L i nói uờ đầ
Trong s nghi p phát tri n kinh t xã h i c a các qu c gia trên thự ệ ể ế ộ ủ ố ế
gi i v Vi t Nam, l m phát n i lên l m t v n áng quan tâm vớ à ở ệ ạ ổ à ộ ấ đề đ ề
vai trò c a nó i v i s nghi p phát tri n kinh t . Nghiên c u l m phát,ủ đố ớ ự ệ ể ế ứ ạ
ki m ch v ch ng l m phát c th c hi n nhi u các qu c gia trênề ế à ố ạ đượ ự ệ ở ề ố
th gi i. C ng ng y cùng v i s phát tri n a d ng v phong phú c a n nế ớ à à ớ ự ể đ ạ à ủ ề
kinh t , v nguyên nhân c a l m phát c ng ng y c ng ph c t p. Trong sế à ủ ạ ũ à à ứ ạ ự
nghi p phát tri n kinh t th tr ng n c ta theo nh h ng xã h i chệ ể ế ị ườ ở ướ đị ướ ộ ủ
ngh a có s i u ti t c a nh n c, vi c nghiên c u v l m phát, tìmĩ ự đ ề ế ủ à ướ ệ ứ ề ạ
hi u nguyên nhân v các bi n pháp ch ng l m phát có vai trò to l n gópể à ệ ố ạ ớ
ph n v o s nghi p phát tri n c a t n c. ầ à ự ệ ể ủ đấ ướ
1
ch ng Iươ
l m phát v nh ng v n đ chungạ à ữ ấ ề
I. các lý thuy t v l m phátế ề ạ
Khi phân tích l u thông ti n gi y theo ch b n v v ng, Mác ãư ề ấ ế độ ả ị à đ
kh ng nh m t qui lu t:’’vi c phát h nh ti n gi y ph i c gi i h n ẳ đị ộ ậ ệ à ề ấ ả đượ ớ ạ ở
s l ng v ng th c s l u thông nh các i di n ti n gi y c a mình’’,ố ượ à ự ự ư ờ đạ ệ ề ấ ủ
v i qui lu t n y, khi kh i l ng ti n gi y do nh n c phát h nh v l uớ ậ à ố ượ ề ấ à ướ à à ư
thông v t quá m c gi i h n s l ng v ng ho c b c m nó i di n thìượ ứ ớ ạ ố ượ à ặ ạ à đạ ệ
giá tr c a ti n gi y s gi m xu ng v tình tr ng l m phát xu t hiên. Cóị ủ ề ấ ẽ ả ố à ạ ạ ấ
th xem ây nh l m t nh ngh a c a Mác v l m phát. Song có nh ngể đ ư à ộ đị ĩ ủ ề ạ ữ
v n c n phân tích c th h n. Ti n gi y n c ta c ng nh t t cấ đề ầ ụ ể ơ ề ấ ở ướ ũ ư ở ấ ả
các n c khác h ên u không theo ch b n v v ng n a, do v yướ ị đề ế độ ả ị à ữ ậ
ng i ta có th phát h nh ti n theo nhu c u chi c a nh n c, ch khôngườ ể à ề ầ ủ à ướ ứ
theo kh i l ng v ng m ng ti n i di n. i u ó ho n to n khácố ượ à à đồ ề đạ ệ Đ ề đ à à
v i th i Mác. ớ ờ
T sau chi n tranh th gi i th hai ã xu t hi n nhi u lý thuy t khácừ ế ế ớ ứ đ ấ ệ ề ế
nhau v l m phát. Trong s các dó có các lý thuy t ch y u l :ế ạ ố ế ủ ế à
Lý thuy t c u do nh kinh t Anh n i ti ng John Keynes x ng.ế ầ à ế ổ ế đề ướ
Ông ã qui nguyên nhân c b n c a l m phát v s bi n ng cung c u.đ ơ ả ủ ạ ề ự ế độ ầ

chính c c u c c a n n kinh t m t cân i gi a tích lu v tiêu dùng,ơ ấ ơ ủ ề ế ấ đố ữ ỹ à
gi a công nghi p n ng v công nghi p nh , gi a công nghi p v nôngữ ệ ặ à ệ ẹ ữ ệ à
nghi p gi a s n xu t v d ch v Chính s m t cân i trong c c uệ ữ ả ấ à ị ụ ự ấ đố ơ ấ
kinh t ã l m cho n n kinh té phát tri n không có hi u qu , khuy nế đ à ề ể ệ ả ế
khích các l nh v c òi h i chi phí t ng cao phát tri n. V xét v m t n yĩ ự đ ỏ ă ể à ề ặ à
lý thuy t c c u trùng h p v i lý thuy t chi phíế ơ ấ ợ ớ ế
3
C ng có th k ra các lý thuy t khác n a nh lý thuy t t o l tr ngũ ể ể ế ữ ư ế ạ ỗ ố
l m phát lý thuy t s l ng ti n t song dù có khác nhau v cách lý gi iạ ế ố ượ ề ệ ề ả
nh ng h u nh t t c các lý thuy t u th a nh n: l m phát ch xu tư ầ ư ấ ả ế đề ừ ậ ạ ỉ ấ
hi n khi m c giá c chung t ng lên, do ó l m cho giá tri c a ng ti nệ ứ ả ă đ à ủ đồ ề
gi m xu ng. nh ngh a n y có m t i n chung l hi n t ng giá cả ố Đị ĩ à ộ đ ể à ệ ượ ả
chung t ng lên v giá tr ng ti n gi m xu ng. T c l m phát că à ị đồ ề ả ố ố độ ạ đượ
xác nh b i t c thay i m c giá c . đị ở ố độ đổ ứ ả
II. Các lo i l m phátạ ạ
C n c v o t c l m phát ng i ta chia ra l m ba lo i l m phát khácă ứ à ố độ ạ ườ à ạ ạ
nhau.
