Dạy các biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa, ẩn
dụ, hoán dụ theo hướng tích hợp trong chương
trình Ngữ Văn lớp 6, lớp 7 Trung học cơ sở
Nguyễn Thị Vân Anh
Trường Đại học Giáo dục
Luận văn ThS. ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ Ngữ Văn)
Mã số: 60 14 10
Người hướng dẫn: PGS.TS. Đỗ Việt Hùng
Năm bảo vệ: 2010 Abstract. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động giảng dạy các biện
pháp tu từ: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ theo hướng tích hợp. Khảo sát, đánh
giá nội dung dạy học các biện pháp tu từ chương trình môn Ngữ văn lớp 6, lớp 7
trong nhà trường trung học cơ sở (THCS) hiện nay. Xây dựng hệ thống phương
pháp, thủ pháp dạy học các bài về biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ
theo hướng tích hợp trong chương trình môn Ngữ văn lớp 6, lớp 7 THCS. Tiến hành
thực nghiệm dạy học các biện pháp tu từ theo hướng tích hợp trong chương trình
môn Ngữ văn lớp 6, lớp 7 THCS.

Keywords. Phương pháp dạy học; Ngữ văn; Biện pháp tu từ; Lớp 7; Lớp 6 Content
1. Lý do chọn đề tài

vừa được thể hiện trong mối quan hệ đồng trục của các kiến thức, kĩ năng tiếng Việt vừa
được thể hiện trong mối quan hệ hữu cơ giữa tiếng Việt với văn học và làm văn. Tất cả các
phân môn Văn – tiếng Việt – Tập làm văn đều hướng tới việc hình thành cho HS năng lực
phân tích, cảm thụ văn học, phát triển kĩ năng nghe, nói, đọc, viết, giao tiếp xã hội. Việc tích
hợp trong môn Ngữ văn ở nhà trường phổ thông đặt ra những yêu cầu nhất định đối với đội
ngũ GV giảng dạy đó là vừa giữ được bản sắc riêng của từng phân môn đồng thời hòa nhập
được các phân môn khác để hình thành tri thức, năng lực, kĩ năng tổng hợp ở học sinh.
Dạy tiếng Việt theo quan điểm tích hợp không chỉ đặt ra yêu cầu đưa nội dung dạy
tiếng Việt gắn với giao tiếp mà còn cần phát huy tối đa hoạt động tư duy của HS. Việc nhận
biết, hiểu thấu đáo, cảm thụ sâu sắc các biện pháp tu từ nói chung, các biện pháp tu từ từ vựng
nói riêng không chỉ giúp GV dạy tốt Ngữ văn mà còn rèn luyện cho HS kĩ năng tiếp nhận và
sáng tạo văn bản với cảm hứng thẩm mĩ, độ nhạy cảm nhất định về nghệ thuật. Mặt khác, kiến
thức về biện pháp tu từ còn trau dồi ngôn ngữ và nâng cao khả năng diễn đạt cho HS trong hội thoại
cũng như trong quá trình tạo lập văn bản. Vì những lí do trên chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài
"Dạy các biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ theo hướng tích hợp trong chương trình
ngữ văn lớp 6, lớp 7 trung học cơ sở”.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Xây dựng hệ thống PP, các thủ pháp dạy học các bài về biện pháp tu từ so sánh, nhân
hóa, ẩn dụ và hoán dụ theo hướng tích hợp trong chương trình Ngữ văn lớp 6, lớp 7 để phát
triển tư duy, khả năng giao tiếp cho HS.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu tài liệu về ngôn ngữ học và PP giảng dạy Ngữ văn để xây dựng cơ sở lí
luận cho đề tài.
- Khảo sát, đánh giá nội dung dạy học các biện pháp tu từ chương trình môn
Ngữ văn lớp 6, lớp 7 trong nhà trường THCS hiện nay để xây dựng hệ thống PP, thủ pháp
dạy học các bài về biện pháp tu từ theo hướng tích hợp.
- Thiết kế kế hoạch bài học phần tiếng Việt nhằm cụ thể hóa các PP, thủ pháp dạy học
đã nghiên cứu và thực nghiệm dạy học một số bài về biện pháp tu từ ở lớp 6, lớp 7 theo
hướng tích hợp để khẳng định tính thực tiễn của đề tài.

