SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHƯƠNG PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC
PHÂN MÔN VẼ TRANG TRÍ Ở BẬC THCS
A. MỞ ĐẦU
I. Đặt vấn đề
1. Thực trạng của vấn đề đòi hỏi phải có giải pháp mới để giải quyết
Người ta nói “Dạy học là một nghệ thuật, nhưng dạy những môn nghệ thuật thì
càng phải nghệ thuật hơn.”. Mĩ thuật là một môn nghệ thuật cho nên việc dạy học
cũng đòi hỏi phải có nghệ thuật cao. Môn mĩ thuật ở bậc Trung học Cở sở gồm bốn
phân môn: Vẽ theo mẫu, vẽ trang trí, vẽ tranh, thường thức mĩ thuật. Đối với mỗi
phân môn khác nhau giáo viên cần phải có phương pháp và cách truyền thụ riêng thì
mới có hiệu quả. Vẽ trang trí là một trong bốn phân môn ở bậc Trung học Cơ sở và có
vị trí rất quan trọng trong môn mĩ thuật vì nó ảnh hưởng và liên quan đến tất cả các
phân môn khác. Học sinh vẽ trang trí tốt sẽ giúp các em có được một kiến thức vững
chắc học tốt các phân môn còn lại.
Với mục tiêu chung và chương trình cụ thể, dạy học mĩ thuật ở Trung học Cơ
sở không chỉ là vẽ mà lấy hoạt động mĩ thuật để nâng cao hiểu biết cho học sinh giúp
các em có thêm kiến thức, kỹ năng trong quá trình hoàn thiện nhân cách Đức-Trí- Thể
- Mĩ. Từ những lý do trên mà tôi chọn đề tài: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy
học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”.
2. Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới
- Giúp học sinh có cách nhìn cách cảm nhận về bố cục đường nét, hình mảng,
màu sắc, đậm nhạt. Trên cơ sở đó học sinh có thể tạo ra các họa tiết, các hình trang trí,
bài trang trí đẹp, đồng thời cảm thụ được vẻ đẹp của sản phẩm mĩ thuật
- Phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo, làm giàu cảm xúc thẩm mĩ cho học sinh
trên cơ sở cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng cơ bản về trang trí.
- Giúp cho học sinh biết vận dụng kiến thức vào thực tiển cuộc sống và các môn
khác ở trường phổ thông.
Trang

2. Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp:
Đối với đề tài này bản thân tôi sử dụng một số phương pháp như: Phương pháp
nghiên cứu tài liệu, tìm hiểu đối tượng học sinh, phương pháp thực hành,
- Đề tài này được áp dụng trong các giờ dạy phân môn vẽ trang trí ở lớp 6, 7, 8,
9 trường Trung học Cơ sở Ân Hữu từ tháng 10/2005.
Trang
2

SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

B. NỘI DUNG
I. Mục tiêu dạy học phân môn Vẽ trang trí
- Vẽ trang trí giúp học sinh có cách nhìn cách cảm về bố cục đường nét, hình
mảng, màu sắc, đậm nhạt. Trên cơ sở đó học sinh có thể tạo ra các họa tiết, các hình
trang trí, bài trang trí đẹp, đồng thời cảm thụ được vẻ đẹp của sản phẩm mĩ thuật.
- Vẽ trang trí nhằm phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo, làm giàu cảm xúc thẩm
mĩ cho học sinh trên cơ sở cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng cơ bản về trang trí.
Từ những kiến thức kĩ năng cơ bản đó học sinh có khả năng cảm thụ được vẻ đẹp của
thiên nhiên và cuộc sống xung quanh qua những hình tượng được khái quát hoá, điển
hình hoá bằng ngôn ngữ đặc trưng của hội hoạ là hình mảng, đường nét, màu sắc đậm
nhạt theo nguyên tắc của nghệ thuật trang trí.
- Vẽ trang trí còn giúp cho học sinh biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc
sống và các môn khác ở trường phổ thông.
II. Mô tả nội dung giải pháp mới
1. Thuyết minh tính mới
a) Yêu cầu đối với học sinh khi học phân môn vẽ trang trí:
- Phải có phương tiện để học và thể hiện làm bài tranh trí như: Bút chf, tẩy,
thước kẻ, compa, màu vẽ, giấy vẽ,…
- Nắm được nội dung vẽ tranmg trí khác với vẽ theo mẫu. Mỗi bài học vẽ trang
trí đều có sự khác nhau về mức độ yêu cầu.

