ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

LÊ TIẾN HẢI

TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚC THỌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

LÊ TIẾN HẢI

TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚC THỌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH


văn này./.
Hà Nội, ngày 24 tháng 4 năm 2014
Tác giả luận văn

Lê Tiến Hải


MỤC LỤC
Danh mục các từ viết tắt ..................................................................................... i
Danh mục bảng biểu............................................................................................ ii
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI ................................ 8
1.1. Các khái niệm cơ bản ................................................................................... 8
1.1.1. Khái niệm về nông thôn ............................................................................ 8
1.1.2. Khái niệm về nông thôn mới ..................................................................... 9
1.1.3. Khái niệm về xây dựng nông thôn mới ..................................................... 9
1.1.4. Khái niệm về quản lý nhà nƣớc trong quá trình xây dựng nông thôn mới 10
1.2. Nội dung và nguyên tắc xây dựng nông thôn mới ....................................... 11
1.2.1. Nội dung .................................................................................................... 11
1.2.2. Nguyên tắc................................................................................................. 12
1.3. Nội dung, chức năng, nguyên tắc quản lý nhà nƣớc trong quá trình xây dựng
nông thôn mới ..................................................................................................... 13
1.3.1. Nội dung .................................................................................................... 13
1.3.2. Chức năng ................................................................................................. 13
1.3.3. Nguyên tắc................................................................................................. 13
1.4. Kinh nghiệm quản lý nhà nƣớc trong quá trình xây dựng nông thôn mới16
1.4.1. Kinh nghiệm của huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định ................................... 16
1.4.2. Kinh nghiệm của huyện Đan Phƣợng, Thành phố Hà Nội ....................... 18
1.4.3. Kinh nghiệm của huyện Phƣớc Long, Tỉnh Bạc Liêu .............................. 22

3.1.1. Thuận lợi ................................................................................................... 67
3.1.2. Khó khăn ................................................................................................... 67
3.2. Phƣơng hƣớng xây dựng nông thôn mới của huyện Phúc Thọ ................... 68
3.3. Các giải pháp tăng cƣờng công tác quản lý nhà nƣớc trong xây dựng nông
thôn mới trên địa bàn huyện Phúc Thọ ............................................................... 69
3.3.1. Giải pháp về chỉ đạo, điều hành ................................................................ 69
3.3.2. Giải pháp về tuyên truyền, tập huấn, hƣớng dẫn ...................................... 70
3.3.3. Giải pháp về quy hoạch và thực hiện quy hoạch ...................................... 71
3.3.4. Giải pháp về tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội ............... 71
3.3.5. Giải pháp về phát triển kinh tế .................................................................. 72


3.3.6. Giải pháp về nâng cao trình độ cán bộ quản lý và chất lƣợng lao động72
3.3.7. Giải pháp về quản lý, sử dụng và huy động vốn ....................................... 73
3.3.8. Giải pháp về đôn đốc, kiểm tra, giám sát, đánh giá tình hình thực hiện xây
dựng nông thôn mới ............................................................................................ 74
3.4. Một số kiến nghị và đề xuất ......................................................................... 75
3.4.1.Về quan điểm và phƣơng pháp quản lý ..................................................... 75
3.4.2.Tập trung quy hoạch sản xuất và hỗ trợ phát triển sản xuất ...................... 76
3.4.3. Đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý, giám sát, điều hành và đào tạo nghề cho
lao động nông thôn .............................................................................................. 77
3.4.4. Về tiến độ triển khai .................................................................................. 79
3.4.5.Về cơ chế chính sách .................................................................................. 79
3.3.6. Nâng cao chất lƣợng nội dung các hoạt động .......................................... 80
3.4.7. Xác định ngƣời dân là chủ thể trong xây dựng nông thôn mới ................ 81
3.4.8. Tiếp tục gắn vai trò của hội, các tổ chức đoàn thể trong xây dựng nông
thôn mới .............................................................................................................. 81
3.4.9. Điều chỉnh một số tiêu chí cho phù hợp với thực tế ................................. 82
KẾT LUẬN ......................................................................................................... 84
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................ 86

