ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

THIỀU THỊ TUYẾT TRINH

VAI TRỊ CỦA ĐỒN TNCS HỒ CHÍ MINH
TRONG XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO
THANH NIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

THIỀU THỊ TUYẾT TRINH

VAI TRỊ CỦA ĐỒN TNCS HỒ CHÍ MINH
TRONG XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO
THANH NIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử về Nhà nƣớc và Pháp luật
Mã số

: 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH Đào Trí Úc


4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4

6. Tính mới và những đóng góp của đề tài

5

7. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

5

8. Kết cấu của luận văn

6

CHƢƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRỊ CỦA ĐỒN TRONG XÂY
DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN
1.1. Vai trò, vị trí của thanh niên và yêu cầu về việc xây dựng
ý thức pháp luật cho thanh niên
1.1.1. Khái niệm thanh niên

7
7



và phong trào thanh thiếu nhi trong giai đoạn hiện nay
Kết luận Chương I

37

CHƢƠNG II. THỰC TRẠNG VỀ VAI TRÒ VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐỒN
TNCS HỒ CHÍ MINH ĐỐI VỚI THANH NIÊN TRONG XÂY DỰNG Ý
THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN
2.1. Đánh giá chung về thực trạng ý thức pháp luật của thanh
niên

38

2.1.1. Hiểu biết pháp luật của thanh niên

39

2.1.2. Nhận thức về pháp luật của thanh niên

40

2.1.3. Thái độ và tình cảm đối với pháp luật của thanh niên

41

2.2. Các hình thức hoạt động của Đồn TNCS Hồ Chí Minh
trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên

42

2.3.2. Đội ngũ cán bộ Đoàn - chủ thể thực hiện vai trị của tổ chức
Đồn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ở Việt Nam trong xây dựng

52

ý thức pháp luật cho thanh niên
2.3.3. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua các hoạt động tuyên truyền của Đoàn

54

2.3.4. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua các hoạt động truyền thơng

55

2.3.5. Tổ chức Đồn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thơng qua các cuộc thi tìm hiểu pháp luật

57

2.3.6. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thơng qua báo chí, biên tập bản tin, tài liệu giáo dục pháp luật cho

58

thanh niên
2.3.7. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua hoạt động của các câu lạc bộ tuổi trẻ pháp luật


Kết luận Chương II

66

CHƢƠNG III. PHƢƠNG HƢỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI
TRỊ CỦA ĐỒN TNCS HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC XÂY DỰNG Ý
THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN
3.1. Những quan điểm cơ bản về bảo đảm vai trò của Đồn
TNCS Hồ Chí Minh trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên

68

3.1.1. Xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên là một bộ phận
của xây dựng ý thức pháp luật cho nhân dân

68

3.1.2. Xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên là một nhiệm vụ
đặc biệt quan trọng của tổ chức Đoàn

70

3.1.3. Xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên cần được tiến
hành thường xuyên và liên tục

71

3.1.4. Kết hợp xây dựng ý thức pháp luật với giáo dục chính trị,
tư tưởng, đạo đức cho thanh niên


3.2.4. Tăng cường tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho
đội ngũ cán bộ Đoàn, nhất là những người trực tiếp tham gia công tác
nhằm xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên

79

3.2.5. Kết hợp chặt chẽ xây dựng ý thức pháp luật với tuyên
truyền, giáo dục chính trị tư tưởng cho thanh niên

81

3.2.6. Đổi mới, đa dạng hố các hình thức xây dựng ý thức pháp
luật cho thanh niên

82

3.2.7. Tăng cường phối hợp giữa tổ chức Đoàn với các ngành liên
quan trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên

91

3.2.8. Đảm bảo sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, sự chỉ đạo của
các cấp chính quyền đối với việc tăng cường vai trị của tổ chức Đồn
trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên

