I. Đặt vấn đề
Như chúng ta đã biết, “thị trường chứng khoán” (TTCK) là nơi mua bán các
chứng khoán và thường được thực hiện chủ yếu tại sở giao dịch chứng khoán và một
phần ở các "công ty chứng khoán".TTCK trong điều kiện của nền kinh tế hiện đại,
được quan niệm là nơi diễn ra các hoạt động giao dịch mua bán chứng khoán trung và
dài hạn. Như vậy, xét về mặt hình thức, TTCK chỉ là nơi diễn ra các hoạt động trao
đổi, mua bán, chuyển nhượng các loại chứng khoán, qua đó thay đổi chủ thể nắm giữ
chứng khoán.
Ở Việt Nam, xây dựng và phát triển “thị trường chứng khoán” là mục tiêu đã
được Đảng và Chính phủ Việt Nam định hướng từ những năm đầu thập kỷ 90 (thế kỷ
20) nhằm xác lập một kênh huy động vốn mới cho đầu tư phát triển. Vì vậy, việc
nghiên cứu và tìm hiểu quá trình phát triển của TTCK Việt Nam và các đặc điểm của
TTCK tại Việt Nam là rất quan trọng đối với tình hình kinh tế - xã hội hiện nay. Nay,
nhờ sự định hướng của thầy giáo PGS. TS. Lê Hữu Ảnh, tôi đã hoàn thành đề tài:
“Khái quát về đặc điểm cơ bản, quá trình phát triển của thị trường chứng khoán
Việt Nam trong giai đoạn 2005 - 2008”. Do đề tài nghiên cứu chỉ dừng ở mức tìm
hiểu tổng quan về đặc điểm cơ bản và quá trình phát triển của TTCK Việt Nam nên
chưa đi sâu vào phân tích được chi tiết các đặc điểm cũng như những biến động của
TTCK Việt Nam trong những giai đoạn phát triển, đặc biệt là trong những giai đoạn
khủng hoảng của nền kinh tế thế giới hiện nay.
II. Nội dung
1. Tổng quan tình hình phát triển của thị trường chứng khoán trong giai
đoạn 3 năm trở lại đây
a. Khái quát về tình hình phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam
- Việc buôn bán cổ phiếu ở Việt Nam đã diễn ra sôi động kể từ sau khi các
doanh nghiệp thực hiện cổ phần hoá, nhưng TTCK nước ta mới chính thức
hoạt động từ năm 2000, kể từ khi ra đời Trung tâm giao dịch chứng khoán
T.P Hồ Chí Minh.
- Khi đó mới có một vài cổ phiếu được giao dịch với tổng số vốn 27 tỉ đồng
và 6 công ty chứng khoán thành viên. Hơn 6 năm đầu, mức vốn hoá của thị
trường mới chỉ tăng lên 0,5 tỉ USD. Vài năm gần đây mức vốn hóa của thị

- Sự ra đời của Luật Chứng khoán (có hiệu lực từ ngày 01-01-2007) đã tạo
khung pháp lý cao cho TTCK phát triển góp phần thúc đẩy khả năng hội
nhập vào thị trường tài chính quốc tế của TTCK Việt Nam.
- Những vấn đề liên quan đến TTCK, trong đó những quy định về đăng ký,
lưu ký, công khai và minh bạch, giám sát và kiểm tra của các cơ quan chức
năng quản lý hoạt động của TTCK từng bước được hoàn thiện. Đáng chú ý
là Chính phủ đã chỉ đạo việc phối hợp giữa Bộ Tài chính, Uỷ ban Chứng
khoán Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước trong việc tăng cường kiểm soát
TTCK ở nước ta, do đó thị trường này vẫn đang ổn định và phát triển khá
mạnh.
b. Biến động của thị trường chứng khoán Việt Nam trong 3 năm trở lại
- TTCK Việt Nam đã rất sôi động hơn 3 năm qua, có những lúc thị trường thăng hoa
cực độ và có những thời kỳ rất ảm đạm đến buồn chán. Để có cái nhìn tổng quan
về TTCK Việt Nam, chúng ta hãy nhìn vào sự biến động của nó trong 3 năm trở lại
đây.