1. L m phát v a ph i x y ra khi giá c t ng ch m m c m t con sạ ừ ả ả ả ă ậ ở ứ ộ ố
hay d i 10% m t n m. Hi n ph n l n các n c TBCN phát tri n angướ ộ ă ệ ở ầ ớ ướ ể đ
có l m phát v a ph i. Trong i u kiên l m phát v a ph i giá c t ngạ ừ ả đ ề ạ ừ ả ả ă
ch m th ng x p x b ng m c t ng ti n l ng, ho c cao h n m t chút doậ ườ ấ ỉ ằ ứ ă ề ươ ặ ơ ộ
v y ng ti n b m t giá không l n, i u ki n kinh doanh t ng i ậ đồ ề ị ấ ớ đ ề ệ ươ đố ở
nh tác h i c a l m phát ây l không áng k . đị ạ ủ ạ ở đ à đ ể
2. L m phát phi mã x y ra khi gi c b t u t ng v i t l hai ho cạ ả ả ả ắ đầ ă ớ ỷ ệ ặ
ba con s nh 20%, 100% ho c 200% m t n m. Khi l m phát phi mã ãố ư ặ ộ ă ạ đ
hình th nh v ng ch c, thì các h p ng kinh t c ký k t theo các chà ữ ắ ợ đồ ế đượ ế ỉ
s giá ho c theo h p ng ngo i t m nh n o ó v do v y ã gây ph cố ặ ợ đồ ạ ệ ạ à đ à ậ đ ứ
t p cho vi c tính toán hi u qu c a các nh kinh doanh, lãi su t th c tạ ệ ệ ả ủ à ấ ự ế
gi m t i m c âm, th tr ng t i chính t n l i, dân chúng thi nhau tích trả ớ ứ ị ườ à à ụ ữ
h ng hoá v ng b c b t ng s n Dù có nh ng tác h i nh v y nh ngà à ạ ấ độ ả ữ ạ ư ậ ư

V y l m t cu c l m phát cân b ng v có d oán tr c ã không gây raậ à ộ ộ ạ ằ à ự đ ướ đ
m t tác h i n o i v i s n l ng th c t , hi u qu ho c phân ph i thuộ ạ à đố ớ ả ượ ự ế ệ ả ặ ố
nh p. ậ
5
Trên th c t hi m có th x y ra m t cu c l m phát nh v y, vì khiự ế ế ể ả ộ ộ ạ ư ậ
m t kh i l ng ti n t c ném thêm v o l u thông, gi c m i h ngộ ố ượ ề ệ đượ à ư à ả ọ à
hoá không vì th m t ng ngay, v n u l m phát ch a sang giai o n phiế à ă à ế ạ ư đ ạ
m thí m c gia t ng m c u th ng l th p h n m c t ng kh i l ngẫ ứ ă ứ đầ ườ à ấ ơ ứ ă ồ ượ
ti n t , do v y nh n c ã có l i v thu nh p v ngay khi m c giá cề ệ ậ à ướ đ ợ ề ậ à ứ ả
t ng lên ngang ho c cao h n m c t ng c a kh i l ng ti n t thì nhă ặ ơ ứ ă ủ ố ượ ề ệ à
n c v n có l i vì giá tr ti n t c a nh ng ng i cho nh n c vay ti nướ ẫ ợ ị ề ệ ủ ữ ườ à ướ ề
ã gi m i. Ch n khi to n b giá c k c lãi su t v ti n l ng uđ ả đ ỉ đế à ộ ả ể ả ấ à ề ươ đề
t ng theo m c l m phát thu thu nh p c a nh p c a nh n c m i cână ứ ạ ậ ủ ậ ủ à ướ ớ
b ng trên m t m t b ng giá c m i. H n n a trong th c t r t khó dằ ộ ặ ằ ả ớ ơ ữ ự ế ấ ự
báo c m t ch s l m phát n nh, vì có khá nhi u y u t l m giá cđượ ộ ỉ ố ạ ổ đị ề ế ố à ả
t ng v t nh : giá d u m ã t ng trong nh ng n m70, hay trong s ki nă ọ ư ầ ỏ đ ă ữ ă ự ệ
chi n tranh vùng v nh. ế ị
Song có th th y m t lo i l m phá v a ph i c i u ti t ã xu tể ấ ộ ạ ạ ừ ả đượ đ ề ế đ ấ
hi n m t s n c có n n kinh t th tr ng. Lo i l m phát n y có cệ ở ộ ố ươ ề ế ị ườ ạ ạ à đặ
tr ng l m c l m phát không l n v n nh, không t ng t bi n vư à ứ độ ạ ớ à ổ đị ă độ ế à
nh n c có th i u ti t nó, t ng, gi m tu theo các i u ki n c thà ướ ể đ ề ế ă ả ỳ đ ề ệ ụ ể
sao cho nó không gây ra các tác h i áng k cho n n kinh t . Lo i l mạ đ ể ề ế ạ ạ
phát n y ch có th xu t hi n nh ng qu c gia m ó b máy nhà ỉ ể ấ ệ ở ữ ố à ở đ ộ à
n c m nh ki m ch t c l m phát khi c n. S c m nh cu nhướ đủ ạ để ề ế ố độ ạ ầ ứ ạ ả à
th hi n ch có hi u bi t v l m phát v các công c ch ng l mể ệ ở ỗ đủ ể ế ề ạ à ụ ố ạ
phát( m ng y nay ã có khá nhi u t i li u nói n), ng th i ph i cóà à đ ề à ệ đế đồ ờ ả
ý chí v quy t tâm s d ng các công c ó v gi i quy t các h u quđủ à ế ử ụ ụ đ à ả ế ậ ả
c a nó. Trong nh ng n m 80 ta ã th y không ít qu c gia TBCN phátủ ữ ă đ ấ ố
tri n ph ng Tây ã l m c i u ó. M c l m phát m h duy trìể ở ươ đ à đượ đ ề đ ứ ạ à ọ