93

Kết luận Chương III

95


DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
Đoàn TNCS

Đoàn Thanh niên cộng sản


THPT

Trung học Phổ thông

TN

Thanh niên

TTN

Thanh thiếu niên


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Đồn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội
của thanh niên Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí
Minh sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện. Đoàn là đội dự bị tin cậy của Đảng
Cộng sản Việt Nam, lực lượng xung kích cách mạng, trường học xã hội chủ
nghĩa của thanh niên, đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của
tuổi trẻ; phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh; là lực lượng
nịng cốt chính trị trong phong trào và các tổ chức của thanh niên Việt Nam.
Là thành viên của hệ thống chính trị, tổ chức Đồn hoạt động trong

nay” làm đề tài luận văn tốt nghiệp của mình.
2. Tình hình nghiên cứu
Xây dựng ý thức pháp luật cho các tầng lớp nhân dân nói chung và
cho thanh niên nói riêng là một vấn đề mang tính cấp thiết. Đây là vấn đề đã
và đang được các nhà nghiên cứu khoa học pháp lý quan tâm và đã có nhiều
cơng trình nghiên cứu liên quan như: Xây dựng ý thức và lối sống theo pháp
luật, Đào Trí Úc chủ biên, Hà Nội, 1995; Luận án khoa học Ý thức pháp luật
và giáo dục pháp luật ở Việt Nam, tác giả Nguyễn Đình Lộc; Giáo dục ý thức
pháp luật trong việc tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, tác giả Trần
Ngọc Đường; một số bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành như: Một số
biện pháp nhằm nâng cao ý thức pháp luật phòng, chống ma túy trong học
sinh, sinh viên hiện nay" của Thạc sĩ Nguyễn Thị Hồng Lan, đăng trên Tạp
chí Dân chủ và pháp luật - Bộ Tư pháp; Ý thức pháp luật và văn hóa pháp
luật của Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồi, đăng trên Tạp chí Dân chủ và pháp luật - Bộ
Tư pháp; hay như một số luận văn tốt nghiệp như: Ý thức pháp luật và vấn đề
2


giáo dục pháp luật trong nhà trường nhằm nâng cao ý thức pháp luật cho học
sinh, sinh viên ở nước ta hiện nay, tác giả Nguyễn Thị Thụy, trường Đại học
Luật Hà Nội,...
Các cơng trình nói trên có nội dung cơ bản là đã nêu ra nhiều vấn đề về
lý luận và thực tiễn trong hoạt động giáo dục pháp luật cho nhân dân và cho
thanh niên. Tuy nhiên, các tác phẩm trên mới chỉ nghiên cứu về ý thức pháp
luật của thanh niên mà chưa có cơng trình nghiên cứu đầy đủ và có hệ thống
về vai trị của tổ chức Đồn TNCS Hồ Chí Minh trong xây dựng ý thức pháp
luật cho thanh niên ở Việt Nam hiện nay, góp phần tích cực vào việc tăng
cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, phòng, chống tội phạm và tệ nạn xã hội
trong thanh niên, tạo mơi trường tích cực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển,
không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho các tầng lớp nhân

Luận văn được xây dựng trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và
tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, xây dựng ý thức pháp luật
cho thanh niên. Phương pháp luận trong nghiên cứu là phương pháp duy vật
biện chứng và duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin.
Quá trình nghiên cứu, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu
khoa học cụ thể như:
- Phương pháp xã hội học pháp luật đi sâu nghiên cứu về quan điểm, tư
tưởng, dư luận xã hội của thanh niên, nhu cầu, nguyện vọng của thanh niên về
việc xây dựng ý thức pháp luật của tổ chức Đoàn thời gian qua và nguyện
vọng, mong muốn trong thời gian tới.

4


- Phương pháp lịch sử cụ thể xem xét các vấn đề liên quan đến việc
thực hiện vai trò của tổ chức Đoàn trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh
niên trong từng thời điểm, hoàn cảnh lịch sử cụ thể.
- Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh sử dụng trong xử
lý các nội dung, số liệu được thu thập, phân tích trong q trình thực hiện đề
tài.
- Ngồi ra, trong q trình thực hiện, người viết cũng tham khảo ý kiến
các chuyên gia, cán bộ, đồng nghiệp trưởng thành từ hoạt động thực tiễn, có
những kiến giải, đánh giá sát thực về phát huy vai trị của tổ chức Đồn trong
xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên, nhất là về những giải pháp cần tập
trung thực hiện trong thời gian tới.
6. Tính mới và những đóng góp của đề tài
Luận văn là cơng trình nghiên cứu tương đối có hệ thống về vai trị của
tổ chức Đồn trong việc xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên nhằm góp
phần làm rõ tính đặc thù về vai trị của tổ chức Đồn khác với các tổ chức
khác. Luận văn đề xuất các phương hướng và giải pháp cơ bản về xây dựng ý


6


7


CHƢƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA ĐOÀN TRONG
XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN

1.1. VAI TRỊ, VỊ TRÍ CỦA ĐỒN VÀ U CẦU VỀ VIỆC XÂY
DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN
1.1.1. Khái niệm thanh niên
Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người ,sự phát triển của cơ thể
con người, từ khi sinh ra, đến khi từ giã cuộc đời trải qua nhiều giai đoạn như
sự phát triển của lịch sử xã hội. Mỗi con người được sinh ra, trưởng thành và
tồn tại trong suốt cuộc đời của mình đều trải qua các thời kỳ lứa tuổi. Ở mỗi
thời kỳ lứa tuổi, sự phát triển về thể chất, tâm lý và nhân cách của con người
đó lại có những quy luật riêng. Thanh niên là thời kỳ kế tiếp của lứa tuổi thiếu
niên nhưng đây là giai đoạn phát triển rất cao về thể chất và có nhiều diễn
biến tâm lý… Chính vì thể, thanh niên tồn tại với tư cách là một phạm trù lứa
tuổi ở cấp độ phát triển đặc biệt. Do đó, thanh niên là một thành phần đặc biệt
của cơ cấu xã hội.
Khi nghiên cứu về thanh niên, có nhiều cách tiếp cận, tùy thuộc vào nội
dung và giác độ nghiên cứu:
- Về mặt sinh học, các nhà nghiên cứu coi thanh niên là một giai đoạn xác
định trong quá trình phát triển của cơ thể, trong giai đoạn này thấy rõ sự cường
tráng về thể lực, sự phát triển về trí tuệ, trưởng thành về sinh dục, tính dục.
- Các nhà tâm lý học thì lại nhìn nhận thanh niên là một giai đoạn
chuyển tiếp từ tuổi thơ phụ thuộc sang hoạt động độc lập với tư cách là một

động xã hội hùng hậu, nguồn lực bổ sung cho đội ngũ lao động trên tất cả các
9


lĩnh vực, là bộ phận quan trọng cấu thành lực lượng sản xuất, rất năng động,
nhạy cảm, gắn bó với tiến trình phát triển xã hội, đi đầu trong cuộc đấu tranh
sáng tạo mới, tham gia xây dựng giai cấp cơng nhân, xây dựng các lực lượng
vũ trang.
Vì vậy, để có khái niệm chính xác nhất về thanh niên, chúng ta cần
nghiên cứu một cách tổng hợp, trên nhiều khía cạnh, có tính đến những quy
luật bên trong của sự phát triển về thể chất và tinh thần.
Tùy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, đặc điểm
truyền thống, tuổi thọ bình quân v.v... mà mỗi quốc gia có quy định độ tuổi
thanh niên khác nhau. Nhưng hầu hết các nước trên thế giới đều thống nhất
tuổi thanh niên bắt đầu từ 15 hoặc 16. Nhằm đảm bảo sự tiếp nối giữa tuổi trẻ
em với tuổi thanh niên, phù hợp với Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em
và các luật khác, Luật thanh niên được Quốc hội khóa IX thơng qua có hiệu
lực thi hành từ ngày 01/7/2007 tại Điều 1 quy định "Thanh niên là công dân
Việt Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi" [34].
Ở Việt Nam, thời gian trước đây, thanh niên được hiểu gần như đồng nhất
với tuổi đoàn viên (15 đến 28 tuổi). Ngày nay do điều kiện kinh tế, chính trị, xã
hội phát triển, thời gian học tập, đào tạo cơ bản của tuổi trẻ dài thêm, cùng với
nhiều đặc điểm khác mà chúng ta cho rằng thanh niên là những người trong độ
tuổi từ 16 đến 30. Tuy nhiên cần phải phân biệt rõ tuổi đoàn viên và tuổi thanh
niên. Theo điều lệ Đoàn thì Đồn là một tổ chức chính trị xã hội của thanh
niên, bao gồm những thanh niên ưu tú trong độ tuổi 15 đến 30. Hết tuổi đoàn
viên theo quy định, người đồn viên đó vẫn có thể tự nguyện tiếp tục sinh hoạt
trong tổ chức Đoàn hoặc tham gia vào Hội Liên hiệp Thanh niên và các hoạt
động khác của Đoàn và phong trào thanh niên đến 35 tuổi [10].



