thiết bị điện trong máy  được lắp trong một tủ điện chuyên 
dùng, các nút ấn điều khiển đều được lắp trên bảng thao tác.
Căn cứ theo yêu cầu công nghệ của máy hệ thống điện của máy được 
thiết kế:

16


­ Dùng công tắc xoay SA3 để  chuyển   đổi chắn liệu tự  động và bằng  
tay. Công tắc xoay SA4 để đạt được quy phạm vận hành. Công tắc xoay SA5 
để chuyển đổi hành trình cắt.
­ Dùng công tắc hành trình SQ1, SQ2 phân biệt điều khiển hành trình lên,  
xuống  của dao cắt. Dùng công tắc hành trình SQ5 để điều chỉnh khi cắt .
­ Dung HL2. HL1 để phân biệt chỉ thị nguồn điện và chỉ thị bơm dầu.
* Khởi động và dừng động cơ
Khởi động động cơ  bơm dầu, dùng nút  ấn SB3 để  thực hiện, khi dừng  
dùng nút ấn SB1 hoặc SB2.
Bước 3: Khởi động cho máy chạy không tải
­ Đưa các hệ  thống hoạt động của máy về  vi trí an toàn. Sau đó ta bật 

Bước 7: Thực hành đột lỗ
Khi đột lổ  trên máy máy đột dập thường được sử  dụng rất nhiều và 
công việc đột lổ  thường yêu cầu cao về  độ  chính xác. Nên khi sử  dụng cần  
gá đặt chày cối chắc chắn, chính xác. Sau khi đã gá đặt mũi đột vào ta đưa chi 
tiết cần đột lổ lên và điểu khiển máy đột vào chi tiết.
3. Thực hành bảo quản, sửa chữa, bàn giao ca:                                        
Bước 1: Kiểm tra tình trạng làm việc của các bộ phận máy, thu 
dọn phế liệu
­ Sau mỗi ca thực tập các máy phải được vệ sinh sạch sẽ tất cả các phoi, 
phế  liệu phải được thu dọn sắp xếp gọn gàng. Kiểm tộ  ra tình trạng chung 
của máy, tình trạng làm việc của các bộ phận như các cơ cấu điều khiển, các 
dao cắt, cơ cấu đột lổ… có hoạt động tốt hay không
Bước 2: Xiết chặt vít, bu lông bị nới lỏng 
­ Khi kiểm tra nếu các bu lông trên máy bi nới lỏng ta phải xiết chặt lại  
bằng cách dùng các loại chìa vặn thích hợp như  clê, khẩu, tuýt, chìa vặn lục  
lăng, tua vít… 
Bước 3: Lau chùi dầu mỡ

18


­ Khi đã vê sinh xong ta cần lau chùi dầu mỡ vào các vị trí cần thiết như 
tra dầu vào các bề mặt trượt, các vi trí trục. Lau dầu vào các bàn máy, cơ cấu  
gá kẹp.
Bước 4: Mài sửa lưỡi cắt
­ Các lưỡi cắt trên máy cắt đột liên hợp trong quá trình làm việc với lực  
cắt lớn có thể làm cho lưỡi cắt bị cùn, bị sứt, mẽ. Như vậy các lưỡi cắt này 
cần được mài lại bằng cách: ta tháo lưỡi cắt ra khỏi máy, có thể mài lại lưỡi  
cắt trên máy mài hai đá, những lưỡi cắt lớn bề mặt làm việc dài ta có thể mài  
trên máy mài chuyên dụng. Khi mài chúng ta chỉ mài ở bề mặt của lưỡi cắt.

4

5

Các bước 
thực hiện 
công việc
Bước 1: Kiểm 
tra tình trạng 
chung của 
máy
                        

Dụng cụ, trang bị, 
vật liệu
­ Máy cắt đột liên 
hợp.
­ Catalog của máy
­ Nhật ký sử dụng 
máy

Bước 2: Cung  ­ Catalog của máy
cấp nguồn 
­ Hệ thống dây dẫn
điện 
­ Các dụng cụ trong 
nghề điện: Kim, 
tua vít, đồng hồ đo
Bước 3: Khởi 
động cho máy 

khởi động.