sơ để học trò dễ hiểu, dễ nhớ - điều này thể hiện khá rõ trong bộ sách “Quốc văn bảo thư” của
ông Trần Trọng Kim và Đỗ Thuận. Đến những năm 1960 việc nghiên cứu giảng dạy tích hợp
các khoa học được đề ra nhưng chưa phổ biến với các công trình của các nhà nghiên cứu Đào
Trọng Quang (cuốn “Biên soạn SGK theo quan điểm tích hợp cơ sở lý luận và một số kinh
nghiệm” - Nghiên cứu giáo dục 11/97); Nguyễn Văn Đường (bài “Tích hợp trong dạy học
Ngữ văn bậc Trung học cơ sở”- tạp chí Giáo dục số 46/2002); Nguyễn Thị Hồng Vân (bài
“Xây dựng hệ thống câu hỏi tích hợp một yêu cầu quan trọng trong dạy học Ngữ văn chương
trình trung học cơ sở mới” - tạp chí Giáo dục số 6/2002 ) Nguyễn Trí (Bài “Bàn về tính tích
hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản” – tạp chí Giáo dục số 83/2004)….
So với thế giới việc nghiên cứu tìm hiểu PPDH tích cực ở nước ta có chậm hơn song
các tác giả đều ý thức được vai trò của PPDH tích cực đối với sự nghiệp giáo dục – đào tạo
để phát triển HS một cách toàn diện, phát huy một cách tối đa tiềm năng của mỗi người, góp
phần đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội thời kì hội nhập. Những
năm gần đây tư tưởng dạy học tích cực là một trong những chủ trương quan trọng đổi mới
giáo dục - đào tạo ở nước ta. Các công trình nghiên cứu của các nhà lý luận dạy học, nhà sư
phạm Việt Nam như: GS Hà Thế Ngữ, GS Nguyễn Ngọc Quang, GS Trần Bá Hoành, GS
Nguyễn Thanh Hùng, nhà giáo Nguyễn Kỳ… đều tập trung bàn về PP giáo dục tích cực, phát
huy tính tích cực của học sinh.
Việc dạy học các biện pháp tu từ trong nhà trường phổ thông là vấn đề được
nhiều nhà lý luận, nhà sư phạm nghiên cứu, tiêu biểu như tác giả Đinh Trọng Lạc với cuốn
“Tu từ học với vấn đề giảng dạy Ngữ văn”; Đái Xuân Ninh với cuốn “Phương pháp giảng
văn dưới ánh sáng ngôn ngữ học”; Mai Xuân Miên với bài “Vài ý kiến về dạy, học các biện
pháp tu từ Tiếng Việt ở trường phổ thông trung học”; Phan Thiều, Nguyễn Quốc Túy,
Nguyễn Thanh Tùng với cuốn “Dạy từ ngữ ở trường phổ thông”…. Các công trình trên đều
chỉ ra được mục tiêu, cách thức, biện pháp để dạy Tiếng Việt, văn học và làm văn – đó là
những vấn đề mang tính chiến lược cho ngành giáo dục song chưa cụ thể hóa với từng phần,
từng nội dung trong nhà trường phổ thông.
Ứng dụng lí thuyết về dạy các biện pháp tu từ vào việc khám phá, khai thác giá trị nghệ
thuật của văn bản là việc làm thiết thực, bổ ích giúp người nghiên cứu, giảng dạy nhận thức
sâu sắc hơn về dạy các biện pháp tu từ trong chương trình môn NV nói chung, môn NV lớp 6,

