ĐẠI HỌC THÁI NGUN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HỒNG XN BÍNH

QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn: PGS.TS. Đỗ Hồng Thái

THÁI NGUYÊN - 2020


LỜI CAM ĐOAN
Đây là cơng trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu và kết quả nghiên
cứu luận văn này là trung thực, khách quan không trùng lặp với các đề tài khác
đồng thời chưa từng được công bố ở bất cứ tài liệu nào. Nếu không đúng sự thật
trên tơi hồn tồn chịu trách nhiệm.
Thái Ngun, tháng 8 năm 2020
Học viên
Hồng Xn Bính

i


LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT .......................................... vii
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU........................................................................viii
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1

1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 2
3. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu.................................................. 2
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 3
5. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 3
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 3
8. Cấu trúc luận văn ............................................................................................. 4
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO ĐỊNH
HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC ......................... 6

1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................ 6
1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài ............................................................... 6
1.1.2. Những nghiên cứu ở trong nước ................................................................ 8
1.2. Các khái niệm công cụ................................................................................ 11
1.2.1. Quản lý..................................................................................................... 11
1.2.2. Quản lý dạy học ....................................................................................... 12
1.2.3. Hoạt động dạy học ................................................................................... 13
1.2.4. Năng lực và phát triển năng lực............................................................... 16
1.2.5. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh tiểu học ............. 18
1.2.6. Quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong
trường tiểu học......................................................................................... 20
1.3. Lý luận về dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở trường tiểu học ..... 21

iii



iv


2.1.1. Tình hình kinh tế - xã hội của huyện Đại Từ .......................................... 41
2.1.2. Khái quát tình hình giáo dục và giáo dục tiểu học của huyện Đại Từ,
tỉnh Thái Nguyên ..................................................................................... 42
2.2. Khái quát về khảo sát thực trạng ................................................................ 47
2.2.3. Đối tượng khảo sát................................................................................... 48
2.3. Thực trạng dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở trường tiểu
học huyện Đại Từ .................................................................................... 48
2.2.1. Thực trạng hoạt động dạy học dạy học theo định hướng tiếp cận năng
lực học sinh tiểu học hiện nay ................................................................. 49
2.2.2. Thực trạng quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực tiểu
học huyện Đại Từ .................................................................................... 54
2.2.3. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học theo định hướng
phát triển năng lục ở các trường tiểu học hiện nay ................................ 80
2.3. Đánh giá chung ........................................................................................... 82
2.3.1. Những kết quả đạt được .......................................................................... 82
2.3.2. Tồn tại, hạn chế ....................................................................................... 83
2.3.3. Nguyên nhân hạn chế .............................................................................. 84
Kết luận chương 2.............................................................................................. 85
Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN ...... 87

3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý........................................................ 87
3.1.1. Đảm bảo tính pháp lý............................................................................... 87
3.1.2. Đảm bảo tính mục tiêu............................................................................. 87
3.1.3. Đảm bảo tính kế thừa............................................................................... 87
3.1.4. Đảm bảo tính thực tiễn ............................................................................ 88
3.1.5. Đảm bảo tính hệ thống............................................................................. 88


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

TT

Ngun nghĩa

1

CBQL

Cán bộ quản lý

2

CĐ

Cao đẳng

3

CNH-HĐH

Cơng nghiệp hóa - Hiện đại hóa

4

CNTT


Giáo viên

10

HĐDH

Hoạt động dạy học

11

HS

Học sinh

12

HT

Hiệu trưởng

13

HTNV

Hồn thành nhiệm vụ

14

HTXSNV


Quản lý nhà nước

20

SL

Số lượng

21

TB

Trung bình

22

TC

Trung cấp

23

TH&THCS

Tiểu học và Trung học sơ sở

24

TNCS


Quy mô trường lớp và số học sinh.................................................................. 44

Bảng 2.4.