5

HTX

6

MTTG

Mục tiêu quốc gia

7

MTTQ

Mặt trận tổ quốc

8

NTM

Nông thôn mới

9

NQ

10

THCS



STT

Bảng

Nội dung

1

Bảng 2.1

Tăng trƣởng kinh tế chia theo khu vực giai
đoạn 2011-2013

29

2

Bảng 2.2

Cơ cấu kinh tế giai đoạn 2011-2013

30

3

Bảng 2.3

Thực trạng dân số, diện tích của các xã tham
gia xây dựng NTM

Bảng 2.7

Hiện trạng cơ sở vật chất văn hoá và nhu cầu

36

8

Bảng 2.8

Khái toán vốn cho phát triển và tổ chức sản
xuất

43

9

Bảng 2.9

Thu nhập bình quân giai đoạn 2011-2013

52

ii

Trang


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài:

dẫn tới có những lúng túng, khó khăn nhất định trong việc điều hành, tổ chức
thực hiện trong Bộ máy quản lý chƣơng trình từ huyện xuống các xã, các thôn,
cụm dân cƣ.
Mặt khác, việc triển khai nghiên cứu để đánh giá thực trạng công tác quản
lý nhà nƣớc trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Phúc Thọ, Thành
phố Hà Nội và đề xuất những giải pháp thực hiện là một trong những việc làm
quan trọng. Song, cho đến nay vẫn chƣa có nghiên cứu nào về vấn đề này.
Xuất phát từ thực tế và tình hình trên, học viên nhận thấy sự cần thiết phải
nghiên cứu đề tài: “Tăng cường quản lý Nhà nước trong quá trình xây dựng
nông thôn mới trên địa bàn Huyện Phúc Thọ, Thành phố Hà Nội”.
2. Tình hình nghiên cứu:
Trong nhƣ̃ng năm gầ n đây , thực tế đã có rất nhiều công trình nghiên cứu,
bài viết về nông nghiệp, nông thôn cũng nhƣ xây dựng nông thôn mới. Tiêu biểu
là một số công trình cơ bản sau:
“Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam - Hôm nay và mai sau” của
tác giả Đặng Kim Sơn (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 2008), đã nêu bật thực
trạng các vấn đề về nông nghiệp, nông dân, nông thôn hiện nay, những thành tựu
cũng nhƣ những khó khăn vƣớng mắc trong quá trình xây dựng và phát triển,
trong đó các vấn đề về kinh tế-xã hội nông thôn nhƣ thu nhập và khả năng tích
lũy, điều kiện sống của các hộ nông dân; các tổ chức xã hội, quan hệ cộng đồng,
môi trƣờng làng xã;quan hệ giữa nông thôn với đô thị và công nghiệp đã đƣợc
tác giả nghiên cứu và làm rõ.
2


Đề tài “Một số vấn đề về nông thôn Việt Nam trong điều kiện mới” do
Viện Chính sách và Chiến lƣợc Phát triển nông nghiệp, nông thôn chủ trì, TS.
Đặng Kim Sơn làm chủ nhiệm. Đề tài đã tập trung vào các vấn đề: Tổng quan về
các chính sách phát triển nông thôn Việt Nam trong điều kiện mới; phân tích một
số vấn đề nổi bật trong phát triển nông thôn nƣớc ta nhƣ: tập trung ruộng đất, lao

nhiều nội dung khác nhau, nhƣ:
- Ngọc Lê (2011), Những kinh nghiệm quý để làm nông thôn mới; Báo
điện tử danviet.vn ngày 13/11/2011.
- Ths. Huỳnh Ngọc Điền, Ths. Lã Sơn Ka (2011), Kết quả bước đầu trong
xây dựng nông thôn mới tại xã điểm Tân Lập, huyện Đồng Phú, tỉnh Bình
Phước.
- Vũ Thành (2011), Xuân Trường gắn phát triển kinh tế với xây dựng nông
thôn mới; ngày 03/10/2011.
- Ths. Phạm Huy Thông (2011), Sự cần thiết phải điều chỉnh một số tiêu
chí về xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay.
- Phạm Xuân Liêm (2011), Phong trào đổi mới nông thôn của Hàn Quốc;
- Ths. Ngô Văn Toại (2011), Kinh nghiệm thành công của Hàn Quốc về
phát triển nông thôn.
- Phạm Anh, Văn Lợi (2011), Xây dựng nông thôn mới: Bài học và kinh
nghiệm từ Trung Quốc; ngày 08/12/2011.
- Quốc Trị (2013), Những bất cập trong quy hoạch xây dựng nông thôn
mới; ngày 15/6/2013.
Tuy nhiên, cho đến nay hầu nhƣ chƣa có công trình nào nghiên cứu một
cách đầy đủ, toàn diện và hệ thống về xây dựng nông thôn mới và công tác quản
lý nhà nƣớc trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Phúc Thọ, Thành phố Hà
4


