BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH
MUA SẮM TRỰC TUYẾN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG
ĐỐI VỚI MẶT HÀNG THỰC PHẨM TƯƠI

NGÀNH: QUẢN TRỊ KINH DOANH

TRẦN VÂN ANH

Thành phố Hồ Chí Minh – 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH
MUA SẮM TRỰC TUYẾN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG
ĐỐI VỚI MẶT HÀNG THỰC PHẨM TƯƠI

Ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số: 8340101

Họ và tên học viên: Trần Vân Anh

Người hướng dẫn: TS. Trần Quốc Trung

hiện đề tài nghiên cứu này.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hồ Chí Minh, Ngày 2 tháng 4 năm 2019

Trần Vân Anh


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .........................................................................................................
LỜI CẢM ƠN ...............................................................................................................
DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH, SƠ ĐỒ ................................................................
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN ...................................................
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU ...........................................1
1.1

Tính cấp thiết của đề tài.................................................................................1

1.2

Tổng quan tình hình nghiên cứu ....................................................................2

1.3

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................5

1.3.1

Mục đích nghiên cứu ...............................................................................5

1.3.2


Sơ kết Chương 1 ..........................................................................................................9
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU ...............10
2.1

Cơ sở lý luận ................................................................................................10

2.1.1.

Giới thiệu về mua sắm trực tuyến .........................................................10

2.1.1.1. Khái niệm về mua sắm trực tuyến .................................................. 10
2.1.1.2. Ý định mua sắm trực tuyến ............................................................. 12
2.1.2.

Các mô hình lý thuyết về mua sắm trực tuyến ......................................14

2.1.2.1. Mô hình lý thuyết hành động hợp lý TRA (Theory of Reasoned
Action) .........................................................................................................14
2.1.2.2. Mô hình lý thuyết hành vi dự định TPB (Theory of Planned
Behavior) của Ajzen .......................................................................................15


2.1.2.3. Mô hình chấp nhận công nghệ (Technology of Acceptance Model) .
......................................................................................................... 16
2.1.2.4. Thuyết nhận thức rủi ro (Theory of Perceived Risk - TPR) ........... 17
2.1.2.5. Nhận xét chung các mô hình........................................................... 18
2.1.3.
2.2.



Thiết kế thang đo sơ bộ và bảng hỏi......................................................33

3.2.2.

Lựa chọn mức độ của thang đo .............................................................37

3.2.3.

Thảo luận nhóm và điều chỉnh thang đo ...............................................38

3.3.

Nguồn và phương pháp thu thập dữ liệu .....................................................39

3.3.1.

Tổng thể nghiên cứu ..............................................................................39

3.3.2.

Xác định cỡ mẫu ....................................................................................39

3.3.3.

Phương pháp chọn mẫu và thu thập dữ liệu ..........................................40

3.4.

Phương pháp phân tích dữ liệu ....................................................................40

Mô tả mẫu nghiên cứu .................................................................................45

4.1.1.

Phân loại mẫu theo giới tính ..................................................................45

4.1.2.

Phân loại mẫu theo độ tuổi ....................................................................45

4.1.3.

Phân loại mẫu theo nghề nghiệp............................................................46

4.1.4.

Phân loại mẫu theo chi phí mua thực phẩm tươi trung bình mỗi ngày .....
...............................................................................................................47

4.2.

Kết quả nghiên cứu ......................................................................................48

4.2.1.

Phân tích hệ số Cronbach’s Alpha ........................................................48

4.2.2.

Phân tích nhân tố khám phá EFA ..........................................................50

Một số khuyến nghị .....................................................................................75

5.2.1.

Khuyến nghị nâng cao Nhận thức sự tiện lợi ........................................75

5.2.2.

Khuyến nghị hạn chế Nhận thức rủi ro .................................................76

5.2.3.

Khuyến nghị nâng cao Cảm nhận về chất lượng sản phẩm ..................77


5.2.4.