Thống kê thực trạng đội ngũ cán bộ quản lý năm học 2019-2020 ........ 45

Bảng 2.5.

Thống kê thực trạng đội ngũ giáo viên năm học 2019-2020 .......... 46

Bảng 2.6.

Thực trạng dạy học dạy học theo định hướng tiếp cận năng
lực học sinh tiểu học hiện nay ở huyện Đại Từ ...................................... 49

Bảng 2.7.

Xây dựng và thực hiện kế hoạch dạy học dạy học theo định
hướng phát triển năng lực của giáo viên ..................................................... 55

Bảng 2.8.

Đánh giá mức độ cần thiết và mức độ thực hiện nội dung quản
lý theo định hướng tiếp cận năng lực học sinh ........................................ 56

Bảng 2.9.

Đánh giá mức độ cần thiết và mức độ quản lý thực hiện
chương trình nội dung dạy học ......................................................................... 62


Kết quả đánh giá Tính cấp thiết và Tính khả thi ..................................113

Biểu đồ 3.1. Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện
pháp quản lý dạy học theo định hướng PTNL ở các trường
tiểu học huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên ................................................115

ix


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Việc đổi mới căn bản tồn diện chương trình giáo dục phổ thơng, các nghị
quyết đã chỉ đạo việc đổi mới như: Nghị quyết 29/ NQ-TW: "Tiếp tục đổi mới
mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực,
chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối
truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách
nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức,
kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình
thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa
học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thơng trong dạy và học".
Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 thay đổi theo hướng tiếp cận
năng lực. Để hình thành, phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh, chương
trình mới quy định các mơn và hoạt động giáo dục trong nhà trường áp dụng
phương pháp tích cực hố hoạt động của người học. Theo đó, giáo viên đóng vai
trị tổ chức, hướng dẫn học sinh, tạo mơi trường học tập thân thiện, tổ chức những
tình huống có vấn đề để khuyến khích các em tích cực tham gia học tập, tự phát
hiện năng lực, nguyện vọng của bản thân, rèn luyện thói quen và khả năng tự
học.
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh nhằm giúp cho các
em không chỉ chú ý tích cực hố học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận, thực trạng quản lý dạy học theo định hướng
phát triển năng lực ở các trường tiểu học, đề xuất một số biện pháp quản lý dạy
học theo định hướng phát triển năng lực ở các trường tiểu học huyện Đại Từ, tỉnh
Thái Nguyên.
3. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở các trường tiểu
học.
3.2. Đối tượng nghiên cứu

2


Quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở các trường tiểu
học ở các trường tiểu học huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý theo định hướng phát triển năng lực
- Thực trạng quản lý dạy học quản lý theo định hướng phát triển năng lực
ở các trường tiểu học huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
- Đề xuất và khảo nghiệm các biện pháp quản lý dạy học quản lý theo
định hướng phát triển năng lực ở các trường tiểu học huyện Đại Từ, tỉnh Thái
Nguyên.
5. Giả thuyết khoa học
Hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở các trường tiểu
học huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. trong thời gian qua đã được quan tâm thực
hiện nhưng chưa đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực cho học sinh. Nếu đề xuất
được các biện pháp quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực phù hợp
với đặc điểm của trường tiểu học, quy định của ngành giáo dục thì sẽ nâng cao
được hiệu quả dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở các trường tiểu học
6. Phạm vi nghiên cứu

7.2.3. Phương pháp phỏng vấn
Được sử dụng với mục đích tìm hiểu những nhận xét, đánh giá của giáo viên,
cán bộ quản lý của các trường tiểu học về vấn đề quản lý dạy học theo định hướng
phát triển năng lực.
7.2.4. Phương pháp chuyên gia
Xin ý kiến chuyên gia về các biện pháp quản lý dạy học theo định hướng phát
triển năng lực ở các trường tiểu học huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên mà đề tài đề
xuất.
7.3. Nhóm phương pháp xử lý kết quả điều tra
Sử dụng phương pháp toán thống kê để xử lý và phân tích các số liệu từ
các bảng hỏi thu thập được về mặt định lượng.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ
lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