Nội. Chính vì vậy, luận văn sẽ kế thừa các kết quả nghiên cứu trên, lấy đó làm
cơ sở lý thuyết và thực tiễn để nghiên cứu, tìm hiểu quá trình xây dựng nông
thôn mới, từ đó đƣa ra các giải pháp tăng cƣờng công tác quản lý nhà nƣớc trong
xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội.
Xuất phát từ tình hình nghiên cứu nhƣ trên, học viên đƣa ra các câu hỏi
nghiên cứu nhƣ sau:
- Thực trạng công tác quản lý trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở

- Phƣơng pháp phân tích và tổng hợp: đƣợc dùng để phân tích các vấn đề
lý luận và thực tiễn của đề tài trên cơ sở thông tin thu thập đƣợc từ sách, báo, tài
liệu, các công trình khoa học đã đƣợc công bố, từ khảo sát thực tiễn của địa bàn
nghiên cứu.
- Phƣơng pháp phỏng vấn và chuyên gia: phƣơng pháp này đƣợc sử dụng
nhằm tham khảo ý kiến của các cán bộ quản lý, những ngƣời tổ chức thực hiện
chƣơng trình xây dựng nông thôn mới tại huyện và một số cán bộ chủ chốt của
các xã để nắm bắt thông tin thực tế, làm cơ sở cho việc phân tích thực trạng, tìm
hiểu nguyên nhân của thực trạng đó.
- Phƣơng pháp tiế p câ ̣n dƣ̣a vào cô ̣ng đồ ng : Tiế p câ ̣n nhƣ̃ng ngƣời dân điạ
phƣơng, là những ngƣời trực tiếp tham gia thƣ̣c hiê ̣n xây dựng nông thôn mới
nhằm thu thập những ý kiến khách quan về kết quả và hạn chế, thuận lợi và khó
khăn, những vấn đề vƣớng mắc trong quá trình thực hiện xây dựng nông thôn
mới .
- Nguồn số liệu thực tế sử dụng trong đề tài luận văn đƣợc cung cấp từ
Ban thƣờng trực xây dựng nông thôn mới của huyện và UBND các xã, thị trấn
trên địa bàn huyện Phúc Thọ.

6


6. Những đóng góp của luận văn
Trên cơ sở kế thừa và phát triển các công trình nghiên cứu trƣớc đây, lấy
đó làm cơ sở lý thuyết và thực tiễn về phát triển nông thôn và xây dựng nông
thôn mới, gắn với việc đánh giá thực tế công tác quản lý nhà nƣớc trong quá
trình xây dựng nông thôn mới tại các phòng, ban chuyên môn và UBND các xã,
thị trấn trên địa bàn huyện Phúc Thọ, luận văn đã đƣa ra những giải pháp, đề
xuất để góp phần vào việc tăng cƣờng hiệu quả quản lý, nâng cao chất lƣợng và
tính bền vững khi thực hiện xây dựng nông thôn mới tại huyện Phúc Thọ.
7. Kết cấu của luận văn:

sinh sống và làm việc của một cộng đồng bao gồm chủ yếu là nông dân, là vùng
sản xuất nông nghiệp là chính. Nông thôn có cơ cấu hạ tầng, trình độ tiếp cận thị
trƣờng, trình độ sản xuất hàng hoá thấp hơn so với thành thị.
Hiện nay, khái niệm nông thôn đã đƣợc nêu rõ tại Thông tƣ số 54 ngày
21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn là: “Nông thôn là phần
lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn, đƣợc quản
lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã”.