Khuyến nghị nâng cao Cảm nhận về giá cả ..........................................78

5.2.5.

Khuyến nghị nâng cao Quan điểm chung của xã hội ............................80

5.2.6.

Khuyến nghị nâng cao Nhận thức dễ sử dụng .......................................80

5.3.

Hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu tiếp theo .................................81

3

B2C

Business to Customer

4

EFA

Exploratory Factor Analysis (Phân tích nhân tố khám phá)

5

GDP

Gross Domestic Product (Tổng sản phẩm quốc nội)

6

KMO

Kaiser Meyer Olkin

7

LAN

Local Area Network (Mạng máy tính cục bộ)


13

TAM

14

T-Test

Independent Sample Test

15

VIF

Variance inflation factor

4th-Generation (công nghệ truyền thông không dây thứ tư)

Technology Acceptance Model (Mô hình chấp nhận công
nghệ)


DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH, SƠ ĐỒ
Tên bảng biểu, hình, sơ đồ

STT
1
2
3
4

Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu sơ bộ

31

8

Hình 3.2: Quy trình nghiên cứu chính thức

32

9

Bảng 3.1: Thang đo các nhân tố trong mô hình

33

Bảng 3.2: Giá trị của hệ số tải nhân tố để biến quan sát có ý
10

nghĩa thống kê

42

11

Bảng 4.1: Phân loại mẫu theo giới tính

45

12

16

lập

51

17

Bảng 4.6: Kết quả phép xoay nhân tố

52

18

Bảng 4.7: Hệ số KMO và kiểm định Bartlett biến phụ thuộc

53

19

Bảng 4.8: Kiểm định hệ số tổng phương sai trích biến phụ thuộc

54

20

Bảng 4.9: Kiểm định hệ số tải nhân tố của biến phụ thuộc

54


58

Bảng 4.15: Tóm tắt kết quả thống kê nhân tố Nhận thức dễ sử
26

dụng

59

Bảng 4.16: Tóm tắt kết quả thống kê nhân tố Ý định mua thực
27

phẩm trực tuyến

60

28

Bảng 4.17: Ma trận hệ số tương quan Pearson

60

29

Bảng 4.18: Kết quả phương trình hồi quy

62

30



Hình 5.1: Mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến ý định mua sắm
trực tuyến của người tiêu dùng đối với mặt hàng thực phẩm tươi

74


TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
Đề tài: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH MUA SẮM TRỰC TUYẾN
CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG ĐỐI VỚI MẶT HÀNG THỰC PHẨM TƯƠI
Tác giả luận văn: Trần Vân Anh,

Khóa: CH24

Người hướng dẫn: TS. Trần Quốc Trung
Từ khóa (Keyword): ý định mua, thực phẩm tươi, mua sắm trực tuyến, thương mại
điện tử.
Nội dung tóm tắt: Mục đích của luận văn là nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng
đến ý định mua sắm thực phẩm tươi trực tuyến của người tiêu dùng Việt Nam trong
bối cảnh thương mại điện tử đang ngày càng phát triển mạnh mẽ. Nghiên cứu được
thực hiện thông qua khảo sát người tiêu dùng bằng bảng hỏi, sau đó phân tích dữ
liệu thu thập được bằng phần mềm SPSS 22.0, các kỹ thuật phân tích bao gồm:
thống kê mô tả, đánh giá độ tin cậy bằng hệ số Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố
khám phá EFA và chạy phương trình hồi quy bội. Kết quả khảo sát từ 206 khách
hàng tại Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh cho thấy rằng có 6 yếu tố ảnh hưởng đến ý
định mua sắm thực phẩm tươi trực tuyến của người tiêu dùng như sau: cảm nhận
chất lượng sản phẩm, cảm nhận giá cả, nhận thức sự tiện lợi, nhận thức rủi ro, quan
điểm chung của xã hội và nhận thức dễ sử dụng.