c v o kho ng t 3-6% m t n m. M c l m phát n y c xem nhđượ à ả ừ ộ ă ứ ạ à đượ ư

th c tr ng v đ c tr ngự ạ à ặ ư
I. l m phát vi t nam nh ng n m 1981- 1988ạ ệ ữ ă
L m phát Vi t Nam ã có t lâu song ây chúng tôi mu n nóiạ ở ệ đ ừ ở đ ố
n th i k 1981-1988 trong th i k 1976-1980, l m phát Vi t Nam “đế ờ ỳ ờ ỳ ạ ở ệ
ng m”, ngh a l tuy ch s giá c do nh n c n nh t ng không nhi u,ầ ĩ à ỉ ố ả à ướ ấ đị ă ề
nh ng ch s giá c th tr ng t do t ng khá cao, m c t ng giá c ãư ỉ ố ả ở ị ườ ự ă ứ ă ả đ
v t xa m c t ng giá tr t ng s n l ng, c ng nh thu nh p qu c dân:ượ ứ ă ị ổ ả ượ ũ ư ậ ố
trong th i gian 1976-1980, giá tr tr t ng s n l ng tính theo giá n mờ ị ị ổ ả ượ ă
1982 ã t ng 5. 8%, thu nh p qu c dân s n xu t ã t ng 1, 5%, nh ngđ ă ậ ố ả ấ đ ă ư
m c giá tr ã t ng 2, 62 l n:ứ ị đ ă ầ
1 - Th c tr ng:ự ạ
B c v o nh ng n m 80, l m phát ã b t phát “công khai”, v trướ à ữ ă ạ đ ộ à ở
th nh l m phát phi mã v i m c t ng giá 3 ch s . à ạ ớ ứ ă ữ ố
Ch s bán l (n m tr c =100)ỉ ố ẻ ă ướ
Thi tr ng nh n c ki m soát l th tr ng m các giá c do nhườ à ướ ể à ị ườ à ả à
n c qui nh. ướ đị
L m phát Vi t Nam ã m c phi mã, n m cao nh t ã t t i chạ ở ệ đ ở ứ ă ấ đ đạ ớ ỉ
s t ng giá 557% v t qua m c l m phát phi mã. Song nh ng bi u hi nố ă ượ ứ ạ ữ ể ệ
v tác h i c a nó không kém gì siêu l m phát. à ạ ủ ạ
8
Th nh t, qua b ng trên ta th y t n m 1981-1988 ch s t ng giáứ ấ ả ấ ừ ă ỉ ố ă
u trên 100% m t n m; nh ng n m u 80 m c t ng n y l trên 200%,đề ộ ă ữ ă đầ ứ ă à à
n n m 1983v 1984 ã gi m xu ng, nh ng t n m 1986 ã t ng v tđế ă à đ ả ố ư ừ ă đ ă ọ
t i m c cao nh t 557%, sau ó có gi m; nh v y l m c l m phát cao vớ ứ ấ đ ả ư ậ à ứ ạ à
không n nh. ổ đị
Th hai, t c l u thông ti n t t ng nhanh vì dân chúng không aiứ ố độ ư ề ệ ă
mu n gi ti n, ng i ta bán song h ng ph i mua ngay h ng khác, ho cố ữ ề ườ à ả à ặ
v ng ho c ô la, không ai dám gi ti n lâu trong tay, vì t c m t giáà ặ đ ữ ề ố độ ấ
c a nó quá nhanh. Song Vi t Nam vòng quay c a ng ti n qua ngânủ ở ệ ủ đồ ề
h ng nh n c l i không t ng lên m gi m i, vì c ch ho t ng c aà à ướ ạ ă à ả đ ơ ế ạ độ ủ

M t i u áng chú ý l tr c n m 1988, nh n c ã áp d ngộ đ ề đ à ướ ă à ướ đ ụ
nhi u bi n pháp, ngh quy t ch ng l m phát, nh ng v n không ki m chề ệ ị ế ố ạ ư ẫ ề ế
v ki m soát c l m phát. Ch s gi m phát v n t ng gi m th tà ể đượ ạ ỉ ố ả ẫ ă ả ấ
th ng ngo i d tính c a nh n c. ườ à ự ủ à ướ
2 - Nh ng c tr ng ch y u c a l m phát th i k n y. ữ đặ ư ủ ế ủ ạ ờ ỳ à
L m phát Vi t Nam c ng có nh ng bi u hi n chung gi ng cácạ ở ệ ũ ữ ể ệ ố
n c khác trên th gi i: nh ch s giá c nói chung t ng ph bi n, doướ ế ớ ư ỉ ố ả ă ổ ế
v y giá tr c a ng ti n gi m. Song l m phát Vi t Nam có nh ngậ ị ủ đồ ề ả ạ ở ệ ữ
c i m riêng do nh ng i u ki n chính tr , kinh t , xã h i c thđặ đ ể ữ đ ề ệ ị ế ộ ụ ể
c a Vi t Nam qui nh. ủ ệ đị
L m phát c a m t n n kinh t kém phát tri n trong ó khu v c kinhạ ủ ộ ề ế ể đ ự
t nhf n c gi a v th ng tr . ế ướ ữ đị ị ố ị
N n kinh t Vi t Nam kém phát tri n v o b c nh t trên th gi i tìnhề ế ệ ể à ậ ấ ế ớ
tr ng kém phát tri n n y th hi n m t ch tiêu tính bình quân uạ ể à ể ệ ở ộ ỉ đầ
ng i sau ây. ườ đ
Tuy khu v c nh n c chi m ph n l n s v n có nh v ch t sámự à ướ ế ầ ớ ố ố đị à ấ
trong n c, nh ng l i ch có th l m ra t 30 n 37% t ng s n ph m xãướ ư ạ ỉ ể à ừ đế ổ ả ả
10
h i trong su t nh ng n m 80. M t i u c bi t quan tr ng áng chú ýộ ố ữ ă ộ đ ề đặ ệ ọ đ