4


Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng
lực ở trường tiểu học.
Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực
ở các trường tiểu học huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
Chương 3: Biện pháp quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở
các trường tiểu học huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG

X.L.Kixêcơp đã có nhiều cơng trình nghiên cứu về năng lực dạy học. Một
trong các cơng trình đó là: hình thành các năng lực, kỹ năng, kỹ xảo dạy học
trong điều kiện của nền giáo dục đại học. Tác giả F.N Gônôbôlin trong cuốn
“Những phẩm chất tâm lý của người giáo viên” đã phân tích hoạt động dạy học
ở hai lĩnh vực: Công tác dạy học và công tác giáo dục của người giáo viên. Tác
giả phân tích cụ thể những yêu cầu về phẩm chất và năng lực dạy học của giáo
viên cần có để đảm bảo hiệu quả trong giáo dục và dạy học [23].
Tác giả N.M Iacốplep trong cuốn: “Phương pháp và kỹ thuật lên lớp trong
trường phổ thơng” đã phân tích q trình nhận thức của học sinh và q trình dạy
học trong đó nêu một cách cụ thể những việc giáo viên cần phải làm, những yêu
cầu đối với giáo viên trong việc sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học để
thực hiện tốt chương trình dạy học ở trường phổ thơng. Tác giả đã dần ra những
ví dụ thành cơng cũng như những thất bại trong nghề dạy học nhằm làm sáng tỏ
vấn đề cần nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường từ việc sử dụng các
phương pháp và kỹ thuật dạy học của giáo viên đến việc quản lý dạy học của các
nhà quản lý [28].
Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong thế kỷ XXI, nhiều quốc gia trên
thế giới như Nhật Bản, Singapo, Trung Quốc...đã thành lập các cơ quan chuyên
môn (hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục độc lập...) nhằm đánh giá chất
lượng giáo dục và đạo tạo, cũng như các điều kiện đảm bảo chất lượng GDĐT
như chương trình nội dung mơn học, đội ngũ (cán bộ quản lý, giáo viên, nhân
viên), cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, các nguồn lực khác...
Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều nhận định: Chất lượng giáo dục và
đào tạo phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ chương trình giáo dục đến quản lý dạy học
của các nhà quản lý, việc tổ chức dạy học của giáo viên đến cơ sở vật chất, thiết bị
phục vụ cho giáo dục. Vì vậy, muốn nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo thì
các yếu tố của quá trình giáo dục và dạy học phải “chuẩn” như mục tiêu, CBQL,
giáo viên, học sinh, phương pháp, phương tiện. Đây chính là sự ra đời của quản lý
dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở các trường tiểu học.
7