8


1.1.2. Khái niệm về nông thôn mới
Trong Nghị quyết số 26-NQ/TW đƣa ra mục tiêu: “Xây dựng nông thôn
mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức
tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch
vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân
tộc; dân trí đƣợc nâng cao, môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ; hệ thống chính trị
ở nông thôn dƣới sự lãnh đạo của Đảng đƣợc tăng cƣờng”.
Nhƣ vậy, nông thôn mới trƣớc tiên nó phải là nông thôn, không phải là thị
tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể
khái quát gọn theo các nội dung cơ bản sau:
Thứ nhất, đó là làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; đảm bảo
không gian nông thôn phải mang đặc trƣng nông thôn với khuôn viên, cảch quan
của làng xã, của hộ gia đình nông thôn.
Thứ hai, sản xuất phải phát triển bền vững theo hƣớng kinh tế hàng hoá;
thu nhập đảm bảo, công ăn việc làm ổn định, không có hộ nghèo đói.
Thứ ba, đời sống về vật chất và tinh thần của dân nông thôn ngày càng
đƣợc nâng cao.
Thứ tƣ, bảo vệ và phát triển tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ và phát triển
môi trƣờng, bảo tồn và khai thác cảnh quan tự nhiên, duy trì cân bằng sinh thái.

thôn mới
Quản lý nhà nƣớc theo nghĩa rộng là toàn bộ mọi hoạt động của nhà nƣớc
nói chung, mọi hoạt động mang tính chất nhà nƣớc, nhằm thực hiện các nhiệm
vụ, chức năng của nhà nƣớc. Còn theo nghĩa hẹp thì đó là hoạt động quản lý do
các cơ quan hành chính nhà nƣớc thực hiện, hay còn gọi là hoạt động chấp hành
và điều hành nhà nƣớc.
10


Quản lý nhà nƣớc trong quá trình xây dựng nông thôn mới là hoạt động tổ
chức, điều hành của cơ quan nhà nƣớc từ Trung ƣơng đến địa phƣơng nhằm thực
hiện mục tiêu xây dựng nông thôn mới; là tập hợp tất cả các hoạt động của các
cơ quan nhà nƣớc tác đô ̣ng vào khu vƣ̣c nông nghiê ̣p , nông thôn, nông dân nhằ m
hƣớng đế n sƣ̣ phát triể n bề n vƣ̃ng của nề n kinh tế và đảm bảo cho cuô ̣c số ng của
ngƣời dân ngày càng tốt đẹp hơn.
Công tác quản lý nhà nƣớc trong quá trình xây dựng nông thôn mới phải
xác định là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; cấp ủy đảng, chính
quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng quy hoạch, đề án, kế
hoạch và tổ chức thực hiện. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị, xã hội vận
động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò chủ thể trong xây dựng nông thôn
mới cùng tham gia chung sức thực hiện từ khâu lập đề án, quy hoạch, kiểm tra,
giám sát đến triển khai, tham gia và hƣởng thụ.
Để thực hiện đƣợc mục tiêu trên, đòi hỏi phải kiên trì, trong thời gian dài
với sự tham gia tích cực của cả hệ thống chính trị, phát huy cao độ vai trò của
ngƣời dân và các cấp chính quyền đìa phƣơng, nhất là cấp cơ sở (xã, thôn). Hệ
thống chính trị ở cơ sở phải thƣờng xuyên đƣợc củng cố, hiệu quả hoạt động
ngày càng đƣợc nâng lên; thực hiện tốt qui chế dân chủ cơ sở, sức mạnh tổng
hợp của quần chúng ngày càng phát huy; an ninh chính trị và trật tự xã hội đƣợc
giữ vững ổn định.
1.2. Nội dung và nguyên tắc xây dựng nông thôn mới

Các hoạt động cụ thể do chính cộng đồng ngƣời dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ
để quyết định và tổ chức thực hiện.
- Đƣợc thực hiện trên cơ sở kế thừa và lồng ghép các chƣơng trình mục
tiêu quốc gia, chƣơng trình hỗ trợ có mục tiêu, các chƣơng trình, dự án khác
12