còn khá khiêm tốn so với mặt hàng thời trang (64%) hoặc các thiết bị công nghệ
(56%). Từ đó chúng ta có thể thấy, đối với mặt hàng thực phẩm tươi, hiện nay người


2

tiêu dùng vẫn sử dụng kênh mua sắm truyền thống là chủ yếu vì đây đã trở thành thói
quen sinh hoạt hàng ngày khó có thể thay đổi của các gia đình Việt. Mặc dù hiện nay
ở Việt Nam đã xuất hiện nhiều công ty kinh doanh thực phẩm tươi trực tuyến như
adayroi.com, youmart.vn, thucphamnhanh.com, giigaa.com song số lượng người tiêu
dùng của ngành thực phẩm tươi trong kinh doanh trực tuyến vẫn còn chiếm tỷ lệ khá
khiêm tốn. Điều này cho thấy ngành bán lẻ thực phẩm tươi sống trực tuyến là ngành
còn rất nhiều tiềm năng cũng như thị phần để khai thác và phát triển, hơn nữa, thực
phẩm là mặt hàng có nhu cầu sử dụng rất cao, hàng ngày thậm chí hàng giờ trong khi
các thiết bị điện tử, công nghệ hay mỹ phẩm ít nhất người tiêu dùng cũng phải vài
tháng mới có ý định mua một lần.
Với tình hình trên, kinh doanh trực tuyến đối với mặt hàng thực phẩm tươi đang
là một trong những xu hướng đáng được xem xét đối với các doanh nghiệp Việt Nam
trong lĩnh vực thương mại điện tử, tuy nhiên đây là một lĩnh vực kinh doanh khá phức
tạp, đòi hỏi phải đầu tư nhiều nguồn lực và tồn tại không ít rủi ro, vì vậy, các doanh
nghiệp nhất thiết phải chuẩn bị cho mình một chiến lược kinh doanh hiệu quả nếu
không muốn tiêu tốn quá nhiều vốn và nhân lực. Chính vì thế, các nghiên cứu về lĩnh
vực kinh doanh thực phẩm tươi trực tuyến tại nước ta đang là một đề tài được khá
nhiều người quan tâm, một số nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực này gần đây đã được
thực hiện, tuy nhiên chưa có một nghiên cứu nhằm xác định và đo lường các nhân tố
ảnh hưởng tới ý định mua thực phẩm tươi của người tiêu dùng qua mạng trực tuyến.
Với mong muốn giúp các doanh nghiệp thương mại điện tử có hướng đi hiệu quả hơn
trong việc phát triển ngành hàng kinh doanh thực phẩm tươi qua mạng, tác giả quyết
định chọn đề tài “CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH MUA SẮM TRỰC
TUYẾN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG ĐỐI VỚI MẶT HÀNG THỰC PHẨM TƯƠI” làm

định người tiêu dùng về mua sắm thực phẩm tươi trực tuyến, nhưng nhìn chung, các
đề tài nghiên cứu mà tác giả đã tham khảo qua về ý định mua sắm thực phẩm tươi
của người tiêu dùng đều đưa ra các yếu tố dựa trên các lý thuyết nền tảng như Thuyết
hành vi dự định TPB, Mô hình Chấp nhận công nghệ TAM, Thuyết Nhận thức rủi ro
TRA và có bổ sung thêm một số yếu tố đặc trưng riêng để phù hợp với đặc điểm của
thị trường nghiên cứu. Qua các kết quả nghiên cứu ở các nước, tác giả nhận thấy rằng,
dù các yếu tố ảnh hưởng có thể giống nhau, tuy nhiên mức độ tác động của các yếu
tố này ở từng khu vực là khác nhau, chính vì thế kết quả nghiên cứu ở nước ngoài
mang vào thị trường Việt Nam chỉ có tính chất tham khảo cho việc xây dựng mô hình
đề xuất về các nhân tố tác động chứ không thể phản ánh chính xác mức độ ảnh hưởng