l các xí nghi p qu c doanh nhìn chung ã n p ngân sách nh n c m tà ệ ố đ ộ à ướ ộ
s ti n th p r t xa so v i s ti n m ngân sách nh n c ã ph i bao c pố ề ấ ấ ớ ố ề à à ướ đ ả ấ
cho nó qua các kênh bù l , bù giá, bù cho vi c c p phát tín d ng v i lãiỗ ệ ấ ụ ớ
su t th p, bù cho vi c bán h ng nh p kh u v i giá r v. v Có n m s ti nấ ấ ệ à ậ ẩ ớ ẻ ă ố ề
m ngân sách nh n c ph i bao c p ã l n g p ba l n s ti n m khuà à ướ ả ấ đ ớ ấ ầ ố ề à
v c qu c doanh n p v o ngân sách nh n c. Tình tr ng lãi gi lự ố ộ à à ướ ạ ả ỗ
th cl khá ph bi n n u so sánh v i khu v c kinh doanh t nhân thí sự à ổ ế ế ớ ự ư ự
kém c i v hi u qu l i c ng rõ. Báo nhân dân ng y 12-11-1988 c ng ãỏ ề ệ ả ạ à à ũ đ
a ra m t s so sánh khá lý thú: T i trung tâm th ng nghi p N ng,đư ộ ự ạ ươ ệ Đà ẵ
n u cùng chi m m t di n tích kinh doanh nh nhau, nh ng th ngế ế ộ ệ ư ư ươ
nghi p qu c doanh ch n p ngân sách nh n c 11 tri u trong quí m t,ệ ố ỉ ộ à ướ ệ ộ

n y l i tìm cách duy trì v trí c a mình b ng cách bóp ch t các ch thà ạ ị ủ ằ ế đị ủ
v ít chú ý n vi c c i ti n qu n lý k thu t, chính i u n y ã d nà đế ệ ả ế ả ỹ ậ đ ề à đ ẫ
n suy thoái v kh ng ho ng. đế à ủ ả ở Vi t Nam nhi u ngh nh ã h p nh t t tệ ề à đ ợ ấ ấ
c các xí nghi p l i th nh m t doanh nghi p duy nh t v trong các l nhả ệ ạ à ộ ệ ấ à ĩ
v c n y không th còn t n t i m t s c nh tranh n o. Cùng v i ch ự à ể ồ ạ ộ ự ạ à ớ ế độ
c quy n nh n c, c ch m nh l nh quan liêu bao c p ã ng tr b nđộ ề à ướ ơ ế ệ ệ ấ đ ự ị ề
v ng v bám r sâu ch c v o b máy kinh t nh n c Vi t Nam, các cữ à ễ ắ à ộ ế à ướ ệ ơ
s kinh t m t th i l m gì c ng ph i xin l nh c p trên. S n su t cái gì,ở ế ộ ờ à ũ ả ệ ấ ả ấ
m u mãẫ gì, bán âu, do ai cung c p v t t , thi t b , c tuy n bao nhiêuở đ ấ ậ ư ế ị đượ ể
công nhân viên, l ng m i ng i bao nhiêu v. v u do c p trên qui nh.ươ ỗ ườ đề ấ đị
C ch quan liêu n y ã xoá h t tính c l p t ch c a các c s . Ch ơ ế à đ ế độ ậ ự ủ ủ ơ ở ế đọ
c quy n c a nh n c v c ch kinh t k ho ch, quan liêu, m nh l nh,độ ề ủ à ướ à ơ ế ế ế ạ ệ ệ
bao c p ã tri t tiêu m t các quan h th tr ng Vi t nam, l m cho n nấ đ ệ ấ ệ ị ườ ở ệ à ề
kinh t Vi t Nam xa l v i th tr ng. ế ệ ạ ớ ị ườ
Chính ch c quy n v c ch quan liêu bao c p ã l m tế độ độ ề à ơ ế ấ đ à ộ
trong nh ng nguyên nhân ch y u a n n kinh t Vi t Nam t i tìnhữ ủ ế đư ề ế ệ ớ
tr ng kém hi u qu v l m phát cao. ạ ệ ả à ạ
12
L m phát c a m t n n kinh t óng c a v ph thu c m t chi uạ ủ ộ ề ế đ ử à ụ ộ ộ ề
v o các ngu n t i tr bên ngo i. N n kinh t Vi t Nam cho n n mà ồ à ợ à ề ế ệ đế ă
1988v c b n v n l v n l m t n n kinh t óng c a, tuy ã có lu tề ơ ả ẫ à ẫ à ộ ề ế đ ử đ ậ
u t kh c i m . T tr c n m 1988 v tr c, d ng nh có r t ítđầ ư à ở ở ừ ướ ă ề ướ ườ ư ấ
các nh u t n c ngo i v o Vi t Nam, các biên gi i b óng c a ch tà đầ ư ướ à à ệ ớ ị đ ử ặ
h u nh không có buôn bán biên gi i, chính sách h i quan khá ch t chầ ư ớ ả ặ ẽ
không khuy n khích su t nh p kh u, chính sách su t nh p c nh c ngế ấ ậ ẩ ấ ậ ả ũ
ch t ch không kém. H u qu l các ng v n, h ng hoá ã không duặ ẽ ậ ả à đồ ồ à đ
nh p v o Vi t Nam c m c dù th tr ng Vi t Nam r t thi u v n vậ à ệ đượ ặ ị ườ ệ ấ ế ố à
h ng hoá. Tình tr ng khan hi m h ng hoá trên th tr ng ã không cà ạ ế à ị ườ đ đượ
gi i quy t b ng cách ng p kh u h ng hoá b xung. u c phát tri n,ả ế ằ ậ ẩ à ổ Đầ ơ ể
c ng l m cho cung c u không cân i, y giá c lên cao h n. à à ầ đố đẩ ả ơ