đang triển khai ở nông thôn, có bổ sung dự án hỗ trợ đối với các lĩnh vực cần
thiết; có cơ chế, chính sách khuyến khích mạnh mẽ đầu tƣ của các thành phần
kinh tế; huy động đóng góp của các tầng lớp dân cƣ.
- Đƣợc thực hiện gắn với các quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã
hội, đảm bảo an ninh quốc phòng của mỗi địa phƣơng (xã, huyện, tỉnh); có quy
hoạch và cơ chế đảm bảo cho phát triển theo quy hoạch (trên cơ sở các tiêu
chuẩn kinh tế, kỹ thuật do các Bộ chuyên ngành ban hành).
- Là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; cấp uỷ Đảng, chính
quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng quy hoạch, kế hoạch,
tổ chức thực hiện; hình thành cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời
sống văn hoá” do Mặt trận tổ quốc chủ trì cùng các tổ chức chính trị - xã hội vận
động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò chủ thể trong việc xây dựng nông
thôn mới.
1.3. Nội dung, chức năng, nguyên tắc quản lý nhà nƣớc trong quá
trình xây dựng nông thôn mới.
1.3.1. Nội dung
Quản lý nhà nƣớc trong quá trình xây dựng nông thôn mới là các hoạt
động tổ chức, điều hành của cả bộ máy nhà nƣớc đối với quá trình xây dựng
nông thôn mới nhằm đạt đƣợc mục tiêu, yêu cầu đề ra là xây dựng nông thôn
mới giàu đẹp, văn minh, sản xuất phát triển, thu hẹp khoảng cách với thành thị.
1.3.2. Chức năng
Chức năng quản lý nhà nƣớc trong quá trình xây dựng nông thôn mới
đƣợc thể hiện trong việc ban hành Nghị quyết, Quyết định; xây dựng cơ chế,


14


Điển hình nhƣ trong công tác quy hoạch xây dựng nông thôn mới, yêu
cầu đặt ra là bộ mặt nông thôn vừa phải kế thừa đƣợc truyền thống văn hoá của
địa phƣơng, truyền thống hàng nghìn năm của nông thôn Việt Nam nhƣng cũng
phải đáp ứng đƣợc với nhu cầu hiện đại đổi mới của đất nƣớc, phù hợp với sự
phát triển của quốc tế. Để làm đƣợc điều này, ngay từ khi tiến hành lập quy
hoạch, ngƣời dân cần tham gia vào các hoạt động ngay từ đầu. Ngƣời dân phải
tham gia bàn luận, bởi họ là ngƣời sống và hiểu truyền thống tại cộng đồng nhất,
mà các công trình đƣợc triển khai tại cộng đồng ngƣời dân lại là những ngƣời
đƣợc hƣởng thụ kết quả từ những hoạt động hay những công trình đó.
Ngƣời dân phải chủ động ra quyết định làm cái gì? Công việc nào ƣu tiên
làm trƣớc, công việc nào có thể làm sau. Bởi sau khi bàn luận, phân tích đƣợc
điểm mạnh, điểm yếu, những thuận lợi và khó khăn của cộng đồng nơi họ đã
sính sống làm ăn bao đời nay do đó việc ra quyết định của ngƣời dân là rất quan
trọng. Bởi sự lựa chọn của ngƣời dân sẽ phù hợp với nguồn lực của chính họ,
phù hợp nguồn lực của địa phƣơng và của Trung ƣơng hỗ trợ để các hoạt động
đạt hiệu quả cao nhất.
Ngƣời dân phải thể hiện đƣợc quyền làm chủ của mình, tuỳ thuộc vào
điều kiện và khả năng của chính họ, một số hoạt động tại địa phƣơng ngƣời dân
có thể đảm nhiệm để có cơ hội đóng góp công sức tiền của cho quê hƣơng trong
xây dựng nông thôn mới. Bên cạnh đóng góp cho cộng đồng, họ còn có thể có
thêm thu nhập từ những hoạt động của chƣơng trình thay vì phải đi thuê từ bên
ngoài cộng đồng.
Ngƣời dân cũng phải tự giác chính trang nhà cửa, sân vƣờn, cổng ngõ của
họ theo quy hoạch chung của địa phƣơng, đóng góp cho văn minh sạch đẹp của
làng, xã từ chính nhà mình. Xây đủ các công trình vệ sinh, bố trí khu chăn nuôi
hợp vệ sinh, cải tạo ao, ngõ, tƣờng rào để có cảnh quan đẹp. Không thể có nông