4

của các nhân tố đó lên ý định mua thực phẩm tươi trực tuyến của người tiêu dùng
Việt.
Đối với tình hình nghiên cứu trong nước, ở Việt Nam hiện nay đã có nhiều đề
tài nghiên cứu về các yếu tố tác động đến ý định mua sắm trực tuyến nói chung, theo
nghiên cứu của Hà Ngọc Thắng và Nguyễn Thành Độ (2016) cho thấy rằng ba yếu tố
ảnh hưởng đến ý định mua sắm trực tuyến là thái độ, nhận thức kiểm soát hành vi và
rủi ro cảm nhận. Mặc dù, hạn chế của đề tài này là chưa đề cập đến các yếu tố khác
như yếu tố thuộc nhân khẩu học, nhưng những nhân tố mà nghiên cứu đề ra đã giải
thích được phần lớn những biến động trong ý định mua sắm trực tuyến của người tiêu
dùng. Xét riêng về mặt hàng thực phẩm tươi trực tuyến, ở Việt Nam hiện tại chưa có
một nghiên cứu chuyên sâu về ý định của người tiêu dùng về loại mặt hàng này, gần
đây nhất là nghiên cứu của tác giả Nguyễn Ngọc Đạt và Nguyễn Thanh Hiền năm
2017 về Các nhân tố ảnh hưởng tới hành vi mua thực phẩm tươi qua internet từ thị
trường Hà Nội, đã chỉ ra mức độ ảnh hưởng khác nhau của các nhân tố tới hành vi
người tiêu dùng trong đó ảnh hưởng lớn nhất là nhân tố sự tin cậy. Tuy nhiên quy mô
nghiên cứu khá nhỏ nên tính khái quát là chưa cao, bên cạnh đó đây là nghiên cứu

hưởng đến ý định mua sắm trực tuyến của người tiêu dùng đối với mặt hàng thực
phẩm tươi.
Thứ ba, đề xuất một số khuyến nghị cho các doanh nghiệp kinh doanh thực
phẩm tươi trực tuyến một số giải pháp nhằm thu hút thêm nhiều khách hàng và nâng
cao sức mua của người tiêu dùng.
1.4 Đối tượng phạm vi nghiên cứu
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua sắm trực
tuyến của người tiêu dùng đối với mặt hàng thực phẩm tươi
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu về nội dung:
Thứ nhất, Nghiên cứu của tác giả chỉ tập trung vào các chủ thể kinh doanh trực
tuyến là những doanh nghiệp có đăng ký kinh doanh và bán thực phẩm tươi trực tuyến
thông qua trang mạng có đăng ký hợp pháp hoặc ứng dụng điện thoại. Đề tài không


6

nghiên cứu trường hợp người bán là các cá nhân, hộ gia đình kinh doanh trực tuyến
nhỏ lẻ và không có giấy phép kinh doanh.
Thứ hai, mặt hàng nghiên cứu là mặt hàng thực phẩm tươi. Theo luật An toàn
thực phẩm năm 2010, điều 2, khoản 21 định nghĩa “Thực phẩm tươi là các loại thực
phẩm chưa qua chế biến bao gồm thịt, trứng, cá, thuỷ hải sản, rau, củ, quả tươi và các
thực phẩm khác chưa qua chế biến.” Mặt hàng thực phẩm tươi thường là mặt hàng có
thời hạn sử dụng, thời hạn mà thực phẩm vẫn giữ được giá trị dinh dưỡng và bảo đảm
an toàn trong điều kiện bảo quản được ghi trên nhãn theo hướng dẫn của nhà sản xuất,
hạn sử dụng thường rất ngắn và thực phẩm tươi rất khó bảo quản.
Phạm vi nghiên cứu về không gian:
Tác giả tiến hành nghiên cứu, khảo sát và thu thập mẫu nghiên cứu tại 2 thành
phố lớn trong nước Việt Nam là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Lý do tác giả chỉ