thu, vay c a dân chi v. v Nh ng chính sách n y trên th c t ã l mủ để ữ à ự ế đ à
cho các ngu n thu ng y c ng c n ki t, ngân sách ng y c ng thi u h t vồ à à ạ ệ à à ế ụ à
l m phát gia t ng l m t i u không tránh kh i. ạ ă à ộ đ ề ỏ
Th ba, nguyên nhân l m phát do nh ng i u ki n khách quan gây raứ ạ ữ đ ề ệ
nh chi n tranh, thiên tai ư ế
Nh ng c tr ng trên ây cho th y l m phát Vi t Nam th i kữ đặ ư đ ấ ạ ở ệ ờ ỳ
n y khác h n v i các n c ph ng Tây. à ẳ ớ ướ ươ
II. l m phát n c ta nh ng n m 1990-1995ạ ướ ữ ă
1 - i M i C Ch , chính sách. Đổ ớ ơ ế
Nh ng k t qu b c c a quá trình i m i c ch , chính sách giáữ ế ả ướ ủ đổ ớ ơ ế
theo ng l i i h i VI v i h i VII c a ng c a ng C ng s nđườ ố đạ ộ à đạ ộ ủ đả ủ Đả ộ ả
Vi t Nam c th hi n tr c h t v v c b n l c ch v chính sáchệ đượ ể ệ ướ ế à ề ơ ả à ơ ế à
giá ã chuy n bi n theo h ng xoá b c ch t p trung, quan liêu baođ ể ế ướ ỏ ơ ế ậ
c p, thông qua hấ ệ th ng hai giá chuy n m nh sang c ch m t giá kinhố ể ạ ơ ế ộ
doanh phù h p v i quan h cung c u v th tr ng, b t u t giá mua nôngợ ớ ệ ầ à ị ườ ắ đầ ừ
14
s n, thu s n, giá bán l h ng tiêu dùng v d ch v V n nay h u h tả ỷ ả ẻ à à ị ụ à đế ầ ế
các lo i v t t ch y u ; m r ng quy n t ch v giá, i ôi v i i m iạ ậ ư ủ ế ở ộ ề ự ủ ề đ đ ớ đổ ớ
c ch k ho ch hoá, t ch v v n t ch u trách nhi m v l i l trong s nơ ế ế ạ ự ủ ề ố ự ị ệ ề ờ ỗ ả
xu t kinh doanh. ấ
Vi c i u h nh kinh t v mô c a nh n c ã có s ng b trênệ đ ề à ế ĩ ủ à ướ đ ự đồ ộ
các m t t i chính, ti n t v di u ho th tr ng giá c , b i chi ngânặ à ề ệ à ề à ị ườ ả ộ
sách v nhu c u tín d ng v n l u ng cho các t ch c kinh t c bùà ầ ụ ố ư độ ổ ứ ế đượ
p ch y u b ng ngu n vay dân; ngân h ng ã có d tr s c canđắ ủ ế ằ ồ à đ ự ữ đủ ứ
thi p hai thi tr ng v ng v ô la không x y ra t bi n giá, l m phátệ ườ à à đ để ả độ ế ạ
ã c kìm ch v gi m th p l k t qu n i b t trong n m 1992. đ đượ ế à ả ấ à ế ả ổ ậ ă
Giá c th tr ng có xu h ng i v o nh. Ch s giá bán l h ngả ị ườ ướ đ à ổ đị ỉ ố ẻ à
hoá d ch v trong nh ng tháng u n m 1992 t ng 5-6% tháng. T thángị ụ ữ đầ ă ă ừ
3-1992 t c t ng giá liên t c gi m, m c t ng giá bình quân h ng th ng tố độ ă ụ ả ứ ă à à ừ
3, 5%trong quí I, xu ng 0, 75% trong quí II v xu ng còn 0, 2% trong quí III,ố à ố

tính úng n v cu c ô m i n c ta. đ đắ ề ộ đ ỉ ớ ở ướ
Tuy nhiên trong vi c áp d ng bi n pháp tình th nâng lãi su t ti tệ ụ ệ ế ấ ế
ki m v i u h nh chính sách lãi su t nói chung c ng ã l m n y sinhệ à đ ề à ấ ũ đ à ả
nh ng mâu thu n m i, ngo i tác d ng tích c c có gây m t s tiêu c cữ ẫ ớ à ụ ự ộ ố ự
cho n n kinh t , ó c ng chính l m t trong nh ng nguyên nhân d n nề ế đ ũ à ộ ữ ẫ đế
tái l m phát cao( so v i n m 1989 v u 1990) t quí III/1990 cho nạ ớ ă à đầ ừ đế
u n m 1992( t c tr t giá h ng hoá h ng tháng bình quân quíđầ ă ố độ ượ à à
III/1990 l 4, 5%, quí IV/1990 l 7, 6% v bình quân tháng c a n m 1991à à à ủ ă
l 4, 5%. à
Lãi su t ngân h ng không c i u ch nh k p th i, t ng ng v iấ à đượ đ ề ỉ ị ờ ươ ứ ớ
tình hình l m phát theo úng tính ch t tình th c a công c n y, nên cóạ đ ấ ế ủ ụ à
lúc ã tr th nh quá cao so v i ch s tr t giá. ã kích thích t ng ti nđ ở à ớ ỉ ố ượ Đ ă ề
g i quá m c, thu h p u t cho s n xu t v l u thông gây khó kh n choử ứ ẹ đầ ư ả ấ à ư ă
kinh t qu c doanh trong quá trình ph c h i v s p x p l i. Nh ng t quíế ố ụ ồ à ắ ế ạ ư ừ
16
III/1990 lãi su t tr lên th p xa so v i t c tr t giá, sinh ra bao c p trấ ở ấ ớ ố đọ ượ ấ ở