phân môn trang trí.
a) Phương pháp dạy lí thuyết trang trí:
Trang
4

SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

- Trong chương trình dạy phân môn trang trí các lớp 6, 7, 8, 9 không có bài lí
thuyết dành riêng cho một tiết, thường lí thuyết được giảng trước khi học sinh làm bài.
Thời gian này chỉ chiếm khoảng 15 đến 17 phút. Do đó những kiến thức cơ bản giáo
viên phải chắt lọc có trọng tâm để truyền thụ cho học sinh. Học sinh có thể căn cứ vào
đó để làm bài cho có hiệu quả. Tuy nhiên, giáo viên có thể tổ chức mở rộng kiến thức
cho học sinh vào các buổi ngoại khoá, chuyên đề,…
- Căn cứ vào yêu cầu của bài để giảng cho học sinh, có bài cần rất nhiều thời
gian như: Phương pháp sắp xếp bố cục, phương pháp và cách dùng màu trong trang
trí, phương pháp sáng tác tranh cổ động. Dù thời gian dài hay ngắn thì bài lí thuyết
dạy trang trí cũng phải lưu ý:
+ Cần xây dựng nội dung trọng tâm bài trang trí: Tìm hiểu khái niệm cơ bản, sử
dụng những dẫn chứng thực tế, hình ảnh, đồ vật cụ thể có tác dụng và sức thuyết phục
cao để minh hoạ cho khái niệm cơ bản.
+ Mở rộng nội dung cơ bản bằng những dẫn chứng cụ thể như: Cho học sinh
quan sát tranh, ảnh, đồ vật, bài vẽ đẹp, chưa đẹp của học sin. Giáo viên phân tích và
rút ra kết luận. Sự liên hệ với đời sống thực tế rất cần cho bài học lí thuyết, giáo viên
nên có nhiều liên hệ thực tế để làm rõ hơn những khái niệm vừa được trình bày. Trong
chương trình trang trí hầu hết các bài đều có sự liên hệ đến thực tế. (Ví dụ: Các bài
trang trí cơ bản như hình vuông, đường diềm, hình tròn hoặc các bài trang trí ứng
dụng như: Kẻ chữ, trang trí đầu báo tường, trang trí quạt giấy, trang trí lọ hoa, trang trí
đìa tròn, trang trí hộp mứt, trang trí lều trại, trang trí túi xách,…).
Trang
5

giảng dạy giúp học sinh hiểu được lí thuyết, nắm được cách làm.
Ví dụ: Trong bài Trang trí đĩa tròn yêu cầu học sinh trang trí hoạ tiết trên các lọ
hoa sao cho đẹp, còn phần tạo dáng lọ hoa yêu cầu học sinh tìm kiểu lọ sao cho có
được những kiểu lọ mới, lạ và đẹp. Nội dung bài học rất phong phú song thực tế thời
gian không cho phép giáo viên giảng giải lí thuyết quá nhiều vì nếu nói nhiều sẽ thiếu
thời gian cho học sinh làm bài.Vì vậy mỗi nội dung bài dạy giáo viên phải cân nhắc,
suy nghĩ để chọn những kiến thức trọng tâm nhất sao cho phù hợp với nội dung yêu
cầu và đảm bảo thời gian bài học.
* Hướng dẫn học sinh tìm các mảng hình:
- Tạo thói quen cho học sinh suy nghĩ trước khi tìm mảng hình và bước đầu
phải tìm các đường, nét, mảng hình kỉ hà nhằm tạo nên bố cục hợp lí.