phần mềm SPSS 22.0. Trong quá trình phân tích, các phương pháp sử dụng bao gồm:
thống kê mô tả, đánh giá độ tin cậy bằng hệ số Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố
khám phá EFA, chạy phương trình hồi quy đa biến và kiểm định giả thuyết. Mẫu
được lựa chọn theo phương pháp phi xác suất và phương pháp chọn mẫu thuận tiện
do sự hạn chế về thời gian và nguồn lực. Phương pháp này lấy mẫu phi ngẫu nhiên
và dựa trên mức độ thuận tiện và dễ dàng tiếp cận đối tượng nhất có thể. Cụ thể, trong
nghiên cứu này, tác giả tiến hành khảo sát tại các trung tâm mua sắm, siêu thị, cửa
hàng tiện lợi tại các khu vực trung tâm ở Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh.
1.7 Đóng góp mới và ý nghĩa của nghiên cứu
Đề tài liên quan đến ý định mua thực phẩm tươi trực tuyến là một đề tài khá phổ
biến ở các nước phát triển trong giai đoạn 2000-2010, và bắt đầu được nghiên cứu tại
các nước Châu Á như Thái Lan, Malaysia, Singapore,… Tác giả đã tìm hiểu, tra cứu
các bài báo, bài nghiên cứu trong nước và quốc tế về đề tài này từ các trang mạng
đăng tải các nghiên cứu khoa học uy tín, từ thư viện trực tuyến của các trường Đại
học và rút ra rằng hiện tại ở Việt Nam vẫn chưa có một nghiên cứu mang tính chuyên
sâu về vấn đề các nhân tố ảnh hưởng đến Ý định mua thực phẩm tươi trực tuyến này,
mà chỉ có các nghiên cứu liên quan của PGS. Trần Xuân Bách về lý do người tiêu
dùng mua sắm thực phẩm trên mạng bao gồm các loại thực phẩm đã qua chế biến,
hay nghiên cứu của tác giả Nguyễn Ngọc Đạt và Nguyễn Thanh Hiền về Các nhân tố


8

ảnh hưởng tới hành vi mua thực phẩm tươi qua internet từ thị trường Hà Nội. Tác giả
tin rằng đây là đề tài nghiên cứu mới giúp đánh giá các yếu tố tác động đến ý định
mua sắm trực tuyến của người tiêu dùng đối với mặt hàng thực phẩm tươi. So với hai
nghiên cứu trên, sự khác biệt trong đề tài nghiên cứu của tác giả đầu tiên là ở vấn đề
thời điểm nghiên cứu. Thị trường kinh doanh trực tuyến là thị trường phát triển với
tốc độ rất nhanh, sau một năm trôi qua ngành Thương mại điện tử với tốc độ phát
triển 25% một năm, các yếu tố tác động lên ý định của người tiêu dùng chắc chắn sẽ

quan đến đề tài từ đó đặt ra những vấn đề cũng như những câu hỏi nghiên cứu cần
phải giải quyết. Bên cạnh đó, tác giả xác định mục tiêu, đối tượng và phạm vi nghiên
cứu, phương pháp nghiên cứu và bố cục của đề tài, giúp người đọc dễ dàng theo dõi
và nắm được khái quát nội dung mà để tài sẽ trình bày.