Bước 4: Thực  ­ Phôi liệu
hành định vị,  ­ Máy cắt đột liên 
kẹp chặt phôi,  hợp.
khuôn đột
­ Các dụng cụ lấy 
gá phôi và kẹp chặt

Bước 5: Thực  ­ Máy cắt đột liên 
hành cắt thép  hợp.
tấ m
­ Thép  tấm
­ Dụng cụ vạch 
dấu.

Các chú ý về 
an toàn LĐ

­ Thao tác chính 
xác
­ Gá kẹp phôi 
chắc chắn.

An toàn cho 
người và 
thiết bị khi 
khởi động 
máy
Đảm bảo an 



Hình 7.1. Cấu tạo máy gập 
1. Thanh trượt; 2. Thanh định vị góc; 3. Tấm cân bằng; 4. trục vít; 5. Mặt  
trượt; 6. Tấm ép trên; 7. Dầm trên; 8. Vít điều chỉnh; 9. Lưỡi ép; 10. Tay  
quay; 11. Điều chỉnh cơ cấu trượt; 12. Đệm phanh; 13. Tấm phanh; 14. Dầm  
dưới; 15. Giằng chân máy.
Cấu tạo máy gập bằng cơ khí đơn giản bao gồm:
­ Thân máy: Được làm bằng thép chế tạo, rất chắc chắn là bộ phận nâng 
đỡ toàn máy. Dưới chân có các lổ để cố định máy vào nền xưởng.
­ Phần kẹp di động: Được lắp với thân máy thông qua bộ truyền trục vít 
đai ốc. Có thể điều khiển lên xuống được nhờ tay quay để kẹp chi tiết.
­ Phần kẹp cố  định: Là bộ  phận được lắp cố  định trên thân máy. Hai 
phần kẹp   này được   làm bằng thép chế  tạo và   tôi cứng hai bộ  phận này  
được chế tạo có mép thẳng phẳng là cử để gập tôn.
­ Bộ phận gập củng được chế tạo chắc chắn được lắp bằng khớp quay 
với thân máy. Có thể điều chỉnh lên xuống được để có thể gập được các  tấm  
tôn có chiều dày khác nhau và có trang bị tay cầm để gập.

75


Máy có kết c ấu khung ch ắc ch ắn, các chi ti ết đượ c bố  trí hợ p lý cho 
ngườ i  sử  d ụng sao  cho t ốn  ít lự c nhất. Mặt có các  vít  điề u chỉ nh cho 
phép gấp các lo ại tôn có chiều dài khác nhau.
1.2. Công dụng
Máy g ấp tôn dùng trong vi ệc gia công tôn tấ m, gấp mép, góc vớ i các 
loại tôn, hay tấm kim lo ại.
Máy có thể  gia công các sản phẩm dựa trên yêu cầu của khách hàng. 
Máy có thể  gấp tấm thành hộp, máng với 4 mặt. Máy gấp tôn bằng tay phù 

Hình 7.3. Máy gập thuỷ lực

1.4. Phạm vi sử dụng
77


Máy gập tuỳ theo vào chế  tạo và  kết cấu có nhiều loại khác nhau nên 
các máy gập củng có phạm vi sử dụng khác nhau.
* Phạm vi sử dụng của máy gập bằng tay:
­ Khả năng năng gia công thép thường 
­ Khả năng nâng tối đa trên khuôn
­ Khả năng điều chỉnh khuôn trên
­ Trọng lượng tịnh 
­ Kích thước đóng thùng (mm) 

1232x1.6 mm
44 mm
16 mm
200 kg
1600x650x850 mm

1.5. Nguyên lý làm việc
Nguyên lý làm việc của máy gập rất đơn giản. Dựa vào kết cấu của máy 
ta có thể  trình bày nguyên lý làm việc như  sau: Khi tấm tôn được kẹp chắc 
chắn trên máy ta chi việc nâng cánh tay đòn lên một khoảng theo các góc cần  
gập. Như  vậy nguyên lý làm việc trên máy gập là dựa vào lực của cánh tay 
đòn kết hợp với khuôn gập để gập phôi.
Trước khi sử  dụng máy điều chỉnh dầm trên và phanh. Kẹp tấm thép 
giữa dầm trên và dầm dưới. Cố định tấm định vị góc. Sau đó gập chi tiết với  
góc gập như mong muốn.

Còn trên máy gập bằng tay góc gập được thực hiện bằng sư  quan sát trong 
khi gập của nhười thợ thực hiện.
79