Trang
7

SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

- Những bố cục trên phải được hướng dẫn cụ thể ở phần lí thuyết: Cách sắp xếp
bố cục, tìm hoạ tiết, tìm mảng hình và vận dụng các thể thức trang trí.
- Sau khi tìm bố cục bằng các hình kỉ hà, có thể tìm các hoạ tiết phù hợp với các
mảng đó.
Ví dụ:- Sử dụng các hoạ tiết cho phù hợp với các mảng hình kỉ hà phải là những hoạ
tiết đơn giản và cách điệu. Ví dụ:

- Về màu sắc cần hướng dẫn học sinh biết cách sử dụng màu sắc sao cho hợp lí
và hài hoà. Có thể sử dụng hoà sắc nóng hay hoà sắc lạnh, sử dun gj gam màu trầm
hay màu sáng. Trong mỗi bài vẽ trang trí cần tìm màu chủ đạo, từ màu chủ đạo tìm

giá kết quả của bài học, từ đó học sinh có thể rút kinh nghiệm cho bài học sau.
* Phương pháp trực quan.
- Dạy mĩ thuật chủ yếu là bằng đồ dùng dạy học. Dạy trên những gì học sinh
nhìn thấy. Vì vậy khi dạy học phân môn vẽ trang trí giáo viên cần phải lựa chọn đồ
dùng dạy học, tranh dạy học điển hình có tính chắt lọc chọn lựa, rõ nội dung, có tính
thẩm mĩ, khuôn khổ hợp lý để học sinh dễ quan sát.
- Dạy học bằng đồ dùng dạy học giúp học sinh lĩnh hội tri thức nhanh, nhớ lâu
và hứng thú hơn. Song trên thực tế, một số giáo viên dạy mĩ thuật ở trường THCS
còn bộc lộ những số thiếu sót sau:
+ Chưa khai thác hết lợi thế của đồ dùng dạy học.
+ Sử dụng đồ dùng dạy học chưa có trọng tâm, chưa thực sự chú ý đến tính
thẩm mĩ của nó: chưa chọn lọc được mẫu đẹp về hình về cấu trúc và màu sắc
+Trình bày đồ dùng dạy học chưa khoa học.
+ Ít sử dụng kết quả học tập của học sinh làm đồ dùng dạy học.
- Để sử dụng đồ dùng dạy học mĩ thuật ở THCS có hiệu quả, giáo viên cần chú
ý:
+ Có cách trình bày đồ dùng dạy học khác nhau tùy theo nội dung bài dạy .
Trang
9

SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

+ Trình bày cùng một lúc để học sinh có cách nhìn bao quát về nội dung bài
học.
+ Trình bày theo trình tự bài giảng để học sinh theo dõi từng phần của nội dung.
+ Sau khi giới thiệu đồ dùng dạy học theo từng nội dung, giáo viên phải cất đi
để học sinh tập trung vào nội dung khác. Cuối cùng trình bày tổng thể để chốt lại nội
dung tổng quát của bài dạy.
+ Cần phải chú ý tới vị trí trình bày đồ dùng dạy học.
- Giáo viên cần có kế hoạch sưu tầm bài vẽ trang trí của học sinh để làm tư liệu

Cần tránh những bố cục lỏng lẻo, nặng nề do cách sắp xếp hình mảng không
hợp lí.

Không dùng nét viền đều nhau tạo nên sự khô cứng trong trang trí.

- Hoạ tiết phải phù hợp với nội dung yêu cầu sử dụng và mạng tính dân tộc, hoạ
tiết đã được đơn giản, cách điệu, tránh vẽ nét viền khô cứng.
- Những bố cục cần tránh:
Trang
11
SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

- Những bố cục nên làm:
* Phương pháp gợi mở.
Có hiệu quả cao khi sử dụng trong dạy học phân môn vẽ trang trí. Giáo viên
dùng lời nhận xét, câu hỏi gợi mở để học sinh quan sát, nhận xét, suy nghĩ, so sánh
đối chiếu và tự điều chỉnh, sửa chữa bài vẽ của mình. Phương pháp này rất phù hợp
với việc hướng dẫn học sinh làm bài tập, vì nó phát huy được khả năng độc lập suy
nghĩ, tìm tòi, tính tích cực học tập của mọi học sinh. Sử dụng phương pháp gợi mở
giáo viên tạo điều kiện cho học sinh tự suy nghĩ, tự tìm hiểu để tìm đến kiến thức bài
học.
*Phương pháp nêu vấn đề:
Trang
12
SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

Đây cũng là một trong những phương pháp dạy học theo phương pháp tích cực.
Giáo viên hoặc học sinh đưa ra một vấn đề chung cho các nhóm hoặc các thành viên
thảo luận để đi đến thống nhất, kết luận chung. Từ một vấn đề được đặt ra nhiều học
sinh được tham gia thảo luận, trình bày ý kiến của mình.

SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

+Các nhóm hoặc cá nhân khác góp ý, bổ sung, tranh luận, đánh giá.
+Giáo viên nhận xét, bổ sung, tổng kết, đánh giá.
- Làm việc theo nhóm tạo điều kiện cho nhiều học sinh được tham gia vào quá
trình nhận thức, mặt khác giúp học sinh tích cực tự giác học tập hơn. Góp ý, trao đổi,
tranh luận sẽ là cơ sở tốt cho sự hình thành và phát triển khả năng tư duy, phân tích ở
học sinh.
- Với các bài vẽ trang trí, phương pháp này có thể thực hiện ở đầu tiết học qua
phần quan sát nhận xét, hoặc cuối tiết học để nhận xét đánh giá kết quả bài học.
- Tùy theo yêu cầu của các loại bài, từng bài cụ thể và từng thời điểm nhất định
mà giáo viên vận dụng phương pháp làm việc theo nhóm sao cho phù hợp, có hiệu
quả nhất.
* Phương pháp luyện tập:
Phân môn vẽ trang trí lấy thực hành làm hoạt động chính và chỉ có trên cơ sở
thực hành thì nhận thức lý thuyết mới rõ dần. Học vẽ trang trí, học sinh phải được làm
nhiều bài tập, có thể là các bài tập sẽ trùng lặp nội dung, yêu cầu, cách tiến hành, song
mỗi bài học sinh phải tìm ra cách vẽ khác nhau: về khai thác nội dung yêu cầu bài
học, tìm hoạ tiết, bố cục, xây dựng hình tượng, cách xử lý màu, đậm nhạt… Vẽ trang
trí thường thể hiện rõ sự tưởng tượng, sáng tạo chủ quan, sự khái quát hoá đối tượng
theo cách vẽ trang trí được thể hiện bằng mảng bẹt, bố cục theo cách sắp xếp của trang
trí như: đối xứng, xen kẽ, nhắc lại, mảng hình không đều. Hình mảng, đường nét, màu
sắc được cách điệu hoá.
Trong phân môn vẽ trang trí cần chú trọng hình thành và phát triển ở học sinh
các kĩ năng sau để thực hiện tốt phương pháp luyện tập:
+Kĩ năng tư duy tạo hình.
+Kĩ năng vẽ hình, chỉnh hình.
+Kĩ năng vẽ đậm nhạt và vẽ màu.
+Kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tế.
Hướng dẫn học sinh làm bài, giáo viên cần tìm ra những thiếu sót về bố cục, vẽ

BẢNG SO SÁNH KẾT QUẢ THỰC HIỆN
Trước khi triển khai biện
pháp
Sau khi triển khai biện pháp
Năm học 2009-2010 Năm học 2010-2011 Năm học 2011-2012
Khối 6
-Tổng số hs: 95
-Dưới TB: 2 (1,4%)
Khối 7
-Tổng số hs: 95
-Dưới TB: 1 (0,7%)
Khối 8
-Tổng số hs: 95
-CĐ: 0 (0%)
Trang
15
SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

-TB: 54 (70,9%)
-Khá: 35 (24,8%)
-Giỏi: 4 (2,8%)
Khối 7
-Tổng số hs: 120
-Dưới TB: 4 (2,7%)
-TB: 80 (73,3%)
-Khá: 28 (18,7%)
-Giỏi: 8 (5,3%)
-TB: 47 (66%)
-Khá: 40 (28,4%)
-Giỏi: 7 (5%)

16
SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

- Kiến nghị, đề xuất: Để phát huy hiệu quả môn học, bản thân tôi kiến nghị với
BGH nhà trường sắp xếp cho một phòng học riêng để quá trình học tập của học sinh
được tiến hành thuận lợi hơn.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. SGK và SGV Mĩ thuật 6, 7, 8, 9.
Trang
17
SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

2. Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục THCS.
3. Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học môn Mĩ thuật.
4. Sách bồi dưỡng giáo viên Cao đẳng Sư phạm và giáo viên
THCS.
* * *
Trang
18