10

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
2.1

Cơ sở lý luận

2.1.1. Giới thiệu về mua sắm trực tuyến
2.1.1.1. Khái niệm về mua sắm trực tuyến
Mạng internet là khái niệm dùng để mô tả một hệ thống các máy tính trên toàn
thế giới (worldwide network) được liên kết với nhau, đây là một hệ thống thông tin
toàn cầu mà các người dùng có thể truy cập, tổ chức, liên kết thông tin và hổ trợ giao
dịch với nhau tại bất cứ thời điểm nào. Mạng Internet hiện nay là một công cụ rất hữu
ích để các doanh nghiệp trên toàn cầu có thể kết nối, gửi thông tin và tiến hành các
hoạt động tiếp thị đến người tiêu dùng. Internet đã tạo ra một thị trường không giới
hạn bằng việc cung cấp một tiện ích vô cùng đặc biệt, đó là tiếp thị hai chiều, khác
với tiếp thị đại chúng truyền thống (Warrington, Abgrab và Caldwell, 2000). Ngoài
ra, Internet còn tạo ra những quy trình kinh doanh mới, hổ trợ các hoạt động tiếp thị
và giảm chi phí, giúp nâng cao hiệu quả của hoạt động Marketing, tạo dựng mối quan
hệ với khách hàng và cũng là công cụ hổ trợ khách hàng nhanh chóng nhất.
Thương mại điện tử (E-commerce) là việc thực hiện giao dịch mua hay bán sản
phẩm, dịch vụ trên hệ thống điện tử được kết nối Internet giữa các doanh nghiệp, tổ
chức hay cá nhân. Theo Uỷ ban Châu Âu, thuật ngữ bao gồm việc đặt hàng và giao
dịch thông qua mạng máy tính, nhưng thanh toán và quá trình vận chuyển hàng hay

Mua sắm trực tuyến là một trong những hình thức của thương mại điện tử, trong
đó khách hàng có thể trực tiếp đặt mua hàng hoá hoặc dịch vụ từ người bán bằng cách
truy cập trang mạng của các nhà bán lẻ thông qua mạng internet và đặt hàng online,
quá trình này không qua dịch vụ trung gian. Khách hàng có thể sử dụng nhiều thiết
bị để truy cập vào các trang web bán hàng bao gồm máy tính bàn, máy tính xách tay,
máy tính bảng hay điện thoại thông minh thông qua các loại mạng internet gồm mạng
LAN, mạng wifi hoặc mạng 4G. Khách hàng mua sắm trực tuyến thông thường là
người tiêu dùng bận rộn, ít thời gian để đến cửa hàng truyền thống, hoặc người tiêu
dùng không thích những chổ ồn ào hay phải xếp hàng chờ đợi.
Theo báo cáo về thương mại điện tử của Ecommerce Foundation năm 2018, thị
trường mua bán trực tuyến của Việt Nam có một số đặc điểm nổi bật như sau:


12

- Tính đến tháng 9 năm 2017, có 58% người tiêu dùng trực tuyến giao dịch
thông qua điện thoại di động.
- 82% doanh nghiệp kinh doanh bán hàng trực tuyến cung cấp hình thức thanh
toán trả tiền mặt khi giao hàng, so với năm 2015, con số này đã giảm đi 9%. Ngoài
ra còn một số hình thức thanh toán khác như chuyển tiền qua ngân hàng, thanh toán
bằng thẻ, qua cổng điện tử, ví điện tử,…Điều này cho thấy rằng khách hàng ở Việt
Nam vẫn còn khá đề phòng rủi ro mất tiền khi thanh toán trực tuyến hay vẫn chưa có
nhiều hiểu biết về thanh toán trực tuyến.
- Giá cả là yếu tố được quan tâm hàng đầu khi người tiêu dùng Việt mua sản
phẩm trực tuyến, theo sau đó là thương hiệu sản phẩm, chất lượng giao hàng và chất
lượng dịch vụ.
- Thống kê trong năm 2018, những mặt hàng được mua bán trực tuyến nhiều
nhất tại Việt Nam là các thiết bị công nghệ điện tử, tiếp theo là du lịch, đồ dùng gia
đình, đồ chơi sở thích cá nhân và thời trang, mỹ phẩm. Có thể thấy kinh doanh thực
phẩm tươi trực tuyến là thị trường mới và còn rất nhiều tiềm năng để khai thác.