l i cho kinh t qu c doanh v phát sinh nhu c u v n gi t o t c s . ạ ế ố à ầ ố ả ạ ừ ơ ở
Vi c áp d ng bi n pháp tình th s d ng chính sách lãi su t ngânệ ụ ệ ế ử ụ ấ
h ng ch ng l m cao trong n m 1989 v kéo d i n quí I/1990 ãà để ố ạ ă à à đế đ
l m c ch ngân h ng b méo mó trái qui lu t, lãi su t cho vay th p h nà ơ ế à ị ậ ấ ấ ơ
lãi su t huy ng ti n ti t ki m. Tình tr ng n y tuy có c kh c ph cấ độ ề ế ệ ạ à đượ ắ ụ
d n trong n m 1991 nh ng ã l m cho ngân h ng c ng cho vay c ng l ,ầ ă ư đ à à à à ỗ
bù l ngân sách cho ngân h ng v ngân h ng không chuy n sang kinhỗ à à à ể
doanh c. Tình tr ng bao c p trong tín d ng trong kinh t qu c doanh (đượ ạ ấ ụ ế ố
lãi su t tín d ng th p h n t c tr t giá ) ã che gi u th c tr ng lấ ụ ấ ơ ố độ ượ đ ấ ự ạ ỗ
c a khu v c n y, hình th nh nhu c u gi t o v v n. Vi c s d ng v nủ ự à à ầ ả ạ ề ố ệ ử ụ ố
vay kém hi u qu n khó òi có lúc ã lên n 20% d n tín d ng c aệ ả ợ đ đ đế ư ợ ụ ủ
ngân h ng nh n c. Do v y ch tr ng “ch ng bao c p qua giá ng bà à ướ ậ ủ ươ ố ấ đồ ộ
v i ch ng bao c p qua v n” ã không c kiên trì v th c thi có hi uớ ố ấ ố đ đượ à ự ệ
qu . ả

th p ch a th c s khuy n khích nông dân s n xu t l ng th c. ấ ư ự ự ế ả ấ ươ ự
H ng ngo i tr n v o nhi u qua nh p l u ã gây khó kh n cho s nà ạ à à ề ậ ậ đ ă ả
xu t trong n c nhi u m t h ng ph i gi m giá, ch u l . ấ ướ ề ặ à ả ả ị ỗ
Vi c i u ho l u thông ti n t ch a c c i ti n áng k , cácệ đ ề à ư ề ệ ư đượ ả ế đ ể
doanh nghi p thi u v n nh ng không vay ngân h ng do lãi su t ngân h ngệ ế ố ư à ấ à
v n còn cao. ẫ
Nh ng k t qu t c c a quá trình i m i c ch v chínhữ ế ả đặ đượ ủ đổ ớ ơ ế à
sách giá v ch ng l m phát trong nh ng n m qua kh ng nh: ng l ià ố ạ ữ ă ẳ đị đườ ố
ch tr ng i m i do ng ta kh i x ng t i h i VI n nay lủ ươ đổ ớ Đả ở ướ ừ đạ ộ đế à
úng n. đ đắ
2 - Th c tr ng n m 1994-1995. ự ạ ă
L m phát ã c ki m ch v gi m th p l k t qu n i b t c aạ đ đượ ề ế à ả ấ à ế ả ổ ậ ủ
n m 1992 v 1993. n n m1994 v 1995 l m phát l i gia t ng. So v iă à Đế ă à ạ ạ ă ớ
18
hai n m g n ây t c l m phát 7 tháng u n m 1995 m c cao nh tă ầ đ ố độ ạ đầ ă ở ứ ấ
(7 tháng u n m 1993 l 3, 9% v 7 tháng u n m1994 l 7, 2%). L mđầ ă à à đầ ă à ạ
phát m c áng lo ng i l các nguyên nhân ch y u sau:ở ứ đ ạ à ủ ế
V cân i ngân sách nh n c. ề đố à ướ
- Tuy k ho ch thu chi ngân sách nh n c c giao cho các B ,ế ạ à ướ đượ ộ
cho các d a ph ng t cu i tháng 12 n m 1994, nh ng n nay k ho chị ươ ừ ố ă ư đế ế ạ
thu t m c th p. S d nh v y l do m t s ngu n thu không có c sđạ ở ứ ấ ở ĩ ư ậ à ộ ố ồ ơ ở
v ng ch c, th t thu thu nghiêm tr ng m t s l nh v c, c ch thi uữ ắ ấ ế ọ ở ộ ố ĩ ự ơ ế ế
ng b , nh t quán. Khu v c kinh t ngo i qu c doanh phát tri n m nhđồ ộ ấ ự ế à ố ể ạ
chi m 24% GDP nh ng ch n p có 11% s thu v thu v phí. Tình tr ngế ư ỉ ộ ố ề ế à ạ
tác ng m nh n ti n chi ngân sách Nh n c, c bi t l chođộ ạ đế ế độ à ướ đặ ệ à
u t phát tri n. Thêm v o ó vi c thanh toán các kho n n xây d ngđầ ư ể à đ ệ ả ợ ự
c b n t p trung trong n m 1994chuy n sang l n, m t s ngu n chi phátơ ả ậ ă ể ớ ộ ố ồ
sinh nh n n c ngo i, chi th c hi n ngân sách xã h i Trong khiư ợ ướ à ự ệ ộ
ngu n bù p ngân sách b ng con ng tín d ng trong n c v qu c tồ đắ ằ đườ ụ ướ à ố ế
h t s c khó kh n, t o áp l c cho vi c gia t ng cung c p ti n t trong n nế ứ ă ạ ự ệ ă ấ ề ệ ề

cung ti n. Tuy nhiên n u vi c bù p l ng thâm h t n y b ng conề ế ệ đắ ượ ụ à ằ
ng tín d ng nh n c nh bán trái phi u chính ph thì không nhđườ ụ à ướ ư ế ủ ả
