nghiên cứu - trao đổi
Đặc san về bình đẳng giới 21

ThS. Nguyễn thị Lan *
iu 18 Lut hụn nhõn v gia ỡnh nm
2000 quy nh: V chng chung thu,
thng yờu, quý trng, chm súc, giỳp
nhau, cựng nhau xõy dng gia ỡnh no m,
bỡnh ng, tin b, hnh phỳc, bn vng .
Trong ting Vit, chung thu l vn mt
lũng trc sau nh mt, vn cú tỡnh cm gn
bú khụng thay i.
Nh vy, khỏi nim chung thu l khỏi nim
rng. Trong quan h v chng thỡ chung thu
c hiu l v chng phi luụn chung tỡnh, gn
bú tỡnh cm yờu thng ch vi nhau m thụi.
Trong mi giai on lch s, nhng quan
nim v s chung thu ca v chng cng cú
s khỏc nhau c bn.
Trong thi k nguyờn thu ca xó hi loi
ngi khi con ngi va thoỏt thai t loi vt,
cha cú quan h hụn nhõn v gia ỡnh. Quan
h gia ngi n ụng v ngi n b c
gi l quan h tớnh giao, mang tớnh cht by
n v ba bói. Cú ngha mi ngi n b
thuc v mi ngi n ụng v ngc li, iu

chng, v ti ngoi tỡnh ca h s b trng tr
mt cỏch tn ỏc Hụn nhõn cp ụi ó a
vo gia ỡnh mt yu t mi, bờn cnh ngi
m , ch ú ó t ngi b, ngi b
tht cú l cũn tht hn nhiu so vi nhng
ngi b thi nay.
(2)
Sang gia ỡnh mt
v mt chng c in m bo s trung
thnh ca ngi v, do ú, bo m vic con
cỏi ớch tht l do ngi cha ra ngi v


* Ging viờn Khoa lut dõn s
Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
22 §Æc san vÒ b×nh ®¼ng giíi

phải phục tùng quyền lực tuyệt đối của người
chồng, nếu người chồng có giết vợ đi chăng
nữa thì cũng chỉ là thực hành quyền của mình
mà thôi”.
(3)

Như vậy, trong giai đoạn này, sự chung
thuỷ chỉ được đặt ra đối với người vợ và quan
niệm này được duy trì khá lâu trong lịch sử
phát triển của thời đại.

1972, nghĩa vụ chung thuỷ có tính chất bắt
buộc đối với cả hai vợ chồng: “Vợ chồng phải
lấy tình nghĩa thủy chung mà đối đãi với
nhau”; “Vợ chồng có nghĩa vụ chung thuỷ với
nhau”. Chế tài đặt ra đối với hành vi vi phạm
nghĩa vụ này là rất chặt chẽ nhằm ngăn ngừa
và trừng phạt các hành vi ngoại tình. Trong
Luật đã quy định chế tài về hình sự: “Chồng
hay vợ có quyền cấm người hôn phối không
được giao du một cách quá thân mật với người
nào khác mà họ xét có hại cho sự chung thuỷ
vợ chồng. Nếu mặc dù có sự cấm đoán đó,
người chồng hay người vợ cùng người tòng
phạm tiếp tục gặp gỡ nhau một mình một cách
bất chính tại nơi công cộng hay không công
cộng và nếu sự vi phạm đó bị thừa phát lại
hay viên chức hình cảnh theo yêu cầu của
người hôn phối kia lập vi bằng kiểm chứng hai
lần trong thời hạn một năm, người vi phạm và
người tòng phạm có thể bị phạt tiền từ 1000
đến 50000 đồng. Nếu tái phạm thì có thể bị
phạt giam từ một đến sáu tháng”.
(4)
Tuy nhiên,
sự phạm gian của người vợ hoặc người chồng
chỉ bị truy tố khi có đơn kiện của người hôn
phối kia. Người tòng phạm vẫn phải chịu chế
tài. Ngoài ra, lỗi phạm gian là căn cứ để người
hôn phối kia yêu cầu ly thân. Sắc luật năm 1964
và Bộ dân luật Sài Gòn năm 1972 đã huỷ bỏ tất