8


Tác giả Nguyễn Văn Lê đã nêu những giải pháp để nâng cao chất lượng
giáo dục phổ thơng cần có giải pháp phòng ngừa, khắc phục hiện tượng học sinh
yếu kém; cần chú trọng các giải pháp giáo dục tư tưởng chính trị cho cán bộ, giáo
viên kết hợp với việc bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ... Sự cần thiết của các
phương tiện hỗ trợ dạy học trong các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục phổ
thông là thiết bị và đồ dùng dạy học là phương tiện vật chất để phục vụ quá trình
đổi mới phương pháp dạy học, giúp cho giáo viên thực hiện có hiệu quả mục tiêu
dạy học, giúp học sinh trực tiếp quan sát, phát huy tính chủ động, tích cực, phát
huy năng lực sáng tạo trong tiếp thu kiến thức góp phần nâng cao chất lượng giáo
dục tồn diện.
Đã có rất nhiều hội thảo khoa học, hội nghị chuyên đề được tổ chức để bàn
về các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, chất lượng dạy học bộ mơn, đổi
mới chương trình phổ thông, dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho
học sinh... Qua các đề tài nghiên cứu, các bài tham luận ở các hội thảo, hội nghị,
các tác giả đều đã làm rõ vai trò của người hiệu trưởng trong quản lý dạy học để
nâng cao chất lượng dạy học theo định hướng phát triển năng lực đáp ứng
Chương trình giáo dục phổ thơng 2018. Trong đó nhấn mạnh khả năng tổ chức
các hoạt động về chuyên môn như: bồi dưỡng giáo viên, bồi dưỡng học sinh giỏi
(học sinh có năng khiếu), hỗ trợ học sinh chưa hồn thành các phẩm chất và năng
lực, chuẩn hoá đội ngũ, tổ chức các hội thảo về phương pháp dạy học hiệu quả.
Đề tài “Một số giải pháp quản lý dạy học ở các trường trung học phổ thông
huyện Phú Tân, tỉnh Cà Mau” của tác giả Võ Thanh Liêm thực hiện luận văn thạc
sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục. Tác giả đã trình bày đặc điểm, tình hình chung
của các trường trung học phổ thông ở vùng nông thôn và những đặc điểm về hoạt
động giảng dạy, học tập của giáo viên và học sinh, đồng thời đề xuất các giải pháp
quản lý để nâng cao chất lượng dạy học, đặc biệt tập trung giải quyết vấn đề về
đổi mới quản lý phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá, về các biện pháp huy

khác nhau; đã đề xuất được một số biện pháp cần thiết, khả thi để nâng cao hiệu

10


quả quản lý. Các biện pháp đề xuất đều đã hướng vào việc đảm bảo cho hoạt
động dạy học có nề nếp và góp phần nâng cao chất lượng dạy học.
Hướng tiếp cận khác nhau nên nội dung và cách thức thực hiện các biện
pháp cũng có những điểm riêng khác nhau; tuy vậy những kết quả nghiên cứu
trên đã góp phần hồn thiện và làm phong phú thêm lý luận quản lý dạy học ở
các trường tiểu học; tác giả sẽ có cơ sở để kế thừa, bổ sung, phát triển trong luận
văn của mình.
Như vậy, hướng nghiên cứu về quản lý dạy học ở các trường tiểu học trên
địa bàn huyện Đại Từ vẫn cịn ít cơng trình nghiên cứu, vì thế trong phạm vi cho
phép, tác giả nghiên cứu đề tài "Quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng
lực ở các trường tiểu học, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên" hy vọng có thể đưa
ra những biện pháp quản lý dạy học hữu hiệu nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục cấp tiểu học huyện Đại Từ, tỉnh Thái Ngun theo Chương trình giáo dục
phổ thơng 2018.
1.2. Các khái niệm công cụ
1.2.1. Quản lý
Theo quan điểm của một số học giả trong nước:
- Trong từ điển bách khoa Việt Nam: Quản lý là “tổ chức và điều khiển
các hoạt động theo yêu cầu nhất định” [28, tr. 800-801].
- Tác giả Nguyễn Minh Đạo: “Quản lý là sự chỉ huy, điều khiển, hướng
dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm tới mục tiêu
đã đề ra” [16. Tr.3].
- Theo lý thuyết hệ thống: “Quản lý là sự tác động có hướng đích của chủ
thể quản lý đến một hệ thống nào đó nhằm biến đổi nó từ trạng thái này sang
trạng thái khác theo nguyên lý phá vỡ hệ thống cũ để tạo lập hệ thống mới và

thầy nhằm đem lại hiệu quả cao cho chất lượng dạy học. Muốn vậy người hiệu
trưởng phải nắm rõ các mục tiêu của nhà trường, từ mục tiêu trên hiệu trưởng
quản lý dạy học bao gồm:
- Quản lý nội dung chương trình dạy học.
- Quản lý hoạt động dạy, trong đó có quản lý hoạt động chuẩn bị lên lớp,
quản lý hoạt động lên lớp của giáo viên, quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả
học tập của học sinh…
12