h ng gì t i ch s giá c h ng hoá v d ch v trên th tr ng. Nhi uưở ớ ỉ ố ả à à ị ụ ị ườ ề
n c trên th gi i có th i k thâm h t ngân sách t ng nh ng t l l mướ ế ớ ờ ỳ ụ ă ư ỷ ệ ạ
phát v n c duy trì m t m c nh t nh. Do v y thâm h t ngân sáchẫ đượ ở ộ ứ ấ đị ậ ụ
nh n c không ph i l nguyên nhân tr c ti p gây ra l m phát. à ướ ả à ự ế ạ
- Th hai, tình tr ng bi n ng l n v giá c m t s lo i h ng hoáứ ạ ế độ ớ ề ả ộ ố ạ à
trong th i gian v a qua do m t cân i cung c u v lo i h ng hoá trên thờ ừ ấ đố ầ ề ạ à ị
tr ng. N u nh cung ti n t không i thì s t ng giá t bi n v i m tườ ế ư ề ệ đổ ự ă độ ế ớ ộ
s m t h ng l m thay i c c u tiêu dùng trong xã h i, th c hi n phânố ặ à à đổ ơ ấ ộ ự ệ
ph i l i gi a các cá nhân v các t ch c trong n n kinh t . Do v y s s tố ạ ữ à ổ ứ ề ế ậ ự ố
20
giá i v i m t s lo i h ng hoá không ph i l nguyên nhân ch y u c ađố ớ ộ ố ạ à ả à ủ ế ủ
l m phát trong th i gian qua. Tuy nhiên trên th c t s t ng giá t bi nạ ờ ự ế ự ă độ ế
c ng t o ra áp l c t ng cung ti n t , l m thay i l ng ti n m t d trũ ạ ự ă ề ệ à đổ ượ ề ặ ự ữ
trong dân thông qua ngân h ng tác ng n ch s giá c . à độ đế ỉ ố ả
- Th ba, xu t kh u l u qua m t s lo i h ng hoá, c bi t l g oứ ấ ẩ ậ ộ ố ạ à đặ ệ à ạ
t o nên m t cân i cung c u y giá c loai h ng hoá ó lên ch khôngạ ấ đố ầ đẩ ả à đ ừ
nh h ng n tình tr ng l m phát n c ta trong th i gian qua. ả ưở đế ạ ạ ở ướ ờ
Th t vi c t ng quy mô tín d ng c a các ngân h ng th ng m iứ ư ệ ă ụ ủ à ươ ạ
nh h ng tr c ti p n lam phát. Vi c t ng v n tín d ng cho ngân h ngả ưở ự ế đế ệ ă ồ ụ à
th ng m i l m t ng c s ti n; m r ng quy mô tín d ng l m t ng hươ ạ à ă ơ ố ề ở ộ ụ à ă ệ
s ti n, l m cho t ng ph ng ti n thanh toán trong n n kinh t t ng. Cácố ề à ổ ươ ệ ề ế ă
NHTM di vay cho vay các ngu n l c t i chính t m th i nh n r i, th cđể ồ ự à ạ ờ à ỗ ự
hi n vi c tích t t p trung v n, t ng hi u qu s d ng v n trong n nệ ệ ụ ậ ố ă ệ ả ử ụ ố ề
kinh t c n c phát huy. ki m ch l m phát do ho t ng tín d ngế ầ đượ Để ề ế ạ ạ độ ụ
ng y c ng m r ng c a h th ng NHTM l ch c n ng c a ngân h ngà à ở ộ ủ ệ ố à ứ ă ủ à
Nh n c, thông qua các nghi p v c a nó; tuy t nhiên không nên kh ngà ướ ệ ụ ủ ệ ố
ch h n m c tín d ng t huy ng trong n n kinh t tái u t . ế ạ ứ ụ ự độ ề ế để đầ ư
III. M i quan h gi a l m phát v t ng tr ng kinh t . ố ệ ữ ạ à ă ưở ế

tr ng cao h n t c l m phát l m c tiêu h ng u trong i u ki nưở ơ ố độ ạ à ụ à đầ đ ề ệ
n n kinh t t ng tr ng hai con s n u không chúng ta s l m l i conề ế ă ưở ố ế ẽ à ạ
ng m Philippin ã i. đườ à đ đ
V y ki m soát theo m c tiêu trên thì ph i l m gì?ậ để ể ụ ả à
N n kinh t n c ta ã v t qua c th i k r i lo n l m phátề ế ướ đ ượ đượ ờ ỳ ố ạ ạ
nh nh ng n m 1986-1991 không th tái di n, nh ng s p t i chúng ta sư ữ ă ể ễ ư ắ ớ ẽ
ph i ng u v i l m phát c c u. T c l s m t cân i trong cả đươ đầ ớ ạ ơ ấ ứ à ự ấ đố ơ
c u phát tri n c a n n kinh t . ây l h qu t t y u c a quá trình t ngấ ể ủ ề ế Đ à ệ ả ấ ế ủ ă
tr ng giai o n u v r t khó tránh kh i. Tuy nhiên n u chính phưở ở đ ạ đầ à ấ ỏ ế ủ
th c s quan tâm, thì nh h ng c a nó s gi m i. ự ự ả ưở ủ ẽ ả đ
22

ch ng IIIươ
Ki m Ch l m phát ề ế ạ
v ch ng l m phát n c taà ố ạ ở ướ
I. nh n c v l m phát à ướ à ạ
Sau 5 n m i v o c ch th tr ng, Vi t Nam ã th nh công ángă đ à ơ ế ị ườ ệ đ à đ
k trong vi c gi m d n ch s l m phát. N u n m 1991 ch s l m phát ể ệ ả ầ ỉ ố ạ ế ă ỉ ố ạ ở