là nghĩa vụ chung của hai vợ chồng. Và bên
cạnh đó đã đưa ra những cơ chế nhằm đảm
bảo thực hiện nghĩa vụ đó. Ở đây chúng ta
thấy nảy sinh vấn đề: Một bên là tình cảm tự
nhiên của con người và còn bên kia là những
quy định luật pháp. Một cái mang tính bản
năng tự nhiên và một cái mang tính xã hội.
Bản chất của quan hệ vợ chồng bao gồm
tình yêu và nghĩa vụ. Như vậy, cái tự nhiên và
cái xã hội luôn đan xen nhau, quan hệ biện
chứng với nhau và không thể tách rời nhau.
Chính vì vậy, trong quan hệ vợ chồng cả hai
bên đều mong muốn được thể hiện tình yêu và
phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đối với nhau,
điều đó thể hiện sự chung thuỷ. Nếu một trong
hai bên vợ, chồng hoặc cả hai bên lại thể hiện
tình yêu với người khác, thực hiện nghĩa vụ
với người khác thì đó là biểu hiện của sự
không chung thuỷ. Hiện nay, pháp luật đã quy
định một số chế tài kèm theo khi vợ chồng vi
phạm nghĩa vụ này đó là huỷ việc kết hôn trái
pháp luật khi vi phạm nguyên tắc hôn nhân
một vợ một chồng, tuyên bố không công nhận
họ là vợ chồng Hoặc áp dụng xử phạt hành
chính, áp dụng chế tài hình sự. Tuy vậy, việc
áp dụng chế tài này chỉ được một số trường
hợp khi có đủ những điều kiện nhất định. Trên
thực tế có rất nhiều hành vi vi phạm nghĩa vụ
chung thuỷ nhưng không thể áp dụng chế tài
với họ được.


nghiªn cøu - trao ®æi
24 §Æc san vÒ b×nh ®¼ng giíi

hoặc nhất thời. Trường hợp này rõ ràng là có
thể có nguy cơ gây ra hậu quả nghiêm trọng
hơn đối với gia đình so với trường hợp trên, do
đó nên áp dụng hình thức xử lý thích hợp.
Tuy vậy, cả hai trường hợp trên đều rất
khó xác định “ngưỡng” để áp dụng chế tài.
Nếu họ kết hôn trái pháp luật thì có thể tiến
hành huỷ việc kết hôn trái pháp luật đó; nếu họ
chung sống như vợ chồng với người khác thì
theo quy định của pháp luật chỉ tuyên bố
không công nhận họ là vợ chồng. Theo quan
điểm của chúng tôi, biện pháp xử lý như vậy là
chưa đủ mà cần buộc họ phải chấm dứt hành
vi chung sống như vợ chồng trái pháp luật.
Tuy nhiên, ở đây chúng ta phải xác định thế
nào là “chung sống như vợ chồng trái pháp
luật”, có nghĩa là cái “ngưỡng” để áp dụng chế
tài là rất nhạy cảm. Theo Thông tư liên tịch số
01/2001/TTLT - TANDTC - VKSNDTC -
BTP ngày 03/01/2001 của Toà án nhân dân tối
cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ tư
pháp hướng dẫn thi hành Nghị quyết số
35/2000/QH10 có quy định trường hợp nam
nữ chung sống như vợ chồng được coi là có
giá trị pháp lý, đó là khi họ đáp ứng đầy đủ
điều kiện kết hôn theo Luật hôn nhân và gia

nếu một bên vi phạm nghĩa vụ chung thuỷ thì
có thể coi đó là một lý do chính đáng để bên
kia có quyền yều cầu chia tài sản chung của
vợ chồng. Nếu họ yêu cầu ly hôn thì trong
một chừng mực có thể coi hành vi ngoại tình
của phía bên kia là một tình tiết tăng nặng để
khấu trừ một phần tài sản của họ theo một số
phần trăm nhất định.
Tóm lại, thực hiện nghĩa vụ chung thuỷ
là cơ sở để xây dựng gia đình dân chủ, hoà
thuận và hạnh phúc. Do đó, các văn bản
hướng dẫn cần quy định chi tiết về vấn đề
này, xây dựng những cơ chế bảo vệ cần thiết
cả về mặt xã hội và pháp lý nhằm bảo vệ lợi
ích chính đáng của các thành viên trong gia
đình, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em./.

(1), (2), (3), (5).Xem: C. Mác - Ph. Ăngghen, tuyển
tập 6, Nxb. Sự thật, Hà Nội 1994, tr.62, 89, 96, 134.
(4).Xem: Vũ Văn Mẫu, “Việt Nam dân luật lược
giảng”, Sài Gòn 1973, tr.97.