- Quản lý hoạt động học của học sinh.
Trong hoạt động dạy học, phương pháp dạy học là yếu tố quan trọng ảnh
hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học sẽ góp phần
khơng nhỏ vào việc nâng cao chất lượng dạy học và chất lượng giáo dục của nhà
trường. Vì thế, quản lý dạy học không thể bỏ qua quản lý việc đổi mới phương pháp
dạy học.
1.2.3. Hoạt động dạy học
Hoạt động dạy học là một hình thức đặc biệt của giáo dục (nghĩa rộng),
xem như là một trường hợp riêng của giáo dục. Dạy học là con đường đặc biệt
quan trọng trong mối quan hệ biện chứng và phối hợp với các con đường, các
hoạt động khác trong quá trình giáo dục để thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ
giáo dục đặt ra.
Hoạt động dạy học là hoạt động có mục đích, có tổ chức, tương tác giữa
hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của người học nhằm truyền thụ, tổ
chức, điều khiển và lĩnh hội kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo và thái độ đáp ứng mục
tiêu, nhiệm vụ dạy học.
Ở nhà trường dạy và học là hai hoạt động đặc trưng, cơ bản của quá trình
dạy học. Hai hoạt động này thống nhất biện chứng với nhau. Sự tác động qua lại
giữa dạy và học, giữa thầy và trị phản ánh tính chất hai mặt của q trình dạy học.
Hai hoạt động này khơng thể tồn tại một cách độc lập mà chúng luôn thống nhất

thời là chủ thể của các hoạt động trong quá trình học. Người học tự xây dựng kế
hoạch, tự tổ chức, tự chỉ đạo và kiểm tra hoạt động học của mình theo kế hoạch,
cách tổ chức, chỉ đạo và phương pháp kiểm tra đánh giá của người dạy.
Các công việc trên của người dạy và người học được thực hiện theo một
kế hoạch, có tổ chức, tuân thủ sự chỉ đạo và được sự kiểm tra đánh giá của chủ
thể quản lý dạy học. Cụ thể hơn, trong quá trình dạy học đã xuất hiện đồng thời
các hoạt động của chủ thể quản lý dạy học, của người dạy và của người học như
sau: Chủ thể quản lý dạy học tác động đến dạy học và người học thông qua thực
hiện các chức năng: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá.
Hoạt động dạy học của giáo viên trong trường tiểu học

14


Giáo dục tiểu học (tiếng Anh: primary education, elementary education)
là giai đoạn thứ nhất của giáo dục phổ thông. Là giai đoạn tiếp theo sau giáo dục
mầm non (nhà trẻ và mẫu giáo). Đây là bậc học giáo dục cho trẻ em từ lớp một
(6 tuổi) tới hết lớp năm (11 tuổi). Đây là bậc học quan trọng đối với sự phát triển
của trẻ em, thời gian hình thành phẩm chất và năng lực. Giáo dục tiểu học với
mục đích nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển
đúng đắn và lâu dài về đức, trí, thể, mỹ… và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp
tục học lên bậc học trung học cơ sở. Mục tiêu chính của giáo dục tiểu học là giúp
tất cả học sinh biết đọc, biết viết và biết tính tốn với những con số ở mức độ căn
bản, cũng như thiết lập những hiểu biết căn bản về khoa học, tốn, địa lý, lịch
sử, và các mơn khoa học xã hội khác. Chương trình học tại tiểu học được thống
nhất toàn quốc quy định tại Quyết định 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05/5/2006
Ban hành chương trình giáo dục phổ thơng của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đến
năm học 2020-2021 theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm
2018 Thông tư ban hành chương trình giáo dục phổ thơng.
Như vậy, chúng tôi quan niệm: Hoạt động dạy học của giáo viên tiểu học