Nam

Nữ

Chung

Nam

Nữ

2007

24,052,795

12,115,551

11,937,244

83,994,078

41,337,074

42,657,004

28.6%

2008

24,400,945 12,308,513


86,747,807

42,878,963

43,868,844

29.0%

2011

25,328,073 12,826,250

12,501,823

87,610,947

43,347,731

44,263,216

28.9%

11

nƣớc


2012



Nhóm tuổi

Số lƣợng

Tỉ lệ

16 -19

6,964,135

27,4%

20 -24

8,187,589

32,3%

25 - 30

10,230,437

40,3 %

Cơ cấu dân số thanh niên theo khu vực: Tỉ lệ thanh niên sống tại khu vực
nông thôn cao hơn khu vực thành thị với mức chênh lệch là 41%. Năm 2013, dân
số thanh niên tại khu vực nông thôn là 17,897,011 người (chiếm 70.5% dân số
thanh niên), thanh niên tại khu vực thành thị là 7,485,150 người (chiếm 29.5% dân
số thanh niên). Số liệu thống kê năm 2011 và năm 2013 củ Viện nghiên cứu

thanh niên, giai đoạn kế tiếp là trung niên. Trong thực tế giai đoạn trung niên
khơng cịn sự phát triển nào đáng kể mà con người có những mặt đã dần đi
vào thời kỳ lão hóa (về sinh học). Khoa học đã kết luận là sự phát triển của
các nơ-ron thần kinh ở lứa tuổi thanh niên đạt tới đỉnh cao nhất.
Thanh niên là lớp người có sự phát triển mạnh về trí tuệ và nhân cách.
Tuy nhiên, bên cạnh những khả năng to lớn, sự mạnh dạn, lòng dũng cảm, tinh
thần dám nghĩ, dám làm, trong cả thế hệ thanh niên cũng như trong từng cá thể,
sự hạn chế và các nhược điểm về mặt thiếu kinh nghiệm, thiếu từng trải, tính
bồng bột, thậm chí có lúc cịn phiêu lưu, liều lĩnh… ln phải được cảnh giác,
phải được khắc phục bằng chính sự rèn luyện, phấn đấu không ngừng của bản
thân thanh niên và có sự hướng dẫn, giúp đỡ của các chủ thể xã hội.
Như vậy có thể hiểu thanh niên là một nhóm xã hội nhân khẩu đặc thù
bao gồm những người trong một độ tuổi nhất định, có sự phát triển nhanh
chóng về thể chất, tâm lý, trí tuệ, có mặt trong mọi lĩnh vực hoạt động của xã
hội; có mối quan hệ gắn bó mật thiết với tất cả các giai cấp, tầng lớp trong xã
hội; là lực lượng xã hội to lớn đóng vai trị quyết định đối với sự phát triển
trong tương lai của mỗi quốc gia, dân tộc.
1.1.2. Vai trị của Đồn TNCS Hồ Chí Minh trong xây dựng ý thức
pháp luật cho thanh niên
13


Đảng, Nhà nước ta luôn quan tâm, chăm lo, bồi dưỡng thanh niên và
công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đối với thanh niên; ln đánh giá cao
vai trị của tổ chức Đồn TNCS Hồ Chí Minh trong phối hợp với các cơ quan
nhà nước phổ biến, giáo dục pháp luật đối với thanh niên nhằm xây dựng ý
thức pháp luật cho thanh niên. Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước,
công tác phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm xây dựng ý thức pháp luật cho
thanh niên ln là nội dung quan trọng trong cơng tác đồn và phong trào
thanh thiếu nhi hàng năm của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.

thanh niên nhằm xây dựng, hình thành thói quen, nếp sống và ý thức sống và
làm việc theo pháp luật; kiên quyết đấu tranh xóa bỏ tập tục, lệ làng và các
phong tục tập quán lạc hậu; vận động thanh niên gương mẫu thực hiện và vận
động người thân và gia đình tuân thủ những quy định pháp luật trong cuộc
sống hàng ngày; tổ chức cho thanh niên tham gia các phong trào tuyên truyền
và vận động thực hiện chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước.
Từ đó, ta có thể hiểu vai trị của tổ chức Đồn trong xây dựng ý thức
pháp luật đối với thanh niên bao gồm: Vị trí của tổ chức Đồn TNCS Hồ Chí
Minh trong hệ thống tổ chức lực lượng làm công tác xây dựng ý thức pháp
luật đối với nhân dân nói chung và đối với thanh niên nói riêng; chức năng,
nhiệm vụ của tổ chức Đồn TNCS Hồ Chí Minh trong lĩnh vực này; tác dụng,
hiệu quả hoạt động của tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong xây dựng ý
thức pháp luật đối với thành viên của tổ chức mình là cán bộ, đồn viên nói
chung và đối với thanh niên nói riêng.
1.1.2.2. Tổ chức Đồn TNCS Hồ Chí Minh là chủ thể chính trong xây
dựng ý thức pháp luật đối với thanh niên
15