- Tiếp đà tăng trưởng của cuối năm 2005, chỉ số VNIndex đã tăng mạnh và liên tục
đến 632.69 điểm vào ngày 25/4/2006. Sau đó chỉ số này bắt đầu suy giảm do thị
trường tăng lượng cung chứng khoán, nhiều công ty lớn như: STB, PPC, CII, SJS,
BMP… chào sàn đã làm cho TTCK hết sức ảm đạm, nhà đầu tư đứng ngồi không
yên đến ngày 2/8/2006 chỉ số VNIndex đã là 399.8 điểm. Tại thời điểm này, các
nhà đầu tư đón nhận một tin hết sức quan trọng là việc mở room cho nhà đầu tư
nước ngoài từ 30% lên 49%, lực cầu hồi phục nhanh chóng đã làm cho VNIndex
2
kết thúc sự suy giảm của mình và hình thành xu hướng tăng giá mới, xu hướng này
kéo dài đến tháng 11 năm 2006. Tuy cuối năm 2006 có những đại gia lên sàn như:
PVD, TDH, ABT, BHS… cũng không làm cho TTCK VN suy giảm mà với sự
kiện Việt Nam gia nhập WTO đã làm cho chỉ số VNIndex tăng liên tục đến tận
13/3/2007 và đạt được số điểm là 1178.67, trong thời gian này có rất nhiều nhà đầu
tư mới tham gia thị trường; bằng chứng là các công ty chứng khoán liên tục quá
tải, các lệnh nhập mua bán hết sức khó khăn.

của một số chuyên gia kinh tế thì ước tính vốn đầu tư gián tiếp của các nhà đầu tư
nước ngoài tại Việt Nam hiện đã lên đến 4 tỉ USD và còn tiếp tục tăng thêm trong
thời gian tới. Các nhà đầu tư nước ngoài (hiện có khoảng 1.700) chủ yếu đầu tư
vào cổ phiếu và trái phiếu đã niêm yết (khoảng 68% cổ phiếu và 32% trái phiếu),
trong đó các nhà đầu tư nhỏ lẻ đã nắm giữ tới 1tỉ USD.
- Trong khoảng từ giữa đến cuối năm 2006, tình trạng đầu tư vào cổ phiếu ở nước
ta mang tâm lý “đám đông”, cả người có kiến thức và hiểu biết, cả những người
mua, bán theo phong trào, qua đó đẩy TTCK vào tình trạng “nóng”, hiện tượng
“bong bóng” là có thật và cũng qua đó nhiều người được hưởng từ “một vốn, bốn
lời” thậm chí tới 10 hoặc hơn 10 lời. Tuy nhiên, việc phát triển “nóng” của TTCK
4
cũng sẽ phát sinh 2 vấn đề cần phải quan tâm: (1) việc các nhà đầu tư nước ngoài
có điều kiện thao túng, dễ gây rủi ro cho TTCK trong nước; (2) cũng đã tác động
khá mạnh đến thị trường bất động sản, đẩy giá nhà, đất lên cao.
- Các ngân hàng thương mại cổ phần sau quá trình tái cơ cấu đã làm ăn tốt, đang ổn
định và phát triển, tiếp tục tái cơ cấu để tăng cường năng lực cạnh tranh và hội
nhập theo các cam kết của WTO, trong đó có việc phát hành thêm cổ phiếu để tăng
vốn. Theo quy định tại Nghị định số 141 ngày 22 - 11 - 2006 của Chính phủ “Về
ban hành danh mục vốn pháp định của tổ chức tín dụng” thì đến hết năm 2007 vốn
điều lệ của các ngân hàng thương mại nước ta phải đạt 1000 tỉ đồng và đến năm
2010 phải đạt 3000 tỉ đồng. Đây cũng là một trong những nguyên nhân làm cho cổ
phiếu ngân hàng luôn “nóng”.
- Có sự chuyển dịch đáng kể vốn từ ngân hàng thương mại sang đầu tư chứng
khoán theo 2 hướng: (1) các nhà đầu tư cá nhân rút tiền gửi tiết kiệm để đầu tư
chứng khoán (2) những người khác (bao gồm cả công ty chứng khoán của ngân
hàng lại vay tiền của ngân hàng thương mại để kinh doanh chứng khoán (theo báo
cáo của Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ các ngân hàng thương mại cho các công ty
chứng khoán ngân hàng vay để kinh doanh chứng khoán tại thời điểm cuối năm
2006 là 2,6%). Qua đây cũng phần nào tác động đến hoạt động của ngân hàng
thương mại và cả Ngân hàng Nhà nước với vai trò quản lý và điều hành chính