m c 67%, thì n m 1992 ch s ó l 17%, n m 1993 l 5, 2%, n m 1994ứ ă ỉ ố đ à ă à ă
l 14, 4%, v ba tháng u n m 1995 l trên 6%. T th c t ó chúng taà à đầ ă à ừ ự ế đ
có th rút ra l , trong n n kinh t th tr ng l m phát l m t hi n t ngể à ề ế ị ườ ạ à ộ ệ ượ
kinh t -xã h i ng nhiên. Nh chúng ta ã bi t, l m phát ã t ng x yế ộ đươ ư đ ế ạ đ ừ ả
ra r t s m trong l ch s nhân lo i. Trong xã h i hi n i, nh t l sauấ ớ ị ử ạ ộ ệ đạ ấ à
chi n tranh th gi i l n th hai, l m phát ã tr th nh hi n t ng kinh tế ế ớ ầ ứ ạ đ ở à ệ ượ ế
mang tính ph bi n trên to n th gi i, t các n c nghèo n các n cổ ế à ế ớ ừ ướ đế ướ
gi u có n n kinh t phát tri n cao. ầ ề ế ể
Có ý ki n cho r ng, trong n n kinh t th tr ng “ l m phát l hi nế ằ ề ế ị ườ ạ à ệ
t ng ph bi n khi l u thông d u hi u giá tr không có v ng m b o”.ượ ổ ế ư ấ ệ ị à đả ả
Các ý ki n khác l i cho r ng “ l m phát l m t chính sách khai thác giánế ạ ằ ạ à ộ
ti p c bi t nhanh chóng v t i a nh t các hình th c phân ph i l i,ế đặ ệ à ố đ ấ ứ ố ạ

Có hai tr ng h p ph i quan i m v vi c gi i quy t m i quan hườ ợ ả đ ể ề ệ ả ế ố ệ
n y. Nhi u nh kinh t trên th gi i cho r ng, s n nh giá c l n nà ề à ế ế ớ ằ ự ổ đị ả à ề
t ng t i u cho s t ng tr ng nhanh. S n nh giá c ây ngả ố ư ự ă ưở ự ổ đị ả ở đ đươ
nhiên không có ngh a l s c nh giá c nh ã th c hi n Vi t Namĩ à ự ố đị ả ư đ ự ệ ở ệ
c ng nh nhi u n c XHCN tr c ây, m ó l s bi n ng ch sũ ư ở ề ướ ướ đ à đ à ự ế độ ỉ ố
24
giá qua các tháng trong n m c ng nh trong n m l r t nh . Th c ch tă ũ ư ă à ấ ỏ ư ấ
ây l hình th c dùng l m phát kích thích t ng tr ng kinh t . đ à ứ ạ để ă ưở ế
Nột số nhà kinh tế khác cho rằng, điều đáng sợ không phải là lạm phát nói chung
mà là loạ lạm phát cao, chỉ số giá cả hàng năm biến động từ hai con số trở lên. Còn như
loai lạm phát vừa phải, chỉ số biến động dưới hai con số một năm thì lại tạo điều kiện để
vận dụng tài chính thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế. Thực tiễn phát triển nền kinh tế của
các trên thế giới từ những năm 70 trở lại đây cho thấy, việc giải quyết mối quan hệ giữa
lạm phát và tăng trưởng kinh tế không thể có một công thức chung, nhưng chúng ta có thể
đưa ra các định hướng chung nhất đối với các nước đang phát triển:
- C n m nh d n s d ng l m phát t ng tr ng kinh t khi ho nầ ạ ạ ử ụ ạ để ă ưở ế à
c nh cho phép, nh ng ch s l m phát không nên v t quá 10% m t n m. ả ư ỉ ố ạ ượ ộ ă
- Trong tr ng h p có nhi u nguyên nhân chi ph i m n n kinh tườ ợ ề ố à ề ế
phát tri n quá nóng(trên 10% m t n m), ch s l m phát cao trên 10% m tể ộ ă ỉ ố ạ ộ
n m thì ph i áp d ng m i bi n pháp h s t cho n n kinh t , a l mă ả ụ ọ ệ để ạ ố ề ế đư ạ
phát tr l i l m phát v a ph i. Nh v y, i u khó kh n không ph i lở ạ ạ ừ ả ư ậ đ ề ă ả à
b n thân chính sách l m phát m l c ch s d ng nó. ả ạ à à ơ ế ử ụ
Nhi u nh kinh t ã nghiên c u m i quan h gi a l m phát v vi cề à ế đ ứ ố ệ ữ ạ à ệ
l m. Nh kinh t h c ng i Anh A. W. Philip cho r ng gi a l m phát và à ế ọ ườ ằ ữ ạ à
th t nghi p có m i liên h trao i b n v ng v l m phát cao thì th tấ ệ ộ ệ đổ ề ữ à ạ ấ
nghi p gi m, l m phát th p thì th t nghi p l i cao. ệ ả ạ ấ ấ ệ ạ
Lý thuy t n y có th thích h p v i m t giai o n phát tri n n o óế à ể ợ ớ ộ đ ạ ể à đ
nh ng nhìn chung l không còn thích h p. Ng i ta th y r ng t nh ngư à ợ ườ ấ ằ ừ ữ
n m 70 tr l i ây, nhi u n c trên th gi i l m phát cao i ôi v iă ở ạ đ ở ề ướ ế ớ ạ đ đ ớ
th t nghi p tr m tr ng. ấ ệ ầ ọ