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn
Chương 2: Xây dựng phương pháp dạy học các biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa, ẩn
dụ, hoán dụ theo hướng tích hợp trong chương trình môn Ngữ văn lớp 6, lớp 7 trung học cơ
sở.
Chương 3: Thực nghiệm dạy học các biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán
dụ theo hướng tích hợp trong chương trình môn Ngữ văn lớp 6, lớp 7 trung học cơ sở. References
1. Lê A . Đổi mới PPTV theo hướng dạy học tích cực lấy HS làm trung tâm, (Báo cáo
khoa học)
2. Lê A . Dạy tiếng Việt là dạy một hoạt động và bằng hoạt động . Tạp chí NN số
4/2000
3. Lê A - Nguyễn Hải Đạm – Hoàng Mai Thao – Lê Xuân Soạn. PPDH tiếng Việt.
Nxb Giáo dục, 1998
4. Nguyễn Thị Ban. Sử dụng GRAPH trong dạy học tiếng Việt . Chuyên đề cao học
5. Nguyễn Thị Ban . Phương pháp dạy học tiếng Việt , tập bài giảng
6. Phan Văn Các. Từ điển từ Hán Việt. Nxb Giáo dục, 1994
7. Đỗ Hữu Châu . Từ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt . Nxb ĐHQG Hà Nội, 2009
8. Lê Anh Chới . Dạy Ngữ văn theo hướng tích hợp . Tạp chí GD số 67/2003
9. Nguyễn Anh Dũng. Tích hợp các môn khoa học xã hội trong sự phát triển nội dung
chương trình ở trường phổ thông . Tạp chí GD số 17/11.2001
10. Ngô Hữu Dũng. Trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục phổ thông. Nxb Giáo
dục,1997
11. Vũ Cao Đàm. PP luận nghiên cứu khoa học . Nxb KH và KT Hà nội, 1998
12. Nguyễn Văn Đường. Tích hợp trong dạy học Ngữ văn bậc THCS . Tạp chí GD số
46/2002
13. Nguyễn Kế Hào. Dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Tạp chí NNGD số 6/1994
14. Hồng Hạnh - Lê Hữu Tỉnh . Rèn kĩ năng ngôn ngữ cho HS . Tạp chí NCGD số
3/1994

1998.
31. Đinh Trọng Lạc. Vấn đề xác định, phân loại và miêu tả các phương tiện tu từ và
các biện pháp tu từ . Tạp chí NN số 4/1992
32. Nguyễn Thế Lịch. Về các tính chất của ngôn ngữ nghệ thuật . Tạp chí GD số
32/6.2002
33. Phan Trọng Luận. Phân tích tác phẩm văn học trong nhà trường . Nxb Giáo dục,
1977
34. Mai Xuân Miên. Vài ý kiến về dạy học các biện pháp tu từ tiếng Việt ở trường
PTTH . Tạp chí NN và ĐS số 5/1996
35. Nguyễn Thị Hồng Nam . Tổ chức hoạt động hợp tác trong học tập theo hình thức
thảo luận nhóm . Tạp chí GD số 26/3.2002
36. Nguyễn Quang Ninh. PP phát triển lời nói cho HS trong dạy học tiếng Việt. Bài
giảng chuyên đề
37. Nguyễn Quang Ninh. Một số phương pháp đặc trưng của dạy học tiếng Việt trong
nhà trường. Tạp chí GD số 41/2002
38. Hoàng Xuân Nghiêm. Giáo trình phong cách học tiếng Việt hiện đại . Năm 1994.
39. Nguyễn Minh Phương – Cao Thị Thặng . Xu thế tích hợp môn học trong nhà
trường phổ thông . Tạp chí GD số 22/3.2002
40. Đào Trọng Quang . Biên soạn SGK theo quan điểm tích hợp – cơ sở lý luận và một
số kinh nghiệm . Tạp chí NCGD số 11/1997
41. Dương Tiến Sĩ. Phương thức và nguyên tắc tích hợp các môn học nhằm nâng cao
chất lượng giáo dục đào tạo. Tạp chí GD số 26/3.2002
42. Lê Xuân Thại. Bồi dưỡng hứng thú của HS đối với môn tiếng Việt . Tạp chí NN số
4/1996
43. Lê Trung Thành. Sử dụng SGK tiếng Việt nhằm phát huy tính chủ động, tích cực
và sáng tạo của HS. Tạp chí NCGD số 2/1999
44. Lê Thị Xuân Thuỷ. Bước đầu tìm hiểu các biện pháp tu từ từ vựng . Luận văn
Thạc sĩ , Đại học Sư phạm Hà Nội, 1999
45. Đỗ Ngọc Thống. Đổi mới việc dạy và học môn Ngữ văn ở THCS. Nxb GD, 2002
46. Cao Đức Tiến. Lấy HS làm trung tâm trong dạy học văn. Báo cáo khoa học